KOMISJA EUROPEJSKA
Bruksela, dnia 16.4.2025
COM(2025) 187 final
KOMUNIKAT KOMISJI
Plan prac w zakresie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów i etykietowania energetycznego na lata 2025–2030
{SWD(2025) 112 final}
KOMISJA EUROPEJSKA
Bruksela, dnia 16.4.2025
COM(2025) 187 final
KOMUNIKAT KOMISJI
Plan prac w zakresie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów i etykietowania energetycznego na lata 2025–2030
{SWD(2025) 112 final}
KOMUNIKAT KOMISJI
Plan prac w zakresie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów i etykietowania energetycznego na lata 2025–2030
1.Wprowadzenie
1.1.Jednolity rynek zrównoważonych produktów
Ramy prawne ustalania wymogów dotyczących ekoprojektu stanowi rozporządzenie w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów (ang. Ecodesign for Sustainable Products Regulation ESPR) ( 1 ). Wraz z rozporządzeniem w sprawie etykietowania energetycznego (ang. Energy Labelling Framework Regulation, ELFR) ułatwia konsumentom wybór i zachęca do korzystania z bardziej zrównoważonych i energooszczędnych produktów. Niniejszy komunikat precyzuje, które produkty należy objąć priorytetem w pracach prowadzonych do 2030 r. zgodnie z rozporządzeniami ESPR i ELFR.
Ustanowienie zharmonizowanych wymogów dotyczących ekoprojektu, mających zastosowanie na całym jednolitym rynku, sprzyja upowszechnianiu zrównoważonych produktów oraz zrównoważonej produkcji i konsumpcji. Zainteresowane strony popierają tę inicjatywę, ponieważ obniża ona koszty związane z przestrzeganiem przepisów, upraszcza system oraz umożliwia producentom i konsumentom korzystanie z efektu skali, jaki zapewnia rynek liczący 450 milionów konsumentów. Stymuluje to inwestycje i innowacje, co przekłada się na większy popyt na zrównoważone produkty, wspiera konkurencyjność unijnych producentów oraz zachęca do dokonywania zrównoważonych wyborów w całym łańcuchu wartości. Ustanowienie ambitnych progów dopuszczenia produktów do obrotu na rynku UE, które to progi obowiązują zarówno dla przedsiębiorstw z UE, jak i spoza niej, stanowi cenną okazję do zwiększenia zrównoważonego charakteru globalnych łańcuchów wartości. Ponadto zachęty mogą przyczynić się do promowania zrównoważonych produktów i zapewnienia ich przystępności cenowej dla wszystkich konsumentów.
Wymogi dotyczące ekoprojektu skutecznie ograniczają wpływ produktów i zużycia energii na środowisko, energetykę i klimat oraz usprawniają obieg zamknięty. Dzięki tym wymogom dostępnych jest więcej informacji na temat zrównoważonego charakteru produktów, co pomaga konsumentom podejmować bardziej świadome decyzje zakupowe, a producentom bardziej zrównoważonych rozwiązań generować korzyści ekonomiczne. Opracowanie wymogów dotyczących ekoprojektu dotyczących możliwości naprawy produktów konsumpcyjnych ma również istotne znaczenie dla rozszerzenia prawa konsumentów do naprawy, ustanowionego w dyrektywie (UE) 2024/1799 w sprawie promowania naprawy towarów ( 2 ). W rezultacie wymogi dotyczące ekoprojektu przyczyniają się do realizacji nadrzędnych celów polityki UE związanych ze środowiskiem, energią, klimatem, ochroną konsumentów, konkurencyjnością, odpornością i funkcjonowaniem jednolitego rynku.
Ten plan prac przyczyni się również do osiągnięcia celów niedawno przyjętego Kompasu konkurencyjności dla UE ( 3 ), pomagając wyeliminować lukę innowacyjną, zwiększyć konkurencyjność i bezpieczeństwo gospodarcze UE oraz przyspieszyć dekarbonizację UE. Ponadto może pomóc w rozwoju pionierskich rynków zrównoważonych produktów o zamkniętym cyklu życia, zgodnie z niedawno ogłoszonym Paktem dla czystego przemysłu ( 4 ) oraz planem działania w zakresie stali i metali ( 5 ). Komisja planuje przyjąć powiązany akt w sprawie gospodarki o obiegu zamkniętym oraz akt w sprawie przyspieszenia dekarbonizacji przemysłu, które będą stanowić uzupełnienie przedmiotowej inicjatywy.
