KOMISJA EUROPEJSKA

Bruksela, dnia 20.3.2025

JOIN(2025) 11 final

WSPÓLNE SPRAWOZDANIE DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

na temat realizacji Planu działania na rzecz mobilności wojskowej 2.0

WSPÓLNE SPRAWOZDANIE DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

na temat realizacji Planu działania na rzecz mobilności wojskowej 2.0

I – Wprowadzenie

1.Mobilność wojskowa zapewnia szybkie i płynne przemieszczanie personelu wojskowego i materiałów wojskowych w UE i poza jej granicami. Ma ona zasadnicze znaczenie dla bezpieczeństwa i obronności UE zarówno w perspektywie krótko-, jak i długoterminowej. Rosyjska inwazja na Ukrainę stale uwydatnia znaczenie mobilności wojskowej w czasach kryzysu. Inwazja ta pokazuje również, jak ważne jest uproszczenie i zharmonizowanie procedur przemieszczania wojskowych zasobów i sprzętu, aby szybko i na odpowiednią skalę reagować na kryzysy powstałe na granicach zewnętrznych UE i poza nimi. Mobilność wojskowa jest jednym z priorytetów zaktualizowanego planu rozwoju zdolności z 2023 r., zatwierdzonego przez państwa członkowskie w listopadzie 2023 r. W planie tym podkreślono, że pilnie potrzebna jest znaczna poprawa mobilności wojskowej sił zbrojnych państw członkowskich w UE i poza jej granicami, przy czym należy skupić się m.in. na wzmocnieniu infrastruktury transportowej podwójnego zastosowania w ramach transeuropejskiej sieci transportowej.

2.Unijny Plan działania na rzecz mobilności wojskowej 2.0 1 zapewnia kompleksowe ramy rozwoju dobrze połączonej sieci mobilności wojskowej, charakteryzującej się krótszym czasem reakcji oraz wydolną, bezpieczną, zrównoważoną i odporną infrastrukturą transportową i zdolnościami transportowymi. W Strategii na rzecz europejskiego przemysłu obronnego z marca 2024 r. wskazano potrzebę dalszych inwestycji w mobilność wojskową, aby usunąć utrzymujące się wąskie gardła utrudniające szybki, skuteczny i niezakłócony przepływ sprzętu wojskowego i zdolności wojskowych.

3.Plan działania na rzecz mobilności wojskowej 2.0 uzupełniono i wsparto drugim „zobowiązaniem dotyczącym mobilności wojskowej na 2024 r.”, przyjętym przez państwa członkowskie w konkluzjach Rady w sprawie bezpieczeństwa i obrony w maju 2024 r. 2 Zgodnie z zaktualizowanym zobowiązaniem Rady państwa członkowskie zrealizują przed końcem 2026 r. 13 konkretnych działań, m.in. nadadzą priorytetowe znaczenie inwestycjom w infrastrukturę transportową z korzyścią dla ruchów wojskowych, przyspieszą udzielanie zezwoleń na ruch transgraniczny i zacieśnią współpracę między UE a NATO.

4.Niniejsze drugie sprawozdanie z postępów w realizacji unijnego Planu działania UE na rzecz mobilności wojskowej 2.0 odzwierciedla bieżące prace poszczególnych instytucji, organów, urzędów i agencji Unii służące wdrożeniu określonych działań w głównych obszarach priorytetowych Planu działania. Obejmuje ono również, w stosownych przypadkach, postępy poczynione w różnych obszarach od czasu ostatniego sprawozdania z postępów z listopada 2023 r. 3 .

5.Plan działania zapewnia strategiczne podejście mające na celu skuteczne zaangażowanie szerokiego grona zainteresowanych stron, w tym państw członkowskich. W ten sposób ułatwia uspójnianie i powiązywanie działań państw członkowskich – m.in. za pomocą odpowiednich projektów PESCO, w szczególności dotyczących mobilności wojskowej i centrów logistycznych 4 – z aspektami pracy na szczeblu UE obejmującymi pełen zakres zagadnień. Nadal organizowane są, przewidziane w planie działania, coroczne wydarzenia dotyczące mobilności wojskowej. W dniach 22–23 lutego 2024 r. w Gandawie odbyło się drugie takie doroczne wydarzenie, pod auspicjami belgijskiej prezydencji w Radzie, z udziałem ekspertów z instytucji UE i państw członkowskich, odpowiednich projektów PESCO i partnerów, takich jak NATO.

II – KORYTARZE MULTIMODALNE I CENTRA LOGISTYCZNE

A.Finansowanie infrastruktury transportowej podwójnego zastosowania

6.W wieloletnich ramach finansowych (WRF) na lata 2021–2027 przeznaczono około 1,7 mld EUR (o 75 % mniej niż pierwotnie zaproponowane przez Komisję 6,5 mld EUR) na współfinansowanie infrastruktury transportowej podwójnego zastosowania za pośrednictwem instrumentu „Łącząc Europę”. Początkowo planowano, że Komisja będzie ogłaszać coroczne zaproszenia do składania wniosków projektowych finansowanych z puli środków na mobilność wojskową w ramach instrumentu „Łącząc Europę” o orientacyjnym budżecie w wysokości 330 mln EUR.

7.Pierwsze (z trzech) zaproszenie do składania wniosków finansowanych z tej specjalnej puli środków na mobilność wojskową ogłoszono w 2021 r., a trzecie – w maju 2023 r. W ramach tej procedury naboru kwota unijnego współfinansowania wyniosła 807 mln EUR i objęto nią 38 projektów w 18 państwach członkowskich 5 . Specjalna pula środków finansowych na mobilność wojskową w ramach instrumentu „Łącząc Europę” została już wyczerpana.

8.W sumie w ramach instrumentu „Łącząc Europę” kwota unijnego współfinansowania wyniosła 1,76 mld EUR i objęto nią 95 projektów w 21 państwach członkowskich. Na rys. 1 i 2 przedstawiono kompletne zestawienie projektów wybranych w ramach trzech zaproszeń do składania wniosków oraz podział finansowania według rodzaju transportu i lokalizacji w UE.

