KOMISJA EUROPEJSKA
Bruksela, dnia 6.6.2025
COM(2025) 400 final
SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY
dotyczące wspólnego funduszu rezerw w 2024 r.
{SWD(2025) 100 final}
KOMISJA EUROPEJSKA
Bruksela, dnia 6.6.2025
COM(2025) 400 final
SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY
dotyczące wspólnego funduszu rezerw w 2024 r.
{SWD(2025) 100 final}
Spis treści
WPROWADZENIE
Część 1: Najważniejsze cele pośrednie w 2024 r.
1.1. Informacje ogólne
1.2. Struktura modułów
1.3. Uruchomienia gwarancji i wnioski o płatność
1.4. Efektywny wskaźnik zasilenia rezerw
Część 2: Strategia inwestycyjna, skład portfela i wyniki
2.1. Skład i cechy portfela
2.2. Ślad środowiskowy, społeczny i związany z zarządzaniem (ESG)
2.3. Wyniki wspólnego funduszu rezerw w 2024 r.
WNIOSKI
WPROWADZENIE
Jest to czwarte roczne sprawozdanie dotyczące wspólnego funduszu rezerw ( 1 ) za okres od 1 stycznia 2024 r. do 31 grudnia 2024 r. Przedstawiono w nim najważniejsze zmiany związane z funkcjonowaniem wspólnego funduszu rezerw w 2024 r. oraz główne parametry finansowe i parametry ryzyka, a także roczne wyniki funduszu. Ponadto w sprawozdaniu zaprezentowano wyniki działań podjętych przez Komisję w celu poprawy wyników funduszu w dłuższej perspektywie przez wprowadzenie zdywersyfikowanego spektrum inwestycji.
Wspólny fundusz rezerw, ustanowiony na mocy art. 212 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) 2018/1046 z dnia 18 lipca 2018 r. w sprawie zasad finansowych mających zastosowanie do budżetu ogólnego Unii, obejmuje wszystkie rezerwy przeznaczone z budżetu UE lub wniesione przez uczestniczące państwa członkowskie na pokrycie ryzyka strat z tytułu operacji gwarantowanych gwarancjami wewnętrznymi ( 2 ) i zewnętrznymi ( 3 ) udzielanymi przez Unię Europejską. Oprócz gwarancji budżetowych we wspólnym funduszu rezerw ulokowane są rezerwy na większość pożyczek w ramach pomocy makrofinansowej dla państw trzecich ( 4 ). Rezerwy znajdujące się we wspólnym funduszu rezerw stanowią rezerwę kapitałową, której środki finansowe wykorzystuje się do zrealizowania uruchomień gwarancji wynikających ze wspieranych operacji i zaspokojenia innych wypływów.
Wspólny fundusz rezerw uruchomiono w styczniu 2021 r. Na koniec 2024 r. wartość jego aktywów netto wynosiła 23,18 mld EUR, co czyni go największym portfelem inwestycyjnym zarządzanym bezpośrednio przez Komisję.
W 2024 r. wspólny fundusz rezerw dobrze poradził sobie z wahaniami rynkowymi, przy zrównoważonej ekspozycji na wiele klas aktywów. Dywersyfikacja wspólnego funduszu rezerw włączająca akcje jeszcze bardziej poprawiła jego ogólne wyniki. Bezwzględna stopa zwrotu ( 5 ) portfela osiągnęła 3,57 %. W połączeniu z wynikiem za 2023 r. (+5,21 %) niemal w pełni zrównoważyło to straty poniesione w 2022 r., czyli w roku, w którym odnotowano największą globalną wyprzedaż obligacji na przestrzeni pięćdziesięciolecia. Wyniki te przywróciły zdolność wspólnego funduszu rezerw do pokrycia strat w okresie trwania programów gwarancji budżetowych. Obecny kontekst podwyższonych stóp procentowych będzie stanowić w przyszłości ostrożną podstawę dla wyników w perspektywie średnioterminowej, z zastrzeżeniem zwiększonej niepewności związanej z wydarzeniami geopolitycznymi, które mogą mieć silny wpływ na warunki rynkowe.
