KOMISJA EUROPEJSKA
Bruksela, dnia 30.7.2025
COM(2025) 430 final
SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY
na podstawie art. 13 rozporządzenia (UE) 2022/1031 ze stosowania tego rozporządzenia oraz postępów w międzynarodowych negocjacjach dotyczących dostępu unijnych wykonawców do rynków zamówień publicznych lub koncesji państw trzecich, podjętych zgodnie z tym rozporządzeniem
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/1031 z dnia 23 czerwca 2022 r. w sprawie dostępu wykonawców, towarów i usług z państw trzecich do unijnych rynków zamówień publicznych i koncesji oraz procedur wspierających negocjacje dotyczące dostępu unijnych wykonawców, towarów i usług do rynków zamówień publicznych i koncesji państw trzecich (Instrument Zamówień Międzynarodowych – IZM)
(„rozporządzenie w sprawie IZM”) opublikowano w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej 30 czerwca 2022 r. i weszło ono w życie 29 sierpnia 2022 r.
Zgodnie z art. 13 rozporządzenia w sprawie IZM do 30 sierpnia 2025 r., a następnie co najmniej co dwa lata Komisja Europejska („Komisja”) przedkłada Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdania ze stosowania tego rozporządzenia oraz postępów w międzynarodowych negocjacjach dotyczących dostępu unijnych wykonawców do rynków zamówień publicznych lub koncesji państw trzecich, podjętych zgodnie z tym rozporządzeniem. Sprawozdanie to Komisja ma podać do wiadomości publicznej.
W rozporządzeniu w sprawie IZM upoważniono również Komisję do ustanowienia pewnych narzędzi ułatwiających stosowanie tego rozporządzenia. Komisja spełniła te wymogi, a w sekcji 1 przedstawiono wprowadzone w związku z nimi środki. Od czasu wejścia w życie rozporządzenia w sprawie IZM Komisja wszczęła i zakończyła jedno postępowanie wyjaśniające na podstawie IZM w odniesieniu do środków i praktyk Chińskiej Republiki Ludowej („ChRL”) stosowanych na rynku zamówień publicznych dla wyrobów medycznych
. To pierwsze postępowanie wyjaśniające na podstawie IZM przedstawiono w sekcji 2. Ponadto w sekcji 3 poniżej przedstawiono wnioski Komisji oparte na jej doświadczeniach ze stosowania rozporządzenia w sprawie IZM na dzień sporządzenia niniejszego sprawozdania.
1.Narzędzia ułatwiające stosowanie rozporządzenia w sprawie IZM
Komisja udostępniła wszystkim odpowiednim zainteresowanym stronom szereg narzędzi ułatwiających stosowanie rozporządzenia w sprawie IZM w formie wytycznych operacyjnych, wskazówek i dwóch narzędzi internetowych: narzędzia umożliwiającego złożenie skargi skierowanego do stron, na które mogą mieć wpływ ograniczenia w udzielaniu zamówień publicznych za granicą, oraz narzędzia wyjaśniającego mającego na celu ułatwienie wdrażania środków IZM przez unijne instytucje zamawiające.
1.1. Wytyczne Komisji dotyczące ułatwienia stosowania rozporządzenia w sprawie IZM przez instytucje zamawiające i podmioty zamawiające oraz wykonawców
Zgodnie z art. 12 rozporządzenia w sprawie IZM, aby ułatwić stosowanie rozporządzenia przez instytucje zamawiające i podmioty zamawiające oraz wykonawców, Komisja ma obowiązek wydać wytyczne operacyjne w terminie sześciu miesięcy od wejścia tego rozporządzenia w życie. Komisja spełniła ten wymóg, publikując takie wytyczne 21 lutego 2023 r. („wytyczne”)
.