Rys. 1: Finansowanie mobilności wojskowej w ramach instrumentu „Łącząc Europę” według rodzaju transportu	Rys. 2: Geograficzne rozmieszczenie projektów mobilności wojskowej w ramach instrumentu „Łącząc Europę”

9.W obecnym okresie obowiązywania WRF projekty dotyczące infrastruktury transportowej mogą otrzymać finansowanie w ramach instrumentu „Łącząc Europę” z puli środków na cele ogólne i środków przesuniętych z Funduszu Spójności. W procedurze naboru ogłoszonej 24 września 2024 r. projekty podwójnego zastosowania będą traktowane priorytetowo na etapie oceny. Zgodnie z odnowionym zobowiązaniem dotyczącym mobilności wojskowej na 2024 r. Komisja aktywnie zachęca zatem państwa członkowskie i promotorów projektów do przedkładania wniosków w sprawie projektów, które służyłyby nie tylko celom cywilnym, ale także mobilności wojskowej.

10.W ramach projektu dotyczącego mobilności wojskowej promotorzy projektów mogą nadal korzystać z pożyczek ze środków funduszu Europejskiego Banku Inwestycyjnego „Inicjatywa strategiczna na rzecz bezpieczeństwa w Europie PLUS”. W 2024 r. bank rozszerzył swoje wymogi w zakresie „podwójnego zastosowania” w odniesieniu do pożyczek, tak aby do finansowania kwalifikowało się więcej inwestycji w bezpieczeństwo i obronność, w tym w obszarze mobilności wojskowej. Bank wykazał zainteresowanie wykorzystaniem priorytetowych korytarzy mobilności wojskowej Komisji (zob. pkt 16) jako solidnej podstawy wyboru i priorytetowego traktowania inwestycji w infrastrukturę transportową mobilności wojskowej.

B.Przegląd rozporządzenia w sprawie transeuropejskiej sieci transportowej

11.14 grudnia 2021 r. Komisja przedstawiła wniosek dotyczący zmiany rozporządzenia w sprawie transeuropejskich sieci transportowych (TEN-T) 6 . 27 lipca 2022 r. Komisja przedstawiła zmieniony wniosek odzwierciedlający zmienioną sytuację geopolityczną 7 . Po negocjacjach między Radą a Parlamentem Europejskim w ramach zwykłej procedury ustawodawczej zmieniony wniosek ostatecznie przyjęto 13 czerwca 2024 r., a rozporządzenie weszło w życie 18 lipca 2024 r. 8  

12.Rozporządzenie to zawiera cztery kluczowe elementy wspierające mobilność wojskową w UE i poza jej granicami. Po pierwsze, rozporządzenie ugruntowuje w prawie UE pojęcie sieci transportowej na potrzeby mobilności wojskowej; po drugie, w nowym art. 48 dotyczącym mobilności wojskowej upoważniono Komisję do określenia priorytetowych korytarzy mobilności wojskowej; po trzecie, za sprawą rozporządzenia TEN-T stanie się w dużej mierze siecią infrastruktury transportowej podwójnego zastosowania, w szczególności z uwagi na nałożony na państwa członkowskie obowiązek uwzględnienia potrzeb w zakresie mobilności wojskowej przy budowie lub modernizacji infrastruktury TEN-T; po czwarte, w rozporządzeniu wzmocniono szereg wymogów dotyczących infrastruktury transportowej i dostosowano je do wymagań wojskowych, zwłaszcza w odniesieniu do kolei, a w niektórych przypadkach zaktualizowano mapy tak, że odzwierciedlają one również potrzeby wojskowe, w szczególności dzięki rozszerzeniom na państwa sąsiadujące: Ukrainę i Mołdawię.

C.Długoterminowe planowanie infrastruktury na potrzeby przemieszczania się sił wojskowych na dużą skalę w krótkim czasie

13.Zgodnie z założeniami Planu działania na rzecz mobilności wojskowej 2.0 odpowiednie służby Komisji i ESDZ, wraz z państwami członkowskimi i po konsultacji z NATO, przeprowadziły „badanie mające na celu określenie możliwości dokonywania przemieszczeń na dużą skalę w krótkim czasie w celu zwiększenia odporności pod względem dostaw paliw, poprawy długoterminowego planowania infrastruktury oraz zapewnienia optymalnego wykorzystania tej infrastruktury” („badanie”). To wezwanie do działania opierało się na wnioskach wyciągniętych z pierwszego naboru wniosków dotyczących projektów infrastrukturalnych finansowanych z puli środków na mobilność wojskową w ramach instrumentu „Łącząc Europę”. Chociaż dzięki temu finansowaniu osiągnięto znaczną poprawę (zob. pkt 6 i kolejne), bardziej strategiczne podejście pomogłoby w zbudowaniu lepiej zorganizowanej i spójniejszej sieci mobilności wojskowej.

14.W dokumencie roboczym z czerwca 2023 r., pierwotnie przedstawionym zarówno Komitetowi Wojskowemu Unii Europejskiej, jak i Grupie Polityczno-Wojskowej w 2023 r. oraz Komitetowi Politycznemu i Bezpieczeństwa w lutym 2024 r., służby Komisji i ESDZ określiły trzyetapowe podejście do przeprowadzenia badania: (i) pierwszy etap polega na określeniu głównych korytarzy do przemieszczania personelu i sprzętu wojskowego na dużą skalę w krótkim czasie w przypadku kryzysu lub konfliktu bądź na potrzeby ćwiczeń wojskowych; (ii) drugi etap polega na zidentyfikowaniu braków w infrastrukturze w głównych korytarzach określonych jako priorytetowe na potrzeby przemieszczeń wojskowych; (iii) trzeci etap polega na określeniu działań mających na celu wyeliminowanie tych braków i zapewnienie sprawnego przemieszczania się personelu i sprzętu do celów wojskowych.

15.Komisja, wraz ze Sztabem Wojskowym UE reprezentującym ESDZ, odbyła dwa spotkania z państwami członkowskimi: w październiku 2023 r. i lipcu 2024 r. Po każdym ze spotkań odbyły się konsultacje z NATO, w szczególności z Połączonym Dowództwem Wsparcia w Ulm w Niemczech. Na tej podstawie służby Komisji i ESDZ zakończyły identyfikację priorytetowych korytarzy mobilności wojskowej (pierwszy etap badania) i rozpoczęły prace nad identyfikacją braków w infrastrukturze (drugi etap badania) oraz obliczaniem potrzeb inwestycyjnych w celu zmniejszenia tych braków (trzeci etap badania).

