KOMISJA EUROPEJSKA
Bruksela, dnia 18.12.2025
COM(2025) 771 final
SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW
Program"Cyfrowa Europa": główne wnioski z oceny śródokresowej
{SWD(2025) 420 final}
Spis treści
1. Wprowadzenie
2. W kierunku większej konkurencyjności i autonomii cyfrowej: sztandarowe osiągnięcia programu
3. Bardzo adekwatny i elastyczny program w szybko zmieniającym się kontekście
4. Korzyści z programu dla organizacji w UE i poza UE
5. Inwestycje strategiczne w celu stworzenia unijnej wartości dodanej
6. Synergia z innymi unijnymi programami finansowania
7. Uczestnictwo w programie
8. Uproszczenie
9. W przyszłości
9.1 Transformacja cyfrowa w nowym kontekście
9.2 Przyszłe inwestycje cyfrowe
9.3 Cyfryzacja w następnych WRF
10. Wnioski
Glosariusz
|
Skrót |
Termin |
|
EFK |
Europejski Fundusz Konkurencyjności |
|
EDIC |
konsorcja na rzecz europejskiej infrastruktury cyfrowej |
|
EDIH |
europejskie centra innowacji cyfrowych |
|
EFRR |
Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego |
|
HPC |
obliczenia wielkiej skali |
|
JU |
wspólne przedsięwzięcie |
|
WRF |
wieloletnie ramy finansowe |
|
CS |
cel szczegółowy |
|
STEP |
Platforma na rzecz Technologii Strategicznych dla Europy |
|
TEF |
ośrodki testowo-doświadczalne |
|
RRF |
Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności |
1.Wprowadzenie
Program „Cyfrowa Europa” 1 („Cyfrowa Europa”) zapewnia inwestycje strategiczne we wdrażanie infrastruktury cyfrowej i technologii cyfrowych, przyczyniając się do transformacji cyfrowej UE oraz do budowania autonomii cyfrowej i konkurencyjności UE na arenie międzynarodowej.
Całkowity budżet programu „Cyfrowa Europa” wynosi 8,16 mld EUR (2021–2027). Jest to stosunkowo skromna kwota, biorąc pod uwagę ambitny cel programu, jakim jest wspieranie wdrażania kluczowych technologii i infrastruktur cyfrowych, ich optymalnego wykorzystania w sektorach o znaczeniu krytycznym oraz powiązanego rozwoju zaawansowanych umiejętności cyfrowych, a nadrzędnym celem jest przyczynianie się do zwiększenia autonomii strategicznej, bezpieczeństwa i konkurencyjności w całej UE. Aby osiągnąć te cele ogólne, program wspiera działania w ramach sześciu celów szczegółowych: (i) obliczenia wielkiej skali (HPC), (ii) przetwarzanie w chmurze, dane i sztuczna inteligencja, (iii) cyberbezpieczeństwo, (iv) zaawansowane umiejętności cyfrowe, (v) wdrażanie i optymalne wykorzystanie kluczowych technologii cyfrowych oraz (vi) półprzewodniki.
Działania finansowane w ramach programu „Cyfrowa Europa” wspierają również wdrażanie unijnych rozporządzeń i dyrektyw, takich jak akt w sprawie czipów 2 , akt w sprawie AI 3 , akt dotyczący cyberodporności 4 , akt w sprawie cybersolidarności 5 , dyrektywa NIS 2 6 , akt o usługach cyfrowych 7 , akt o rynkach cyfrowych 8 i akt w sprawie Interoperacyjnej Europy 9 . Program przyczynił się również do realizacji głównych strategicznych inicjatyw UE, takich jak Plan działania na rzecz kontynentu sztucznej inteligencji 10 i strategia w sprawie zastosowania AI 11 .
Przed uruchomieniem programu „Cyfrowa Europa” w 2021 r. nie istniał żaden program na szczeblu UE ukierunkowany konkretnie na wdrażanie technologii cyfrowych w celu uzupełnienia istniejących programów finansowania badań naukowych i innowacji. W związku z tym w UE istniała luka inwestycyjna w fazie wdrażania i wykorzystania technologii cyfrowych, w szczególności w odniesieniu do wdrażania na dużą skalę technologii cyfrowych i infrastruktury cyfrowej w wielu krajach, a także dużego wsparcia na rzecz rozwoju zaawansowanych umiejętności cyfrowych w celu systematycznego wzmacniania konkurencyjności UE.
W momencie uruchomienia programu w 2021 r. superkomputery finansowane przez UE nie znajdowały się w pierwszej światowej dziesiątce, co uwypukla znaczną lukę konkurencyjną Europy w dziedzinie obliczeń wielkiej skali w wymiarze globalnym. Istniała również bariera w dostępie do danych kontrolowanych pod względem jakości i brakowało skoordynowanego podejścia do wzmocnienia wiedzy fachowej w zakresie sztucznej inteligencji i zwiększenia wykorzystania sztucznej inteligencji w całej UE. UE była również silnie uzależniona od dostawców spoza UE w zakresie zapotrzebowania na półprzewodniki, posiadając zaledwie 10 % udziału w światowym rynku, podczas gdy udział USA wynosił 33 %, a Chin – 26 % 12 . Ponadto państwa członkowskie nie stosowały skoordynowanego podejścia, aby lepiej przygotować się cyberataki na dużą skalę i zwalczać je w skoordynowany sposób. UE borykała się również z poważnym niedoborem umiejętności cyfrowych i niewystarczającym wykorzystaniem rozwiązań cyfrowych w obszarach będących przedmiotem zainteresowania publicznego.
Od czasu uruchomienia programu „Cyfrowa Europa” zwiększone inwestycje w tych kluczowych obszarach technologicznych okazały się bardzo skuteczne. Na przykład trzy superkomputery o wysokiej wydajności finansowane przez UE należą obecnie do najszybszych na świecie, a niedawno uruchomiony pierwszy superkomputer eksaskalowy JUPITER zajmuje czwarte miejsce 13 w rankingu TOP500 14 . Od początku programu poczyniono również znaczne postępy w zwiększaniu zdolności UE w zakresie sztucznej inteligencji i cyberbezpieczeństwa, promowaniu wykorzystania technologii cyfrowych oraz tworzeniu siły roboczej wyposażonej w zaawansowane umiejętności cyfrowe.
Program „Cyfrowa Europa” uzupełnia inne unijne programy finansowania. Jest on spójny z cyfrową częścią instrumentu „Łącząc Europę” (CEF2 – technologie cyfrowe), programu Erasmus+ 15 , Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (RRF) oraz Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR). Szczególnie silna synergia występuje z programem „Horyzont Europa”, który uzupełnia i rozszerza działania w ramach programu, wypełniając lukę między badaniami naukowymi a wdrażaniem. Na przykład badania nad technologiami kwantowymi prowadzone w ramach programu „Horyzont Europa” są bezpośrednio zintegrowane z infrastrukturą obliczeń kwantowych nabywaną i wdrażaną w ramach programu „Cyfrowa Europa”. Podobnie sektorowe przestrzenie danych finansowane w ramach programu „Cyfrowa Europa” wykorzystują innowacje z programu „Horyzont Europa”, na przykład projekty dotyczące opracowywania technologii, metod, architektury i procesów cyfrowych na potrzeby przyjaznego dla użytkownika, bezpiecznego, godnego zaufania, przejrzystego i zrównoważonego środowiskowo gromadzenia, przechowywania i przetwarzania danych.
Wniosek dotyczący Europejskiego Funduszu Konkurencyjności (EFK) 16 w kolejnych wieloletnich ramach finansowych (WRF) ma na celu wzmocnienie ścieżki od badań naukowych do wdrażania w ramach „cyfrowego segmentu” funduszu, zgodnie z apelem zainteresowanych stron o przyspieszoną ścieżkę od etapu badań naukowych do wdrażania. Program w zakresie badań naukowych i innowacji „Horyzont Europa” pozostanie odrębnym programem, ale o strukturze ściśle powiązanej z EFK, zapewniającym naukowcom i innowatorom płynne wsparcie od etapu pomysłów przez etap rozpoczynania działalności po etap ekspansji.
2.W kierunku większej konkurencyjności i autonomii cyfrowej: sztandarowe osiągnięcia programu
Program „Cyfrowa Europa” przyniósł kluczowe sztandarowe osiągnięcia w odniesieniu do każdego z jego celów szczegółowych.
Inwestycje w ramach celu szczegółowego nr 1 (HPC) okazały się skuteczne w tworzeniu konkurencyjnych zdolności w zakresie HPC dla UE dzięki inwestowaniu wraz z państwami członkowskimi w nabywanie i modernizację infrastruktury, wspieraniu powiązanych umiejętności i wiedzy fachowej oraz ułatwianiu wdrażania HPC o dużym oddziaływaniu.
ØW ramach programu „Cyfrowa Europa” sfinansowano pierwszy superkomputer eksaskalowy JUPITER 17 – pierwszy superkomputer w UE, który przekroczył próg tryliona 18 obliczeń na sekundę – zajmując czwarte miejsce w rankingu TOP500 najszybszych superkomputerów na świecie 19 i najwyższe miejsce w rankingu najbardziej energooszczędnych systemów obliczeń superkomputerowych (Green500) 20 .
Ponadto rozpoczęto dwa działania o dużym oddziaływaniu w dziedzinie HPC.