Rozporządzenie ESPR wnosi kluczowy wkład w dążenie do uczynienia UE światowym liderem w dziedzinie gospodarki o obiegu zamkniętym do 2030 r., zgodnie z Paktem dla czystego przemysłu. Przyjęcie wymogów dotyczących produktów na mocy rozporządzenia ESPR – uzupełnione przyszłym aktem w sprawie gospodarki o obiegu zamkniętym – będzie miało zasadnicze znaczenie dla tworzenia bardziej zamkniętego obiegu w naszych gospodarkach. Będzie to możliwe dzięki rozwojowi pionierskich rynków zrównoważonych produktów o zamkniętym cyklu życia, zapewnieniu efektywnego i możliwie długiego ponownego wykorzystania produktów zawierających cenne i deficytowe surowce, zanim te produkty staną się odpadami, oraz poprzez wdrażanie kryteriów sprzyjających możliwości naprawy, możliwości recyklingu i zawartości materiałów z recyklingu. Podsumowując, rozporządzenie ESPR znacznie przyczyni się do osiągnięcia naszego celu, jakim jest czysta, niskoemisyjna i zasobooszczędna gospodarka UE.
1.2. Przyczynianie się do osiągnięcia celów dotyczących uproszczenia i zmniejszenia obciążeń
W niniejszym planie prac po raz pierwszy zastosowano szerszy zakres rozporządzenia ESPR do konkretnych produktów. Celem planu prac jest znalezienie równowagi między potencjalnym pozytywnym wpływem rozporządzenia ESPR na środowisko, jego zdolnością do osiągnięcia założonych rezultatów oraz potrzebą uproszczenia przepisów. Wiele przepisów rozporządzenia ESPR zawiera wyraźne zobowiązanie Komisji, by unikała nakładania nieproporcjonalnych obciążeń administracyjnych na przedsiębiorstwa – w szczególności MŚP – podczas określania przepisów dotyczących ekoprojektu (w tym odnośnie do sprawozdawczości) ( 6 ).
Cel, jakim jest uproszczenie, stanowi fundament rozporządzenia ESPR. Przez ustanowienie wymogów, które dotyczą zrównoważonego charakteru produktów i są zharmonizowane na poziomie UE oraz mają zastosowanie we wszystkich państwach członkowskich, rozporządzenie zapobiegnie powstawaniu barier w handlu oraz zapewni równe warunki działania przedsiębiorstwom funkcjonującym na jednolitym rynku UE lub dokonującym wywozu na ten rynek, jednocześnie ograniczając obciążenia administracyjne dla tych przedsiębiorstw.
Plan prac określa pierwszy zestaw kluczowych priorytetów, których realizacja umożliwi zdobycie doświadczeń i rozwinięcie potencjału niezbędnego do pełnego wykorzystania możliwości regulacyjnych rozporządzenia ESPR, we współpracy z organami państw członkowskich. Jednocześnie toruje drogę do uregulowania kolejnych grup produktów w przyszłości – przez przeprowadzanie wstępnych badań zakresu oraz szczegółowych ocen potencjalnych skutków i możliwych usprawnień. Takie podejście sprzyja dotrzymaniu zobowiązań do wprowadzania nowych środków regulacyjnych, ogranicza ryzyko opóźnień oraz przyczynia się do stabilnego otoczenia biznesowego.
Gromadzenie doświadczeń obejmuje kwestie metodyczne, zwłaszcza dotyczące rozliczania emisji dwutlenku węgla, w którym to przypadku wdrożenie planu prac przyczyni się do osiągnięcia celu określonego w komunikacie w sprawie Paktu dla czystego przemysłu, jakim jest uproszczenie i harmonizacja metod w tym obszarze, w uzupełnieniu do dobrowolnego oznakowania ogłoszonego w ramach tego paktu.
1.3. Korzystanie z dotychczasowych osiągnięć w zakresie ekoprojektu i etykietowania energetycznego
Rozporządzenie ESPR opiera się na podejściu, które jest z powodzeniem stosowane na podstawie obecnych unijnych ramach ekoprojektu i etykietowania energetycznego już od odpowiednio dwóch i trzech dekad.
Szacuje się ( 7 ), że obecne wymogi dotyczące ekoprojektu i etykietowania energetycznego doprowadziły do zmniejszenia zużycia energii końcowej o 12 % w 2023 r. To więcej niż łączne zużycie energii końcowej w Belgii i Czechach razem wziętych, co pozwoliło uniknąć emisji 145 mln ton CO2 w 2023 r. Szacuje się również, że w 2020 r. wymogi te przyczyniły się do utworzenia 346 000 miejsc pracy oraz przyniosły oszczędności na poziomie od 182 do 266 EUR rocznie na gospodarstwo domowe, a do 2030 r. oszczędności te mają wzrosnąć do 473–736 EUR na gospodarstwo. Korzyści odnotowano także po stronie przedsiębiorstw: 93 % konsumentów rozpoznaje etykietę energetyczną podczas zakupu opatrzonych nią produktów, a dostawcy i sprzedawcy detaliczni obserwują wzrost popytu na produkty o wyższej wydajności (co pomaga konsumentom brać pod uwagę nie tylko koszt zakupu). Ponadto ramy ekoprojektu i etykietowania energetycznego rozpropagowały bardziej energooszczędne modele produkcji na całym świecie i skłoniły wiele państw trzecich do wprowadzenia podobnych przepisów.