Niniejsze sprawozdanie koncentruje się na kwestiach związanych z zarządzaniem aktywami wspólnego funduszu rezerw. Zmiany w zakresie zobowiązań warunkowych wynikających z gwarancji budżetowych i pożyczek UE, na poczet których utrzymuje się jako rezerwy aktywa wspólnego funduszu rezerw, omówiono w odrębnym sprawozdaniu na mocy art. 256 rozporządzenia finansowego.
Część 1: Najważniejsze cele pośrednie w 2024 r.
1.1. Informacje ogólne
Podobnie jak w poprzednich latach funduszem zarządzano zgodnie z procedurami w ramach ustanowionej struktury zarządzania ( 6 ) i nie było incydentów operacyjnych.
Na dzień 31 grudnia 2024 r. wartość aktywów netto ( 7 ) wynosiła 23,2 mld EUR, co oznacza wzrost o 4,5 mld EUR w porównaniu z końcem 2023 r. (wzrost o 24 % w ciągu roku). W 2024 r. do wspólnego funduszu rezerw wniesiono wkłady netto z budżetu UE lub wkłady uczestniczących państw członkowskich i państw EFTA w wysokości 3,6 mld EUR. Pozostały wzrost wartości portfela (840 mln EUR) wynika ze wzrostu wartości rynkowej istniejących aktywów.
Rys. 1: Zmiany wartości aktywów netto wspólnego funduszu rezerw (w mld EUR)
Więcej informacji na temat sprawozdania finansowego można znaleźć w dokumencie roboczym służb Komisji towarzyszącym niniejszemu sprawozdaniu.
1.2. Struktura modułów
Chociaż aktywami wspólnego funduszu rezerw zarządza się zgodnie ze wspólną polityką inwestycyjną, są one ulokowane w różnych modułach związanych z poszczególnymi gwarancjami budżetowymi i programami pomocy finansowej lub z poszczególnymi modułami państw członkowskich w ramach programu InvestEU.
Rezerwy ulokowane we wspólnym funduszu rezerw przeznacza się na poszczególne gwarancje budżetowe/program pomocy finansowej (lub na rzecz państw członkowskich, które wnoszą wkład w tworzenie rezerw na potrzeby swojego modułu w ramach InvestEU) zgodnie z ich odpowiednimi ramami prawnymi ( 8 ). Kwoty przeznaczone na każdą gwarancję budżetową są księgowane w odrębnych modułach, aby umożliwić śledzenie poziomów rezerw w stosunku do poziomów określonych w podstawie prawnej ustanawiającej gwarancję. Jeżeli rezerwy spadną poniżej określonego poziomu, uzupełnienia mogą zostać sfinansowane z puli środków przeznaczonych na odpowiednie programy.
W 2024 r. dodano jeden nowy moduł państw członkowskich w ramach InvestEU ( 9 ) i jeden moduł na potrzeby gwarancji dotyczącej Instrumentu na rzecz Ukrainy ( 10 ).
Na dzień 31 grudnia 2024 r. wspólny fundusz rezerw składał się z 18 modułów, z których 15 było w pełni operacyjnych i zawierało fundusze. Pozostałe moduły zostaną aktywowane po otrzymaniu odpowiednich pierwszych wpływów.
Tabela 1: Moduły wspólnego funduszu rezerw na dzień 31.12.2024 r.