16.Cztery priorytetowe korytarze mobilności wojskowej 9 przedstawiono Komitetowi Wojskowemu UE, który zatwierdził je w październiku 2024 r. Te nowe priorytetowe korytarze, uwzględnione w załączniku II do wymagań wojskowych, przyjętych przez Radę 17 marca, pomogą lepiej ukierunkować przyszłe inwestycje w sieć mobilności wojskowej i nadać im priorytet na szczeblu zarówno unijnym, jak i krajowym. Badanie posłuży również Europejskiemu Bankowi Inwestycyjnemu jako podstawa do identyfikacji, w ścisłej współpracy z Komisją, projektów podwójnego zastosowania o wysokiej wartości dodanej dla obronności. Bieżąca ocena potrzeb inwestycyjnych będzie stanowić kluczowy punkt odniesienia w dyskusjach na temat kolejnych WRF.

D.Wymagania wojskowe

17.23 października 2023 r. Rada przyjęła zmienione wymagania wojskowe, w tym załącznik II „Multimodalne korytarze transportowe”, aby dalej dostosowywać normy TEN-T i wojskowej sieci transportowej UE. Proces rewizji obejmował konsultacje z NATO. Rozszerzony zakres wymagań wojskowych obejmuje: (i) centra logistyczne; (ii) infrastrukturę łańcucha dostaw paliwa; (iii) wnioski wyciągnięte z rosyjskiej wojny napastniczej przeciwko Ukrainie oraz (iv) wojskowe kryteria oceny wniosków projektowych dotyczących infrastruktury podwójnego zastosowania.

18.Badanie dotyczące priorytetowych korytarzy mobilności wojskowej, o którym mowa w pkt 13, zrodziło potrzebę dalszej aktualizacji załącznika II do wymagań wojskowych w zakresie mobilności wojskowej z dwóch powodów: w celu uwzględnienia priorytetowych korytarzy mobilności wojskowej zidentyfikowanych w badaniu oraz w celu zapewnienia, by w razie potrzeby infrastruktura transportowa wzdłuż tych zidentyfikowanych korytarzy miała status podwójnego zastosowania (TEN-T i na potrzeby wojskowe). Zmianę załącznika II, rozpoczętą w październiku 2024 r., Rada przyjęła 17 marca 2025 r.

19.Na posiedzeniu Grupy Koordynacyjnej ds. Ropy Naftowej i Produktów Ropopochodnych, służb Komisji, Sztabu Wojskowego UE i państw członkowskich dyskutowano na temat sposobu, w jaki infrastruktura naftowa mogłaby wspierać mobilność wojskową. Państwa członkowskie wymieniły się krajowymi praktykami i zidentyfikowały potencjalne wąskie gardła w wojskowej logistyce paliwowej wzdłuż korytarzy wojskowych. Służby Komisji przekazały państwom członkowskim kwestionariusz na ten temat. Analiza ich odpowiedzi posłuży jako podstawa dalszych dyskusji na temat sposobu, w jaki istniejąca infrastruktura naftowa (np. strategiczne zapasy ropy naftowej) może wspierać mobilność wojskową.

20.W specyfikacjach dotyczących infrastruktury łańcucha dostaw paliwa określonych w wymaganiach wojskowych w zakresie mobilności wojskowej w ramach UE i poza nią określono również nieulegające dezaktualizacji koncepcje paliw alternatywnych. W kontekście globalnej transformacji energetycznej te koncepcje paliw alternatywnych zmniejszyłyby zewnętrzne zależności sił zbrojnych UE od dostawców paliw kopalnych. Kwestię tę omawiano na poświęconych mobilności wojskowej spotkaniach personelu służb Komisji, Sztabu Wojskowego UE i NATO oraz podczas warsztatów UE–NATO z zakresu klimatu i bezpieczeństwa dotyczących transformacji energetycznej. W dyskusjach tych zwrócono uwagę na znaczenie rozwijania bezpiecznych europejskich łańcuchów dostaw paliw alternatywnych oraz potrzebnej bazy technologiczno-przemysłowej.

E.Dostęp do przestrzeni powietrznej i usług służb żeglugi powietrznej oraz innych rodzajów transportu

21.Działanie nr 5 zawarte w zobowiązaniu dotyczącym mobilności wojskowej na 2024 r. polega na zapewnieniu „priorytetowego dostępu sił zbrojnych do odpowiednich rodzajów transportu, sieci i zasobów, w tym wymaganej przestrzeni powietrznej, również za pośrednictwem unijnych ram regulacyjnych, w celu wsparcia wysiłków krajowych, zwłaszcza w czasach kryzysu i konfliktu oraz, w miarę możliwości, już w czasie pokoju, przy pełnym poszanowaniu suwerenności państw członkowskich UE na ich terytorium krajowym i krajowych procesów decyzyjnych dotyczących ruchów wojskowych”. Instytucje UE podjęły działania ułatwiające realizację tego zobowiązania.