Wytyczne dostarczają instytucjom zamawiającym i podmiotom zamawiającym wskazówek dotyczących określania pochodzenia wykonawców, towarów i usług. W przypadku wykonawców kryterium jest miejsce założenia przedsiębiorstwa, przy czym wytyczne zawierają wyjaśnienie pojęcia „istotnej działalności gospodarczej” wprowadzonego, aby zapobiegać obchodzeniu rozporządzenia w sprawie IZM poprzez korzystanie z przedsiębiorstw fasadowych. W przypadku towarów pochodzenie ustala się zgodnie z niepreferencyjnymi regułami pochodzenia określonymi w unijnym kodeksie celnym
. Jeżeli chodzi o usługi, pochodzenie określa się na podstawie pochodzenia usługodawcy.
Ponadto w wytycznych wyjaśniono zasady stosowania środków IZM przez instytucje zamawiające i podmioty zamawiające, w tym zasady wyceny, które pozwalają ustalić, czy wartość zamówienia jest niższa czy wyższa od progów stosowania środków IZM zgodnie z art. 6 rozporządzenia w sprawie IZM. W wytycznych ustanowiono wymogi przejrzystości w postępowaniach o udzielenie zamówienia publicznego w zakresie stosowania środków IZM (środków obejmujących korekty punktacji i wykluczeń) oraz wyjaśniono zasady dotyczące stosowania środków IZM do konkretnych umów, takich jak umowy ramowe.
1.2. Narzędzie internetowe umożliwiające złożenie skargi
Zgodnie z art. 5 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia w sprawie IZM Komisja udostępnia narzędzie internetowe na swojej stronie internetowej, umożliwiające zainteresowanym stronom z Unii i państwom członkowskim formalne złożenie uzasadnionej skargi, co może skłonić Komisję do wszczęcia postępowania wyjaśniającego w sprawie zarzutów dotyczących środka lub praktyki państwa trzeciego. Komisja wywiązała się z tego obowiązku, udostępniając narzędzie internetowe umożliwiające złożenie skargi (ang. online complaint tool, „OCT”)
. OCT zawiera pola obowiązkowe (np. tożsamość skarżącego, informacje na temat skargi, opis faktycznego środka lub praktyki państwa trzeciego) oraz pola nieobowiązkowe (np. skutki gospodarcze lub systemowe środka, doświadczenia związane ze składaniem ofert oraz już podjęte lub planowane działania). Komisja wprowadziła solidne zabezpieczenia, aby zapewnić bardzo wysoki standard poufności i anonimowości przy rozpatrywaniu skarg. Do tej pory Komisja nie otrzymała żadnej uzasadnionej skargi za pośrednictwem tego specjalnego OCT. Jednocześnie otrzymała za pośrednictwem innych kanałów szereg nieformalnych skarg dotyczących barier w zamówieniach publicznych w państwach trzecich.
1.3. Wskazówki dla zainteresowanych stron dotyczące przekazywania informacji na podstawie art. 5 ust. 1 rozporządzenia w sprawie IZM
Zgodnie z art. 5 ust. 1 rozporządzenia w sprawie IZM ogłoszenie o wszczęciu postępowania wyjaśniającego na podstawie IZM zawiera wezwanie zainteresowanych stron i państw członkowskich do przekazania Komisji odpowiednich informacji w wyznaczonym terminie. Aby poinformować zainteresowane strony o sposobie zgłoszenia się oraz aby zorganizować gromadzenie informacji od zainteresowanych stron i państw członkowskich, Komisja opublikowała wskazówki dla zainteresowanych stron dotyczące przekazywania informacji
.
1.4. Narzędzie internetowe Procurement4Buyers
Chociaż nie jest to wymagane na podstawie rozporządzenia w sprawie IZM, Komisja udostępniła publicznie na swojej stronie internetowej narzędzie do obsługi zamówień publicznych, które m.in. informuje instytucje zamawiające i podmioty zamawiające, kiedy muszą one ograniczyć udział zagranicznych oferentów zgodnie ze środkami IZM. Organy zamawiające i podmioty zamawiające mogą korzystać z narzędzia Procurement4Buyers
, które zostało udostępnione na stronie DG ds. Handlu Acces2Markets, aby szybko i rzetelnie sprawdzić, którzy oferenci z państw trzecich mają prawnie zagwarantowany dostęp do ofert w ramach planowanego zamówienia. Wystarczy podać tożsamość podmiotu zamawiającego, przedmiot i szacunkową wartość planowanego zamówienia (kod CPV
) oraz, w razie potrzeby, odpowiedzieć na kilka pytań uzupełniających. Narzędzie to zapewni następnie użytkownikowi pozytywny wykaz państw, których oferenci są uprawnieni do udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia, a także negatywny wykaz państw, których przedsiębiorstwa są wykluczone z przetargu. Ten ostatni wykaz będzie odzwierciedlał wyniki procedur decyzyjnych IZM
.