ØPo pierwsze, w całej UE uruchomiono 19 fabryk AI 21 , a także anteny fabryk AI 22 w państwach członkowskich, Islandii, Szwajcarii, Mołdawii, Macedonii, Serbii i Zjednoczonym Królestwie, aby zapewnić przedsiębiorstwom typu start-up i innym organizacjom zajmującym się sztuczną inteligencją dostęp do obliczeń wielkiej skali, wspierać MŚP i inne organizacje w przyjmowaniu HPC, zapewnić współpracę między sektorem publicznym i prywatnym w celu wspierania ekosystemu AI oraz rozwoju produktów i usług opartych na AI.
ØPo drugie, latem 2024 r. uruchomiono platformę „Kierunek Ziemia” . Zapewnia cyfrowe modele Ziemi o przełomowej rozdzielczości, umożliwiając użytkownikom terminowe przewidywanie ekstremalnych zjawisk pogodowych i klimatycznych oraz reagowanie na nie. Wyjątkowe cechy inicjatywy „Kierunek Ziemia” wspierają Europę w jej roli światowego lidera w przystosowywaniu się do zmiany klimatu i łagodzeniu jej skutków.
Inwestycje w ramach celu szczegółowego nr 2 (przetwarzanie w chmurze, dane i AI) wspierają wdrażanie sztucznej inteligencji w sektorze publicznym i prywatnym. Podobnie jak w przypadku celu szczegółowego nr 1 przyjęto dwutorowe podejście, koncentrując się zarówno na budowie kluczowej infrastruktury, jak i na wymiernym przyspieszeniu wdrażania rozwiązań.
ØJeżeli chodzi o infrastrukturę, utworzono cztery wielkoskalowe sektorowe ośrodki testowo-doświadczalne w dziedzinie AI 23 . Te ośrodki udostępniają wielkoskalowe środowiska do testowania i dostrajania modeli sztucznej inteligencji w rzeczywistych warunkach, zapewniając walidację i optymalizację modelu AI oraz przygotowanie go do wdrożenia. Cztery istniejące ośrodki testowo-doświadczalne działają w obszarach zdrowia, produkcji, inteligentnych miast (w tym transportu miejskiego i mobilności) oraz rolnictwa.
ØPonadto wspólne europejskie przestrzenie danych zostały wdrożone lub są w trakcie wdrażania w kilku obszarach/sektorach dziedzictwa kulturowego, zdrowia, języka, mobilności, mediów, produkcji, inteligentnych społeczności, energii, turystyki, umiejętności, rolnictwa i Zielonego Ładu 24 . Te przestrzenie danych, które jednocześnie usprawniają wymianę i wykorzystanie kluczowych danych oraz zapewniają poszanowanie unijnych zasad i wartości w zakresie ochrony danych osobowych i ochrony konsumentów, umożliwiają wiarygodną wymianę danych między uczestnikami i pozwalają użytkownikom danych tworzyć innowacyjne produkty i usługi lub rozwijać narzędzia sztucznej inteligencji.
ØPonadto wdrażanie AI, w szczególności przez przedsiębiorstwa typu start-up, MŚP i usługi publiczne, jest wspierane za pośrednictwem platformy „Sztuczna inteligencja na żądanie” (AIoD) oferującej zaufane narzędzia AI, wiedzę fachową i rozwiązania gotowe do wprowadzenia na rynek, a także za pośrednictwem platformy „unijny rynek usług w chmurze” oferującej zaufane usługi w chmurze.
ØObecne i przyszłe działania w ramach programu wspierają rozwój zastosowań generatywnej sztucznej inteligencji i ich wykorzystanie przez przedsiębiorstwa i sektor publiczny w celu wsparcia wdrażania strategii w sprawie zastosowania AI 25 . Na przykład w programie prac na lata 2025–2027 przewidziano finansowanie integracji generatywnej AI z sektorowymi ośrodkami testowo-doświadczalnymi, działania na rzecz wzmocnienia zastosowań generatywnej AI w sektorze publicznym, utrzymanie wykorzystania AI w opiece zdrowotnej oraz wspieranie rozwoju środowisk testowych dla światów wirtualnych.
Inwestycje w ramach celu szczegółowego nr 3 (cyberbezpieczeństwo) charakteryzują się zaawansowanymi zdolnościami w zakresie cyberbezpieczeństwa, a także wdrażaniem zaawansowanych rozwiązań w dziedzinie cyberbezpieczeństwa.
ØJeżeli chodzi o zdolności, udało się pozyskać 26 infrastruktur cyberbezpieczeństwa (centrów cyberbezpieczeństwa), w tym dwa transgraniczne centra cyberbezpieczeństwa, zgodnie z celami. W całej UE utworzono sieć 27 krajowych ośrodków koordynacji w celu zwiększenia zdolności w zakresie cyberbezpieczeństwa. Zainteresowane strony z krajowych ośrodków koordynacji wskazały, że najbardziej wymierne korzyści uzyskane dotychczas z interwencji UE w dziedzinie cyberbezpieczeństwa obejmują standaryzację praktyk, zwiększenie cyberbezpieczeństwa i poprawę współpracy transgranicznej.
ØJeśli chodzi o wdrażanie rozwiązań, wdrożono pierwsze 12 złożonych narzędzi z zakresu cyberbezpieczeństwa zapewniających kluczowe usługi, takie jak skanowanie podatności infrastruktury i aplikacji, ograniczanie phishingu i środki ochrony przed atakami typu DDoS, a pierwsze społeczności użytkowników w sektorze zdrowia uzyskały dostęp do tych narzędzi.
Inwestycje w ramach celu szczegółowego nr 4 (zaawansowane umiejętności cyfrowe) wspierały opracowywanie i realizację programów szkoleniowych i edukacyjnych w zakresie zaawansowanych umiejętności cyfrowych, również zgodnie z celami Planu działania w dziedzinie edukacji cyfrowej (2021–2027). Obejmują one specjalistyczne programy edukacyjne, pośrednictwo pracy, krótkoterminowe kursy szkoleniowe, umiejętności w zakresie półprzewodników, akademię umiejętności w dziedzinie cyberbezpieczeństwa oraz działania mające na celu zwiększenie umiejętności cyfrowych wśród osób młodych, w szczególności dziewcząt.
ØDo końca 2024 r. zaoferowano ponad 50 programów studiów magisterskich i 530 krótkich kursów. Przeszkolono ponad 20 700 osób w wysoce specjalistycznych dziedzinach cyfrowych, takich jak sztuczna inteligencja, cyberbezpieczeństwo, półprzewodniki lub robotyka. Z badania wynika, że osoby fizyczne wyceniają te działania szkoleniowe (poza wkładem użytkowników) na 656–1 015 EUR, a MŚP wyceniają te szkolenia na 6 500–14 400 EUR, co świadczy o wysokiej wartości postrzeganej tych inicjatyw w opinii użytkowników.
ØPonadto w kontekście rozwoju zaawansowanych umiejętności cyfrowych ustanowiono szeroki ekosystem obejmujący ponad 430 uniwersytetów i organizatorów szkoleń w państwach członkowskich, torując drogę do transgranicznej akredytacji, współpracy branżowej oraz mobilności studentów i nauczycieli.
Inwestycje w ramach celu szczegółowego nr 5 propagowały przyjmowanie i wykorzystywanie kluczowych technologii cyfrowych w trzech głównych obszarach prac: uruchomienie europejskich centrów innowacji cyfrowych (EDIH), wzmocnienie interoperacyjności i transformacji cyfrowej sektora publicznego oraz utworzenie centrów, systemów informatycznych i platform na rzecz bezpieczniejszego internetu.
ØDo końca 2024 r. utworzono ponad 150 europejskich centrów innowacji cyfrowych w 90 % regionów europejskich, a także w krajach kandydujących i potencjalnych krajach kandydujących 26 , oferując testowanie przed dokonaniem inwestycji i inne usługi. W ramach działalności europejskich centrów innowacji cyfrowych w 5 794 wydarzeniach wzięło udział ponad 800 000 osób. Świadcząc ponad 29 000 usług na rzecz przeszło 54 600 przedsiębiorstw, centra te skupiły się na szkoleniach (30 %), tworzeniu sieci kontaktów (27 %), testowaniu technologii (25 %) oraz pozyskiwaniu finansowania (17 %) Użytkownicy pozytywnie oceniają poziom i jakość otrzymywanych usług, wyceniając je według postrzeganej wartości 8 000–15 300 EUR na organizację.
Ø Portfel tożsamości cyfrowej jest pilotowany z udziałem około 360 organizacji publicznych i prywatnych z 26 państw członkowskich, a także Islandii, Norwegii i Ukrainy w 11 przypadkach użycia (w tym takich jak identyfikacja na potrzeby usług rządowych i otwierania rachunków bankowych, płatności, mobilne prawa jazdy i podpisy elektroniczne) 27 .
ØW ramach komponentu prac dotyczącego Interoperacyjnej Europy opracowano solidne podstawy transformacji cyfrowej sektora publicznego (w 2024 r. w portalu Interoperacyjna Europa rozpowszechniono ponad 2 900 rozwiązań interoperacyjnych dla administracji publicznych) oraz wzmocniono współpracę transgraniczną (np. za pośrednictwem umowy ramowej o partnerstwie GovTech4all 28 skupiającej 32 partnerów cyfrowych z 20 państw europejskich), umożliwiając rządom rozwój cyfrowych usług publicznych skoncentrowanych na obywatelach i nieulegających dezaktualizacji.
ØW całej UE utworzono sieć centrów bezpieczniejszego internetu wraz z portalem Lepszy internet dla dzieci (Better Internet for Kids) i Europejskim Obserwatorium Mediów Cyfrowych , aby zapewnić dzieciom bezpieczne środowisko cyfrowe i zwalczać dezinformację.