Celem rozporządzenia ESPR jest powtórzenie tego sukcesu na szerszą skalę, przy zachowaniu ścisłych synergii wypracowanych dzięki ramom etykietowania energetycznego. Rozporządzenie ESPR umożliwi ustanowienie wymogów dotyczących ekoprojektu dla znacznie szerszej gamy produktów ( 8 ). Wymogi te mogą obejmować dwa aspekty: efektywność produktu (np. trwałość, dostępność części zamiennych, minimalna zawartość materiałów z recyklingu) lub informacje o produkcie (np. najważniejsze cechy, ślad węglowy/środowiskowy produktu). Informacje o produkcie będą udostępniane głównie w cyfrowym paszporcie produktu lub, w przypadku produktów z etykietami energetycznymi, w europejskim rejestrze produktów do celów etykietowania energetycznego (EPREL). Wymogi dotyczące ekoprojektu będą ustanawiane w drodze aktów delegowanych – indywidualnie dla poszczególnych produktów lub horyzontalnie dla grup podobnych produktów. Przy opracowywaniu wymogów dotyczących ekoprojektu Komisja będzie zwracać szczególną uwagę na potrzeby MŚP, w szczególności mikroprzedsiębiorstw i małych przedsiębiorstw o średniej kapitalizacji, zapewniając im dostosowane wsparcie, zgodnie z art. 22 rozporządzenia ESPR.
2.Produkty przewidziane do objęcia priorytetem w planie prac na lata 2025–2030
2.1.Wymogi prawne
W rozporządzeniu ESPR określono kryteria ustalania priorytetów w zakresie produktów i uwzględniania ich w planach prac obejmujących co najmniej trzy lata. Uwzględnienie produktu w planie prac musi opierać się na jego potencjalnym wkładzie w osiąganie celów UE w zakresie klimatu, środowiska i efektywności energetycznej. Należy przy tym wziąć pod uwagę również takie czynniki, jak: luki w prawie UE, efektywność produktu, wielkość sprzedaży i handlu, skutki w całym łańcuchu wartości oraz potrzeba przeglądu istniejących wymogów.
W odniesieniu do niniejszego pierwszego planu prac priorytety określono w samym rozporządzeniu (art. 18): żelazo i stal; aluminium; tekstylia, w szczególności odzież i obuwie; meble, w tym materace; opony; detergenty; farby; smary; chemikalia; produkty związane z energią oraz produkty technologii informacyjno-komunikacyjnych i inne urządzenia elektroniczne. W rozporządzeniu przyznaje się jednak Komisji pewną swobodę – może ona pominąć niektóre z tych produktów lub dodać nowe, pod warunkiem że przedstawi uzasadnienie.
Plan prac ESPR zawiera również wykaz produktów, które mają zostać objęte priorytetem w zakresie etykietowania energetycznego, zgodnie z rozporządzeniem w sprawie etykietowania energetycznego ( 9 ). Zgodnie z tym rozporządzeniem starsze etykiety mają mieć zmienioną skalę i zostać zaktualizowane w celu odzwierciedlenia zmian rynkowych i technologicznych.
Aby dostosować okres obowiązywania planu do zakresu kompetencji Komisji i Parlamentu oraz zapewnić przewidywalność dla przedsiębiorstw, Komisja proponuje pięcioletni plan prac w zakresie ESPR i etykietowania energetycznego (na lata 2025–2030), z przeglądem śródokresowym po trzech latach (w 2028 r.).
2.2.Oparty na dowodach, inkluzywny i przejrzysty proces zapewniający przewidywalne wyniki
Wybór produktów priorytetowych opiera się na dogłębnej analizie technicznej ( 10 ), obejmującej szeroko zakrojone konsultacje z udziałem zainteresowanych stron, w tym państw członkowskich.
Proces ten obejmował szeroko zakrojone konsultacje publiczne ( 11 ) przeprowadzone w 2023 r. oraz prezentację i omówienie projektu planu prac na pierwszym posiedzeniu Forum ds. ekoprojektu 19 lutego 2025 r. Wzięło w nim udział ponad 200 uczestników (stacjonarnie i online) reprezentujących różne sektory przemysłu, środowiska akademickie, organizacje pozarządowe i partnerów międzynarodowych, a także państwa członkowskie i państwa EOG ( 12 ). Uwagi zgłoszone w ramach konsultacji szczegółowo przeanalizowano podczas finalizacji niniejszego planu prac.
W wyniku procesu przygotowawczego opisanego w poprzedniej sekcji pierwszy plan prac obejmie cztery produkty końcowe, dwa produkty pośrednie i dwa akty prawne ustanawiające wymogi horyzontalne, a także wykaz istotnych prac przygotowany w ramach ostatniego planu prac w zakresie ekoprojektu i etykietowania energetycznego i przeniesiony z tego planu ( 13 ).