2.Postępowanie wyjaśniające na podstawie IZM dotyczące środków i praktyk ChRL stosowanych na rynku zamówień publicznych dla wyrobów medycznych
24 kwietnia 2024 r. Komisja wszczęła z własnej inicjatywy postępowanie wyjaśniające na podstawie art. 5 ust. 1 rozporządzenia w sprawie IZM dotyczące środków i praktyk ChRL, które skutkują poważnym i powtarzającym się ograniczeniem dostępu unijnych wykonawców, towarów i usług do rynku zamówień publicznych ChRL dla wyrobów medycznych. Zgodnie z art. 5 ust. 2 rozporządzenia w sprawie IZM konsultacje z ChRL odbyły się 24–26 lipca 2024 r. w Pekinie. Konsultacje nie doprowadziły do zadowalającego rozwiązania kwestii ograniczeń w udzielaniu zamówień, które to ograniczenia stwierdzono w toku postępowania wyjaśniającego.
14 stycznia 2025 r., po zakończeniu postępowania wyjaśniającego i konsultacji z ChRL, Komisja zgodnie z art. 5 ust. 4 rozporządzenia w sprawie IZM podała do wiadomości publicznej sprawozdanie zawierające ustalenia z postępowania wyjaśniającego i proponowany kierunek działań
(„sprawozdanie dotyczące postępowania wyjaśniającego”). Komisja przedstawiła Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie z postępowania wyjaśniającego, zgodnie z art. 5 ust. 4 rozporządzenia w sprawie IZM, odpowiednio 29 i 30 stycznia 2025 r.
Postępowanie to było szczególnie trudne ze względu na nieprzejrzysty charakter chińskiego rynku zamówień publicznych. Dyskryminacja zagranicznych dostawców nie wynika wyłącznie z przepisów prawnych, ale również z wielu środków administracyjnych, wewnętrznych wytycznych i instrukcji wydawanych na różnych szczeblach administracji. Główną trudnością było zebranie dużej próby zamówień publicznych z ChRL w formacie, który umożliwiał wnikliwą ocenę istnienia w dokumentacji towarzyszącej i warunkach przetargu restrykcyjnych środków mających wpływ na przedsiębiorstwa unijne. Pokonanie tych przeszkód wymagało zaangażowania bardzo dużych zasobów. Dzięki szeroko zakrojonym wysiłkom analitycznym i współpracy z zainteresowanymi stronami Komisja mogła w efekcie sprostać tym wyzwaniom i stworzyć szczegółowy obraz istniejących barier systemowych.
W sprawozdaniu dotyczącym postępowania wyjaśniającego Komisja stwierdziła, że ChRL ustanowiła kompleksowy system, który systematycznie faworyzuje krajowe wyroby medyczne kosztem wyrobów zagranicznych za pomocą prawnie wiążących przepisów wymagających, aby podmioty publiczne preferowały produkty krajowe, gdy tylko dostępna jest lokalna alternatywa, wzmocnionych uciążliwymi procedurami zatwierdzania towarów przywożonych i środkami sektorowymi oraz ukierunkowanymi kwotami dla szpitali na zakup produktów krajowych. Ten kompleksowy system dyskryminacyjny ma zastosowanie do wszystkich kategorii wyrobów medycznych i na całym terytorium ChRL, niezależnie od wartości przedmiotowych zamówień publicznych. Ponadto Komisja stwierdziła, że organizacja nastawionego na ilość trybu udzielania zamówień publicznych w ChRL zachęca dostawców do oferowania bardzo niskich cen w celu wygrania dużych przetargów i de facto wyklucza przedsiębiorstwa zorientowane na zysk, które nie otrzymują dotacji państwowych. Komisja znalazła dowody na praktyki dyskryminacyjne i wykluczające w 87 % zamówień publicznych, które zdołała zbadać. Komisja stwierdziła, że przedmiotowe środki i praktyki powodują poważne i powtarzające się ograniczenia dostępu unijnych wykonawców oraz wyrobów medycznych wyprodukowanych w Unii do rynku zamówień publicznych dla wyrobów medycznych w ChRL. Stanowią one w związku z tym środki lub praktyki państwa trzeciego w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. i) rozporządzenia w sprawie IZM. Jeżeli chodzi o wynik konsultacji, w sprawozdaniu z postępowania wyjaśniającego wspomniano, że rząd Chin („rząd ChRL”) twierdził, że nie otworzy jednostronnie swojego rynku zamówień w odniesieniu do wyrobów medycznych, a także nie zaproponował żadnych konkretnych działań naprawczych, aby zaradzić temu poważnemu i powtarzającemu się utrudnieniu dostępu do rynku zamówień publicznych.