Inwestycje w ramach celu szczegółowego nr 6 wzmocniły zdolności Europy w zakresie półprzewodników.
ØZainwestowano 3,7 mld EUR w najnowocześniejsze obiekty służące do testowania, prowadzenia eksperymentów oraz walidacji przełomowych technologii i projektów czipów. Inwestycja ta obejmuje szeroką gamę technologii – od czipów w najbardziej zaawansowanych węzłach technologicznych po integrację heterogeniczną (linie pilotażowe czipów).
ØUtworzono 30 centrów kompetencji we wszystkich państwach członkowskich i Norwegii w celu zwiększenia technicznej wiedzy fachowej i rozwoju wykwalifikowanej siły roboczej w sektorze półprzewodników. Centra te zapewniają przedsiębiorstwom, zwłaszcza MŚP i przedsiębiorstwom typu start-up, podstawowe zasoby do opracowywania rozwiązań w zakresie półprzewodników, w tym wsparcie, szkolenia i dostęp do wielkoskalowych obiektów infrastrukturalnych, takich jak linie pilotażowe i przyszła platforma projektowa .
Wsparcie dla przedsiębiorstw typu start-up i MŚP
Oprócz dotacji i zamówień program „Cyfrowa Europa” w połączeniu z gwarancją InvestEU zapewnia wsparcie finansowe innowacyjnym cyfrowym przedsiębiorstwom typu start-up i MŚP za pomocą kapitału własnego i quasikapitału własnego.
ØDo końca 2024 r. w ramach platformy inwestycyjnej na rzecz strategicznych technologii cyfrowych przeznaczono 83,63 mln EUR dla siedmiu funduszy venture capital, które wsparły 38 innowacyjnych organizacji (działających głównie w dziedzinie sztucznej inteligencji).
ØPonadto w ramach Funduszu na rzecz Czipów przeznaczono 67 mln EUR na wsparcie 19 małych organizacji i przedsiębiorstw typu start-up specjalizujących się w półprzewodnikach.
Działania przekrojowe
Decyzją ustanawiającą program polityki „Droga ku cyfrowej dekadzie” 29 wprowadzono specjalny instrument prawny – konsorcja na rzecz europejskiej infrastruktury cyfrowej (EDIC), aby rozszerzyć zestaw narzędzi służących realizacji projektów wielokrajowych. EDIC są elastyczne, można je utworzyć stosunkowo szybko i pomagają one w łączeniu zasobów między państwami członkowskimi a UE. Pierwsze trzy EDIC utworzono w dziedzinie dużych modeli językowych, inteligentnych miast i łańcucha bloków (Sojusz na potrzeby technologii językowych – ALT-EDIC 30 , CitiVERSE EDIC ds. lokalnych cyfrowych bliźniaków 31 oraz EDIC w odniesieniu do europejskiego partnerstwa na rzecz blockchain i europejskiej infrastruktury usług blockchain 32 ).
Dzięki najnowocześniejszym infrastrukturom, które są już gotowe do działania – od HPC, środowisk testowych sztucznej inteligencji i zaufanych przestrzeni danych po zakłady wytwarzające półprzewodniki dla przemysłu w celu testowania, eksperymentowania i walidacji nowych przełomowych technologii – europejskie organizacje publiczne i prywatne są w stanie szybciej wprowadzać innowacje 33 , obniżać koszty dzięki przyjęciu zaawansowanych technologii 34 i zmniejszać zależność od dostawców spoza UE 35 . Ten rozszerzony dostęp do najnowocześniejszych zdolności i infrastruktury w państwach członkowskich UE umożliwia organizacjom, zwłaszcza MŚP i administracji publicznej, konkurowanie na rynkach, na których szybkość, jakość i przestrzeganie norm UE stanowią kluczową przewagę konkurencyjną.
W ramach ostatecznych programów prac programu „Cyfrowa Europa” (2025–2027) zainwestowane zostanie 3,2 mld EUR w kontynuację sześciu celów szczegółowych, a jednocześnie wprowadzone będą nowe działania w odpowiedzi na przykład na dynamicznie rozwijającą się technologię generatywnej AI.
Tabela 1: Przegląd aktualnej sytuacji
3.Bardzo adekwatny i elastyczny program w szybko zmieniającym się kontekście
W ocenie śródokresowej programu „Cyfrowa Europa” podkreślono, że program ten adekwatnie odpowiada na obecne i nowo powstające wyzwania. W ramach sześciu celów szczegółowych programu „Cyfrowa Europa” powszechnie uznaje się rolę programu w napędzaniu transformacji cyfrowej Europy i utrzymaniu jej globalnej konkurencyjności. Wszystkie cele są oceniane jako w dużej mierze albo bardzo istotne zarówno z punktu widzenia obecnych, jak i pojawiających się potrzeb zainteresowanych stron, przy szczególnie silnym poparciu zainteresowanych stron dla działań w obszarze cyberbezpieczeństwa i umiejętności cyfrowych.
Oprócz reagowania na potrzeby zainteresowanych stron program „Cyfrowa Europa” okazał się elastyczny i dostosowany do rozwoju technologicznego, społecznego i gospodarczego.
ØPodczas wdrażania programu „Cyfrowa Europa” stwierdzono znaczną lukę w zdolnościach w zakresie półprzewodników – pogłębioną przez pandemię COVID-19 i związane z nią zakłócenia w łańcuchach dostaw. Aby rozwiązać ten problem, w akcie w sprawie czipów 36 wprowadzono do programu nowy cel szczegółowy, włączając rozwój półprzewodników do jego priorytetów strategicznych i wzmacniając odporność Europy w zakresie technologii krytycznych.
ØRosyjska wojna napastnicza przeciwko Ukrainie i wynikające z niej zwiększone ryzyko zagrożeń cyberbezpieczeństwa na dużą skalę doprowadziły do poparcia unijnego aktu w sprawie cybersolidarności 37 , w którym wprowadzono do programu „Cyfrowa Europa” mechanizm cyberkryzysowy w celu zwiększenia gotowości i zdolności reagowania na incydenty cyberbezpieczeństwa na dużą skalę.
ØW ostatnim czasie potrzeba dalszego rozwijania zaawansowanych możliwości AI w superkomputerach finansowanych przez UE doprowadziła do powstania inicjatyw dotyczących fabryk AI 38 i gigafabryk AI, które opierają się na postępach osiągniętych w ramach celu szczegółowego nr 1 (HPC).
W związku z tym trzy główne reorientacje budżetowe w obecnych WRF zostały uwzględnione w programie „Cyfrowa Europa”, co świadczy o strategicznym znaczeniu i istotności programu i obszarów jego inwestycji w szybko zmieniającym się kontekście. Działania finansowane w ramach programu „Cyfrowa Europa” wspierały również wdrażanie przepisów UE przyjętych w dziedzinie cyfrowej w odpowiedzi na nowe wyzwania pojawiające się w czasie obowiązywania WRF. Program ułatwił na przykład przestrzeganie aktu w sprawie AI przez finansowanie usług i narzędzi dla dostawców AI w celu zapewnienia zgodności z aktem w sprawie AI (akcelerator innowacji w dziedzinie AI), mechanizmów testowania (piaskownice regulacyjne w zakresie AI oraz ośrodki testowo-doświadczalne) oraz unijnej bazy danych dotyczącej systemów AI wysokiego ryzyka. Program wspierał akt o usługach cyfrowych i akt o rynkach cyfrowych przez finansowanie systemów informatycznych służących ich egzekwowaniu. Systemy te mają m.in. ułatwiać współpracę między państwami członkowskimi, Komisją a koordynatorami ds. usług cyfrowych, wspierać gromadzenie i analizę danych oraz budowę platformy na rzecz przejrzystości, która gromadzi uzasadnienia (oświadczenia dostawców usług hostingu w celu informowania użytkowników o podejmowanych przez nich decyzjach dotyczących moderowania treści i wyjaśnienia powodów tych decyzji). Program „Cyfrowa Europa” pomógł również organizacjom, w szczególności MŚP i przedsiębiorstwom typu start-up, w przestrzeganiu dyrektywy NIS 2 i aktu dotyczącego cyberodporności. Oprócz tego program „Cyfrowa Europa” przyczynia się również do realizacji programów polityki UE. Przede wszystkim w jego ramach wdraża się wielokrajowe projekty programu polityki „Droga ku cyfrowej dekadzie” 39 i przyczynia się on do osiągnięcia celów cyfrowej dekady do 2030 r. Cel szczegółowy nr 4 programu przyczynia się również do realizacji Planu działania w dziedzinie edukacji cyfrowej. Ponadto w ramach programu wsparto również utworzenie cyfrowego zaświadczenia COVID, które wydano ponad 2,3 mld razy, aby ułatwić bezpieczne podróżowanie i wesprzeć europejski przemysł turystyczny w czasie pandemii. Podsumowując, program „Cyfrowa Europa” uwidocznił znaczenie posiadania opartego na polityce programu, który może wspierać politykę UE w poszczególnych obszarach.
4.Korzyści z programu dla organizacji w UE i poza UE
Beneficjenci 40 programu i użytkownicy finansowanej w jego ramach infrastruktury i usług informują, że wymierne korzyści są już widoczne, a w najbliższej przyszłości oczekuje się jeszcze większego wpływu. Ukierunkowane badanie przeprowadzone w połowie 2024 r. pokazuje, że inicjatywa ta nie tylko ułatwiła wypracowanie jednolitego ogólnoeuropejskiego podejścia w dziedzinie cyfrowej, ale również otworzyła możliwości wdrażania, które wcześniej były niedostępne dla organizacji uczestniczących.