2.2.1.Nowe produkty, które mają zostać uwzględnione w planie prac
|
Produkt/środek |
Ranking JRC |
Opinia zainteresowanych stron |
Wielkość rynku (UE) |
Potencjał poprawy |
Orientacyjny harmonogram przyjęcia |
|
Produkty końcowe |
|||||
|
Tekstylia/odzież |
1. |
Duże wsparcie |
78 mld EUR (z łącznej wartości rynku tekstyliów i obuwia wynoszącej 142 mld EUR w 2019 r.) |
Duży potencjał wydłużenia cyklu życia produktu, efektywniejszego wykorzystania materiałów oraz ograniczenia wpływu na wodę, wytwarzanie odpadów, zmianę klimatu i zużycie energii. Wymogi informacyjne przewidziane w rozporządzeniu ESPR będą działać w synergii z rozporządzeniem w sprawie etykietowania wyrobów włókienniczych, które jest obecnie poddawane przeglądowi. |
2027 r. |
|
Meble |
2. |
Wsparcie |
140 mld EUR (2021 r.) |
Duży potencjał poprawy pod względem wykorzystania zasobów – przy czym wpływ procesów produkcji i dostaw materiałów często stanowi główne źródło oddziaływań w różnych kategoriach wpływu na środowisko (np. zmiana klimatu, zakwaszanie, eutrofizacja) – oraz pod względem wytwarzania odpadów. Pozytywny wpływ na inne kategorie, takie jak powietrze, gleba i różnorodność biologiczna. |
2028 r. |
|
Opony |
3. |
Duże wsparcie |
45 mld EUR (2021 r.) |
Chociaż opony są już objęte przepisami innych aktów prawnych UE (w tym rozporządzeniem (UE) 2020/740 w sprawie etykietowania opon), istnieje potencjał poprawy pod względem możliwości recyklingu i zawartości materiałów z recyklingu oraz potencjał ograniczenia ryzyka związanego z gospodarowaniem odpadami z opon wycofanych z eksploatacji. |
2027 r. |
|
Materace |
4. |
Duże wsparcie |
10 mld EUR (2022 r.) |
Duży potencjał poprawy pod względem wytwarzania odpadów, wydłużenia cyklu życia i efektywnego wykorzystania materiałów. |
2029 r. |
|
Produkty pośrednie |
|||||
|
Żelazo i stal |
1. |
Duże wsparcie |
152 mld EUR (2023 r.) |
Duży potencjał ograniczania wpływu na zmianę klimatu, zużycie energii, jakość wody i powietrza oraz zwiększenia odporności UE, jej autonomii strategicznej i innowacji technologicznych. Środki przewidziane w rozporządzeniu ESPR uzupełnią system oznakowania „zielonej stali” zapowiedziany w Pakcie dla czystego przemysłu, a także istniejące środki na rzecz środowiska i klimatu dotyczące wyrobów stalowych i produkcji stali, takie jak EU ETS i CBAM. |
2026 r. |
|
Aluminium |
4. |
Wsparcie |
40 mld EUR (2019 r.) |
Potencjał ograniczenia wpływu na zmianę klimatu, zużycie energii, jakość powietrza i wody, bioróżnorodność, zanieczyszczenie gleby oraz wykorzystanie surowców. Włączanie surowców wtórnych na etapie produkcji może obniżyć emisję gazów cieplarnianych nawet 11-krotnie. Aluminium jest jednym z metali o największym potencjale w zakresie możliwości recyklingu i zwiększenia odporności dostaw w UE. Środki przewidziane w rozporządzeniu ESPR mają uzupełniać istniejące środki na rzecz środowiska i klimatu dotyczące wyrobów z aluminium i produkcji aluminium, takie jak EU ETS i CBAM. |
2027 r. |
|
Wymogi horyzontalne |
|||||
|
Możliwość naprawy (w tym ocena punktowa) |
Nie dotyczy |
Duże wsparcie |
Nie dotyczy |
Duży potencjał poprawy; w zależności od zakresu środka i ujęcia kwestii wykorzystania zasobów możliwe będzie również uwzględnienie aspektów bardziej zamkniętego obiegu (krytycznych) surowców, wpływu na zmianę klimatu oraz wymogów ukierunkowanych na trwałość (niezawodność). Zakres, który zostanie doprecyzowany podczas badania przygotowawczego, mógłby obejmować takie produkty jak elektronika użytkowa i małe urządzenia gospodarstwa domowego. |
2027 r. |
|
Zawartość materiałów z recyklingu i możliwość recyklingu sprzętu elektrycznego i elektronicznego |
Nie dotyczy |
Wsparcie |
Nie dotyczy |
Duży potencjał poprawy – w zależności od dokładnego zakresu środka i ujęcia kwestii wykorzystania zasobów – pod względem bardziej zamkniętego obiegu (krytycznych) surowców, wpływu na zmianę klimatu i zapobiegania powstawaniu odpadów. |
2029 r. |
Technologie informacyjno-komunikacyjne (produkty ICT) nie zostały wymienione powyżej, jednak ujęto je w pierwszym planie prac, ponieważ wejdą w zakres prac nad przygotowaniem dwóch wymogów horyzontalnych. Niektóre konkretne produkty ICT zostaną uwzględnione w pracach nad produktami związanymi z energią omówionych w kolejnej sekcji.