Na tej podstawie Komisja oceniła warunki określone w art. 6 rozporządzenia w sprawie IZM w celu przyjęcia środka IZM zdefiniowanego w art. 2 ust. 1 lit. j) rozporządzenia w sprawie IZM. W ocenie Komisji skupiono się na (i) proporcjonalności i adekwatności ewentualnego środka IZM w odniesieniu do zidentyfikowanych środków i praktyk; (ii) dostępności alternatywnych źródeł dostaw oraz (iii) interesie Unii (interesie gospodarczym producentów unijnych; możliwym wpływie na unijne instytucje zamawiające i podmioty zamawiające oraz ogólnym wpływie środka IZM na gospodarkę Unii).
W następstwie tej oceny Komisja przewidziała nałożenie środka IZM w postaci wykluczenia ofert złożonych przez wszystkich wykonawców pochodzących z ChRL we wszystkich postępowaniach o udzielenie zamówienia publicznego w Unii, których przedmiotem jest udzielanie zamówień na wyroby medyczne objęte kodami Wspólnego Słownika Zamówień (kody CPV od 33100000-1 do 33199000-1 określone w rozporządzeniu (WE) nr 2195/2002
), o wartości szacunkowej co najmniej 5 000 000 EUR bez VAT. Jest to najbardziej kompleksowy środek, który Unia może nałożyć w sektorze wyrobów medycznych w ramach rozporządzenia w sprawie IZM, które nie zezwala na stosowanie środków, które miałyby zastosowanie do postępowań o udzielenie zamówienia o niższej wartości szacunkowej. Jego zakres pozostaje jednak węższy niż zakres dyskryminujących środków i praktyk zidentyfikowanych w ChRL. Chociaż chiński system ma szerokie zastosowanie do wszystkich zamówień publicznych, niezależnie od ich wartości, środek IZM dotyczy jedynie zamówień o szacunkowej wartości powyżej 5 mln EUR. Ponadto środek IZM umożliwia zwycięskim oferentom pozyskiwanie z ChRL do 50 % wyrobów medycznych wykorzystywanych do realizacji zamówień, co nadal umożliwia znaczną obecność wyrobów medycznych pochodzących z Chin na unijnych rynkach zamówień publicznych. Ograniczenia te są bezpośrednią konsekwencją progów i warunków zawartych w samym rozporządzeniu w sprawie IZM.
19 czerwca 2025 r. Komisja przyjęła środek IZM w drodze rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2025/1197 z dnia 19 czerwca 2025 r.
zgodnie z procedurą sprawdzającą, o której mowa w art. 11 ust. 2 rozporządzenia w sprawie IZM, w ramach Komitetu ds. Barier Handlowych. Środek ten wszedł w życie dziesięć dni po jego opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym na okres 5 lat. 6 lipca 2025 r. rząd ChRL przyjął środki odwetowe dotyczące przedsiębiorstw, towarów i usług w UE.
