KOMISJA EUROPEJSKA

Bruksela, dnia 7.7.2025

COM(2025) 374 final

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

Plan działania na rzecz rozliczeniowych jednostek przyrodniczych

Wprowadzenie

Przyroda jest naszym najsilniejszym sojusznikiem, który wspiera nasze źródła utrzymania, zdrowie i dobrobyt. Dostarcza podstawowe usługi ekosystemowe, takie jak zatrzymywanie wody, zapewnianie żyzności gleby i zapylanie. Przyczynia się do łagodzenia zmiany klimatu i przystosowania się do niej oraz do odporności na klęski żywiołowe, często w bardzo opłacalny sposób. W przypadku przedsiębiorstw jest elementem określania procesów produkcji, zdolności kredytowej i dostępu do finansowania. Wpływa to również na ryzyko dla instytucji finansowych udzielających pożyczek tym przedsiębiorstwom, dlatego organy nadzoru finansowego wykazują rosnące zainteresowanie ryzykiem związanym z przyrodą 1 .

Przyroda jest zatem kluczowym fundamentem konkurencyjnej i odpornej gospodarki. Osoby, które bezpośrednio zajmują się środowiskiem naturalnym, takie jak rolnicy, leśnicy, właściciele i zarządcy gruntów, rybacy, użytkownicy ekosystemów morskich i słodkowodnych oraz zarządcy obszarów ochrony, a także społeczności lokalne, muszą być odpowiednio wynagradzane za pośrednictwem rynku za przyczynianie się do ochrony i poprawy strategicznego zasobu gospodarczego, jakim jest przyroda.

Wśród narzędzi finansowych na rzecz różnorodności biologicznej i przyrody potencjalnie wartościowym sposobem uzupełnienia finansowania publicznego stają się certyfikacja oraz punkty kredytowe 2 . Przez ułatwianie inwestycji w działania przynoszące korzyści przyrodzie te innowacyjne i dobrowolne narzędzia mogą odegrać kluczową dodatkową rolę w ochronie zdrowia naszych ekosystemów lądowych i morskich oraz pomóc w odwróceniu tendencji do utraty różnorodności biologicznej. W celu wzmocnienia biogospodarki narzędzia te mogą również umożliwić generowanie dochodów osobom zaangażowanym w ochronę i odbudowę ekosystemów oraz zrównoważone gospodarowanie nimi, jak podkreślono w wizji dla rolnictwa i żywności 3 , Europejskiej strategii odporności gospodarki wodnej 4 i Europejskim pakcie na rzecz wszechoceanu 5 , przy jednoczesnym zapewnieniu bezpieczeństwa żywnościowego i wielofunkcyjności lasów.

Niniejszy plan działania wyznacza drogę do osiągnięcia tych celów. Celem jest uzupełnienie różnych źródeł finansowania przyrody, takich jak finansowanie publiczne, przez wspieranie rozwoju narzędzi o wysokim stopniu integracji – rozliczeniowych jednostek kredytowych – które sprawią, że inwestycje w przyrodę staną się niezawodnym motorem tworzenia wartości.

1.Gospodarcze i biznesowe uzasadnienie działań przyjaznych dla przyrody

1.1.Inwestycje publiczne w przyrodę dla naszego społeczeństwa i gospodarki

Przyroda jest nie tylko wartościowa sama w sobie, ale również niezbędna w celu rozwiązania wzajemnie powiązanych kryzysów spowodowanych zmianą klimatu, zanieczyszczeniem i utratą różnorodności biologicznej. Ponad połowa światowego PKB i dwie trzecie ekonomicznej wartości dodanej UE zależy od przyrody i jej usług ekosystemowych 6 . Od usług ekosystemowych w znacznym stopniu uzależnionych jest około 72 % przedsiębiorstw strefy euro, w tym przedsiębiorstwa zlokalizowane poza UE, zwłaszcza na rynkach rozwijających się i wschodzących, co odzwierciedla zglobalizowany charakter łańcuchów dostaw i współzależność gospodarczą. Utrata przyrody na lądzie i na morzu jest obecnie uznawana za główną siłę napędową strat ekonomicznych i ryzyka finansowego 7 . Inwestowanie w odbudowę zasobów przyrodniczych ma zatem kluczowe znaczenie z punktu widzenia konkurencyjności, odporności, dobrobytu i bezpieczeństwa Europy.

Mimo pionierskich prac, takich jak unijny zintegrowany system rachunków ekosystemowych, w ramach których oszacowano, że dziesięć usług ekosystemowych generuje 234 mld EUR rocznie 8 , usługi ekosystemowe trudno jest wyrazić w wartościach pieniężnych i nie znajdują odpowiedniego odzwierciedlenia w rynkowych sygnałach cenowych. Przyczynia się to do nadmiernej eksploatacji i chronicznego niedoinwestowania w odbudowę i ochronę przyrody.

W rezultacie odbudowa i ochrona przyrody finansowane są głównie ze środków publicznych. UE zobowiązała się do przeznaczenia 10 % swojego budżetu na wspieranie działań i inwestycji, które dotyczą ochrony i odbudowy różnorodności biologicznej w latach 2026 i 2027, za pośrednictwem kilku programów finansowania i interwencji 9 , oraz do podwojenia finansowania zewnętrznych działań na rzecz różnorodności biologicznej do wysokości 7 mld EUR na lata 2021–2027. Jest to zgodne z globalnymi ramami różnorodności biologicznej z Kunmingu/Montrealu 10 wynikającymi z Konwencji o różnorodności biologicznej (CBD), w których wzywa się do znacznego zwiększenia przepływów finansowych ze wszystkich źródeł przez uruchomienie do 2030 r. co najmniej 200 mld USD rocznie, również z użyciem innowacyjnych instrumentów finansowych (cel 19).

Chociaż takie zobowiązania stanowią istotny postęp, są zdecydowanie niewystarczające. Globalne ramy różnorodności biologicznej uwypuklają skalę tego wyzwania i szacują globalną lukę w finansowaniu różnorodności biologicznej na 700 mld USD rocznie – luki tej nie można wyeliminować za pomocą samego finansowania publicznego. Na poziomie UE obecne finansowanie publiczne, zarówno ze źródeł unijnych i krajowych, jak i lokalnych, jest również niewystarczające do zaspokojenia potrzeb inwestycyjnych, które szacuje się na 65 mld EUR rocznie 11 . Stałe i znaczne poziomy finansowania publicznego, w tym wkłady unijne i krajowe, zgodnie z zasadami pomocy państwa 12 , nadal mają zasadnicze znaczenie, ale kluczowe znaczenie pod względem osiągnięcia niezbędnej skali i szybkości ma połączenie finansowania publicznego i prywatnego.