Przy ustalaniu wymogów dotyczących ekoprojektu należy wziąć pod uwagę specyfikę produktów pośrednich. Regulacja tych produktów mogłaby wpływać nie tylko na ich wytwarzanie, ale także na wszystkie produkty końcowe powstające z użyciem tych produktów pośrednich. Dlatego konieczna jest staranna ocena potencjalnych skutków dla odpowiednich rynków, w tym rynków produktów końcowych, w celu uniknięcia negatywnych konsekwencji dla rynku niższego szczebla, w szczególności dla producentów produktów końcowych zawierających regulowane produkty pośrednie jako części składowe ( 14 ) ( 15 ). Analizowane opcje ograniczenia tego ryzyka obejmą m.in. wprowadzenie wyłącznie wymogów informacyjnych. Dokładnie rozważona zostanie również możliwość objęcia zakresem odpowiednich aktów delegowanych wybranych produktów końcowych, które zawierają znaczne ilości produktów pośrednich. Analiza obejmie także niezawodność i koszty powiązanych mechanizmów weryfikacji.
W definicji wymogów horyzontalnych, mających zastosowanie, o ile jest to technicznie możliwe, do szerokiej gamy produktów, które w określonych aspektach mają podobne właściwości, szczegółowo uwzględnione będą wszelkie aspekty specyficzne dla danego produktu, na które mogłyby mieć wpływ przepisy horyzontalne, tak aby zidentyfikować i rozwiązać ewentualne konflikty pomiędzy różnymi aspektami produktu. To nowe podejście do ustanawiania zasad ekoprojektu będzie wdrażane stopniowo i etapowo, by wykorzystać doświadczenie zdobyte przy zajmowaniu się pierwszymi przypadkami.
2.2.2.Produkty związane z energią
W przyszłości produkty związane z energią, w tym te już objęte przepisami dyrektywy w sprawie ekoprojektu, będą regulowane rozporządzeniem ESPR. Plan prac w zakresie ekoprojektu i etykietowania energetycznego na lata 2022–2024 obejmuje 35 produktów, a znaczne postępy we wdrażaniu tego planu opisano w towarzyszącym dokumencie roboczym służb Komisji ( 16 ). W przypadku 19 z tych produktów rozporządzenie ESPR przewiduje okres przejściowy do 31 grudnia 2026 r. ( 17 ), w trakcie którego środki nadal są regulowane dyrektywą w sprawie ekoprojektu.
W odniesieniu do pozostałych 16 produktów Komisja uważa, że analiza możliwości poprawy jest nadal aktualna. W przypadku większości tych produktów Komisja rozpoczęła już niezbędne przygotowania. W związku z tym, kierując się względami efektywności, 16 tych produktów zostało przeniesionych do planu prac na lata 2025–2030.
16 poniższych pozycji zostało przeniesionych i uwzględnionych w pierwszym planie prac ESPR.
|
Produkty związane z energią |
Nowy produkt |
Wymogi dotyczące ekoprojektu |
Etykieta energetyczna |
Orientacyjny harmonogram |
|
Emitery niskotemperaturowe |
Tak |
Nie |
Tak |
Przyjęcie: 2026 r. |
|
Wyświetlacze |
Nie |
Tak |
Tak |
Przyjęcie: 2027 r. |
|
Ładowarki do pojazdów elektrycznych |
Tak |
Do uszczegółowienia |
Do uszczegółowienia |
Przyjęcie: 2028 r. |
|
Zmywarki do naczyń dla gospodarstw domowych |
Nie |
Tak |
Tak |
Przyjęcie: 2026 r. |
|
Pralki dla gospodarstw domowych i pralko-suszarki dla gospodarstw domowych |
Nie |
Tak |
Tak |
Przyjęcie: 2026 r. |
|
Profesjonalne urządzenia pralnicze |
Tak |
Tak |
Do uszczegółowienia |
Przyjęcie: 2026 r. |
|
Profesjonalne zmywarki do naczyń |
Tak |
Tak |
Do uszczegółowienia |
Przyjęcie: 2026 r. |
|
Silniki elektryczne i układy bezstopniowej regulacji obrotów |
Nie |
Tak |
Nie |
Przyjęcie: 2028 r. |
|
Urządzenia chłodnicze (w tym chłodziarki i zamrażarki dla gospodarstw domowych) |
Nie |
Tak |
Tak |
Przyjęcie: 2028 r. |
|
Urządzenia chłodnicze z funkcją sprzedaży |
Nie |
Tak |
Tak |
Przyjęcie: 2028 r. |
|
