a) Bezpieczeństwo dostaw 

Wyzwania UE w zakresie bezpieczeństwa energetycznego są związane głównie z jej zależnością od państw spoza UE w zakresie dostaw energii pierwotnej. Wraz z wprowadzeniem Europejskiego Zielonego Ładu UE określiła istotne kroki, jakie podejmie, aby zmniejszyć swoją zależność od importowanych paliw kopalnych poprzez ustanowienie ambitnych celów w zakresie odnawialnych źródeł energii i efektywności energetycznej. Kryzys energetyczny w 2022 r. i następujący po nim wstrząs związany z cenami energii uwypukliły jednak potrzebę podjęcia dalszych działań w celu zmniejszenia zależności UE od źródeł energii pierwotnej spoza UE. W szczególności w planie REPowerEU określono istotne kroki mające na celu ochronę gospodarstw domowych i przedsiębiorstw przed szokami podażowymi poprzez: (i) wzmocnienie zdolności podziemnego magazynowania gazu; (ii) modernizację i rozbudowę infrastruktury skroplonego gazu ziemnego; oraz (iii) dywersyfikację zarówno źródeł, jak i dróg przesyłu gazu rurociągowego.

Aby osiągnąć te cele, konieczne jest przedłużenie niektórych środków, przede wszystkim przyjętego wcześniej na ograniczony okres celu na listopad w zakresie napełnienia magazynów gazu. Zmieniły się też warunki rynkowe. W niniejszym wniosku, w oparciu o przyjęte dziś zalecenie Komisji, Komisja dąży do zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego i odporności systemu energetycznego Unii Europejskiej przy jednoczesnym wspieraniu państw członkowskich poprzez zapewnienie jeszcze większej elastyczności w zakresie trajektorii napełniania, tak aby osiągnąć cele w zakresie napełnienia magazynów gazu we własnym tempie, zmniejszyć napięcia systemu i zminimalizować możliwości wystąpienia zakłóceń na rynku.

b) Rola magazynowania gazu, obecne problemy i elastyczność

Magazynowanie gazu przyczynia się do bezpieczeństwa dostaw poprzez zapewnienie dodatkowych dostaw w przypadku dużego zapotrzebowania lub zakłóceń w dostawach. Zmagazynowany gaz stanowi 25–30 % gazu zużywanego w UE w zimie. W sezonie grzewczym magazynowanie zmniejsza potrzebę importu dodatkowego gazu i pomaga amortyzować szoki podażowe.

W uznaniu tego faktu oraz w celu przeciwdziałania wykorzystywaniu przez Rosję dostaw gazu jako broni, jak również w celu przeciwdziałania zmienności rynku, wiosną 2022 r. Komisja opracowała – a współprawodawcy szybko zatwierdzili – zmiany w rozporządzeniu (UE) 2017/1938 w sprawie bezpieczeństwa dostaw gazu dotyczące magazynowania gazu 1 . Zmiany wprowadziły cel polegający na zapewnieniu, aby magazyny gazu były pełne w 90 % w terminie do 1 listopada (cel w zakresie napełnienia), przy czym dla każdego państwa członkowskiego określono szereg celów pośrednich na luty, maj, lipiec i wrzesień następnego roku (trajektoria napełniania). Jednocześnie wprowadzono wymogi certyfikacji dla operatorów systemów magazynowania, aby poprawić kontrolę nad aktywami strategicznymi i uniknąć ryzyka niedoboru gazu w magazynach przed zimą. 

c) Cel wniosku

Zmiany w rozporządzeniu (UE) 2017/1938 dotyczące magazynowania gazu przestaną obowiązywać z końcem 2025 r. Utrzymująca się napięta sytuacja na światowym rynku gazu wymaga przedłużenia obowiązywania tych przepisów na okres po 2025 r.

Jednocześnie Komisja Europejska planuje dokonać przeglądu unijnych ram bezpieczeństwa energetycznego, m.in. poprzez dokonanie oceny, czy potencjalny wniosek ustawodawczy powinien obejmować środki trwałego magazynowania obowiązujące państwa członkowskie. Wniosek ten nie jest jednak planowany na przyszły rok.

Tymczasowe przedłużenie obowiązujących przepisów dotyczących magazynowania gazu jest konieczne, aby nadal zapewniać przewidywalność i przejrzystość w korzystaniu z magazynów gazu w całej UE.