|
Moduł |
Wartość rynkowa w EUR na dzień 31.12.2024 |
|
Moduły otwarte w 2021 r. |
|
|
EFIS |
8 880 303 795,93 |
|
GFEA ( 11 ) |
3 225 691 235,78 |
|
EFZR ( 12 ) |
761 545 053,25 |
|
InvestEU ( 13 ) |
5 530 142 834,06 |
|
Moduły otwarte w 2022 r. |
|
|
EFZR+ |
2 942 175 754,77 |
|
MFA po 2020 r. |
128 662 217,57 |
|
Wyjątkowa pomoc makrofinansowa – Ukraina ( 14 ) |
240 575 443,20 |
|
Pożyczki Euratomu udzielane po 2020 r. |
- |
|
Pożyczki o zmienionym przeznaczeniu dla Ukrainy w ramach upoważnienia EBI do udzielania pożyczek na rzecz państw trzecich |
- |
|
Gwarancja InvestEU dla Rumunii |
187 974 119,28 |
|
Gwarancja InvestEU dla Republiki Czeskiej |
44 099 186,75 |
|
Gwarancja InvestEU dla Finlandii |
30 657 774,29 |
|
Gwarancja InvestEU dla Grecji |
252 204 112,19 |
|
Działania łączone InvestEU |
667 045 123,03 |
|
Moduły otwarte w 2023 r. |
|
|
Gwarancja InvestEU dla Bułgarii |
79 674 706,38 |
|
Gwarancja InvestEU dla Malty |
7 939 418,22 |
|
Moduły otwarte w 2024 r. |
|
|
Gwarancja dla Ukrainy |
201 878 310,31 |
|
Gwarancja InvestEU dla Hiszpanii |
- |
|
OGÓŁEM |
23 180 569 085,02 |
Rys. 2: Wielkość modułów wspólnego funduszu rezerw na dzień 31.12.2024 r.
1.3. Uruchomienia gwarancji i wnioski o płatność
Zarządzanie płynnością w przypadku uruchomień gwarancji i wniosków o płatność jest ułatwione przez zabezpieczenie przed utratą płynności (tzw. bufor płynnościowy), zgodnie z wytycznymi dotyczącymi zarządzania aktywami wspólnego funduszu rezerw ( 15 ). Bufor płynnościowy składa się z ograniczonych rezerw środków pieniężnych ulokowanych w centralnej jednostce Komisji ds. zarządzania środkami finansowymi w celu pokrycia spodziewanych wypływów środków pieniężnych w okresie trzech miesięcy na podstawie powiadomień od partnerów wykonawczych.
Bufor rozpoczął rok 2024 z saldem w wysokości 106 mln EUR. W ciągu roku otrzymał wpływy w wysokości 385 mln EUR ( 16 ), natomiast w 2024 r. wypłacono kwotę netto w wysokości prawie 350 mln EUR( 17 ). Moduły, które były ujęte w rachunku bieżącym, zostały przesunięte w kwocie odpowiadającej aktywom wspólnego funduszu rezerw (w wysokości 61 mln EUR). W rezultacie na koniec 2024 r. saldo bufora płynnościowego wynosiło 202 mln EUR.
Wspomniane wezwania dotyczące rezerw w ramach wspólnego funduszu rezerw ze strony odpowiednich gwarancji budżetowych ( 18 ) oraz inne wymagania dotyczące zasobów ulokowanych w modułach wspólnego funduszu rezerw w 2024 r. są podsumowane poniżej ( 19 ).
Tabela 2: Wypływy wspólnego funduszu rezerw w 2024 r., szczegółowy przegląd
|
Moduł |
w mln EUR |
Charakter wypływu |
|
EFZR |
6,14 |
uruchomienia gwarancji |
|
EFZR+ |
0,09 |
uruchomienia gwarancji |
|
GFEA
|
48,85 |
uruchomienia gwarancji |
|
1,08 |
koszty obsługi prawnej |
|
|
EFIS |
152,16 |
uruchomienia gwarancji |
|
InvestEU UE |
96,78 |
uruchomienia gwarancji |
|
InvestEU Rumunia |
10,30 |
uruchomienia gwarancji |
|
InvestEU Malta |
0,53 |
uruchomienia gwarancji |
|
InvestEU Bułgaria |
4,11 |
uruchomienia gwarancji |
|
InvestEU Finlandia |
2,74 |
uruchomienia gwarancji |
|
Działania łączone InvestEU |
27,07 |
uruchomienia gwarancji |
|
Wypływy razem |
349,85 |
Rys. 3: Wypływy wspólnego funduszu rezerw w 2024 r. (mln EUR)
1.4. Efektywny wskaźnik zasilenia rezerw
Art. 216 rozporządzenia finansowego stanowi, że zasilenie rezerw na użytek gwarancji budżetowych i pomocy finansowej na rzecz państw trzecich w ramach wspólnego funduszu rezerw opiera się na efektywnym wskaźniku zasilenia rezerw określonym w tym artykule. We wskaźniku tym uwzględnia się fakt, że wspólne zarządzanie wspólnym funduszem rezerw – w przeciwieństwie do zarządzania odrębnymi funduszami gwarancyjnymi – może prowadzić do potencjalnej dywersyfikacji, jeżeli uruchomienia różnych modułów nie będą skorelowane pod względem czasu lub intensywności.