Źródła światła i (wyłącznie w przypadku ekoprojektu) oddzielny osprzęt sterujący |
Nie |
Tak |
Tak |
Przyjęcie: 2029 r. |
|
Sprzęt do spawania |
Nie |
Tak |
Nie |
Przyjęcie: koniec 2030 r. |
|
Telefony komórkowe i tablety |
Nie |
Tak |
Tak |
Przyjęcie: koniec 2030 r. |
|
Miejscowe ogrzewacze pomieszczeń |
Nie |
Tak |
Tak |
Etykieta energetyczna: przyjęcie w 2026 r. Wymogi dotyczące ekoprojektu: Przyjęcie: połowa 2030 r. |
|
Suszarki bębnowe |
Nie |
Tak |
Tak |
Przyjęcie: koniec 2030 r. |
|
Zużycie w trybie czuwania/wyłączenia |
Nie |
Tak |
Nie |
Przyjęcie: koniec 2030 r. |
2.2.3.Produkty nieuwzględnione w pierwszym planie prac
Na podstawie wspomnianej powyżej metodyki przeprowadzania oceny, dostępnych zasobów oraz poniższych uzasadnień niektórych produktów wymienionych w art. 18 rozporządzenia ESPR nie uwzględniono w pierwszym planie prac ESPR. Proponuje się jednak rozpoczęcie prac nad kilkoma z tych produktów poprzez przeprowadzenie odpowiednich analiz, a następnie ponowną ocenę sytuacji w ramach przeglądu śródokresowego po trzech latach.
W przypadku detergentów, farb i smarów badanie JRC dotyczące priorytetów w zakresie nowych produktów pokazuje, że te grupy produktów mają mniejszy wpływ i mniejszy potencjał poprawy niż produkty końcowe uwzględnione w niniejszym planie prac. Otwarte konsultacje publiczne wykazały również stosunkowo niższy poziom poparcia dla tych produktów niż dla priorytetowych produktów końcowych ujętych w niniejszym planie prac.
Obuwie należy do kategorii produktów odrębnej od tekstyliów ze względu na odmienny skład materiałów, inną funkcjonalność produktu i osobne łańcuchy dostaw. Ma również mniejszy wpływ niż produkty końcowe uznane za priorytetowe. Biorąc jednak pod uwagę znaczenie tego wpływu oraz potencjalne zastosowanie wymogów dotyczących ekoprojektu do ekomodulacji opłat z tytułu rozszerzonej odpowiedzialności producenta za obuwie zgodnie z dyrektywą w sprawie odpadów, w trakcie realizacji planu zostanie zlecone badanie, którego celem będzie ocena potencjału poprawy zrównoważenia środowiskowego obuwia w ramach rozporządzenia ESPR. Planuje się, że badanie zostanie ukończone do końca 2027 r.
Grupę produktów „chemikalia” oceniono wysoko w badaniu JRC pod względem wpływu i potencjału poprawy. Otwarte konsultacje publiczne również wykazały poparcie dla uwzględnienia chemikaliów w planie. ale grupa ta jest bardzo złożona. W badaniu JRC klasyfikuje się ją jako produkty pośrednie, z naciskiem na wielotonażowe organiczne i nieorganiczne substancje chemiczne. Zakres tej grupy produktów jest jednak powszechnie rozumiany znacznie szerzej i pokrywa się z innymi segmentami, takimi jak produkty petrochemiczne, polimery, specjalistyczne chemikalia i tworzywa sztuczne. Z uwagi na tę złożoność do końca 2025 r. rozpocznie się badanie, którego celem będzie doprecyzowanie, jakie chemikalia mogłyby zostać objęte zakresem rozporządzenia ESPR oraz które aspekty tych produktów powinny stanowić priorytet w przyszłych aktach delegowanych dotyczących chemikaliów (w tym polimerów i tworzyw sztucznych). Ustalenia te będą brane pod uwagę przy przeglądzie obecnego planu lub podczas opracowywania kolejnego.
Zgodnie z art. 5 ust. 6 rozporządzenia ESPR Komisja może na każdym etapie określić wymogi dotyczące ekoprojektu w odniesieniu do grup produktów, które nie zostały zawarte w planie prac. Na przykład w przypadku rozdzielnic elektrycznych Komisja przed rozważeniem ustanowienia wymogów dotyczących ekoprojektu będzie ściśle monitorować rozwój sytuacji wynikający z rozporządzenia (UE) 2024/573 w sprawie fluorowanych gazów cieplarnianych ( 18 ).