1.2.Rola prywatnego finansowania działań na rzecz przyrody

Obok inwestycji sektora publicznego istnieje coraz większe uzasadnienie biznesowe dla zaangażowania sektora prywatnego w działania na rzecz przyrody, w szczególności poprzez działania przyjazne dla przyrody 13 – które zatrzymują i odwracają utratę przyrody i obejmują poprawę i utrzymanie różnorodności biologicznej. Dla przedsiębiorstw uznanie przyrody za strategiczny atut może umożliwić nowe podejście do zarządzania ryzykiem, tworzenia wartości i budowania odporności gospodarczej. Uwzględnienie kwestii różnorodności biologicznej w modelach biznesowych pomaga zmniejszyć ryzyko utraty reputacji i ryzyko operacyjne, takie jak spadek liczebności owadów zapylających mający wpływ na plony 14 lub degradacja gruntów powodująca zakłócenia w łańcuchu dostaw spowodowane załamaniem się ekosystemu 15 . Przyczynia się również do zwiększenia odrębności produktów i potencjalnie otwiera nowe źródła dochodów. Przykładami w UE są przedsiębiorstwa rolno-spożywcze wspierające rolników w przechodzeniu na rolnictwo regeneracyjne 16 lub mieszane modele finansowania wspierające akwakulturę w celu odbudowy morskiej różnorodności biologicznej 17 .

Przedsiębiorstwa, które przyjmują strategie przyjazne dla przyrody, mogą oczekiwać większego zaufania inwestorów, lepszych warunków finansowych i większej długoterminowej odporności 18 . Niektóre instytucje finansowe również zaczynają dostrzegać tę wartość i w coraz większym stopniu uwzględniają różnorodność biologiczną w ocenie ryzyka, co znajduje odzwierciedlenie we wkładach finansowych, kryteriach udzielania pożyczek i decyzjach inwestycyjnych 19 . Na przykład ubezpieczyciele przygotowują uwzględniające czynniki przyrodnicze produkty ubezpieczeniowe związane z inwestycjami ekologicznymi lub inwestują w projekty mające na celu odbudowę ekosystemów w celu zmniejszenia ryzyka ubezpieczeniowego związanego z powodzią 20 . Tworząc taką wartość, przedsiębiorstwa przynoszą zatem korzyści nie tylko zainteresowanym stronom, w tym pracownikom, klientom, dostawcom, społecznościom lokalnym i ogółowi społeczeństwa, ale także udziałowcom 21 . Ramy ujawniania informacji na podstawie dyrektywy w sprawie sprawozdawczości przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju 22 , rozporządzenia w sprawie ujawniania informacji związanych ze zrównoważonym rozwojem w sektorze usług finansowych 23 oraz rozporządzenia w sprawie systematyki 24 mogą przyczynić się do pogłębienia tej tendencji.

Pomimo tego oczywistego potencjału transformacja przyjazna dla przyrody nie jest pozbawiona wyzwań. Nakłady początkowe, luki w danych i trudności w pomiarze wyników w zakresie różnorodności biologicznej mogą opóźnić krótkoterminowe zwroty i zniechęcić do inwestycji. Innowacyjne instrumenty i ramy wspomagające są niezbędne do pokonania tych barier i zwiększenia skali gospodarki przyjaznej dla przyrody 25 .

2.Rozliczeniowe jednostki przyrodnicze

2.1.Od certyfikacji do jednostek rozliczeniowych

Rozliczeniowe jednostki przyrodnicze mogą być kluczowym narzędziem nagradzania działań przyjaznych dla przyrody poprzez inwestycje prywatne z korzyścią dla przyrody i przedsiębiorstw, w tym rolników, leśników, właścicieli gruntów i zarządców gruntów, rybaków, użytkowników ekosystemów morskich i słodkowodnych, zarządców obszarów ochrony i społeczności lokalnych.

Przez umożliwienie tym podmiotom i zainteresowanym stronom wykazania działań przyjaznych dla przyrody wykraczających poza indywidualne zobowiązania prawne i obowiązkową hierarchię łagodzenia 26 , można stymulować przejście od ograniczania szkód do aktywnego odwracania tendencji utraty zasobów przyrody. Na szczeblu politycznym państwa członkowskie mogłyby na przykład wykorzystywać rozliczeniowe jednostki przyrodnicze do uznawania indywidualnych wkładów w osiąganie celów krajowych i realizację obowiązków wynikających z rozporządzenia w sprawie odbudowy zasobów przyrodniczych 27 lub globalnych ram różnorodności biologicznej. Narzędzia te mogłyby również wspierać powiązane zastosowania, takie jak ujawnianie informacji na temat zrównoważoności, finansowanie zielonej infrastruktury lub płatności oparte na wynikach. Aby zapewnić wiarygodność tego procesu, konieczne będzie rozważenie rygorystycznych kryteriów popartych jasnym zarządzaniem, przejrzystością i zabezpieczeniami.

Certyfikacja daje pewność, że konkretne działania wysokiej jakości przyjazne dla przyrody są realizowane zgodnie z wcześniej określonymi kryteriami lub zasadami. Taka certyfikacja zapewniłaby ocenę projektu, wdrożenia, osiągniętych i oczekiwanych skutków i stanowiłaby uznany sygnał integralności środowiskowej na podstawie jakości interwencji. Jako znak formalnego uznania, niezależnie zweryfikowanego, że interwencja spełnia uzgodnione normy dotyczące znaczenia różnorodności biologicznej i dobrych praktyk, certyfikat może pomóc zmniejszyć ryzyko dla podmiotów finansujących i zbudować zaufanie na wczesnym etapie. Może również wspierać inwestycje początkowe i umożliwiać operatorom dostęp do płatności za certyfikowane działania.

Na tej podstawie rozliczeniowa jednostkę przyrodniczą można uznać za jednostkę, która odzwierciedla wynik przyjazny dla przyrody, uzyskaną na podstawie certyfikowanego i niezależnie zweryfikowanego działania oraz określoną ilościowo przy użyciu uznanego miernika lub wskaźnika różnorodności biologicznej. Te mierniki i wskaźniki mogą być wielorakie i dostosowane do kontekstu, gdyż odzwierciedlają heterogeniczność ekosystemów i wyników. Ramy takie jak unijne mapowanie i ocena ekosystemów i usług ekosystemowych 28 oraz System rachunków ekonomicznych środowiska – Rachunkowość ekosystemów ONZ 29 stanowią przykłady tego, w jaki sposób elastyczność we wszystkich ekosystemach można połączyć ze spójną, znormalizowaną, opartą na podstawach naukowych strukturą wskaźników i mierników specyficznych dla ekosystemu.

Ten dwuetapowy model – certyfikacja, po której następuje przyznanie rozliczeniowych jednostek – mógłby umożliwić powstanie innowacyjnych mechanizmów finansowania. Certyfikaty pomagają w ustrukturyzowaniu i stymulowaniu inwestycji przyjaznych dla przyrody przez zapewnienie podstawy dla płatności z tytułu umowy lub gwarancji, podczas gdy rozliczeniowe jednostki mogłyby wyrazić wykazany wpływ w wartościach pieniężnych i potencjalnie zapewnić dywidendy dostawcom i inwestorom na wczesnym etapie. Rolą certyfikacji jest ustrukturyzowanie interwencji i zapewnienie kontroli jakości, natomiast rozliczeniowe jednostki wyrażają zaobserwowane, zweryfikowane usprawnienia w jednostce, którą można rejestrować, gromadzić i przechowywać i która może być przedmiotem transakcji. Proces ten może obejmować mechanizm aktualizacji statusu interwencji na przestrzeni czasu w certyfikacie, ułatwiający przejrzystość, zarządzanie adaptacyjne oraz, w stosownych przypadkach, stopniowe wydawanie rozliczeniowych jednostek w oparciu o zatwierdzone cele pośrednie.