Ponadto beneficjenci zauważyli znaczne korzyści w obszarach takich jak pozycjonowanie na rynku, tworzenie sieci kontaktów i rozwój organizacyjny. Na przykład 58 % zwiększyło swoją reputację instytucjonalną, 55 % wzmocniło partnerstwa strategiczne na szczeblu unijnym i międzynarodowym, 53 % uzyskało dostęp do nowych partnerów akademickich, 46 % do nowych partnerów branżowych, 44 % zwiększyło swoją siłę roboczą, a 38 % wprowadziło innowacyjne produkty lub usługi.
Początkowy etap programu koncentrował się na stworzeniu infrastruktury, usług i narzędzi cyfrowych, natomiast w nadchodzących latach priorytetem będzie nie tylko wzmocnienie i rozbudowa tej infrastruktury, ale również zapewnienie jej szerokiej dostępności i wykorzystania w całej UE (a w niektórych przypadkach poza Unią). Oczekuje się, że ta strategiczna zmiana spowoduje znaczny wzrost wykorzystania przez użytkowników, ponieważ program przechodzi od podstawowego rozwoju do powszechnego wykorzystania nowej infrastruktury i usług. Pierwsi użytkownicy zaczęli już wskazywać wymierne korzyści, podkreślając potencjał szerszego oddziaływania w przyszłości.
Użytkownicy infrastruktury, narzędzi i usług finansowanych w ramach programu „Cyfrowa Europa” odnotowali większe możliwości współpracy i tworzenia sieci kontaktów (69 %), lepszy dostęp do testowania technologii i wsparcia innowacji (65 %) oraz do technologii AI (49 %), a także zwiększoną efektywność i automatyzację procesów (48 %).
Jeżeli chodzi o szersze cele, zainteresowane strony uważają program za skuteczny w zwiększaniu globalnej konkurencyjności UE, transformacji cyfrowej organizacji publicznych i zapewnianiu autonomii strategicznej UE. Choć dotychczas program przyniósł te korzyści w pewnym zakresie, oczekuje się, że w ciągu najbliższych pięciu lat osiągnie je w jeszcze większym stopniu.
5.Inwestycje strategiczne w celu stworzenia unijnej wartości dodanej
Program „Cyfrowa Europa” to znacznie więcej niż wsparcie wdrażania pojedynczych rozwiązań cyfrowych: realizuje inwestycje strategiczne, tworząc w ten sposób ekosystemy cyfrowe, w oparciu o strategiczną wizję transformacji cyfrowej w całej UE, aby zapewnić jej autonomię cyfrową i konkurencyjność na arenie światowej. Program wspierał złożone wdrożenia na dużą skalę, których państwa członkowskie nie były w stanie zrealizować samodzielnie, zapewniał współpracę między państwami członkowskimi w celu sprostania wyzwaniom transgranicznym i oferował kompleksowe usługi w całej UE za pośrednictwem swoich sieci.
Program „Cyfrowa Europa” zapewnia przede wszystkim dodatkowość finansową przez łączenie i wykorzystywanie zasobów na skalę, która może nie być łatwo dostępna dla państw członkowskich lub może nie stanowić priorytetu na szczeblu krajowym, w szczególności w odniesieniu do inicjatyw transgranicznych i wielkoskalowych projektów ukierunkowanych na zwiększenie zdolności cyfrowych na szczeblu UE.
Zainteresowane strony wskazały również, że program „Cyfrowa Europa” zapewnia finansowanie o skali i przewidywalności, które rzadko są dostępne w ramach krajowych i regionalnych instrumentów wsparcia. Z drugiej strony zarówno wnioskodawcy, jak i beneficjenci nie postrzegają programu jako oferującego korzystniejsze warunki finansowania w porównaniu z instrumentami krajowymi i regionalnymi.
Dodatkowość w zakresie zachowań – pozytywny wpływ programu „Cyfrowa Europa” na zachowania organizacji wspieranych w ramach programu – nabiera kształtu i oczekuje się, że będzie wzrastać w miarę realizacji działań na podstawie programu. Przejawia się ona głównie w formie zwiększonej współpracy transgranicznej, która jest centralnym elementem wielu działań finansowanych w ramach programu „Cyfrowa Europa”, takich jak EDIC.
Zainteresowane strony wskazały również, że program „Cyfrowa Europa” poprawił dostęp do partnerów z innych krajów w UE i poza jej granicami oraz współpracę z nimi, a także wspierał tworzenie europejskiego ekosystemu technologii cyfrowych.
Dodatkowość w zakresie zachowań przejawia się również w postaci dostosowania się zarówno większych, jak i mniejszych państw członkowskich do strategii UE w sektorach strategicznych. Większe państwa członkowskie i kluczowe podmioty przemysłowe – które często posiadają już istniejące strategie i infrastrukturę – dostosowują się do inicjatyw europejskich (np. uczestnictwo belgijskiego ośrodka IMEC lub niemieckiej organizacji Fraunhofer w inicjatywie „Czipy dla Europy”) i wykorzystują ramy prawne, takie jak europejski akt w sprawie czipów, aby skonsolidować swoje cele krajowe. Jednocześnie te europejskie ramy wywierają wpływ na mniejsze państwa członkowskie, aby nadać priorytet konkretnym technologiom krytycznym (np. czeski krajowy klaster półprzewodników 41 , fińska krajowa strategia „Czipy z Północy” lub maltański program „Chip Start EU”) 42 .
Pojawiają się również pierwsze dowody na dodatkowość w zakresie produktu. Na przykład badanie przeprowadzone wśród użytkowników końcowych wykazało, że niemal połowa ankietowanych studentów lub uczestników szkoleń w zakresie umiejętności zdecydowanie zgadza się, że szkolenia finansowane w ramach programu „Cyfrowa Europa” są wyjątkowe w skali UE, a 64 % zdecydowanie zgadza się, że są one bardziej przystępne cenowo niż rozwiązania alternatywne. Około 61 % użytkowników różnych usług (HPC, umiejętności, europejskie centra innowacji cyfrowych i ośrodki testowo-doświadczalne) (zdecydowanie) zgadza się, że usługi te są bardziej przystępne cenowo niż rozwiązania alternatywne i że są one unikalne w skali UE (54 %).
6.Synergia z innymi unijnymi programami finansowania
Oprócz programu „Cyfrowa Europa” UE przeznacza znaczne środki na transformację cyfrową także za pośrednictwem innych instrumentów. Z szacunków dotyczących wydatków UE na transformację cyfrową 43 wynika, że w latach 2021–2024 na transformację cyfrową przeznaczono 208,1 mld EUR z budżetu UE (w tym z NextGenerationEU), co stanowi prawie 15,1 % całkowitego budżetu UE, przy czym prawie wszystkie unijne programy finansowania w pewnym stopniu przyczyniają się do transformacji cyfrowej. Programy, w ramach których przeznaczono najwięcej środków finansowych na transformację cyfrową, to RRF, polityka regionalna i program „Horyzont Europa”.
Chociaż program „Cyfrowa Europa” został zaprojektowany jako strategiczna inicjatywa paneuropejska, która systematycznie odnosi się do transformacji cyfrowej UE mającej na celu wspieranie autonomii strategicznej, w politykach regionalnych i RRF przyjęto bardziej fragmentaryczne i lokalne podejście do cyfryzacji, często traktując priorytetowo bezpośrednie, specyficzne dla danego kraju potrzeby zamiast tworzenia spójnych, transgranicznych ekosystemów cyfrowych.
Z drugiej strony synergia z programem „Horyzont Europa” ma kluczowe znaczenie dla zapewnienia, aby najnowsze przełomowe odkrycia naukowe i technologiczne szybko przekładały się na praktyczne zastosowania, były wdrażane we wszystkich branżach i przyjmowane przez zainteresowane strony z sektora publicznego i prywatnego. Jest ona głęboko zakorzeniona w koncepcji programów prac w ramach programu „Cyfrowa Europa” 44 . Synergia na etapie projektowania jest szczególnie widoczna w celach szczegółowych nr 1 (HPC), nr 2 (rozwiązania chmurowo-brzegowe, przestrzenie danych, AI), nr 5 (technologie/rozwiązania wspierające obieg zamknięty) i nr 6 (półprzewodniki).
Jeżeli chodzi o sztuczną inteligencję, w ramach programu „Cyfrowa Europa” wspiera się wdrażanie i upowszechnianie AI za pośrednictwem sektorowych ośrodków testowo-doświadczalnych w dziedzinie AI i innych usług, takich jak europejskie centra innowacji cyfrowych, natomiast program „Horyzont Europa” wspiera postęp naukowy w tej dziedzinie, na przykład przez zwiększenie dostosowania w europejskim ekosystemie badań naukowych i innowacji w dziedzinie AI, promowanie dokładności, solidności i wiarygodności systemów AI w celu spełnienia wymogów przemysłowych pod względem autonomii, dokładności i bezpieczeństwa oraz przez włączenie technologii AI do robotyki i automatyzacji przemysłowej (np. w przemyśle motoryzacyjnym).