3.Główne czynniki
3.1.Wymiar międzynarodowy – zintegrowany na wszystkich etapach procesu
Przyszłe zasady obowiązujące na podstawie rozporządzenia ESPR mogą mieć istotne konsekwencje na poziomie międzynarodowym, ponieważ wszystkie towary wprowadzane do obrotu na rynku UE – w tym towary przywożone – będą musiały spełniać nowe wymogi (podobnie jak w przypadku dyrektywy w sprawie ekoprojektu). Dlatego proces opracowywania wymogów dotyczących ekoprojektu musi opierać się na szczegółowej ocenie i zrozumieniu skutków dla państw trzecich.
Komisja zapewni proporcjonalną, systematyczną i wysokiej jakości ocenę wymiaru międzynarodowego w ramach badań przygotowawczych i ocen skutków, aby zagwarantować, że oddziaływanie na podmioty z państw trzecich jest odpowiednio wcześnie rozpoznane, właściwie wyważone i zgodne z wytycznymi Komisji dotyczącymi lepszego stanowienia prawa ( 19 ). W tym kontekście kluczowe znaczenie będą miały odpowiednio wczesna komunikacja i działania informacyjne w celu wyjaśnienia przepisów i zaangażowania krajów partnerskich UE – w szczególności za pośrednictwem delegatur UE. Na tej podstawie planowane i przygotowywane będą inicjatywy wspierające partnerów UE w spełnianiu rozszerzonych wymogów dotyczących ekoprojektu.
3.2.Informacje na temat wszystkich elementów łańcucha wartości: cyfrowy paszport produktu
Kluczowym filarem rozporządzenia ESPR jest cyfrowy paszport produktu. Każdy produkt, w odniesieniu do którego zostaną przyjęte środki dotyczące ekoprojektu, będzie miał cyfrowy paszport produktu, chyba że istnieje alternatywny system cyfrowy zapewniający równoważny zakres informacji, na przykład baza danych EPREL ( 20 ) dla produktów związanych z energią, opatrzonych etykietą energetyczną. Rozwiązanie to zapewni dostęp do danych na zasadzie ograniczonego dostępu dla przedsiębiorstw, konsumentów i organów publicznych w oparciu o otwarte, niezastrzeżone normy międzynarodowe. Komisja rozpoczęła proces normalizacji w celu ustanowienia przepisów dotyczących nośników danych, infrastruktury i interoperacyjności danych, czyli elementów niezbędnych do funkcjonowania systemu cyfrowego paszportu produktu. Informacje zbierane i udostępniane w cyfrowym paszporcie produktu zostaną określone w aktach delegowanych dotyczących poszczególnych produktów, przyjętych na podstawie rozporządzenia ESPR oraz, w stosownych przypadkach, na podstawie innych przepisów. Cyfrowy paszport zapewni identyfikowalność produktów w łańcuchu wartości po ich wprowadzeniu do obrotu, co może pobudzić dobrowolne wdrażanie rozwiązań w zakresie identyfikowalności i tym samym przyczynić się do rozwoju rynku i wspierania zrównoważonego handlu poza granicami UE. W paszporcie znajdą się m.in. informacje o składzie materiałów oraz o obecności substancji potencjalnie niebezpiecznych, jak również dane dotyczące bezpiecznego użytkowania, recyklingu i unieszkodliwiania danego produktu. Ułatwi to kompleksowe zarządzanie cyklem życia produktu.
3.3.Wzmocnienie pozycji konsumentów: jasne i bogate w informacje etykiety
W rozporządzeniu ESPR duży nacisk kładzie się na informacje o produkcie. Wymogi informacyjne są potrzebne, by umożliwić konsumentom podejmowanie świadomych decyzji i wspierać zmianę zachowań, która może w istotny sposób uwolnić potencjał korzyści w zakresie zrównoważenia środowiskowego wynikających z ESPR – wykraczających poza to, co da się osiągnąć jedynie przez regulowanie minimalnej wydajności. Potwierdzeniem tej tezy jest obecna etykieta energetyczna, którą konsumenci oceniają wysoko jako wiarygodne i rzetelne źródło informacji ułatwiających podejmowanie decyzji zakupowych. Jest ona powszechnie rozpoznawana i stosowana – coraz częściej w formie kodów QR odsyłających do bazy danych EPREL, która obejmuje niemal dwa miliony modeli zarejestrowanych przez ponad 3 000 zweryfikowanych dostawców.
Etykiety energetyczne będą nadal stosowane jako domyślna forma przekazywania informacji o odpowiednich produktach związanych z energią, chyba że ze szczegółowej analizy będzie wynikać, że nie zapewniają one konsumentom najistotniejszych informacji.