22.Po pierwsze, Europejska Agencja Obrony (EDA) i odpowiednie służby Komisji kontynuowały współpracę w zakresie zapewniania dostępu do przestrzeni powietrznej i usług służb żeglugi powietrznej dla lotnictwa cywilnego i wojskowego w kontekście jednolitej europejskiej przestrzeni powietrznej (SES) i powiązanego projektu mającego na celu modernizację systemu zarządzania ruchem lotniczym (SESAR), we współpracy ze Wspólnym Przedsięwzięciem SESAR i kierownikiem procesu realizacji programu SESAR. Jakikolwiek brak interoperacyjności między systemami wojskowymi i cywilnymi zagraża dostępowi wojska do przestrzeni powietrznej i do korzystania z usług służb żeglugi powietrznej. Może to również stanowić wyzwanie w przypadkach, gdy wojsko świadczy usługi użytkownikom cywilnym. Rosnące problemy zagłuszania i spoofingu uwypukliły również potrzebę stworzenia odpornej minimalnej sieci operacyjnej naziemnych systemów łączności, nawigacji i dozorowania (CNS), jako systemów zapasowych na wypadek zakłóceń, aby zagwarantować mobilność wojskową drogą powietrzną 24 godziny na dobę przez 7 dni w tygodniu. Lotnictwo i zarządzanie ruchem lotniczym włączono do inicjatywy na rzecz mobilności wojskowej (co znalazło odzwierciedlenie w poprzedniej aktualizacji wymagań wojskowych 10 ) ze względu na ich znaczenie dla uzupełniania luk w interoperacyjności i zapewnienia odporności zarządzania ruchem lotniczym/usług CNS. Rozporządzenie wykonawcze w sprawie wymogów dotyczących podwójnego zastosowania 11 umożliwiło społeczności lotnictwa wojskowego złożenie wniosków w odpowiedzi na zaproszenia do składania wniosków dotyczących mobilności wojskowej w ramach instrumentu „Łącząc Europę” (w 2024 r. przyznano finansowanie dwóm projektom związanym z portami lotniczymi).

23.Agencja Unii Europejskiej ds. Bezpieczeństwa Lotniczego (EASA) osiągnęła również postępy w pracach nad poprawą wymienności części (zamiennych) między sektorem lotnictwa cywilnego a sektorem lotnictwa wojskowego. Opracowanie memorandum w sprawie certyfikacji pozwoli doprecyzować jej warunki i ułatwi przyszłą certyfikację konserwacji części i wyposażenia statków powietrznych podwójnego zastosowania. Uprawnienie do certyfikacji w kwestiach związanych z obronnością należy jednak do prerogatyw państw członkowskich i to organy krajowe państw członkowskich nadzorują odpowiednie wymogi certyfikacyjne. Współpraca cywilno-wojskowa skupia się na integracji zarządzania ruchem lotniczym. Jeżeli chodzi o certyfikację, EDA przewodniczy forum organów nadzoru nad zdatnością wojskowych statków powietrznych do lotu, które to forum opracowuje europejskie wymagania dotyczące zdatności wojskowych statków powietrznych do lotu (ang. European Military Airworthiness Requirements, EMAR). W poszczególnych państwach członkowskich krajowe organy nadzoru nad zdatnością wojskowych statków powietrznych do lotu opierają swoje przepisy na wspomnianych EMAR. Opracowanie EMAR dostosowanych do zdatności wojskowych statków powietrznych do lotu, w oparciu o porozumienie o współpracy między EDA a EASA i późniejszy program prac, jest zgodne z najnowszymi rozporządzeniami w sprawie EASA. Ta sama zasada będzie miała zastosowanie do zdatności do lotu w charakterze wojskowych statków powietrznych i certyfikacji systemów bezzałogowych statków powietrznych, w stosownych przypadkach, w celu zminimalizowania różnic między przepisami krajowymi różnych państw członkowskich oraz różnic między programami europejskimi.

24.Ponadto w lipcu 2023 r. DG MOVE przedstawiła wniosek dotyczący zmienionego rozporządzenia w sprawie zdolności przepustowej kolei 12 , harmonizujący unijne przepisy dotyczące zdolności przepustowej infrastruktury kolejowej i zarządzania ruchem, uwzględniający potrzeby ministerstw obrony, o których poinformowano za pośrednictwem EDA. Proponowane zmienione rozporządzenie zawiera nowy przepis umożliwiający zniesienie praw dostępu do infrastruktury kolejowej bez rekompensaty na pilny wniosek sił zbrojnych uzasadniony sytuacją kryzysową. Podobne wyjątki przewidziano na potrzeby ćwiczeń symulujących sytuacje kryzysowe. Po przyjęciu przez Parlament Europejski sprawozdania 12 marca 2024 r. i przyjęciu przez Radę podejścia ogólnego 18 czerwca 2024 r. pierwsze posiedzenie trójstronne odbyło się 19 listopada 2024 r.

III – REGULACYJNE ŚRODKI WSPARCIA

A.Zezwolenia na ruch transgraniczny

25.Program kategorii A „Optymalizacja europejskich procedur udzielania zezwoleń na ruch transgraniczny” Europejskiej Agencji Obrony przynosi znaczące postępy w zakresie upraszczania i harmonizacji procedur mobilności wojskowej w całej Europie. Do tej pory 27 państw członkowskich wnoszących wkład, w tym Norwegia, podpisało porozumienie programowe dotyczące zezwoleń na ruch transgraniczny. Uzgodnienia techniczne dotyczące ruchu naziemnego i ruchu powietrznego podpisało odpowiednio 26 i 25 państw członkowskich wnoszących wkład (w tym Norwegia). Ostatnie aktualizacje formularzy uzgodnień technicznych dotyczących ruchu naziemnego jeszcze bardziej usprawniły proces uzyskiwania rocznych zezwoleń dyplomatycznych. Negocjacje w sprawie uzgodnień technicznych dotyczących obszarów morskich są na zaawansowanym etapie. Ich przyjęcie spowoduje także zmianę porozumienia programowego.

26.Aby wesprzeć wdrażanie podpisanych uzgodnień technicznych, EDA opracowała matrycę monitorowania wdrażania, która umożliwia monitorowanie postępów we wdrażaniu poszczególnych działań w ramach uzgodnień. Ponadto sieć krajowych punktów kontaktowych ds. mobilności wojskowej zapewni cenne informacje zwrotne od państw członkowskich na potrzeby przyszłych zmian. EDA będzie współpracować z państwami członkowskimi nad ułatwieniem pełnego wdrożenia uzgodnień technicznych oraz przetestowaniem – opracowanego na potrzeby rocznych zezwoleń – szablonu uzgodnień technicznych dotyczących ruchu naziemnego.

27.Jeżeli chodzi o wykorzystanie uzgodnień technicznych dotyczących zezwoleń na ruch transgraniczny, państwa członkowskie koordynują swoje krajowe działania na szczeblu strategicznym za pośrednictwem projektu PESCO pt. „Mobilność wojskowa”. Doprowadziło to do utworzenia sieci krajowych punktów kontaktowych, która ma być głównym użytkownikiem uzgodnień technicznych EDA dotyczących zezwoleń na ruch transgraniczny.