Na przykład grupa rolników i zarządców gruntów, którzy współpracują na rzecz wzmocnienia ekosystemu terenów podmokłych, może wdrożyć szereg praktyk. Uznany niezależny podmiot certyfikujący ocenia plan projektu, zastosowane metody i zamierzone skutki. Na tej podstawie grupa otrzymuje certyfikat, czyli formalne uznanie, że jej działalność spełnia wysokie standardy jakości działań przyjaznych dla przyrody. Certyfikat ten pomaga im przyciągnąć wsparcie finansowe i budować zaufanie zainteresowanych stron, umożliwiając wycenę ich praktyk. Projekt jest monitorowany z upływem czasu i rozliczeniowe jednostki przyrodnicze są stopniowo wydawane w miarę wykazywania wyników. Wydawanie musi być zgodne ze ścisłymi protokołami naukowymi i protokołami zarządzania, aby zachować integralność i uniknąć przedwczesnych żądań. Łańcuch wartości rozliczeniowych jednostek przyrodniczych obejmuje pośredników (takich jak koncentratorzy lub moderatorzy na poziomie krajobrazu), podmioty certyfikujące, rejestry i nabywców. Nabywcami mogą być przedsiębiorstwa w sektorach niższego szczebla (np. przedsiębiorstwa rolno-spożywcze), instytucje finansowe, podmioty publiczne lub obywatele, w szczególności w kontekście dobrowolnych wkładów, zamówień publicznych lub lokalnych systemów podziału korzyści.

2.2.Budowanie zaufania i integralności

Aby zapewnić wiarygodność tego procesu, należy ustanowić rygorystyczne kryteria i zasady, które zagwarantują przejrzystość, unikanie konfliktów interesów i ochronę przed pseudoekologicznym marketingiem i podwójnym liczeniem. Zasadnicze znaczenie dla zachowania integralności systemu i zaufania do rynku ma rozdzielenie ról podmiotów realizujących projekty, podmiotów certyfikujących i operatorów rejestrów.

Dla wielu przedsiębiorstw – od przedsiębiorstw użyteczności publicznej po ubezpieczycieli – inwestowanie w przyrodę nie jest nowym zjawiskiem. Istnieje już kilka narzędzi finansowania przyrody, takich jak zielone obligacje i płatności za usługi ekosystemowe. Ponadto przyrodnicze punkty kredytowe oparte na certyfikatach mogłyby wnieść wartość dodaną przez zapewnienie weryfikowalnego i znormalizowanego formatu inwestowania w działania przyjazne dla przyrody. Odpowiednio zaprojektowane, mogą stać się kluczowym narzędziem ukierunkowania inwestycji prywatnych i nagradzania działań przyjaznych dla przyrody.

W miarę możliwości certyfikacja powinna opierać się na istniejących normach i ramach UE oraz być do nich dostosowana, takich jak na przykład system rolnictwa ekologicznego 30 , aby zminimalizować obciążenie administracyjne. Zamiast funkcjonować w odosobnieniu, rozliczeniowe jednostki przyrodnicze powinny zatem zostać włączone do tych szerszych ram i stać się instrumentem, który przyniesie transformację.

2.3.Niedawne inicjatywy i pojawienie się nowych rynków

Chociaż rozliczeniowe jednostki przyrodnicze są nadal na wczesnym etapie rozwoju, ich szacowany potencjał jest znaczny. W ostatnich latach rozwój na poziomie globalnym następował szybko i zgłoszono ponad 50 inicjatyw w zakresie certyfikacji i rozliczeniowych jednostek przyrodniczych 31 . Inicjatywy międzynarodowe, prowadzone przez koalicje ekspertów takie jak Sojusz na rzecz Jednostek Różnorodności Biologicznej (BCA) 32 , Światowe Forum Ekonomiczne (WEF) 33 i Międzynarodowy Panel Doradczy ds. Jednostek Różnorodności Biologicznej (IAPB) 34 oraz ramy dobrowolnego ujawniania zasobów przyrodniczych, takie jak Grupa Zadaniowa ds. Ujawniania Informacji Finansowych Związanych z Przyrodą (TNFD) 35 i Sieć Celów Uzasadnionych Naukowo (SBTN) 36 , kierują się wspólnymi zasadami dotyczącymi wiarygodnych systemów o wysokim stopniu integralności, takimi jak dodatkowość, atrybucja, wymierność, trwały charakter, unikanie podwójnego liczenia, przejrzystość, zabezpieczenia społeczne i środowiskowe, dostosowanie do celów globalnych i potencjalne zastosowania.

Jednocześnie kilka państw członkowskich i państw spoza UE wykorzystuje pilotażowe modele finansowania różnorodności biologicznej, które łączą kapitał publiczny i prywatny. W UE Francja przyjęła system oparty na tworzeniu obszarów kompensacji, odbudowy i renaturyzacji przyrody 37 , Irlandia opracowała dobrowolny system finansowania odbudowy torfowisk 38 , a Finlandia wdrożyła niedawno dobrowolny system wspierania krajowych wysiłków na rzecz różnorodności biologicznej 39 . W innych państwach członkowskich – w tym w Belgii, Niemczech, we Włoszech, w Niderlandach, Portugalii, Hiszpanii, na Słowacji i w Szwecji – podmioty pozarządowe, takie jak organizacje społeczeństwa obywatelskiego, zarządcy gruntów i podmioty finansowe, aktywnie stosują pilotażowo certyfikację różnorodności biologicznej i przyrody oraz programy rozliczeniowych jednostek. Ponadto Zjednoczone Królestwo wdrożyło niedawno politykę zwiększania różnorodności biologicznej 40 , która jest obowiązkowym systemem dla zarządców gruntów i podmiotów realizujących projekty w celu odbudowy ekosystemów.

Chociaż rynki rozliczeniowych jednostek przyrodniczych rozwijają się na całym świecie, UE jest dobrze przygotowana do odegrania czołowej roli w tej dziedzinie dzięki kompleksowym ramom regulacyjnym, które zapewniają ochronę konsumentów, odpowiedzialność przedsiębiorstw oraz przejrzystość inwestycji przyjaznych dla przyrody.

3.Korzystanie z doświadczeń związanych z rynkami uprawnień do emisji dwutlenku węgla

Rozliczeniowe jednostki przyrodnicze napotykają wiele takich samych wyzwań, jak inne systemy oparte na certyfikacji, na przykład systemy rolnictwa ekologicznego lub efektywności energetycznej, które mają wspólny cel, jakim jest określenie i nagradzanie wyników korzystnych dla środowiska. Jeżeli chodzi o tworzenie rynków rozliczeniowych jednostek przyrodniczych, przydatnych informacji na potrzeby projektowania systemów o wysokiej integralności, odporności, inkluzywności i zaufania mogą dostarczyć rynki uprawnień do emisji dwutlenku węgla.