Przepisy dotyczące magazynowania gazu wprowadzono do rozporządzenia (UE) 2017/1938 rozporządzeniem (UE) 2022/1032 na okres trzech lat. Przepisy te wygasną z końcem 2025 r. Wniosek ma na celu tymczasowe przedłużenie obowiązujących przepisów o kolejne dwa lata do czasu ewentualnego wprowadzenia nowych ram bezpieczeństwa energetycznego, najprawdopodobniej w 2027 r. Przedłużenie to byłoby spójne z istniejącą polityką i przyczyniłoby się do poprawy bezpieczeństwa energetycznego i stabilności rynku gazu. Wniosek w sprawie przedłużenia nie ma na celu zmiany żadnych innych aspektów przepisów dotyczących magazynowania gazu.

W związku z wydarzeniami geopolitycznymi Komisja wydała w marcu 2022 r. komunikat REPowerEU dotyczący wspólnych europejskich działań na rzecz promowania bardziej przystępnej cenowo, bezpiecznej i zrównoważonej energii. W związku z tym Komisja przedstawiła wniosek ustawodawczy (rozporządzenie w sprawie magazynowania gazu – rozporządzenie (UE) 2022/1032), aby zapewnić wystarczający poziom rocznego magazynowania od zimy 2022/2023 i w przyszłości.

W ramach oceny adekwatności obecnych ram bezpieczeństwa energetycznego Komisja rozpoczęła konsultacje publiczne w celu zebrania opinii szerokiego grona zainteresowanych stron na temat korzyści i ewentualnych przyszłych wyzwań stojących przed Europą w dziedzinie bezpieczeństwa energetycznego. W ramach konsultacji publicznych zakończonych pod koniec listopada 2024 r. podsumowano również przepisy dotyczące magazynowania gazu i ich wkład w ogólne bezpieczeństwo energetyczne.

Niniejszy wniosek zmienia rozporządzenie (UE) 2017/1938, którego podstawą prawną był art. 194 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Podstawą niniejszego wniosku jest art. 194 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.

Środki planowane w ramach niniejszej inicjatywy są w pełni zgodne z zasadą pomocniczości. Konieczne jest podjęcie działań na szczeblu UE, ponieważ przerwa w dostawach gazu do UE: (i) stwarza wysokie ryzyko; (ii) miałaby znaczące skutki dla wielu państw członkowskich; oraz (iii) miałaby wpływ na ceny gazu w całej UE.

Inicjatywa jest zgodna z zasadą proporcjonalności. Chociaż ostateczny roczny cel w zakresie napełnienia w terminie do 1 listopada został określony w rozporządzeniu, cele uwzględniają sytuację poszczególnych państw członkowskich oraz wielkość magazynów gazu znajdujących się na ich terytoriach. Zwolnienia/odstępstwa ustanowione w rozporządzeniu (UE) 2017/1938 dotyczą Niderlandów (art. 6a ust. 3), a także Austrii, Czech, Węgier, Łotwy i Słowacji (art. 6a ust. 2). Proponowany wskaźnik napełnienia wynoszący 90 % jest niezbędnym i odpowiednim poziomem zapewniającym bezpieczeństwo dostaw w okresie zimowym w przypadku poważnych zakłóceń w dostawach, bez nakładania nadmiernych obciążeń na państwa członkowskie, przedsiębiorstwa energetyczne lub społeczeństwo.

Cele pośrednie w zakresie napełnienia określa się co roku, po konsultacji z państwami członkowskimi (poprzez ich udział w Grupie Koordynacyjnej ds. Gazu). Cele te zapewniają państwom członkowskim wystarczającą elastyczność, aby odzwierciedlić zarówno istniejącą sytuację energetyczną, jak i podstawowe kwestie rynku gazu.

Niniejszy wniosek dotyczy zmiany rozporządzenia (UE) 2017/1938, w związku z czym wybranym instrumentem jest rozporządzenie zmieniające. Biorąc pod uwagę, że nie stanowi on pełnej rewizji rozporządzenia, uznaje się, że przekształcenie nie jest właściwe.