28.Po pierwszych konsultacjach z państwami członkowskimi koordynującymi dwa projekty PESCO: „Mobilność wojskowa” i „Sieć centrów logistycznych” EDA, przy udziale Komisji, opracowała pod koniec 2023 r. koncepcję tworzenia synergii między tymi projektami. Koncepcja ta polega na wykorzystaniu przeglądarki TENtec do wskazania braków – oraz potrzeb – w zakresie centrów logistycznych wzdłuż korytarzy wojskowych w Europie. W oparciu o zebrane informacje w ramach projektu PESCO „Sieć centrów logistycznych” powstałyby dodatkowe – potencjalnie tymczasowe – centra logistyczne wspierające przemieszczenia wojskowe w tych korytarzach. Rozważa się wykorzystanie sugestii EDA w obu projektach PESCO.

29.W styczniu 2024 r. trzy państwa członkowskie 13 podpisały – w ścisłej współpracy z NATO – list intencyjny dotyczący wspólnego korytarza wsparcia i podtrzymywania zdolności (ang. Enablement and Sustainment, ESN). Korytarz ten ma na celu ułatwienie skuteczniejszego przemieszczania personelu wojskowego i sprzętu wojskowego z portów Morza Północnego na wschodnią flankę NATO. Biuro Niemcy–Niderlandy identyfikuje, m.in. poprzez wojskowe ćwiczenia taktyczne, przeszkody w szybkim przemieszczaniu się wojsk i sprzętu wojskowego przez ten korytarz ESN oraz proponuje rozwiązania służące usunięciu tych przeszkód, w tym uproszczenie i harmonizację przepisów oraz wzajemne uznawanie procedur transgranicznych. Taka „przestrzeń mobilności wojskowej” posłuży za wzór dla podobnych rozwiązań w innych korytarzach ESN. Następne dwa porozumienia w sprawie przestrzeni mobilności wojskowej podpisano 14 na szczycie NATO w Waszyngtonie w lipcu 2024 r., a od tego czasu podpisano już trzy kolejne 15 . Wszystkie te inicjatywy, pomysły i postępy są wynikiem wielu spotkań i wydarzeń z udziałem zainteresowanych podmiotów, aktywnych w obszarze mobilności wojskowej, z UE i państw członkowskich.

B. Cyfryzacja procesów logistycznych

30.Trwają prace nad projektem w ramach Europejskiego Funduszu Obronnego (EFO) dotyczącym bezpiecznego cyfrowego systemu na potrzeby mobilności wojskowej (ang. Secure Digital Military Mobility System, SDMMS), służącego do wymiany informacji związanych z mobilnością wojskową. Na projekt ten przeznaczono 9 mln EUR ze środków EFO. W 2024 r. do projektu realizowanego pod przewodnictwem Estonii, w którym uczestniczyły już przedsiębiorstwa z dziewięciu państw członkowskich 16 i Norwegii, dołączyły Niderlandy. Obecnie trwają rozmowy na temat ewentualnego przystąpienia Słowacji, a Estonia jest gotowa włączyć do projektu więcej państw, co byłoby bardzo korzystne dla SDMMS.

31.Całkowity czas trwania projektu miał początkowo wynosić 30 miesięcy – od 1 stycznia 2023 r. do 31 maja 2025 r. Ze względu na opóźnienie w podpisaniu protokołu ustaleń system nie będzie jednak dostępny w połowie 2025 r., jak pierwotnie planowano. Oczekuje się, że projekt zostanie zakończony do końca 2025 r. i ułatwi bezpośrednią i bezpieczną wymianę informacji między uczestniczącymi rządami, wnioskującymi o przemieszczenia wojskowe i je zatwierdzającymi.

C. Cła

32.W marcu 2024 r. EDA i państwa członkowskie wnoszące wkład – przy udziale doradczym Komisji – opracowały „Ocenę potrzeb, korzyści i zagrożeń związanych z opracowywaniem wojskowego systemu ceł”. W ramach drugiego etapu swojego programu w sprawie harmonizacji wymagań wojskowych dotyczących ceł EDA rozpoczęła badanie mające na celu określenie technicznych specyfikacji i wymogów cyfryzacji wojskowych procesów celnych. Badanie to obejmuje dyskusję na temat stosowania elektronicznego przetwarzania danych na potrzeby bardziej skutecznej wymiany informacji między siłami zbrojnymi a organami celnymi. Wyniki tego badania, w połączeniu z wynikami projektu SDMMS, zostaną ocenione przez EDA i państwa członkowskie wnoszące wkład. EDA współpracuje również z NATO, aby zbadać możliwość cyfryzacji formularza NATO 302 i włączenia go do wojskowego systemu celnego. Komisja spodziewa się pierwszych wymiernych rezultatów takiego systemu. Następnie Komisja oceni potrzebę przygotowania zmian prawa celnego UE, które zapewniłyby ramy prawne korzystania przez państwa członkowskie z cyfrowego formularza UE 302.

D. Rozwój logistyki

33.We wrześniu 2024 r. przedstawiono drugie badanie, w którym zaproponowano, w jaki sposób połączyć różne aplikacje informatyczne, z których poszczególne państwa członkowskie korzystają na potrzeby logistyki wojskowej, w jedną sfederalizowaną logistyczną sieć komunikacyjną, która umożliwi udostępnianie i wymianę danych logistycznych między uczestnikami. Rezultatem badania uzupełniającego, które ma się rozpocząć w 2025 r., ma być opracowanie kompleksowego wykazu aplikacji informatycznych, z których korzystają komercyjni operatorzy logistyczni, i określenie, w jaki sposób włączyć je do szerszej, wspólnej, bezpiecznej sieci. Celem projektu logistycznych systemów informatycznych nie jest zastąpienie różnych, obecnie stosowanych aplikacji informatycznych. Jego strategicznym celem jest zapewnienie architektury umożliwiającej ich połączenie i późniejsze włączanie do niej przyszłych aplikacji. 