W przypadku AI, HPC i półprzewodników synergię tę zwiększa struktura zarządzania programem. Wspólne Przedsięwzięcie EuroHPC czerpie środki z programu „Cyfrowa Europa”, programu „Horyzont Europa” oraz instrumentu „Łącząc Europę” – technologie cyfrowe (CEF-D), które okazały się uzupełniające się i wzajemnie wzmacniające. Na przykład niedawno uruchomione fabryki AI 45 są finansowane z programu „Cyfrowa Europa” (który wspiera nabywanie i modernizację specjalistycznych zasobów obliczeniowych AI) oraz z programu „Horyzont Europa” (który finansuje tworzenie i funkcjonowanie fabryk AI, a także dostosowanie europejskich i krajowych inicjatyw w tej dziedzinie).
W odniesieniu do HPC i obliczeń kwantowych program „Horyzont Europa” wspiera na przykład rozwój europejskich procesorów i akceleratorów o niskim poborze mocy oraz rozwój symulatora kwantowego. Ponadto w całej Europie utworzono ponad 12 centrów doskonałości, aby poprawić wydajność algorytmów w strategicznych dziedzinach i dostosować aplikacje do przyszłych postępów. Z drugiej strony program „Cyfrowa Europa” wspiera nabywanie i modernizację infrastruktury obliczeń superkomputerowych i hybrydowych superkomputerów kwantowych, a także wdrażanie rozwiązań o dużym oddziaływaniu (zob. sekcja 2).
Podobnie w sektorze półprzewodników Wspólne Przedsięwzięcie na rzecz Czipów łączy zasoby z programów „Horyzont Europa” i „Cyfrowa Europa”. Inicjatywy badawcze wspierały działania w zakresie badań naukowych i innowacji zainicjowane pierwotnie w ramach programu „Horyzont 2020” za pośrednictwem Wspólnego Przedsięwzięcia ECSEL, które zostało zastąpione Wspólnym Przedsięwzięciem na rzecz Kluczowych Technologii Cyfrowych, a także przejście w 2023 r. do Wspólnego Przedsięwzięcia na rzecz Czipów i jego dostosowanie do inicjatywy „Czipy dla Europy” przewidzianej w europejskim akcie w sprawie czipów. Obecne działania koncentrują się na tworzeniu podstawowej infrastruktury i zdolności niezbędnych do innowacji w dziedzinie półprzewodników i produkcji prototypów. Z drugiej strony program „Cyfrowa Europa” zapewnia transfer wyników badań naukowych do platform innowacji w dziedzinie półprzewodników za pośrednictwem linii pilotażowych, które umożliwiają europejskim przedsiębiorstwom prototypowanie urządzeń w oparciu o najbardziej zaawansowane procesy technologiczne produkcji półprzewodników.
Program „Cyfrowa Europa” korzysta z istniejących sieci, w ramach których beneficjenci wcześniej współpracowali przy innych inicjatywach finansowanych przez UE lub działali jako partnerzy konsorcjum, a jednocześnie przyciąga nowych uczestników, przyczyniając się tym samym do trwałej zmiany w strukturze wsparcia wewnątrz ekosystemów: około połowa beneficjentów dotacji w ramach programu „Cyfrowa Europa” uczestniczyła w programie „Horyzont Europa” lub „Horyzont 2020”. W ankiecie dla beneficjentów 41 % respondentów wspomniało, że ich działania opierają się bezpośrednio na działaniach finansowanych w ramach innych unijnych programów finansowania.
Program „Cyfrowa Europa” uzupełnia inne programy UE, wspierając transformację cyfrową w określonych sektorach, w zakresie, w jakim narzędzia i podejścia horyzontalne promowane w ramach programu „Cyfrowa Europa” (np. przestrzenie danych) są dostosowane do szczególnych wymogów sektorowych.
7.Uczestnictwo w programie
Program „Cyfrowa Europa” jest otwarty dla wszystkich państw członkowskich, a także Norwegii, Liechtensteinu i Islandii. Ponadto dziewięć innych państw spoza UE (Albania, Bośnia i Hercegowina, Czarnogóra, Kosowo, Macedonia Północna, Mołdawia, Serbia, Turcja, Ukraina, a ostatnio również Szwajcaria) korzysta z finansowania w ramach programu „Cyfrowa Europa”. Program okazał się kluczowym instrumentem wspierania krajów kandydujących i potencjalnych krajów kandydujących w dziedzinie tożsamości cyfrowej, umiejętności cyfrowych i innowacji cyfrowych jako konkretnych przykładów stopniowej integracji z jednolitym rynkiem cyfrowym UE. W ten sposób udało się stworzyć wzajemnie korzystną współpracę między państwami członkowskimi UE, krajami kandydującymi i potencjalnymi krajami kandydującymi w kluczowych obszarach, będącą geostrategiczną inwestycją na rzecz pokoju, stabilności i dobrobytu w całej Europie. Finansowanie jest dostępne dla państw stowarzyszonych w ramach wszystkich celów szczegółowych z wyjątkiem celu szczegółowego nr 3 (cyberbezpieczeństwo), a niektóre działania w ramach celów szczegółowych nr 1, 2 i 6 wymagają oceny kontroli własności podmiotów mających siedzibę poza UE lub kontrolowanych spoza UE. Te ograniczenia uczestnictwa (na podstawie art. 12 ust. 5 i 6 rozporządzenia 46 ) chronią bezpieczeństwo i integralność infrastruktury krytycznej oraz zmniejszają ryzyko wycieku technologii.
W konsultacjach z zainteresowanymi stronami i innych ocenach (np. opinii platformy ds. dostosowania się do wymogów przyszłości na temat programu „Cyfrowa Europa” 47 oraz ocenie Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego 48 ) podkreślono, że ponieważ w czasie konsultacji program był nowy w obecnych WRF, istniało jeszcze pole do poszerzenia wiedzy na temat programu, przy czym poziom świadomości w poszczególnych państwach członkowskich był bardzo zróżnicowany.
Innym czynnikiem wpływającym na uczestnictwo w programie jest współfinansowanie, które jest kluczowym elementem programu, przy czym większość dotacji wymaga współfinansowania w wysokości 50 %, aby zachęcić do krajowych, regionalnych i prywatnych wydatków na transformację cyfrową. Niektóre państwa ustanowiły specjalne krajowe mechanizmy współfinansowania w celu uzupełnienia finansowania w ramach programu „Cyfrowa Europa”. Mechanizmy współfinansowania różnią się jednak znacznie w poszczególnych państwach członkowskich UE. Państwa, takie jak Niderlandy, Dania i Austria, ustanowiły ustrukturyzowane mechanizmy specjalnie dostosowane do priorytetów programu „Cyfrowa Europa”, oferując wnioskodawcom jasne ścieżki uzyskania uzupełniającego finansowania krajowego. Mechanizmy te często określają tematy priorytetowe, takie jak cyberbezpieczeństwo, AI lub infrastruktura cyfrowa, zapewniając ukierunkowane podejście. Inne państwa oferują fragmentaryczne lub doraźne wsparcie za pośrednictwem ministerstw lub istniejących programów, podczas gdy wiele państw nie posiada ustrukturyzowanych mechanizmów współfinansowania w ramach programu „Cyfrowa Europa”.
Program charakteryzuje się ogólnie stosunkowo wysokim wskaźnikiem powodzenia w odniesieniu do dotacji, który wyniósł około 1 na 2 (49 %, przy dużym zróżnicowaniu w zależności od tematu), przy czym ogólne wskaźniki dla programu „Horyzont Europa” oscylują w granicach 12,9–15 %. W przypadku niektórych tematów w programie „Cyfrowa Europa” liczba wniosków jest mniejsza niż w programie „Horyzont Europa”, ponieważ istnieje mniej organizacji lub konsorcjów, które mogą mieć nadzieję na zakwalifikowanie się do pojedynczego finansowanego projektu dzięki zgromadzeniu całej niezbędnej wiedzy fachowej, know-how i zdolności do zapewnienia niezbędnego współfinansowania.
Ogólnie działania komunikacyjne – w tym strona internetowa programu „Cyfrowa Europa” , wydarzenia informacyjne organizowane przez Komisję oraz pytania i odpowiedzi w portalu Funding and Tenders 49 – zostały ocenione pozytywnie. Z drugiej strony odnotowano brak aktywnego zaangażowania we współpracę z krajowymi punktami kontaktowymi programu „Cyfrowa Europa”. Sieć krajowych punktów kontaktowych 50 została utworzona w 2023 r. i otrzymała finansowanie unijne dopiero we wrześniu 2024 r., dlatego też badania przeprowadzone w 2024 r. wskazują na stosunkowo niskie zaangażowanie. Ogólnie inicjatywy te mają zasadnicze znaczenie dla promowania programu w całej UE, ponieważ wykorzystują sieci oparte na podejściu ukierunkowanym na konkretny obszar, docierając bezpośrednio do MŚP w ich lokalnych ekosystemach. Aby wzmocnić sieć krajowych punktów kontaktowych, Komisja zainwestowała w budowanie zdolności krajowych punktów kontaktowych przez specjalne sesje informacyjne. W związku z tym w nadchodzących latach można oczekiwać szerszego zasięgu i wysokiej jakości usług.