Niniejszemu wnioskowi towarzyszy sprawozdanie z wdrażania i wpływu przepisów dotyczących magazynowania gazu, w którym stwierdzono, że zarówno trajektorie napełniania magazynów gazu, jak i proces certyfikacji magazynów gazu miały pozytywny wpływ na bezpieczeństwo dostaw energii.

Komisja przedkłada roczne sprawozdania, przygotowane w porozumieniu z państwami członkowskimi, zawierające analizę potencjalnego wpływu rozporządzenia na ceny gazu i potencjalne oszczędności gazu.

Ponadto w ramach oceny adekwatności ram bezpieczeństwa energetycznego oraz w celu zebrania opinii szerokiego grona zainteresowanych stron Komisja rozpoczęła konsultacje publiczne. Proces konsultacji rozpoczął się we wrześniu 2024 r. i trwał do listopada 2024 r. Ponad 100 uczestników przedstawiło uwagi i opinie na temat konsultacji, w tym na temat roli magazynowania gazu w ogólnych ramach bezpieczeństwa energetycznego. Po przeanalizowaniu wyników konsultacji publicznych Komisja może stwierdzić, że konieczna jest szersza rewizja ram bezpieczeństwa energetycznego, i w tym kontekście może zaproponować kontynuację obowiązkowych celów pośrednich i ostatecznych rocznych celów dotyczących napełnienia magazynów. Proces rewizji będzie jednak prawdopodobnie trwał co najmniej dwa lata. Uznając istotną rolę, jaką magazynowanie gazu odegrało dotychczas w zwiększaniu bezpieczeństwa energetycznego państw członkowskich, za konieczne uznaje się tymczasowe przedłużenie obowiązkowego celu w zakresie napełnienia i wymogu dotyczącego celów pośrednich.

W ramach konsultacji publicznych związanych z oceną adekwatności przeprowadzono konsultacje z zainteresowanymi stronami na temat znaczenia magazynowania gazu i użyteczności ustanowienia obowiązkowych celów w zakresie napełnienia.

W 2025 r. w ramach oceny adekwatności ogólnych ram bezpieczeństwa energetycznego Komisja zamierza zlecić zewnętrznemu wykonawcy przeprowadzenie oceny skutków. Wykonawca zostałby jednocześnie poproszony o zebranie zewnętrznych opinii i wiedzy fachowej.

Jak wspomniano w powyższym punkcie, Komisja zamierza przeprowadzić ocenę skutków w 2025 r. Pytania związane z przepisami dotyczącymi magazynowania gazu będą częścią oceny skutków. Ze względu na krótki czas pozostający do wygaśnięcia obecnych przepisów w grudniu 2025 r. nie przeprowadza się oceny skutków niniejszego środka tymczasowego.

Środek umożliwi ukierunkowanie wsparcia na niektórych odbiorców znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji, w szczególności tych, którzy już doświadczają ubóstwa energetycznego.

Wpływ niniejszego wniosku na budżet UE dotyczy wydatków na personel i innych wydatków administracyjnych Dyrekcji Generalnej Komisji Europejskiej ds. Energii. Wniosek ma na celu przedłużenie obowiązywania przepisów poprawiających architekturę UE w zakresie bezpieczeństwa dostaw gazu. Obejmowałoby to utrzymanie obowiązków państw członkowskich, a co za tym idzie – dalsze wzmocnienie roli DG ds. Energii w wielu obszarach określonych w pierwotnym wniosku, a mianowicie:

·ogólne zarządzanie rozporządzeniem i jego wykonanie (1 EPC);

·zarządzanie wzmocnioną rolą Grupy Koordynacyjnej ds. Gazu (0,5 EPC);

·monitorowanie wskaźników napełnienia i opracowanie technicznych specyfikacji wykonawczych, takich jak trajektorie napełniania (w tym analiza ekonomiczna i techniczna oraz zarządzanie danymi) (1,5 EPC);

·ocena powiadomień dotyczących podziału obciążeń określonych w art. 6c (1 EPC);

·wsparcie administracyjne (1 EPC).

Ponadto wdrożenie, koordynacja i działania następcze prowadzone przez państwa członkowskie w związku z niniejszym rozporządzeniem zmieniającym będą wymagały dodatkowych środków administracyjnych w wysokości do 150 000 EUR rocznie na oficjalne podróże i spotkania ekspertów, w szczególności posiedzenia Grupy Koordynacyjnej ds. Gazu.