Pomimo wysiłków Komisji na rzecz poprawy dostępu do rynku dla unijnych wykonawców i wyrobów medycznych wyprodukowanych w Unii do rynku zamówień publicznych dla wyrobów medycznych w ChRL oraz licznych kontaktów z rządem ChRL, ten proces IZM nie doprowadził jeszcze do usunięcia przez rząd ChRL zidentyfikowanych środków i praktyk. Konsultacje z rządem ChRL były jednak przydatne, aby lepiej zrozumieć restrykcyjne środki i praktyki w ChRL oraz określić środki niezbędne do ich całkowitego usunięcia. Komisja podtrzymuje swoje zobowiązanie do dalszej współpracy z rządem ChRL, która może być kontynuowana do czasu usunięcia zidentyfikowanych środków i praktyk. W art. 6 ust. 10 rozporządzenia w sprawie IZM przewidziano w tym zakresie możliwość zawieszenia stosowania lub wycofania przez Komisję środka IZM, jeżeli dane państwo trzecie podejmuje zadowalające działania naprawcze w celu wyeliminowania lub skorygowania ograniczeń dostępu unijnych wykonawców, towarów lub usług do rynków zamówień publicznych lub koncesji tego państwa trzeciego, tym samym poprawiając taki dostęp. Komisja zapewni ścisłe monitorowanie stosowania środka IZM przez unijne instytucje zamawiające i podmioty zamawiające, w tym wyjątków od stosowania środka IZM. W tym względzie Komisja zastrzega sobie prawo zwrócenia się do państw członkowskich o informacje zgodnie z art. 13 ust. 1 rozporządzenia w sprawie IZM.
3.Wnioski ze stosowania rozporządzenia w sprawie IZM
W okresie objętym przeglądem Komisja zgromadziła informacje na temat domniemanych restrykcyjnych środków i praktyk w państwach trzecich, korzystając z własnych zasobów dochodzeniowych oraz poprzez kontakty z przedstawicielami przemysłu Unii w różnych sektorach. Stwierdzone ograniczenia obejmują zwykle wykluczenie unijnych wykonawców, towarów lub usług z postępowań o udzielenie zamówienia oraz wymogi dotyczące lokalizacji i preferencje krajowe, takie jak zobowiązania offsetowe, co często prowadzi do faktycznego wykluczenia.
Komisja zgromadziła informacje sugerujące, że niektóre z tych środków i praktyk mogą znacznie utrudnić przemysłowi Unii dostęp do rynków zamówień publicznych państw trzecich i skutkować utratą możliwości dla unijnych wykonawców.
Pomimo wskazania tej znaczącej szkody gospodarczej przemysł Unii nie skorzystał z możliwości złożenia formalnej skargi w ramach IZM zgodnie z art. 5 ust. 1 rozporządzenia w sprawie IZM w odniesieniu do żadnego ze zidentyfikowanych środków lub praktyk. Jedyne postępowanie wyjaśniające na podstawie IZM w okresie sprawozdawczym wszczęto zatem z urzędu. Komisja uważa, że brak formalnych skarg w ramach IZM może wynikać z wielu czynników.
Po pierwsze, na rynkach zamówień publicznych aktywni wykonawcy (oferenci) często są silnie uzależnieni od nabywcy (organu publicznego). Chociaż Komisja wprowadziła politykę ścisłej poufności opartą na najwyższych standardach ochrony informacji poufnych podczas rozpatrywania skarg, wykonawcy z różnych sektorów i działający na różnych rynkach państw trzecich zgłaszają obawę przed ukierunkowanymi działaniami odwetowymi i niekorzystnym traktowaniem ze strony danego państwa trzeciego w przypadku złożenia formalnej skargi.
Po drugie, przedsiębiorstwa z UE działające obecnie na rynkach zamówień publicznych państw trzecich są w niektórych przypadkach w niewielkim stopniu zainteresowane zamknięciem rynku unijnego w celu uzyskania efektu dźwigni i zaangażowania się w dyskusje z państwem, którego dotyczy postępowanie. Ocenę interesu ogólnego przy podejmowaniu decyzji o wszczęciu postępowania wyjaśniającego należy odpowiednio skalibrować, z uwzględnieniem interesu gospodarczego wszystkich przedsiębiorstw unijnych.