Efektywny wskaźnik zasilenia to stosunek
·wymaganej kwoty środków pieniężnych i ekwiwalentów środków pieniężnych zgromadzonych we wspólnym funduszu rezerw, z uwzględnieniem efektów dywersyfikacji między modułami,
·do łącznej kwoty wymaganych środków pieniężnych i ekwiwalentów środków pieniężnych w przypadku, gdyby każdy moduł był zarządzany oddzielnie.
Zgodnie z prawem efektywny wskaźnik zasilenia powinien wynosić od 95 % do 100 %, przy czym wartość poniżej 100 % wskazuje na wystąpienie pewnych efektów dywersyfikacji. W wyniku obliczeń opartych na ustalonej metodyce ( 20 ) oraz z uwagi na panującą niepewność makroekonomiczną i geopolityczną (niektóre moduły wspólnego funduszu rezerw są w dużym stopniu uzależnione od rozwoju sytuacji w Ukrainie) Komisja zaproponowała, aby efektywny wskaźnik zasilenia rezerw na 2024 r. pozostał na poziomie 100 % ze względu na brak jakiejkolwiek zaobserwowanej dywersyfikacji między uruchomieniami rezerw poszczególnych modułów. Podejście to zostało potwierdzone w przyjętym rocznym budżecie na 2025 r.
Część 2: Strategia inwestycyjna, skład portfela i wyniki
Ogólne zasady i uwarunkowania stanowiące podstawę strategii inwestycyjnej wspólnego funduszu rezerw określono w wytycznych dotyczących zarządzania aktywami wspólnego funduszu rezerw i opisano szczegółowo w pierwszym sprawozdaniu rocznym wspólnego funduszu rezerw za 2021 r.( 21 ). W oparciu o zachowawcze podejście określone w wytycznych dotyczących zarządzania aktywami oraz niską tolerancję ryzyka zarządzanie wspólnym funduszem rezerw odbywa się w taki sposób, aby dążyć co najmniej do zachowania kapitału w horyzoncie inwestycyjnym funduszu (9 lat)( 22 ). Odzwierciedlając tę ostrożną politykę inwestycyjną, aktywa, w które wspólny fundusz rezerw może inwestować, są ograniczone do wysoce płynnych papierów wartościowych o stałym dochodzie o wysokim ratingu. Większość środków wspólnego funduszu rezerw przeznaczano dotychczas wyłącznie na inwestycje w papiery wartościowe o stałym dochodzie z ratingiem na poziomie inwestycyjnym (obligacje) denominowane w euro i dolarach amerykańskich (zabezpieczone przed ryzykiem walutowym) 23 . Wytyczne dotyczące zarządzania aktywami zmieniono w 2022 r., aby umożliwić pewne ograniczone inwestycje kapitałowe za pośrednictwem funduszy inwestycyjnych typu ETF w celu zapewnienia dodatkowych możliwości dywersyfikacji wspólnego funduszu rezerw.
2.1. Skład i cechy portfela
Zgodnie z wytycznymi dotyczącymi zarządzania aktywami wspólny fundusz rezerw utrzymuje płynny zdywersyfikowany portfel, inwestując głównie w instrumenty dłużne o wysokim ratingu, takie jak obligacje emitowane przez rządy, podmioty ponadnarodowe, agencje państwowe i korporacje.