34.W odniesieniu do wykorzystania obróbki przyrostowej, powszechnie znanej jako drukowanie przestrzenne w kontekście logistyki wojskowej, ustanowiony w listopadzie 2023 r. projekt EDA kategorii B pt. „Obróbka przyrostowa na rzecz wsparcia logistycznego” jest ukierunkowany na opracowanie i określenie wspólnych norm w celu zwiększenia interoperacyjności części wyprodukowanych tą metodą. Aby wesprzeć te działania, EDA przeprowadziła i przedstawiła w 2024 r. szereg badań dotyczących kwestii prawnych związanych z obróbką przyrostową i zarządzaniem dotyczącymi jej danymi. W 2025 r. EDA przeprowadzi kolejne badanie służące opracowaniu zharmonizowanej koncepcji szkoleń z zakresu obróbki przyrostowej, aby zapewnić interoperacyjność świadczenia usług i wsparcia logistycznego.

IV – ODPORNOŚĆ I GOTOWOŚĆ

A.Zdolności transportu strategicznego

35.EDA kontynuuje prace związane z rozwojem niezbędnych zdolności w zakresie transportu morskiego i powietrznego zgodnie ze sprawozdaniem z 2020 r. dotyczącym skoordynowanego rocznego przeglądu w zakresie obronności oraz w powiązaniu z odpowiednimi projektami PESCO. W ramach projektu PESCO pt. „Przyszły taktyczny lotniczy transport towarowy średniej wielkości” opracowano dwa dokumenty stanowiące wytyczne dotyczące rozwoju przemysłu oraz przeprowadzono badanie finansowane w ramach programu prac EFO na 2022 r. W ramach projektu PESCO pt. „Strategiczny transport lotniczy ładunków pozanormatywnych” opracowano wysokie wspólne wymogi, natomiast w grudniu 2024 r. zostanie otwarte zaproszenie do składania wniosków dotyczących przeprowadzenia badania w tej dziedzinie w ramach programu prac EFO na 2023 r. Realizację projektu PESCO pt. „Śmigłowiec średni następnej generacji” rozpoczęto w czerwcu 2023 r. i obecnie analizowane są otrzymane od państw członkowskich informacje na temat ich przyszłych planów dotyczących śmigłowców, zarówno pod względem modernizacji istniejących flot, jak i opracowywania nowych platform.

36.W 2025 r. EDA rozpocznie dwa badania: (i) badanie mające na celu ocenę obecnej dostępności krajowych i komercyjnych aktywów kolejowych wykorzystywanych przez wojsko oraz określenie potencjalnych potrzeb w zakresie specjalistycznego transportu kolejowego i infrastruktury kolejowej, a także ewaluację przepisów krajowych i unijnych pod kątem potrzeb wojskowych oraz (ii) badanie mające na celu ocenę kluczowej infrastruktury żeglugi śródlądowej i zdolności w zakresie ruchu wojskowego.

B.Ochrona przed ryzykiem związanym z bezpieczeństwem

37.Na wniosek Rady 17 służby Komisji, grupa współpracy ds. bezpieczeństwa sieci i informacji oraz ESDZ opracowują scenariusze dotyczące ryzyka w cyberprzestrzeni. W lipcu 2024 r. grupa ta opublikowała sprawozdanie z oceny ryzyka dotyczące cyberodporności unijnych sektorów telekomunikacji i energii elektrycznej 18 . Inne sektory krytyczne, takie jak transport, zostaną poddane ocenie w przyszłych edycjach. Odporna i solidna sieć udostępniania danych charakteryzująca się wysokim poziomem cyberbezpieczeństwa jest niezbędna do wspierania skutecznej wymiany danych cyfrowych między odpowiednimi cywilnymi i wojskowymi zainteresowanymi stronami i podmiotami. W ramach takiej sieci można w pełni wykorzystać infrastrukturę UE, taką jak unijny program bezpiecznej łączności (IRIS²).

38.W styczniu 2024 r. Komisja przedstawiła wniosek dotyczący zmiany rozporządzenia w sprawie bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ) 19 , mający na celu lepszą ochronę bezpieczeństwa i porządku publicznego UE dzięki udoskonaleniu monitorowania inwestycji zagranicznych w UE. W zmieniającym się kontekście geopolitycznym we wspólnym interesie wszystkich państw członkowskich leży wspieranie skutecznego monitorowania inwestycji zagranicznych w przedsiębiorstwa unijne, które dostarczają technologie krytyczne, infrastrukturę krytyczną lub nakłady krytyczne bądź przechowują informacje szczególnie chronione i których działalność ma kluczowe znaczenie dla unijnego bezpieczeństwa lub porządku publicznego. Z perspektywy mobilności wojskowej ważne jest, że proponowana zmieniona wersja rozporządzenia w sprawie BIZ zawiera wyraźne odniesienie do TEN-T jako „projektu lub programu leżącego w interesie Unii” i wymaga od państw członkowskich lub Komisji rozważenia, czy powiązane bezpośrednie inwestycje zagraniczne mogą mieć negatywny wpływ na TEN-T ze względów bezpieczeństwa lub porządku publicznego. Umożliwi to Komisji i państwom członkowskim lepszą identyfikację, ocenę i ograniczenie potencjalnych zagrożeń dla bezpieczeństwa lub porządku publicznego wynikających z proponowanej bezpośredniej inwestycji zagranicznej w kluczową infrastrukturę transportową UE.