Aby wspierać skuteczne stosowanie rozporządzenia w sprawie IZM, Komisja opracowała narzędzia i wskazówki ułatwiające jego stosowanie przez zainteresowane strony we wszystkich sektorach, stosownie do przypadku.
Postępowanie wyjaśniające dotyczące środków i praktyk ChRL stosowanych na rynku zamówień publicznych dla wyrobów medycznych opierało się na solidnych dowodach. Zwrócono jednak uwagę na pewne luki w dostępnych danych dotyczących międzynarodowych przepływów zamówień publicznych. Niedociągnięcia te dotyczą trudności w dostępie do danych dotyczących zamówień publicznych niezbędnych do oceny udziału unijnych oferentów w zamówieniach publicznych państw trzecich, a także wpływu na oferentów unijnych istniejących barier utrudniających uzyskiwanie zamówień publicznych w państwach trzecich. Na unijnym rynku zamówień publicznych występują również pewne luki w danych, które sprawiają, że ocena wpływu potencjalnych środków IZM w Unii jest raczej trudna. Na przykład obecne dane dotyczące zamówień publicznych dostępne na platformie Tenders Electronic Daily („TED”) wskazują pochodzenie zwycięskiego oferenta, ale nie zawierają informacji na temat pochodzenia zamawianych towarów i usług. Dostępne są również ograniczone informacje na temat podwykonawstwa na rzecz wykonawców z państw trzecich oraz ostatecznej własności zwycięskich oferentów. Wzbogacenie bazy danych TED o tego typu informacje, w szczególności dotyczące pochodzenia zamawianych towarów i usług, ułatwiłoby zarówno prowadzenie postępowań wyjaśniających na podstawie IZM, jak i wdrażanie i monitorowanie ex post środków IZM.
4.Wnioski
Zgodnie z wymogami prawnymi zawartymi w rozporządzeniu w sprawie IZM Komisja wprowadziła narzędzia niezbędne do ułatwienia stosowania rozporządzenia w sprawie IZM przez wykonawców oraz instytucje i podmioty zamawiające. Sprawozdanie dotyczące stosowania rozporządzenia w sprawie IZM opiera się również na doświadczeniu Komisji z jedynego dotychczas postępowania wyjaśniającego na podstawie IZM, dotyczącego środków i praktyk ChRL stosowanych na rynku zamówień publicznych dla wyrobów medycznych
Biorąc pod uwagę długoterminowe wyniki tego pierwszego postępowania wyjaśniającego i pierwszych środków IZM, jest za wcześnie, aby wyciągać wnioski co do stopnia, w jakim instrument osiągnął swój cel, tj. otwarcie rynku zamówień publicznych w państwach trzecich. Środki IZM służą Unii jako dźwignia służąca uzyskaniu takiego otwarcia. Chociaż w procesie konsultacji z rządem ChRL nie znaleziono zadowalającego rozwiązania, Komisja pozostaje otwarta na współpracę nawet po wprowadzeniu środka IZM, który mógłby zostać zawieszony lub wycofany, jeżeli ChRL usunie zidentyfikowane środki i praktyki.
Ponadto należy zauważyć, że Komisja gromadzi obszerne informacje na temat barier w zamówieniach publicznych w państwach trzecich, ale decyzja o wszczęciu postępowania wyjaśniającego wymaga starannego rozważenia ze względu na trudności związane z poruszaniem się w zagranicznych systemach zamówień. Wyzwania te obejmują interpretację złożonych ram prawnych, identyfikację praktyk dyskryminacyjnych, które mogą wynikać nie z przepisów prawnych, lecz ze środków i praktyk administracyjnych, oraz zrozumienie, w jaki sposób takie systemy mają zastosowanie w praktyce. Często wiąże się to z koniecznością przejrzenia dużej liczby zamówień publicznych, które często nie są publicznie dostępne lub nie mają dokumentacji niezbędnej do właściwej oceny. Niezbędna jest zatem ścisła współpraca z przemysłem w terenie. Kluczowe znaczenie ma utrzymanie otwartych kanałów komunikacji i zapewnienie pełnej poufności wymiany informacji, co Komisja już zrobiła i nadal traktuje priorytetowo.