8.Uproszczenie
Wnioskodawcy są zasadniczo zadowoleni z aspektów merytorycznych i proceduralnych zarządzania dotacjami i zamówieniami, takich jak przejrzystość zakresu, opis zaproszeń, zasady i kryteria kwalifikowalności, instrukcje dotyczące składania wniosków oraz harmonogram i zasady zaproszeń. Wyrażają jednak mniejsze zadowolenie z warunków finansowania, w szczególności ze stopy finansowania. Jako że jest to program wdrożeniowy zaproszenia do składania wniosków ramach programu są często bardzo szczegółowe i zawierają konkretne wymogi. Wymaga to większych zasobów na przygotowanie wniosków niż w przypadku porównywalnych programów takich jak „Horyzont Europa”. Jednocześnie stopa finansowania jest niższa niż w programie „Horyzont Europa”. Powszechnie stosowana „dotacja zwykła”, ze stopą współfinansowania w wysokości 50 %, została wprowadzona jako ważne narzędzie mobilizowania finansowania na cele cyfrowe od państw członkowskich i zainteresowanych stron w całej UE na działania w przypadku działań bliskich rynkowi, ale stanowiła wyzwanie dla niektórych rodzajów zainteresowanych stron, takich jak administracje publiczne, uniwersytety i MŚP.
W trakcie konsultacji wskazano trzy główne wąskie gardła, z którymi zmagają się zainteresowane strony, przy czym pierwsze dwa są ściśle związane z zapewnieniem dodatkowego finansowania w celu uzupełnienia stopy współfinansowania wynoszącej 50 %:
1.połączenie funduszy krajowych, regionalnych i europejskich wiąże się ze złożonością prawną, w tym z koniecznością przestrzegania różnych przepisów, co stwarza niepewność dla zainteresowanych stron i utrudnia wspólne inwestycje krajowe. Ponadto wiele zainteresowanych stron (podmioty kształtujące politykę na szczeblu UE, beneficjenci) zwróciło również uwagę na brak dostosowania unijnych i krajowych instrumentów finansowania (różne zasady, harmonogramy itp.), co utrudnia wnioskodawcom poruszanie się w poszczególnych obszarach finansowania i prowadzi do obciążeń administracyjnych i opóźnień w rozpoczęciu projektów;
2.państwa członkowskie i inne zainteresowane strony zwróciły również uwagę na trudności, jakie napotykają wnioskodawcy w korzystaniu z finansowania skumulowanego, tj. pozyskiwaniu finansowania z innych unijnych programów finansowania, takich jak EFRR lub RRF w połączeniu z programem „Cyfrowa Europa”. Rygorystyczny wymóg rozgraniczenia kosztów ex ante w celu wdrożenia połączonego finansowania między RRF a innymi programami zarządzanymi bezpośrednio okazał się w praktyce niemożliwy do pogodzenia z zasadami programu „Cyfrowa Europa”, w ramach którego beneficjenci otrzymują określoną część kosztów kwalifikowalnych (podejście oparte na kosztach). Złożoność łączenia finansowania w ramach programu „Cyfrowa Europa” z EFRR wynika z konieczności koordynacji z instytucjami zarządzającymi i różnych przepisów mających zastosowanie do obu programów (np. dotyczących zgłaszania kosztów);
3.ograniczenia związane z bezpieczeństwem określone w art. 12 ust. 5 i 6 mają kluczowe znaczenie dla ochrony bezpieczeństwa UE, ale wymagają dodatkowych informacji i procesów podczas wdrażania, co prowadzi do opóźnień i zmian w umowach o udzielenie dotacji. Oceny kontroli własności stanowią duże obciążenie administracyjne dla wnioskodawców i w niektórych przypadkach mogą prowadzić do wycofania się partnerów z konsorcjów lub opóźnienia procesu podpisywania umowy o udzielenie dotacji. Beneficjenci wspomnieli o trudnościach związanych z deklaracją dotyczącą kontroli własności, w szczególności w przypadku większych przedsiębiorstw wielonarodowych, oraz o wyzwaniach związanych z uzyskaniem listów poparcia od państw członkowskich.
W miarę rozwoju programu „Cyfrowa Europa” Komisja wielokrotnie uwzględniała zdobyte doświadczenia, co doprowadziło do licznych uproszczeń we wdrażaniu programu związanych z trzema wspomnianymi powyżej kwestiami:
1.zasady pomocy państwa: aby ułatwić współfinansowanie krajowe, Komisja wprowadziła specjalny załącznik dotyczący pomocy państwa, a także najkorzystniejsze stopy finansowania w programie prac na lata 2025–2027 51 , co zapewni większą przejrzystość w odniesieniu do ewentualnej intensywności pomocy ze strony państw członkowskich oprócz wsparcia w ramach programu „Cyfrowa Europa”;
2.łączenie finansowania: ze względu na bardzo rygorystyczne warunki, które należy spełnić, aby koszty tego samego projektu były proporcjonalnie pokrywane z programu „Cyfrowa Europa” i RRF 52 , nie przewiduje się już łączenia finansowania z programu „Cyfrowa Europa” i RRF. Pomimo złożoności takiego podejścia możliwe jest połączenie finansowania z programu „Cyfrowa Europa” i EFRR. Komisja organizuje seminaria dla państw członkowskich i beneficjentów oraz dyskusje z instytucjami zarządzającymi EFRR w celu ułatwienia łączenia finansowania. Ponadto Komisja utworzyła Platformę na rzecz Technologii Strategicznych dla Europy (STEP) 53 , aby ułatwić dostęp do finansowania w ramach 11 programów UE, na przykład za pośrednictwem pieczęci STEP, znaku jakości dla projektów wysokiej jakości;
3.ograniczenia w zakresie bezpieczeństwa: ponadto, aby dodatkowo pomóc wnioskodawcom i organom krajowym w zrozumieniu szczególnego charakteru ograniczeń w zakresie bezpieczeństwa, zorganizowano szereg działań informacyjnych, szkoleń i warsztatów, w tym na przykład warsztaty dla komitetu programowego, krajowych punktów kontaktowych i wyznaczonych ekspertów ds. bezpieczeństwa narodowego.
Komisja wdrożyła szereg środków upraszczających w odniesieniu do dotacji. Ogólnie stosowanie korporacyjnego wzoru umowy o udzielenie dotacji i dostosowanie programów do zasad i procedur innych programów, a także korzystanie z korporacyjnych narzędzi informatycznych upraszcza doświadczenia użytkowników oraz konsoliduje i wzbogaca wytyczne i oferty szkoleniowe. Umowy o udzielenie dotacji zapewniają dalsze uproszczenie, na przykład przez zapewnienie możliwości stosowania kosztów jednostkowych w odniesieniu do niektórych kategorii kosztów osobistych i innych kategorii kosztów, stawki zryczałtowanej w wysokości 7 % w przypadku stawki kosztów pośrednich, a ostatnio dotacji w formie płatności ryczałtowych w przypadku niektórych działań. Znaczna część beneficjentów uznała te środki upraszczające za skuteczne w zmniejszaniu obciążeń administracyjnych. Ponadto Komisja poprawia i upraszcza również doświadczenia użytkowników w głównym punkcie dostępu do programów finansowania i opcji zamówień zarządzanych przez Komisję Europejską oraz inne instytucje i agencje UE (unijny portal Funding and Tenders).
9.W przyszłości
9.1 Transformacja cyfrowa w nowym kontekście
Chociaż w ramach programu poczyniono znaczne postępy w osiągnięciu jego celów, nowy kontekst geopolityczny i technologiczny sprawił, że większe inwestycje w transformację cyfrową stały się ważniejsze niż kiedykolwiek wcześniej.
Przez cały czas trwania programu krajobraz społeczno-polityczny i technologiczny uległ znaczącym przekształceniom, co wzmocniło kluczowe znaczenie bezpieczeństwa ekonomicznego i suwerenności technologicznej, a także konkurencyjności.
Obecny kontekst jest kształtowany przez trzy powiązane ze sobą czynniki:
·przyspieszenie rozwoju cyfryzacji po pandemii COVID-19, co sprawiło, że transformacja cyfrowa stała się nieodłącznym elementem odporności gospodarczej i społecznej;
·rosnące napięcia geopolityczne, w tym wznowienie konfliktów zbrojnych w Europie, zmiana stosunków między USA a UE oraz wykorzystywanie zależności jako broni w globalnych łańcuchach dostaw;
·pojawienie się i rozwój generatywnej AI, która otworzyła bezprecedensowe zdolności technologiczne, przynosząc zarazem złożone wyzwania polityczne, od etycznego zarządzania po zakłócenia w strukturze zatrudnienia.
W tym nowym kontekście zakłócenia równowagi, na które zwrócono uwagę w ocenie skutków z 2021 r. 54 , stały się jeszcze poważniejszym wyzwaniem. Kluczowe obszary, takie jak obliczenia superkomputerowe, sztuczna inteligencja, półprzewodniki i cyberbezpieczeństwo, nie są już fakultatywnymi priorytetami, ale egzystencjalnymi imperatywami dla zapewnienia autonomii strategicznej UE.
Niedawna rewolucja w zakresie generatywnej sztucznej inteligencji i dużego modelu językowego (GenAI/LLM) uwypukliła strategiczne znaczenie inwestycji w infrastrukturę cyfrową dokonanych w ramach unijnego programu „Cyfrowa Europa”: obliczenia superkomputerowe, chmura obliczeniowa i przestrzenie danych oraz ośrodki testowo-doświadczalne w zakresie sztucznej inteligencji.
Ponadto rozwijanie zbiorowej odporności w zakresie cyberbezpieczeństwa, zdolności do przewidywania i identyfikowania coraz bardziej wyrafinowanych cyberataków oraz reagowania na nie stało się niezbędne dla naszej przyszłości w nowym kontekście geopolitycznym.