Na koniec roku portfel wspólnego funduszu rezerw był odpowiednio zdywersyfikowany pod względem poszczególnych klas aktywów na rynku kwalifikowalnych instrumentów o stałym dochodzie, w tym cechował się pewną ograniczoną ekspozycją na kapitałowe fundusze inwestycyjne typu ETF, środki pieniężne lub ich ekwiwalenty oraz zabezpieczone papiery wartościowe denominowane w dolarach amerykańskich (USD). Na rys. 4 przedstawiono rosnącą alokację na aktywa i akcje państw, instytucji ponadnarodowych i agencji na przestrzeni lat, której towarzyszył spadek liczby obligacji zabezpieczonych i korporacyjnych w ciągu ostatnich czterech lat. Tendencja ta odzwierciedla wprowadzenie akcji jako kwalifikowalnej klasy aktywów oraz zmieniające się postrzeganie względnej atrakcyjności różnych klas aktywów w zmieniających się warunkach rynkowych.
Portfel wspólnego funduszu rezerw charakteryzował się wysoką jakością kredytową, ze średnim ratingiem A, co wskazuje na znikome prawdopodobieństwo niewypłacalności( 24 ). Ponad 40 % portfela zainwestowano w papiery wartościowe o jakości AAA ( 25 ), a pozostała część obejmuje spektrum z ratingiem na poziomie inwestycyjnym.
Inwestycje denominowane w USD stanowiły 7 % wartości rynkowej portfela( 26 ), przy czym ryzyko walutowe było zabezpieczone kontraktami terminowymi typu forward.
Na koniec 2024 r. akcje stanowiły 7 % wartości rynkowej portfela ( 27 ). Przyczyniły się one do ogólnego dodatniego wyniku portfela, ponieważ wygenerowały 0,6 % całkowitej rocznej stopy zwrotu.
W grudniu 2024 r. około 11 % portfela stanowiły krótkoterminowe aktywa płynne ( 28 ), zapewniające źródło dostępnej płynności w przypadku dużych wypływów przekraczających wielkość bufora płynnościowego opisanego powyżej ( 29 ).
Rys. 4: Podział portfela wspólnego funduszu rezerw na koniec roku (2024 r.)
2.2. Ślad środowiskowy, społeczny i związany z zarządzaniem (ESG)
W 2024 r. ślad ESG ( 30 ) portfela został zwiększony, a udział obligacji oznaczonych jako ESG ( 31 ) wyniósł 16 % w porównaniu z 14,6 % w 2023 r. Aktywne podejście do inwestowania z uwzględnieniem ESG sprzyja obligacjom oznaczonym jako ESG, pod warunkiem że są one zgodne z kryteriami zarządzania ryzykiem i ogólną strategią inwestycyjną.
2.3. Wyniki wspólnego funduszu rezerw w 2024 r.
W 2024 r. rozwój sytuacji na rynku był nadal warunkowany dynamiką inflacji i działaniami banku centralnego (zob. ramka). Pomimo tej zmienności stopniowe obniżanie stóp, w połączeniu z silnym wzrostem gospodarczym i odpornością rynków pracy, zapewniło ogólne wsparcie dla rynków finansowych i miało pozytywny wpływ na wycenę obligacji i akcji utrzymywanych we wspólnym funduszu rezerw. W tym kontekście wspólny fundusz rezerw osiągnął roczny zwrot w wysokości +3,57 %, przekraczając wartość odniesienia dla portfela ( 32 ) (+3,31 %).