39.W ramach forum konsultacyjnego na rzecz zrównoważonej energii w sektorze obrony i bezpieczeństwa (CF SEDSS) kontynuowano prace analityczne nad sposobami, w jakie można zwiększyć wykorzystanie odnawialnych źródeł energii w transporcie. Prace te stanowią także odpowiedź na wspólny komunikat w sprawie nowych perspektyw dotyczących związku między klimatem a bezpieczeństwem przyjęty w czerwcu 2023 r. 20 , w którym zobowiązano ESDZ, służby Komisji i EDA do przeanalizowania sposobów, w jakie można zmniejszyć zależność transportu wojskowego od paliw kopalnych przez promowanie stosowania odnawialnych źródeł energii i powiązanych technologii. Cztery przykłady takich prac analitycznych przedstawiono w punktach poniżej:

·W materiałach wypracowanych na 3. etapie CF SEDSS (badaniach naukowych, pomysłach na projekty z zakresu obronności związane z energią i dokumencie zawierającym wytyczne dotyczące rozwoju zrównoważonej energii) opublikowanych w 2024 r. przeanalizowano szereg tematów. Obejmowały one alternatywy dla paliw kopalnych i skuteczne praktyki w zakresie dekarbonizacji transportu, wymagania wojskowe dotyczące opartych na wodorze rozwiązań dla ciężkich wojskowych pojazdów logistycznych oraz wpływ zmiany klimatu i przejścia na zieloną energię na odporność i bezpieczeństwo energetyczne krytycznej infrastruktury energetycznej związanej z obronnością, w tym wojskowej infrastruktury transportowej.

·W ramach przeprowadzonego na 3. etapie CF SEDSS badania „Dekarbonizacja sektora obronnego – wyzwania i możliwości” zbadano alternatywy dla paliw kopalnych opracowane na potrzeby transportu drogowego krótkiego i średniego zasięgu. Przeanalizowano również gromadzenie i monitorowanie danych dotyczących wszelkich rodzajów zużycia energii, w tym w transporcie (np. na potrzeby obliczania wskaźnika zużycia energii ze źródeł odnawialnych), oraz źródła finansowania ulepszonej mobilności i związanych z tym wyzwań.

·W „Badaniu służącym określeniu kluczowych wymogów w zakresie narzędzia wspierającego decyzje o sposobie magazynowania energii na potrzeby instalacji obrony kraju” zaproponowano rozwiązania dotyczące sposobów dopasowania odpowiednich technologii magazynowania energii do różnych zastosowań, w tym transportu (zarówno lekkiego: pojazdów o masie poniżej 3 ton, jak i ciężarowego: pojazdów o masie powyżej 3 ton).

·3. etap CF SEDSS zakończył się 30 września 2024 r., ale zagadnienia te będą dalej zgłębiane na 4. etapie (od 1 października 2024 r. do 30 września 2028 r.).

V – PARTNERSTWA

A.UE–NATO

40.W listopadzie 2023 r. i czerwcu 2024 r. odbył się zorganizowany dialog UE–NATO na temat mobilności wojskowej, w którym uczestniczyli odpowiedni pracownicy obu organizacji. Dialog ten stanowi skuteczne ramy przedstawiania najnowszych osiągnięć i informowania o nich oraz omawiania istotnych obszarów dalszej współpracy w celu zapewnienia spójności i wzajemnego wzmocnienia. W styczniu 2024 r. NATO uczestniczyło w sympozjum EDA na temat mobilności wojskowej, a pracownicy NATO wzięli udział w posiedzeniu EDA na temat cyfryzacji wojskowego procesu celnego w związku z formularzem celnym UE/NATO 302. Przedstawiciele NATO uczestniczyli ponadto w drugim dorocznym wydarzeniu dotyczącym mobilności wojskowej w czerwcu 2024 r., a Połączone Dowództwo Wsparcia NATO bierze udział w istotnych spotkaniach w ramach projektu PESCO pt. „Mobilność wojskowa” na nieformalnych zasadach.

41.Udział sojuszników NATO spoza UE w odpowiednich projektach PESCO nadal zapewnia wartość dodaną, w tym z perspektywy transatlantyckiej i UE–NATO. Rada rozważa przyjęcie decyzji zezwalającej na zaproszenie Szwajcarii do udziału w projekcie PESCO pt. „Mobilność wojskowa”, obok Stanów Zjednoczonych, Kanady, Norwegii i Zjednoczonego Królestwa. Chociaż w ramach projektu nie zawarto jeszcze porozumienia administracyjnego ze Zjednoczonym Królestwem, państwo to uczestniczy we wszystkich istotnych spotkaniach dotyczących projektu jako „dołączający partner z państwa trzeciego”. W maju 2024 r. zawarto porozumienie administracyjne dotyczące udziału Kanady w projekcie PESCO pt. „Sieć centrów logistycznych”. 

B.Współpraca z innymi partnerami

42.W zmienionym rozporządzeniu w sprawie TEN-T rozszerzono zakres europejskich korytarzy transportowych na Ukrainę i Mołdawię. Rozszerzenie zakresu korytarzy opiera się na działaniach Unii ukierunkowanych na zwiększenie jakości sieci połączeń tych państw z UE, takich jak inicjatywa na rzecz korytarzy solidarnościowych podjęta w maju 2022 r. przez Komisję, aby pomóc Ukrainie w utrzymaniu otwartych szlaków handlowych po zablokowaniu ukraińskich portów przez Rosję.

43.30 stycznia 2024 r. EDA, we współpracy z belgijską prezydencją Rady Unii Europejskiej, zorganizowała w Brukseli sympozjum wysokiego szczebla na temat mobilności wojskowej. W wydarzeniu tym wzięli udział urzędnicy wyższego szczebla, w tym wysoki przedstawiciel Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa oraz kilku unijnych ministrów obrony. Uczestniczyli w nim również przedstawiciele NATO i Stanów Zjednoczonych, co uwydatnia znaczenie współpracy transatlantyckiej dla poprawy mobilności wojskowej. Dyskusje toczyły się wokół wyzwań związanych ze zmieniającym się środowiskiem bezpieczeństwa i podkreślano w nich potrzebę ściślejszej współpracy między państwami członkowskimi UE i partnerami międzynarodowymi.

VI – WNIOSKI I PLANY NA PRZYSZŁOŚĆ

44.W raporcie Draghiego 21 z września 2024 r. na temat przyszłości europejskiej konkurencyjności powtórzono argumenty, które wcześniej przedstawiono w Planie działania na rzecz mobilności wojskowej 2.0, oraz działania zadeklarowane przez państwa członkowskie w zobowiązaniu dotyczącym mobilności wojskowej na 2024 r. Najistotniejszym z tych argumentów jest to, że infrastruktura transportowa odgrywa strategiczną rolę w szybkim i wielkoskalowym reagowaniu sił zbrojnych państw członkowskich na sytuacje kryzysowe, zarówno w UE, jak i poza jej granicami. W sprawozdaniu Niinistö 22 z października 2024 r. w sprawie wzmocnienia gotowości cywilnej i wojskowej Europy („Safer together: Strengthening Europe’s civilian and military preparedness and readiness” [„Razem bezpieczniej: wzmocnienie gotowości cywilnej i wojskowej Europy”]) wskazano mobilność wojskową jako wzór udoskonalania polityki UE dotyczącej technologii podwójnego zastosowania i zalecono jej dalsze rozwijanie.