Rozwój dobrowolnych rynków uprawnień do emisji dwutlenku węgla w ostatnich latach pokazał zarówno wyzwania, jak i możliwości. Obawy związane z integralnością i ryzykiem pseudoekologicznego marketingu spowodowały kurczenie się tych rynków, a jednocześnie nadal utrzymuje się silna preferencja nabywców dla wysokiej jakości przedsięwzięć, które obejmują dodatkowe korzyści środowiskowe i społeczne oraz popyt na nie 41 . Podkreśla to znaczenie stworzenia silnych podstaw dla rynków rozliczeniowych jednostek przyrodniczych na wczesnym etapie, w tym zarówno po stronie podaży, jak i popytu. Ważne jest zatem, aby nadać pierwszeństwo ambitnym i rygorystycznym pod względem naukowym standardom, niezależnemu monitorowaniu, wyraźnym przypadkom wykorzystania i składania oświadczeń oraz wiarygodnemu zarządzaniu, by zapobiec ryzyku utraty reputacji.

Rozporządzeniem UE w sprawie trwałego pochłaniania dwutlenku węgla, technik węglochłonnych oraz składowania dwutlenku węgla w produktach 42 ustanowiono dobrowolny system certyfikacji usuwania dwutlenku węgla i opartych na ekosystemie redukcji emisji osiągniętych w UE, wykorzystujący rzetelne monitorowanie, sprawozdawczość i weryfikację. Wprowadzono w nim dwuetapowy proces przyznawania certyfikatów zgodności i jednostek certyfikowanych, który upraszcza dostęp do finansowania prywatnego i oparto system na rygorystycznych kryteriach kwantyfikacji, dodatkowości, długoterminowego składowania i zrównoważoności. W szczególności wymaga się, aby działania związane z technikami węglochłonnymi przynosiły dodatkowe korzyści dla różnorodności biologicznej i usług ekosystemowych. Można również uwzględnić inne dobrowolne dodatkowe korzyści, tworzące ważny precedens dla przyszłych ram ukierunkowanych na różnorodność biologiczną. Odpowiada to rosnącej tendencji na rynku: nabywcy coraz bardziej cenią miarodajne rozliczeniowe jednostki, które zapewniają dodatkowe korzyści, zwłaszcza te związane z rozwiązaniami opartymi na przyrodzie. Włączenie różnorodności biologicznej do certyfikacji emisji dwutlenku węgla mogłoby nie tylko wzmocnić wiarygodność ekologiczną certyfikowanych jednostek, ale także zaznajomić nabywców z wynikami w zakresie różnorodności biologicznej, potencjalnie tworząc podstawy dla samodzielnych rynków rozliczeniowych jednostek przyrodniczych. Opracowywane obecnie prawo wtórne powiązane z rozporządzeniem w sprawie trwałego pochłaniania dwutlenku węgla, technik węglochłonnych oraz składowania dwutlenku węgla w produktach będzie zawierać przepisy dotyczące niezależnej weryfikacji przez stronę trzecią i narzędzi opartych na podstawach naukowych w celu oceny ryzyka trwałości i odwrócenia skutków, aby pomóc w przywróceniu zaufania do certyfikowanych i akredytowanych wyników.

Z rynków uprawnień do emisji dwutlenku węgla można wyciągnąć cenne wnioski w celu ułatwienia osiągnięcia początkowych postępów i spójności polityki oraz zminimalizowania obciążeń administracyjnych. Jednocześnie należy wziąć pod uwagę szczególne cechy rozliczeniowych jednostek przyrodniczych, w tym mierniki, cele i zabezpieczenia, a także specyfikę terenu, mierzalność i opóźnienia wyników w zakresie różnorodności biologicznej. Rozliczeniowe jednostki przyrodnicze mogą również obejmować szerszy zakres, ponieważ mogą mieć zastosowanie do interwencji i obszarów niepowiązanych lub o ograniczonym dodatkowym potencjale sekwestracji dwutlenku węgla, ale o wysokiej wartości bioróżnorodności, takich jak wspieranie owadów zapylających lub odtwarzanie suchych ekosystemów.

4.Rozwijanie rozliczeniowych jednostek przyrodniczych

Od początku kadencji Komisja prowadzi konsultacje z państwami członkowskimi i zainteresowanymi stronami w celu przyspieszenia prac nad tym zagadnieniem. Konsultacje te wykazały wyraźną potrzebę ustanowienia procesu współpracy – zarówno w UE, jak i na arenie międzynarodowej – który opierałby się na zasadach wysokiej integralności i przejrzystości oraz solidnych podstawach naukowych. Zainteresowane strony podkreśliły znaczenie nagradzania nie tylko nowych interwencji, ale również bieżącej ochrony przyrody i utrzymania dobrych praktyk. Zwróciły również uwagę na znaczenie uwzględnienia wyzwań związanych z lokalnymi aspektami różnorodności biologicznej i własnością gruntów, wniosków wyciągniętych z rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla, dostępności dla podmiotów działających na małą skalę, zachęt rynkowych oraz potrzeby zapewnienia spójności z istniejącymi politykami.

W oparciu o ten wkład opracowanie rozliczeniowych jednostek przyrodniczych będzie wymagało kilku kroków:

·Nawiązania bliskiej współpracy między państwami członkowskimi i zainteresowanymi stronami w celu wykorzystania ich wiedzy fachowej i wypracowania wspólnego porozumienia, przy jednoczesnym wspieraniu współpracy międzynarodowej.

·Opracowania przejrzystych metod o wysokiej integralności, z wyraźnym naciskiem na prostotę i użyteczność, przy jednoczesnym zapewnieniu wiarygodnego zarządzania i zabezpieczeń zapobiegających ryzyku utraty reputacji, w tym pseudoekologicznemu marketingowi, podwójnemu liczeniu i wyciekom.

·Określania i rozwijania popytu i podaży na rynku.

·W razie potrzeby zapewnienia publicznego finansowania zalążkowego, takiego jak instrumenty zmniejszające ryzyko, instrumenty finansowania mieszanego i dotacje na pomoc techniczną, w celu uruchomienia rozliczeniowych jednostek przyrodniczych.

Te pierwsze kroki wykażą, czy konieczne będą dalsze działania regulacyjne na szczeblu UE, a także jakie wyzwania i możliwości mogłyby się z tym wiązać dla kluczowych sektorów. Szczególne potrzeby i często lokalny lub regionalny wymiar przyrody i różnorodności biologicznej sugerują również, że rynki te mogłyby powstać najpierw lokalnie w formie pilotażowej, a następnie ich skala zostałaby rozszerzona. Mogłoby to przebiegać równolegle z zaangażowaniem na szczeblu międzynarodowym.

4.1.Zapewnienie ścisłej współpracy zainteresowanych stron w UE i zacieśnienie współpracy międzynarodowej

Skuteczność rynku zależy od akceptacji jego podmiotów. UE rozpocznie zatem działania od budowania znaczącego zaangażowania zainteresowanych stron w całej UE i na arenie międzynarodowej.