|
Rozwój sytuacji rynkowej w 2024 r. W 2024 r. głównymi czynnikami wpływającymi na rozwój rynku nadal były dane dotyczące inflacji i odpowiednie działania banków centralnych. Po stałym spadku inflacji przez cały 2023 r. początek nowego roku cechował się wyceną przez rynki kontynuacji tego kierunku. Ta dezinflacyjna tendencja wynikała z połączenia wielu czynników, w tym usprawnień łańcucha dostaw, spadku cen energii i spowolnienia na rynku mieszkaniowym. Jednocześnie początkowo oczekiwano, że stopy procentowe będą stopniowo spadać na przestrzeni 2024 r., a stopa procentowa Europejskiego Banku Centralnego (EBC) ulegnie obniżeniu z 4 % na początku roku do 2,25 % na koniec roku. Takie oczekiwania rynkowe już wcześniej ograniczyły dochody z obligacji, a na początku stycznia niemieckie 10-letnie obligacje skarbowe (Bund) osiągnęły najniższy poziom w roku, tj. 2,02 %. Z upływem roku inflacja okazała się dotkliwsza niż oczekiwano, a tempo spadku w kierunku celu inflacyjnego EBC wynoszącego 2 % było wolniejsze niż początkowo przewidywano. To powoli zwiększało dochodowość obligacji, a pod koniec maja niemieckie obligacje Bund osiągnęły szczytowy poziom 2,69 %. Po rozpoczęciu przez EBC cyklu obniżania stóp procentowych, w ramach którego pierwsza obniżka o 0,25 % nastąpiła w czerwcu, rentowność zaczęła stopniowo spadać, a niemieckie obligacje Bund na koniec roku plasowały się na poziomie 2,36 %; EBC obniżył wówczas swoją główną stopę procentową o łącznie 1 punkt procentowy do poziomu 3 %. Inflacja ogólna powoli spadała w kierunku celu EBC, z 2,8 % w styczniu do 2,4 % w grudniu, po krótkim spadku do 1,8 % we wrześniu. W USA inflacja ogólna była jeszcze bardziej kłopotliwa niż w Europie. Pierwszy w roku styczniowy pomiar inflacji przyniósł wynik 3,1 %, po czym we wrześniu nastąpił jej spadek do 2,4 %, a następnie wzrost do 2,9 % na koniec roku. Bank Rezerwy Federalnej również obniżył swoją główną stopę procentową łącznie o 1 punkt procentowy, do docelowego przedziału 4,25–4,50 %. Proces ten rozpoczął się jednak dopiero we wrześniu, później niż wynikało to z oczekiwań rynkowych na początku roku. Jeśli chodzi o wzrost gospodarczy, Stany Zjednoczone osiągnęły lepsze wyniki niż Europa. W Europie słabszy wzrost gospodarczy w Niemczech został skompensowany bardzo dobrymi wynikami Hiszpanii, ze średnim wzrostem w UE wynoszącym blisko 1 %. Rynek pracy pozostawał bardzo silny zarówno w UE, jak i w USA, a stopa bezrobocia w obu regionach utrzymywała się na niemal rekordowo niskim poziomie, co zwiększało zaufanie konsumentów i ich wydatki. Cięcia stóp procentowych w połączeniu z malejącą inflacją i zdrowym wzrostem gospodarczym rozszerzyły hossę rynkową na większość klas aktywów. Indeksy akcji wzrosły do rekordowego poziomu. STOXX Europe 600 wzrósł o 6 %, a amerykański S&P 500 o 23,3 %. |
WNIOSKI
W 2024 r. wspólny fundusz rezerw osiągnął zwrot wynoszący +3,57 %, przekraczając wartość odniesienia wynoszącą +3,31 %. W połączeniu z dodatnim zwrotem w wysokości +5,21 % w 2023 r. przywróciło to wartość rynkową rezerw dla większości gwarancji budżetowych. Obecne pozytywne warunki dotyczące stóp procentowych będą stanowić w przyszłości podstawę trwałego zwrotu w perspektywie średnioterminowej. Podwyższone ryzyko geopolityczne może jednak prowadzić do zwiększonej zmienności rynku w 2025 r. w ramach głównych klas aktywów wspólnego funduszu rezerw (papiery wartościowe o stałym dochodzie, akcje).
W 2023 r. rozszerzono strategię wspólnego funduszu rezerw, wprowadzając do niego ogólnoeuropejskie indeksy akcji obok inwestycji o stałym dochodzie. W 2024 r. ta dywersyfikacja w kierunku akcji nadal wywierała pozytywny wpływ na wyniki (akcje wniosły bowiem +0,6 % do łącznych wyników wspólnego funduszu rezerw), zwiększając zwrot z inwestycji przy jednoczesnym utrzymaniu zrównoważonego profilu ryzyka.
W ujęciu ogólnym i z uznaniem potencjalnych przyszłych wyzwań, w szczególności tych wynikających z niepewności geopolitycznej, strategiczna pozycja wspólnego funduszu rezerw zapewnia mu odporność na zmienność rynkową oraz umożliwia osiągnięcie długoterminowej stabilności i wzrostu zgodnie z jego celami inwestycyjnymi.
() Europejski Fundusz na rzecz Zrównoważonego Rozwoju.