UE wciąż jednak pozostaje w tyle. Jak podkreślono w raporcie Draghiego 55 , UE jest uzależniona od państw trzecich w zakresie ponad 80 % swoich produktów, usług, infrastruktury cyfrowej i własności intelektualnej. Podczas gdy od początku XXI wieku Stany Zjednoczone i Chiny przestawiały swoje modele gospodarcze na technologie informacyjno-komunikacyjne (ICT), Europa nie dotrzymała im kroku. Udział UE w światowym rynku ICT spadł o 11 punktów procentowych (z 21,8 % do 10,8 %) w latach 2013–2023, natomiast udział USA w światowym rynku ICT wzrósł w tym samym okresie z 26,8 % do 38 % 56 .
UE pozostaje znacznie w tyle za Stanami Zjednoczonymi i Chinami pod względem inwestycji przemysłowych w badania i rozwój w dziedzinie ICT, zarówno w zakresie oprogramowania, jak i sprzętu ICT 57 . Inwestycje USA w oprogramowanie ICT są ponad 12 razy większe niż inwestycje UE. Stany Zjednoczone są również liderem pod względem liczby przedsiębiorstw w dziedzinie oprogramowania ICT – 54,3 % przedsiębiorstw amerykańskich, 22,7 % przedsiębiorstw chińskich i jedynie 8 % przedsiębiorstw z siedzibą w UE 58 .
Jak podkreślono w ocenie skutków towarzyszącej wnioskowi dotyczącemu rozporządzenia w sprawie Europejskiego Funduszu Konkurencyjności (EFK) 59 , UE zmaga się z problemem „luki w finansowaniu i inwestycjach na późniejszych etapach innowacji, rozwoju i zwiększania skali działalności przedsiębiorstw 60 w strategicznych sektorach mających zasadnicze znaczenie dla wspierania konkurencyjności gospodarki UE, w tym z problemem »doliny śmierci« na etapie zwiększania skali działalności 61 ”. Europejskie przedsiębiorstwa typu start-up często stają przed wyzwaniem pokonania dwóch krytycznych „dolin śmierci”. Pierwsza pojawia się, gdy innowacje nie mogą zostać przekształcone w gotowe produkty rynkowe, a druga – szczególnie odczuwalna w Europie, występuje w momencie, gdy przedsiębiorstwa mają trudności ze zwiększeniem skali działalności 62 .
Europa posiada prężnie rozwijający się ekosystem przedsiębiorstw typu start-up na wczesnym etapie, a liczba założycieli nowych przedsiębiorstw przewyższa nawet USA. W 2015 r. w Europie istniało mniej niż 8 000 przedsiębiorstw technologicznych na wczesnym etapie rozwoju, natomiast w 2024 r. liczba ta wzrosła ponad czterokrotnie do ponad 35 000 63 , co świadczy o dynamicznym krajobrazie przedsiębiorczości. Przy tym wzroście występują jednak wyzwania strukturalne. Złożone przepisy, przeszkody biurokratyczne i rozdrobniony rynek UE nadal osłabiają atrakcyjność Europy jako miejsca do zakładania i rozwijania przedsiębiorstw technologicznych 64 . W początkowej fazie prawdopodobieństwo uzyskania wsparcia finansowego przez przedsiębiorstwa z UE jest nieco wyższe niż w Stanach Zjednoczonych Sytuacja zmienia się jednak diametralnie wraz ze wzrostem zapotrzebowania na kapitał – wówczas luka inwestycyjna drastycznie się powiększa. Przedsiębiorstwa amerykańskie mają dwukrotnie większe szanse na zabezpieczenie finansowania w wysokości 15 mln USD lub większego niż przedsiębiorstwa europejskie 65 . Ta dysproporcja znajduje odzwierciedlenie w liczbie jednorożców 66 : w 2024 r. w Europie było ich 286, natomiast w Chinach prawie 400, a w Stanach Zjednoczonych ponad 1 600. W całej Europie występują również znaczne różnice w koncentracji tego typu przedsiębiorstw, przy czym największa ich koncentracja występuje w Niemczech, Francji, Szwecji i Niderlandach 67 .
Rynki finansowe UE, charakteryzujące się rozdrobnieniem w połączeniu z ogólną kulturą niechęci do ryzyka, nadal utrudniają inwestycje w sektorach o wysokim potencjale wzrostu i innowacyjności. Ponadto unijne podejście ostrożnościowe oparte na regulacji ex ante może również hamować innowacje. W raporcie Draghiego stwierdzono, że istnieje około 100 przepisów dotyczących technologii oraz 270 organów regulacyjnych zajmujących się sieciami cyfrowymi. Stawia to europejskie przedsiębiorstwa w niekorzystnej sytuacji na rynku działającym na rzecz największego konkurenta („winner-takes-most”) 68 . Proaktywne stanowisko UE w sprawie standardów regulacyjnych w nowych dziedzinach, takich jak sztuczna inteligencja i zarządzanie danymi, stanowi jednak strategiczną szansę. Dzięki harmonizacji przepisów i wspieraniu uznawanych na całym świecie ram UE mogłaby stać się liderem w kształtowaniu przyszłości technologii, przekształcając rygorystyczność regulacyjną w przewagę konkurencyjną, a nie ograniczenie.
Kolejnym wyzwaniem, z którym należy się zmierzyć, jest rosnąca zależność cyfrowej przyszłości UE od stabilnych dostaw energii. Przewiduje się, że do 2030 r. zużycie energii elektrycznej w ośrodkach przetwarzania danych wzrośnie niemal dwukrotnie do 945 terawatogodzin (TWh) – poziomu nieznacznie przekraczającego obecne całkowite zużycie energii elektrycznej w Japonii – do czego przyczyni się głównie rozwój AI oraz rosnący popyt na usługi cyfrowe 69 . Wysokie wydatki Europy na energię utrudniają ekspansję w określonych sektorach cyfrowych, zwiększając koszty inwestycji w infrastrukturę cyfrową i opóźniając tempo transformacji cyfrowej.
Ponadto rosnąca złożoność wyzwań, przed którymi stoi Europa, takich jak przestępcze nadużywanie dezinformacji cyfrowej, cyberataki, treści typu „deepfake” i manipulacje za pomocą algorytmów, podkreśla pilną potrzebę upowszechniania umiejętności cyfrowych i budowania kompetentnych kadr w dziedzinie ICT. Jedynie nieco ponad połowa Europejczyków (55,6 %) posiada podstawowe umiejętności cyfrowe, które mają kluczowe znaczenie dla konkurencyjności i odporności społecznej na zagrożenia w internecie, takie jak zagrożenia dotyczące integralności informacji, zdrowia psychicznego i bezpieczeństwa małoletnich. Zasoby specjalistów w dziedzinie ICT dysponujących zaawansowaną wiedzą fachową pozostają ograniczone, co dodatkowo potęguje znaczna nierówność płci 70 .
W związku z tym, aby osiągnąć cele cyfrowe UE, konieczna jest „transformacyjna zmiana w krajobrazie inwestycyjnym” 71 . W odniesieniu do kolejnych WRF lukę inwestycyjną w obszarze technologii cyfrowych oszacowano w raporcie Draghiego na 150 mld EUR rocznie. W raporcie podkreślono, że taką lukę można wyeliminować jedynie przy znacznie większym wykorzystaniu dźwigni w postaci inwestycji prywatnych. Wyzwaniem pozostaje jednak zapewnienie bezpieczeństwa gospodarczego i suwerenności technologicznej w finansowaniu w większym stopniu opartym na zasadach rynkowych.
9.2 Przyszłe inwestycje cyfrowe
Podczas konsultacji zainteresowane strony podkreślają pilną potrzebę opracowania programu, który przyczyni się do transformacji ekologicznej, uwzględni wpływ zaawansowanych technologii cyfrowych na środowisko i będzie wspierał optymalizację ich efektywności energetycznej. Obywatele UE, przedsiębiorstwa i organizacje pozarządowe opowiadały się również za bardziej dostępnym i sprzyjającym włączeniu społecznemu programem zwiększającym zaufanie publiczne i wspierającym rozwój umiejętności cyfrowych. Ich zdaniem priorytetowe traktowanie włączenia społecznego, praktyk etycznych, dostępności i dwojakiej transformacji mogłoby zwiększyć wpływ programu „Cyfrowa Europa” i jeszcze bardziej umocnić jego rolę jako kluczowej siły napędowej cyfrowej przyszłości Europy.
Odpowiadając na pytanie o przyszłe priorytety finansowania, w informacjach zwrotnych zainteresowane strony podkreśliły potrzebę priorytetowego traktowania technologii AI (80 %) jako podstawy innowacji i konkurencyjności. Oprócz sztucznej inteligencji za kluczowe dla wsparcia strategicznego uznaje się zaawansowaną łączność, systemy nawigacji, technologie cyfrowe, robotykę i systemy autonomiczne.
Jeżeli chodzi o priorytety zainteresowanych stron, większość respondentów zwróciła uwagę na brak dostępu do zaawansowanych zasobów obliczeniowych i zastosowań sztucznej inteligencji, które mogą pobudzać innowacje i ulepszać usługi w różnych sektorach, brak zaawansowanych umiejętności i zdolności cyfrowych oraz brak cyberbezpieczeństwa i zaufania do systemów cyfrowych.
Zainteresowane strony podkreślają również, że w ramach programu „Cyfrowa Europa” należy zmniejszyć zależność od technologii pozaeuropejskich, aby zmaksymalizować strategiczne korzyści. Zasugerowały dalsze wykorzystanie pełnej mocy otwartego oprogramowania – dobra publicznego, które umożliwia swobodne wykorzystywanie, modyfikowanie i redystrybucję technologii – oraz aktywowanie potencjału prężnej społeczności otwartego oprogramowania, co mogłoby zwiększyć suwerenność technologiczną i zmniejszyć zależność od państw trzecich.