Aby rozpocząć ten proces, Komisja ogłosi zaproszenie do wyrażenia zainteresowania udziałem w nowej grupie ekspertów UE ds. rozliczeniowych jednostek przyrodniczych. Grupa ta będzie dzielić się wiedzą, promować współpracę, określać najlepsze praktyki i wnosić wkład w ramach różnych metod, systemów certyfikacji, podejść do monitorowania i modeli zarządzania. Zarządzanie grupą zapewni usprawnione metody pracy. Udział będzie inkluzywny i będzie obejmował poszczególnych ekspertów, przedstawicieli państw członkowskich, inne podmioty publiczne i szerokie grono zainteresowanych stron, takich jak rolnicy, leśnicy, właściciele gruntów i zarządcy gruntów, rybacy, użytkownicy ekosystemów morskich i słodkowodnych, zarządcy obszarów ochrony, społeczności lokalne, przedsiębiorstwa i inwestorzy działający w UE i na arenie międzynarodowej, w tym małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP), społeczności naukowe i organizacje społeczeństwa obywatelskiego. Szczególną uwagę należy również zwrócić na zapewnienie znaczącego włączenia ludów tubylczych i społeczności lokalnych, przy pełnym poszanowaniu ich praw, systemów wiedzy i roli strażników różnorodności biologicznej.

Komisja wniesie wkład w te prace poprzez swoje inicjatywy w zakresie badań naukowych, innowacji i inicjatyw pilotażowych, w tym w ramach programu „Horyzont Europa” i programu LIFE. W ramach szeregu projektów pilotażowych w całej UE i poza nią testuje się już rzeczywiste podejścia do rozliczeniowych jednostek przyrodniczych, co daje niezbędne doświadczenie, aby ukierunkować przyszłą politykę i praktyki. Na przykład w Estonii i we Francji w ramach projektów pilotażowych bada się, w jaki sposób rozliczeniowe jednostki przyrodnicze mogłyby wspierać działania przyjazne dla przyrody w lasach i na terenach podmokłych. Poza UE w ramach projektu w Peru ocenia się, w jaki sposób przedsiębiorstwa z siedzibą w UE mogą przyczynić się do ochrony różnorodności biologicznej za granicą przy jednoczesnym spełnieniu unijnych standardów sprawozdawczości w zakresie zrównoważonego rozwoju 43 . Realizowane są również specjalne przedsięwzięcia służące testowaniu metod monitorowania, sprawozdawczości i weryfikacji, w tym w odniesieniu do stosowania narzędzi teledetekcji i narzędzi geoprzestrzennych, z udziałem Europejskiej Agencji Kosmicznej 44 i z wykorzystaniem usług programu Copernicus 45 . Niektóre z tych projektów Komisja wspiera bezpośrednio, natomiast inne otrzymują pomoc od organów krajowych, instytucji badawczych lub społeczeństwa obywatelskiego.

Na szczeblu międzynarodowym Komisja będzie dążyć do jeszcze ściślejszej współpracy w ramach kluczowych forów, takich jak Sojusz na rzecz Jednostek Różnorodności Biologicznej, Światowe Forum Ekonomiczne i Międzynarodowy Panel Doradczy ds. Jednostek Różnorodności Biologicznej. Celem jest zapewnienie, aby rozwój polityki UE opierał się na najnowszych światowych normach, a jednocześnie wsparcie kształtowania na arenie międzynarodowej rozwoju rynków rozliczeniowych jednostek przyrodniczych. Jednocześnie UE powinna wspierać współpracę międzynarodową przed osiągnięciem kluczowych globalnych celów pośrednich, w tym przed kolejną konferencją stron Konwencji o różnorodności biologicznej.

4.2.Opracowanie solidnych metod i zarządzania

4.2.1.Metody związane z technikami węglochłonnymi przynoszące dodatkowe korzyści dla różnorodności biologicznej

Po wejściu w życie pierwszych metod, zaplanowanym na początek 2026 r., ramy rozporządzenia w sprawie trwałego pochłaniania dwutlenku węgla, technik węglochłonnych oraz składowania dwutlenku węgla w produktach umożliwią certyfikację działań związanych z technikami węglochłonnymi przynoszącymi dodatkowe korzyści dla różnorodności biologicznej, takich jak ponowne nawadnianie torfowisk, sadzenie drzew oraz zrównoważone rolnictwo i agroleśnictwo, z zapewnieniem, aby projekty sekwestracji dwutlenku węgla również chroniły i przywracały różnorodność biologiczną i ekosystemy.

4.2.2.Opracowanie unijnych metod i ram zarządzania rozliczeniowymi jednostkami przyrodniczymi

Kryteria i metody certyfikacji działań przyjaznych dla przyrody muszą zapewniać wysoki poziom przejrzystości i integralności po stronie podaży i popytu oraz zapobiegać zagrożeniom, a jednocześnie muszą być proste i praktyczne oraz w miarę możliwości opierać się na istniejących zasadach lub normach.

Komisja zwróci się do grupy ekspertów o zapewnienie wiedzy fachowej na temat kryteriów i metod poprzez mapowanie i wymianę istniejących praktyk krajowych i międzynarodowych oraz określenie głównych wariantów i kluczowych wyzwań związanych z przyrodniczymi punktami kredytowymi.

Zasadnicze znaczenie dla wiarygodnych rynków rozliczeniowych jednostek przyrodniczych mają również solidne ramy zarządzania. Należy w nich jasno określić zasady dotyczące własności, rejestracji, przenoszenia rozliczeniowych jednostek i niezależnej weryfikacji, a także zobowiązań związanych z niewykonaniem lub odwróceniem skutków przyjaznych dla przyrody. Obecnie brak powszechnie akceptowanych ram pomiaru, raportowania i weryfikacji rozliczeniowych jednostek przyrodniczych w połączeniu z brakiem wzajemnego uznawania we wszystkich państwach członkowskich stwarza niepewność i ryzyko podważenia integralności rynku.

Przy opracowywaniu ram zarządzania należy wziąć pod uwagę kilka aspektów związanych z włączeniem przyrody do modeli biznesowych sektorów produkcyjnych, z jednoczesnym zachowaniem wielofunkcyjnej roli ekosystemów lądowych, słodkowodnych i morskich. Należy zwrócić uwagę na prostotę, użyteczność i synergię z innymi politykami UE, a także na prawa własności, w tym związane z danymi. Ważne jest również zaspokojenie szczególnych potrzeb drobnych producentów rolnych i MŚP, zgodnie z zasadą „najpierw myśl na małą skalę”.

4.3.Wspieranie gotowości rynków rozliczeniowych jednostek przyrodniczych

Równolegle z pracami nad kryteriami, metodykami i zarządzaniem konieczne będą dalsze prace w celu określenia podaży i popytu na rynku oraz usunięcia potencjalnych przeszkód lub wąskich gardeł. Wymaga to dalszej oceny rynku i tendencji, w szczególności w odniesieniu do czynników stymulujących inwestycje oraz zdolności podmiotów, w tym drobnych producentów rolnych, do generowania podaży i popytu na rozliczeniowe jednostki przyrodnicze.

Ważną siłą napędową tego procesu mogą być już funkcjonujące polityki UE. Na przykład rozporządzenie w sprawie odbudowy zasobów przyrodniczych zapewnia solidne ramy odbudowy ekosystemów, gdyż tworzy przewidywalne sygnały popytu dla inwestorów publicznych i prywatnych. Stanowi ono podstawę generowania działań przyjaznych dla przyrody, które można uznać i zweryfikować. Potencjał rozliczeniowych jednostek przyrodniczych w zakresie finansowania odbudowy zasobów przyrodniczych, jako uzupełnienie finansowania publicznego i innego finansowania prywatnego, zostanie uwzględniony w przyszłym sprawozdaniu w sprawie finansowania odbudowy zasobów przyrodniczych 46 .