45.Dwa lata po rozpoczęciu wdrażania planu działania na rzecz mobilności wojskowej 2.0 podjęto odpowiednie działania w czterech głównych obszarach priorytetowych, co świadczy o stałym postępie i odzwierciedla wspólne poczucie konieczności podjęcia pilnych działań w świetle regionalnych i światowych kryzysów i wyzwań związanych z bezpieczeństwem. Aby osiągnąć wspólny cel, jakim jest sprawnie funkcjonująca sieć mobilności wojskowej, wszystkie zainteresowane strony muszą kontynuować działania w ramach skoordynowanego podejścia obejmującego cały rząd. Do osiągnięcia tego celu przyczyni się również zaktualizowane zobowiązanie państw członkowskich dotyczące mobilności wojskowej na 2024 r., a także prace nad odpowiednimi projektami PESCO w ramach szerzej zakrojonego Planu działania.

46.Do końca 2025 r. wysoka przedstawicielka i Komisja przedstawią kolejne sprawozdanie z postępu prac.

(1)

  Plan działania na rzecz mobilności wojskowej 2.0 (europa.eu) .

(2)

 Konkluzje Rady z dnia 27 maja 2024 r. w sprawie bezpieczeństwa i obrony UE.

(3)

Wspólne sprawozdanie dla Parlamentu Europejskiego i Rady na temat realizacji Planu działania na rzecz mobilności wojskowej w okresie od listopada 2022 r. do października 2023 r. – JOIN(2023) 37,

https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52023JC0037 .

(4)

Sieć centrów logistycznych w Europie i wsparcie operacji.

(5)

Decyzja wykonawcza Komisji z dnia 7 marca 2024 r. w sprawie wyboru projektów dotyczących mobilności wojskowej w następstwie zaproszenia do składania wniosków o dotacje w 2023 r. w ramach instrumentu „Łącząc Europę” – sektor transportu – zgodnie z decyzją wykonawczą C(2023) 4886 (C(2024) 1421 final); pełen przegląd wybranych projektów można znaleźć tutaj .

(6)

Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie unijnych wytycznych dotyczących rozwoju transeuropejskiej sieci transportowej (COM(2021) 812 final).

(7)

Zmieniony wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie unijnych wytycznych dotyczących rozwoju transeuropejskiej sieci transportowej, zmieniającego rozporządzenie (UE) 2021/1153 i rozporządzenie (UE) nr 913/2010 oraz uchylającego rozporządzenie (UE) nr 1315/2013 (COM/2022/384 final).

(8)

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1679 z dnia 13 czerwca 2024 r. w sprawie unijnych wytycznych dotyczących rozwoju transeuropejskiej sieci transportowej, zmieniające rozporządzenia (UE) 2021/1153 i (UE) nr 913/2010 oraz uchylające rozporządzenie (UE) nr 1315/2013 (tekst mający znaczenie dla EOG), Dz.U. L, 2024/1679, 28.6.2024, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2024/1679/oj . 

(9)

Korytarz północny, północno-centralny, południowo-centralny i wschodni.

(10)

Zmieniony załącznik II do Wymagań wojskowych w zakresie mobilności wojskowej w ramach UE i poza nią (ST 11373/19) z 27 marca 2023 r.

(11)

Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2021/1328 z dnia 10 sierpnia 2021 r. określające wymogi dotyczące infrastruktury mające zastosowanie do niektórych kategorii działań związanych z infrastrukturą podwójnego zastosowania zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1153, C/2021/5859, Dz.U. L 288 z 11.8.2021.

(12)

 COM(2023) 443/2 – wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wykorzystania zdolności przepustowej infrastruktury kolejowej w jednolitym europejskim obszarze kolejowym, zmieniającego dyrektywę 2012/34/UE i uchylającego rozporządzenie (UE) nr 913/2010 – dostępny tutaj .

(13)

Polska – Niderlandy – Niemcy.

(14)

Włochy – Albania – Macedonia Północna – Bułgaria – Rumunia i Grecja – Bułgaria – Rumunia.

(15)

Islandia – Norwegia – Szwecja – Finlandia – Dania i Włochy – Słowenia – Chorwacja – Węgry i Rumunia – Bułgaria – Turcja.

(16)

Litwa, Niemcy, Estonia, Bułgaria, Polska, Luksemburg, Rumunia, Republika Czeska, Łotwa.

(17)

Konkluzje Rady w sprawie rozwijania pozycji Unii Europejskiej w kwestiach cyberprzestrzeni; ST09364/22, 23 maja 2022 r.

(18)

Grupa współpracy NIS: „EU cybersecurity risk evaluation and scenarios for the telecommunications and electricity sectors” [„Ocena ryzyka w unijnej cyberprzestrzeni i scenariusze dla sektorów telekomunikacji i energii elektrycznej”], https://ec.europa.eu/newsroom/dae/redirection/document/107357 .

(19)

Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie monitorowania inwestycji zagranicznych w Unii i uchylenia rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/452 (COM(2024) 23 final) dostępny tutaj .

(20)

Wspólny komunikat do Parlamentu Europejskiego i Rady: „Nowe perspektywy dotyczące związku między klimatem a bezpieczeństwem: uwzględnianie wpływu zmiany klimatu i degradacji środowiska na pokój, bezpieczeństwo i obronę” (JOIN(2023) 19 final).

(21)

  https://commission.europa.eu/document/download/97e481fd-2dc3-412d-be4c-f152a8232961_pl .

(22)

  https://commission.europa.eu/document/download/5bb2881f-9e29-42f2-8b77-8739b19d047c_pl?filename=2024_Niinisto-report_Book_VF.pdf .