We wstępnych ustaleniach z dwóch innych badań dotyczących przyszłych potrzeb inwestycyjnych w zakresie badań w dziedzinie technologii cyfrowych i ich wdrażania 72 również podkreślono potrzebę inwestycji w technologie o krytycznym znaczeniu dla odporności, takie jak:
ØAI, dane, cyberbezpieczeństwo (wiarygodna i wyjaśnialna sztuczna inteligencja, pionierskie rozwiązania AI, agentowa AI, zastosowania sztucznej inteligencji, na przykład w inteligentnej opiece zdrowotnej, sektorze publicznym opartym na danych, mobilności opartej na danych i na sieci i powiązanych rozwiązaniach w zakresie cyberbezpieczeństwa;
Ømikroelektronika i fotonika (w szczególności koncepcja „More-than-Moore”, architektura RISC-V, architektura chipletowa i modułowa, układanie wielowarstwowe 3D i pakowanie na poziomie płytki półprzewodnikowej, zaawansowane pakowanie oraz integracja 3D i zielona elektronika);
Øprzyszłe wdrażanie technologii kwantowych (obliczenia kwantowe, kwantowa dystrybucja klucza, kwantowy rezonans magnetyczny, grawimetria kwantowa itp.);
Øinternet nowej generacji;
Ørzeczywistość rozbudowana (na potrzeby symulacji w nauce, szkoleniu, edukacji i cyfrowych bliźniakach);
Øtechnologie na rzecz interoperacyjności (na przykład na potrzeby bezpiecznej transgranicznej wymiany danych) oraz
Øwdrażanie technologii przekrojowych, na przykład połączenie HPC, AI i obliczeń kwantowych lub kontinuum obliczeniowego obejmującego chmurę obliczeniową, rozwiązania brzegowe i internet rzeczy (Cloud-Edge-IoT), AI i danych w zastosowaniach motoryzacyjnych.
Jeżeli chodzi o realizację programu, w ocenie podkreślono potencjał rozszerzenia programów wsparcia finansowego dla osób trzecich (FSTP) w celu rozszerzenia zasięgu na większą liczbę beneficjentów. Mechanizm ten mógłby służyć jako narzędzie dystrybucji środków publicznych w celu wspierania podmiotów takich jak przedsiębiorstwa typu start-up, przedsiębiorstwa scale-up, MŚP i spółki o średniej kapitalizacji w opracowywaniu i przyjmowaniu innowacji cyfrowych.
Ponadto konsultacje ujawniły potrzebę ustanowienia szybkiej ścieżki od badań naukowych do wdrożenia, aby zapewnić wdrożenie i wprowadzenie na rynek odpowiednich najnowocześniejszych wyników bez dalszych komplikacji administracyjnych przy ubieganiu się o finansowanie przez przedsiębiorstwa lub opóźnień w dalszym finansowaniu.
Innowacyjne zamówienia publiczne i przedkomercyjne zamówienie publiczne mogłyby służyć jako narzędzia strategiczne wzmacniające suwerenność cyfrową. Wykorzystując te mechanizmy, UE może bezpośrednio stymulować rozwój technologii dostosowanych do jej wyjątkowych potrzeb, zapewniając, aby infrastruktura krytyczna pozostawała pod kontrolą europejską.
Na konferencji na temat przyszłości inwestycji cyfrowych w UE zorganizowanej w kontekście duńskiej prezydencji w Radzie Unii Europejskiej 73 również podkreślono znaczenie zamówień publicznych i stwierdzono, że przyszłe inwestycje we wdrażanie technologii cyfrowych muszą zostać bardziej ujednolicone przez łączenie obecnych programów i stosowanie uproszczonych zasad. We wnioskach z konferencji przypomniano o znaczeniu zwiększonych inwestycji prywatnych, na które zwrócono uwagę w raporcie Draghiego, oraz podkreślono rolę finansowania publicznego w zmniejszaniu ryzyka inwestycji prywatnych.
9.3 Cyfryzacja w następnych WRF
W dniu 16 lipca 2025 r. Komisja Europejska opublikowała wnioski dotyczące kolejnych WRF. Przy opracowywaniu przyszłego Europejskiego Funduszu Konkurencyjności 74 zajęto się kilkoma niedociągnięciami stwierdzonymi w niniejszej ocenie. Jeden z czterech segmentów polityki określonych we wniosku dotyczącym Europejskiego Funduszu Konkurencyjności (przywództwo cyfrowe) koncentruje się na technologiach cyfrowych, od badań naukowych po zwiększanie skali i wdrażanie. Działalność cyfrowa może być również wspierana w różnych sektorach za pośrednictwem pozostałych segmentów polityki przewidzianych we wniosku. We wniosku dotyczącym Europejskiego Funduszu Konkurencyjności zaproponowano zajęcie się zidentyfikowanymi wyzwaniami przez:
Øuproszczenie cyklu życia inwestycji: zapewnienie płynnego przejścia od badań naukowych i innowacji do produkcji i wdrażania na dużą skalę;
Øzwiększenie zdolności adaptacyjnych: zapewnienie elastyczności w reagowaniu na pojawiające się priorytety i zmieniające się krajobrazy technologiczne;
Ømobilizację kapitału prywatnego; wykorzystanie pożyczek i instrumentów kapitałowych w celu przyciągnięcia inwestycji sektora prywatnego obok funduszy publicznych;
Øusprawnienie zarządzania: zmniejszenie złożoności administracyjnej przez zapewnienie jednolitego zbioru przepisów i zharmonizowanych zasad finansowania dla wnioskodawców (np. w przypadku wsparcia alternatywnego, łączonego i skumulowanego).
Ponadto, aby wspierać łączenie finansowania, we wniosku dotyczącym Europejskiego Funduszu Konkurencyjności zezwala na to, by działania, na które otrzymano wkład z innego programu, mogły zostać wsparte również wkładem w ramach Europejskiego Funduszu Konkurencyjności 75 .
10.Wnioski
W ocenie śródokresowej programu „Cyfrowa Europa” podkreślono znaczne postępy osiągnięte w ramach programu w zwiększaniu zdolności cyfrowych UE dzięki wdrożeniu infrastruktury na dużą skalę i przyjęciu najnowocześniejszych technologii. Najważniejsze osiągnięcia obejmują finansowanie jednego z najszybszych i najbardziej energooszczędnych superkomputerów na świecie (JUPITER), ustanowienie najnowocześniejszych ośrodków testowo-doświadczalnych w dziedzinie AI oraz rozwój infrastruktury do trenowania wielkoskalowych modeli AI przy jednoczesnym wspieraniu integracji AI przez MŚP. W ramach programu ustanowiono również ramy transgranicznej gotowości w zakresie cyberbezpieczeństwa, wyszkolono specjalistów w obszarze zaawansowanych umiejętności cyfrowych oraz nadano impuls transformacji cyfrowej usług publicznych.
Program „Cyfrowa Europa” został skutecznie wdrożony i przynosi wymierne korzyści rosnącej liczbie organizacji w całej UE i poza nią, w tym w kontekście przyspieszenia procesu przystąpienia do UE. Utrzymują się jednak wyzwania, w tym ograniczona świadomość możliwości finansowania, złożone wymogi dotyczące współfinansowania i obciążenia administracyjne. Komisja aktywnie zajęła się tymi kwestiami, wprowadzając ukierunkowane środki mające na celu usprawnienie procesów, zwiększenie dostępności i poprawę ogólnych ram wdrażania.
W ocenie podkreślono dostosowanie programu do obecnych i zmieniających się potrzeb zainteresowanych stron, jego elastyczność w dostosowywaniu się do pojawiających się tendencji oraz zdolność reagowania na priorytety sektorowe. Wnioski wyciągnięte zarówno na etapie programowania, jak i wdrażania wykorzystano przy opracowywaniu kolejnych WRF i powinny nadal stanowić punkt odniesienia w trwających negocjacjach ustawodawczych. Ostatnie wydarzenia – takie jak wzrost znaczenia odporności cyfrowej po pandemii, pojawienie się generatywnej AI oraz zmieniający się krajobraz geopolityczny – uwypukliły pilną potrzebę zwiększenia inwestycji w suwerenną infrastrukturę cyfrową, cyberbezpieczeństwo i zaawansowane umiejętności cyfrowe. Zmiany te jeszcze bardziej wzmocniły strategiczny imperatyw zapewnienia autonomii strategicznej UE przez ograniczenie krytycznych zależności od zewnętrznych technologii i systemów, co będzie wymagało znacznie większych inwestycji w przyszłości.
„Dolina śmierci” jest powszechnie uznawana za niedoskonałość rynku. Odnosimy się tu do „drugiej doliny śmierci”, w której przedsiębiorstwa mają trudności z pozyskaniem finansowania niezbędnego do wzrostu. Inwestorzy prywatni są zniechęcani brakiem potwierdzonej zdolności do szybkiego zwiększenia skali działalności i generowania przepływów pieniężnych. „Pierwsza dolina śmierci” wiąże się z przedkomercyjnym etapem rozwoju produktu, który nadal obarczony jest wysokim ryzykiem technicznym i brakiem dowodów na zdolność do generowania przychodów. W obu przypadkach inwestorzy prywatni postrzegają inwestycje jako zbyt ryzykowne, w związku z czym często nie są one finansowane.