4.4.Publiczne finansowanie etapu zalążkowego w celu uruchomienia rozliczeniowych jednostek przyrodniczych

Rozwój solidnych i skalowalnych rynków rozliczeniowych jednostek przyrodniczych może być dodatkowo wspierany przez ukierunkowane publiczne lub publiczno-prywatne finansowanie etapu zalążkowego lub przez mechanizmy ograniczania ryzyka; ich celem byłoby nagradzanie i zwiększanie skali wczesnej certyfikacji różnorodności biologicznej i inicjatyw dotyczących rozliczeniowych jednostek przyrodniczych, które mają zasadnicze znaczenie dla przyciągnięcia kapitału prywatnego. Bez tego wsparcia z góry prawdopodobne jest, że wysokie koszty transakcji, fragmentaryczne informacje i niepewność co do zwrotów będą nadal ograniczać zwiększenie skali finansowania przyrody. Prowadzone są już prace rozpoznawcze z Centrum Doradztwa InvestEU Europejskiego Banku Inwestycyjnego 47 , w tym dotyczące odtwarzania torfowisk, oraz z Green Assist w ramach programu LIFE 48 w celu opracowania praktycznego podejścia służącego niwelowaniu różnicy między podażą i popytem na rozliczeniowe jednostki przyrodnicze.

Certyfikacja oferuje wprawdzie możliwość uzyskania wynagrodzenia z góry, ale nadal wiąże się z kosztami dla operatorów. Ponadto ustanowienie systemu zarządzania wiąże się również z kosztami i obciążeniem administracyjnym dla sektora prywatnego i publicznego, chociaż oczekuje się, że koszty zostaną pokryte z wyceny rozliczeniowych jednostek przyrodniczych.

Publiczne finansowanie etapu zalążkowego, w tym z funduszy UE dostępnych w celu wspierania konkurencyjności UE i innowacyjnych projektów europejskich w zakresie czystej transformacji, jako prekursor rozliczeniowych jednostek przyrodniczych finansowanych przez sektor prywatny, może odegrać ważną rolę przez zapewnienie gwarancji lub przewidywalnego źródła dochodów podmiotom zaangażowanym w działania przyjazne dla przyrody.

4.5.Kolejne kroki

W latach 2025–2027 Komisja podejmie opisane powyżej działania, aby wesprzeć rozwój rynków rozliczeniowych jednostek przyrodniczych w ścisłej współpracy z państwami członkowskimi, zainteresowanymi stronami i partnerami międzynarodowymi. Ponieważ kluczowe znaczenie dla powodzenia rozliczeniowych jednostek przyrodniczych ma uczestnictwo rolników i leśników, Komisja będzie ściśle angażować Europejską Radę ds. Rolnictwa i Żywności 49 .

Ta współpraca utoruje drogę do dalszego badania wariantów strategicznych, w tym sposobu wykorzystania istniejącej architektury emisji dwutlenku węgla do stworzenia nowego komponentu poświęconego rozliczeniowym jednostkom przyrodniczym, co ograniczy koszty wdrażania zgodnie z celami dotyczącymi uproszczenia. Ponieważ rynki rozliczeniowych jednostek przyrodniczych wciąż są w pierwotnej fazie, można by zbadać szersze mechanizmy wspierania tworzenia popytu, w tym zachęcanie do absorpcji poprzez przepisy dotyczące ujawniania informacji i zamówień publicznych, zachęty podatkowe, wymogi sektorowe lub inne narzędzia regulacyjne.

W tym procesie zostaną uwzględnione wnioski wyciągnięte z programów krajowych, projektów pilotażowych, międzynarodowych przykładów i wiedzy akademickiej, z myślą o zapewnieniu, aby wszelkie potencjalne nowe instrumenty opierały się na podstawach naukowych i praktycznej wykonalności oraz były dostosowane do celów unijnych i międzynarodowych.

Wnioski

Kroki przedstawione w niniejszym planie działania wyznaczają drogę do przekształcenia tych podstaw w działania polityczne z solidnymi metodami, rzetelnymi procesami certyfikacji i pluralistycznymi ramami zarządzania, a także wspomogą powstanie stron podaży i popytu o wysokiej integralności na rozliczeniowe jednostki przyrodnicze. W procesie tym nacisk zostanie położony na zapewnienie pomocniczości, uczciwości, prostoty i minimalizacji obciążeń administracyjnych od samego początku.

Wszystkie zainteresowane strony zachęca się do przedstawienia opinii i uwag na temat elementów określonych w niniejszym planie działania, a także na temat wszelkich innych kwestii, które chcą poruszyć w odniesieniu do rozliczeniowych jednostek przyrodniczych.

(1) Europejski Bank Centralny, „Nature's bell tolls for thee, economy!” [Gospodarko, przyroda cię ostrzega], przemówienie, 22 maja 2025 r.  https://www.ecb.europa.eu/press/key/date/2025/html/ecb.sp250522~b371549cb6.en.html .

(2)  Różnorodność biologiczna oznacza „zróżnicowanie wszystkich żywych organizmów pochodzących, inter alia, z ekosystemów lądowych, morskich i innych wodnych ekosystemów oraz zespołów ekologicznych, których są one częścią. Dotyczy to różnorodności w obrębie gatunku, pomiędzy gatunkami oraz ekosystemami” ( art. 2 Konwencji o różnorodności biologicznej). Podobnie jak w przypadku ram koncepcyjnych Międzyrządowej Platformy Naukowo-Politycznej w sprawie Różnorodności Biologicznej i Funkcjonowania Ekosystemów (IPBES), „przyroda” jest szerszym pojęciem, które obejmuje świat przyrody, w tym różnorodność biologiczną oraz jej interakcje ze środowiskiem. Stosowanie „certyfikacji” i „punktów kredytowych” wyjaśniono w sekcji 2.

(3) Wizja dla rolnictwa i żywności Wspólne kształtowanie unijnego sektora rolnego i spożywczego, atrakcyjnego dla przyszłych pokoleń; COM(2025) 75 final. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=celex:52025DC0075 .

(4)  Europejska strategia odporności gospodarki wodnej; COM(2025) 280 final. https://circabc.europa.eu/ui/group/1c566741-ee2f-41e7-a915-7bd88bae7c03/library/b560bc22-6a61-4b63-b62b-a7fe890ea177/details .

(5) Europejski pakt na rzecz wszechoceanu; COM (2025) 281 final. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/ALL/?uri=comnat:COM_2025_0281_FIN .

(6) Światowe Forum Ekonomiczne, „Nature Risk Rising: Why the Crisis Engulfing Nature matters for Business and the Economy” [Dlaczego kryzys ogarniający całą przyrodę ma znaczenie dla przedsiębiorstw i gospodarki], 19 stycznia 2020 r., https://www.weforum.org/publications/nature-risk-rising-why-the-crisis-engulfing-nature-matters-for-business-and-the-economy/. https://www.weforum.org/publications/nature-risk-rising-why-the-crisis-engulfing-nature-matters-for-business-and-the-economy/ . Wspólne Centrum Badawcze, „The EU economy's dependency on nature” [Uzależnienie gospodarki UE od przyrody], JRC 140003, 28 lutego 2025 r.  https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC140003 .

(7)  Ceglar, A., Parker, M., Pasqua, C., Boldrini, S., Gabet, M. i in., „Economic and financial impacts of nature degradation and biodiversity loss” [Ekonomiczne i finansowe skutki degradacji przyrody i utraty różnorodności biologicznej]. Biuletyn ekonomiczny Europejskiego Banku Centralnego (EBC), wydanie 6, 2024. https://www.ecb.europa.eu/press/economic-bulletin/articles/2024/html/ecb.ebart202406_02~ae87ac450e.pl.html .

(8) Te usługi ekosystemowe obejmują zaopatrzenie w rośliny uprawne, dostawy drewna, zapylanie, sekwestrację dwutlenku węgla, kontrolę przeciwpowodziową, oczyszczanie wody, rekreację na łonie natury, zapewnienie wody, filtrację powietrza i połowy ryb morskich. Komisja Europejska: Eurostat, Vysna, V., Maes, J., Petersen, J.-E., La Notte, A. i in., „Accounting – for ecosystems and their services in the European Union (INCA) – Final report from phase II of the INCA project to development a pilot for an integrated system of ecosystem accounts for the EU” [Rachunkowość dla ekosystemów i ich usług w Unii Europejskiej (projekt INCA) – Sprawozdanie końcowe z fazy II projektu INCA mającego na celu opracowanie pilotażowego zintegrowanego systemu rachunków ekosystemowych w UE] – wydanie z 2021 r., Urząd Publikacji, 2020 r.  https://data.europa.eu/doi/10.2785/197909 .La Notte, A., Grammatikopoulou, I., Zurbaran-Nucci, M., Marques, A., Ferrini, S. i in., „Linking accounts for ecosystem services and benefits to the economy through bridging (LISBETH). Part II, How to use ecosystem services accounting to provide the financial sector with a more robust, systematic and consistent environmental metric, Publications Office of the European Union” [Powiązanie rachunkowości usług ekosystemowych z korzyściami dla gospodarki (LISBETH). Część II, Jak wykorzystać rachunkowość usług ekosystemowych w celu zapewnienia sektorowi finansowemu bardziej miarodajnego, systematycznego i spójnego miernika środowiskowego], Urząd Publikacji Unii Europejskiej, 2022 r.  https://data.europa.eu/doi/10.2760/010621 .

(9)  Wkład na rzecz różnorodności biologicznej w latach 2021–2027 oszacowano na około 64 mld EUR ze wspólnej polityki rolnej, 16 mld EUR z polityki spójności, 7 mld EUR z programu „Horyzont Europa”: Komisja Europejska, „Biodiversity mainstreaming” [Uwzględnianie kwestii różnorodności biologicznej], strona internetowa Komisji Europejskiej https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/eu-budget/performance-and-reporting/horizontal-priorities/green-budgeting/biodiversity-mainstreaming_pl .

(10)   Globalne ramy różnorodności biologicznej z Kunmingu/Montrealu: Decyzja przyjęta przez Konferencję Stron Konwencji o różnorodności biologicznej: CBD/COP/DEC/15/4. https://www.cbd.int/gbf .

(11)  Przegląd wdrażania polityki ochrony środowiska 2025 (w przygotowaniu).

(12) Komisja Europejska, DG ds. Konkurencji, „State aid Legislation” [Przepisy dotyczące pomocy państwa], https://competition-policy.ec.europa.eu/state-aid/legislation_pl .

(13) https://www.naturepositive.org/what-is-nature-positive/ . Zob. również Lammerant J. & Verhelst J., „Nature positive in a business context: current working definition” [Przyjazny dla przyrody w kontekście biznesowym, obecna definicja robocza], sprawozdanie tematyczne w imieniu unijnej Platformy Biznes i Różnorodność, grudzień 2022 r. Dostępne pod adresem https://green-forum.ec.europa.eu/news/how-positive-will-nature-positive-be-eu-bb-platform-thematic-report-provides-meaningful-insights-2022-12-16_pl. . Zob. również inicjatywa przyjazna dla przyrody: https://www.naturepositive.org/what-is-nature-positive/ .

(14) Turo, K.J., Reilly, J.R., Fijen, T.P.M., Magrach, A., Winfree, R. (2024) „Insufficient pollinator visitation often limits yield in crop systems worldwide” [Niewystarczająca obecność owadów zapylających często ogranicza plony w systemach upraw na całym świecie], Nature Ecology & Evolution, 8(9), s. 1612–1622. Dostępne pod adresem https://www.nature.com/articles/s41559-024-02460-2 .

(15)  Marsden, L., Ryan-Collins, J., Abrams, J. i Lenton, T. (2024). „Ecosystem tipping points: Understanding risks to the economy and financial system” [Punkty krytyczne ekosystemu: Zrozumienie zagrożeń dla gospodarki i systemu finansowego]. UCL Institute for Innovation and Public Purpose, sprawozdanie polityczne 2024/03. Dostępne pod adresem https://www.ucl.ac.uk/bartlett/public-purpose/2024/apr/ecosystem-tipping-points . 

(16) Manshanden, M., Jellema, A., Sukkel, W., Hennen, W. H. G. J., Jongeneel, R, i in. (2023) „Regenerative agriculture in Europe: An overview paper on the state of knowledge and innovation in Europe” [Rolnictwo regeneracyjne w Europie – dokument ogólny na temat stanu wiedzy i innowacji w Europie]. Wageningen Economic Research. https://doi.org/10.18174/629483 . Borgman, E., Fischer Bogason, R., Engelbrecht Hansen, A., Møller Nielsen, A., Bennun, L. (2023) „Biodiversity and financing: Review of tools in the Nordic countries” [Różnorodność i finansowanie – przegląd narzędzi w krajach nordyckich]. https://norden.diva-portal.org/smash/record.jsf?pid=diva2%3A1803819&dswid=5871 .

(17)  Global Seaweed Coalition i Europejski Bank Inwestycyjny, „Financing opportunities for EIB in support of sustainable seaweed and bivalve sectors in the EU, and criteria to ensure their sustainability” [Możliwości finansowania dla EBI w zakresie wspierania zrównoważonych sektorów wodorostów morskich i małży w UE oraz kryteria zapewnienia ich zrównoważonego rozwoju], 13 marca 2025 r.  https://www.safeseaweedcoalition.org/europe-seaweed-bivalve-report/ .

(18)  Światowe Forum Ekonomiczne (2024) „Financing the Nature-Positive Transition: Understanding the Role of Banks, Investors and Insurers” [Finansowanie transformacji przyjaznej dla przyrody: zrozumienie roli banków, inwestorów i ubezpieczycieli]. Informacje dyrektora generalnego. https://www3.weforum.org/docs/WEF_Financing_Nature-Positive_CEO_Briefing_2024.pdf .

(19)  Sieć na rzecz ekologizacji systemu finansowego (NGFS), „Nature-related Financial Risks: a Conceptual Framework to guide Action by Central Banks and Supervisors” [Ryzyko finansowe związane z przyrodą: ramy koncepcyjne stanowiące wytyczne dla działań banków centralnych i organów nadzoru]. 7 września 2023 r.  https://www.ngfs.net/en/press-release/ngfs-publishes-conceptual-framework-nature-related-financial-risks-launch-event-paris .

(20)  Europejski Bank Inwestycyjny, G. Hudson, Hart, S. i Verbeek, A., „Investing in nature-based solutions – State-of-play and way forward for public and private financial measures in Europe” [Inwestowanie w rozwiązania oparte na przyrodzie – aktualna sytuacja i przyszłe działania w zakresie publicznych i prywatnych środków finansowych w Europie], Europejski Bank Inwestycyjny, 2023. ,https://data.europa.eu/doi/10.2867/031133 .

(21)  Światowe Forum Ekonomiczne, „Davos Manifesto 2020: The Universal Purpose of a Company in the Fourth Industrial Revolution” [Manifest Davos 2020 – uniwersalny cel przedsiębiorstwa w czwartej rewolucji przemysłowej], 2 grudnia 2019 r.  https://www.weforum.org/stories/2019/12/davos-manifesto-2020-the-universal-purpose-of-a-company-in-the-fourth-industrial-revolution/ .

(22)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2464 z dnia 14 grudnia 2022 r. w sprawie zmiany rozporządzenia (UE) nr 537/2014, dyrektywy 2004/109/WE, dyrektywy 2006/43/WE oraz dyrektywy 2013/34/UE w odniesieniu do sprawozdawczości przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju (Dz.U. L 322 z 16.12.2022). http://data.europa.eu/eli/dir/2022/2464/oj .

(23)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/2088 z dnia 27 listopada 2019 r. w sprawie ujawniania informacji związanych ze zrównoważonym rozwojem w sektorze usług finansowych (Dz.U. L 317 z 9.12.2019). http://data.europa.eu/eli/reg/2019/2088/oj .

(24)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/852 z dnia 18 czerwca 2020 r. w sprawie ustanowienia ram ułatwiających zrównoważone inwestycje, zmieniające rozporządzenie (UE) 2019/2088 (Dz.U. L 198 z 22.6.2020).  http://data.europa.eu/eli/reg/2020/852/oj .

(25)  Zob. na przykład „grupa zadaniowa NetworkNature ds. finansów i modeli biznesowych (dla NbS) w gospodarce przyjaznej dla przyrody”. Więcej informacji można znaleźć pod tym linkiem .

(26) Hierarchia łagodzenia w UE, zapisana w dyrektywie ptasiej i dyrektywie siedliskowej (dyrektywa 2009/147/WE i dyrektywa Rady 92/43/EWG), a także w wytycznych UE dotyczących włączenia ekosystemów i ich usług w proces decyzyjny, wymaga od podmiotów realizujących projekty unikania, minimalizowania i jedynie w ostateczności rekompensowania skutków rezydualnych.

(27) Rozporządzenie (UE) 2024/1991 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 24 czerwca 2024 r. w sprawie odbudowy zasobów przyrodniczych i zmiany rozporządzenia (UE) 2022/869 (Dz.U. L, 2024/1991, 29.7.2024). https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2024/1991/oj/pol .

(28) Vallecillo, S., Maes, J., Teller, A., Babí Almenar, J., Barredo, J. I. i in., „EU-wide methodology to map and assess ecosystem condition – Towards a common approach consistent with a global statistical standard” [Unijna metodyka mapowania i oceny stanu ekosystemu – w kierunku wspólnego podejścia zgodnego z globalnym standardem statystycznym], Urząd Publikacji Unii Europejskiej, 2022, https://data.europa.eu/doi/10.2760/13048 .Maes, J., Bruzón, A.G., Barredo, J.I., Vallecillo S., Vogt, P., i in. „Accounting for forest condition in Europe based on an international statistical standard” [Rachunkowość stanu lasów w Europie na podstawie międzynarodowego standardu statystycznego]. Nat Commun 14, 3723 (2023). https://doi.org/10.1038/s41467-023-39434-0 .

(29) System rachunków ekonomicznych środowiska – Rachunkowość ekosystemów ONZ, strona internetowa SEEA ONZ, https://seea.un.org/ecosystem-accounting .

(30) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/848 z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych i uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 834/2007 (Dz.U. L 150 z 14.6.2018). https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2018/848/oj/pol .

(31)  Zob. otwarta baza danych opracowana przez BloomLabs. Lub zob.: Pollination Group, „State of voluntary biodiversity credit markets” [Stan dobrowolnych jednostek różnorodności biologicznej], październik 2023 r.  https://pollinationgroup.com/global-perspectives/understanding-the-current-state-of-voluntary-biodiversity-markets/ .

(32) Więcej informacji na temat BCA: https://www.biodiversitycreditalliance.org/ .

(33) Więcej informacji na temat WEF: https://initiatives.weforum.org/financing-for-nature/biodiversitycreditsinitiative .

(34) Więcej informacji na temat IAPB: https://www.iapbiocredits.org/ .

(35) Więcej informacji na temat TNFD: https://tnfd.global/ .

(36) Więcej informacji na temat SBTN: https://sciencebasedtargetsnetwork.org/ .

(37) Zob. https://www.ecologie.gouv.fr/politiques-publiques/sites-naturels-compensation-restauration-renaturation .

(38) Więcej informacji na temat Peatland Finance Ireland: https://peatlandfinance.ie/ .

(39)  Zob. https://ym.fi/en/voluntary-nature-values-market .

(40) Zob. https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2021/30/schedule/14/enacted .

(41) Ecosystem Marketplace, „State of the voluntary carbon market, Renewing trust in carbon finance” [Stan dobrowolnego rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla, Odnowienie zaufania do finansowania emisji dwutlenku węgla], 28 maja 2025 r. https://www.forest-trends.org/publications/2025-state-of-the-voluntary-carbon-market/.

(42)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/3012 z dnia 27 listopada 2024 r. w sprawie ustanowienia unijnych ram certyfikacji trwałego pochłaniania dwutlenku węgla, technik węglochłonnych oraz składowania dwutlenku węgla w produktach (Dz.U. L, 2024/3012, 6.12.2024). https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2024/3012/oj/pol .

(43)  Komisja Europejska, DG ds. Środowiska, „EU provides on global financing commitments to protect nature at COP 16” [UE realizuje globalne zobowiązania finansowe na rzecz ochrony przyrody podczas COP 16], artykuł informacyjny, strona internetowa Komisji Europejskiej, 31 października 2024 r.  https://environment.ec.europa.eu/news/cop16-eu-delivers-global-financing-commitments-protect-nature-2024-10-31_pl .

(44) Więcej informacji na temat wykorzystania obserwacji Ziemi na potrzeby finansowania przyrody: https://www.leon-naturefinance.org/ .

(45) Więcej informacji na temat usług programu Copernicus: https://www.copernicus.eu/en/copernicus-services .

(46) Art. 21 ust. 7 rozporządzenia (UE) 2024/1991 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 24 czerwca 2024 r. w sprawie odbudowy zasobów przyrodniczych i zmiany rozporządzenia (UE) 2022/86.

(47)  Więcej informacji na temat Centrum Doradztwa InvestEU: https://investeu.europa.eu/investeu-programme/investeu-advisory-hub_pl

(48)  Więcej informacji na temat Green Assist: https://cinea.ec.europa.eu/green-assist-green-advisory-service-sustainable-investments-support_pl .

(49)   https://ec.europa.eu/transparency/expert-groups-register/screen/expert-groups/consult?lang=pl&groupID=3976 .