W przypadku innych produktów objętych zakresem rozporządzenia informacje przekazywać będzie zasadniczo cyfrowy paszport produktu. Niektóre produkty mogą być również opatrzone etykietą zgodną z ESPR lub innymi etykietami podlegającymi szczegółowym przepisom UE, takim jak rozporządzenie w sprawie etykietowania wyrobów włókienniczych, które jest obecnie poddawane przeglądowi. Etykiety te będą zawierać jasne i wiarygodne informacje na temat istotnych cech lub efektywności produktu, takich jak ślad węglowy, zużycie wody, trwałość, możliwość naprawy lub recyklingu. Ponadto, zgodnie z dyrektywą w sprawie wzmocnienia pozycji konsumentów w procesie transformacji ekologicznej ( 21 ), Komisja ustanowi zharmonizowaną etykietę dotyczącą handlowych gwarancji trwałości. Będzie to nowa etykieta produktu dla producentów chcących promować trwałość swoich wyrobów oraz dla konsumentów, którzy chcą wybierać produkty o dłuższej żywotności.
3.4.Rozwój rynków pionierskich: zielone zamówienia publiczne
W rozporządzeniu ESPR przewiduje się możliwość ustanowienia obowiązkowych minimalnych wymogów w zakresie zamówień publicznych w drodze doraźnych aktów wykonawczych, w przypadkach gdy produkty objęte aktami delegowanymi na podstawie rozporządzenia ESPR są istotne dla nabywców publicznych i gdy zakup najbardziej zrównoważonych środowiskowo produktów jest dla nich wykonalny pod względem ekonomicznym. Środki te mają na celu wspieranie tworzenia rynków pionierskich, stymulowanie inwestycji oraz wzmacnianie konkurencyjności przemysłu UE – zgodnie z celami Paktu dla czystego przemysłu. Komisja oceni możliwość ustanowienia takich minimalnych wymogów w zakresie zamówień publicznych dla produktów uznanych za priorytetowe w planie prac, równolegle z oceną szczegółowych wymogów dotyczących ekoprojektu dla tych produktów.
Mimo że są to dwa odrębne akty prawne, akt delegowany określający wymogi dotyczące ekoprojektu i akt wykonawczy ustanawiający wymogi w zakresie zamówień publicznych są ze sobą ściśle powiązane, ponieważ muszą odnosić się do tych samych aspektów produktów. W związku z tym Komisja przeanalizuje i oceni oba środki łącznie oraz przeprowadzi procedury ich przyjęcia równolegle. W przypadku produktów opatrzonych etykietą energetyczną rozporządzenie ELFR i dyrektywa w sprawie efektywności energetycznej już określają wymogi, w których pozwiązuje się zamówienia publiczne z klasą etykiety energetycznej ( 22 ).
4.Warunki pomyślnego wdrożenia
4.1.Współpraca z państwami członkowskimi w celu prowadzenia działań w zakresie nadzoru rynku
Skuteczny nadzór rynku ma kluczowe znaczenie dla zapewnienia wdrożenia wymogów ekoprojektu i etykiet energetycznych, osiągnięcia oczekiwanych korzyści, zagwarantowania równych warunków działania dla przedsiębiorstw, dostarczania konsumentom wiarygodnych informacji o produkcie oraz budowania zaufania do całych ram regulacyjnych.
Nadzór rynku należy do kompetencji krajowych, natomiast Komisja pełni w tym zakresie rolę wspierającą i koordynującą ( 23 ). Z dostępnych danych ( 24 ) wynika, że poziom nieprzestrzegania przepisów jest znaczny, co prowadzi do utraty szacunkowo ok. 10 % potencjalnych korzyści. Szczególnie trudne powszechne i trudne do zwalczania jest nieprzestrzeganie przepisów związane ze sprzedażą przez internet, zwłaszcza w przypadku sprzedaży prowadzonej na platformach internetowych spoza UE. W miarę obejmowania regulacjami nowych produktów i wprowadzania nowych rodzajów wymogów pojawią się kolejne wyzwania. Wszystko to wskazuje, że przyznanie państwom członkowskim wszelkich dodatkowych zasobów na potrzeby nadzoru rynku byłoby wysoce opłacalne.
W „raporcie Letty” ( 25 ) podkreślono znaczenie skuteczniejszego egzekwowania przepisów dla utrzymania integralności rynku. W „raporcie Draghiego”( 26 ) zalecono również, aby UE lepiej wspierała państwa członkowskie w prowadzeniu skutecznego nadzoru rynku i wdrażaniu przepisów UE, a także wyraźnie odniesiono się do ekoprojektu i etykietowania energetycznego.
W odpowiedzi na te potrzeby oraz zgodnie z zapowiedzią w planie działania na rzecz przystępnej cenowo energii ( 27 ) Komisja zamierza współpracować z władzami krajowymi w celu zintensyfikowania działań w tym obszarze. Na przykład będzie regularnie zwoływać Forum ds. ekoprojektu w celu badania „skuteczności ustanowionych mechanizmów nadzoru rynku” oraz omówienia ewentualnej konieczności ich dostosowania lub wzmocnienia. Komisja będzie nadal wspierać krajowe organy nadzoru rynku za pośrednictwem grupy współpracy administracyjnej ds. ekoprojektu i programu prac Europejskiej Sieci ds. Zgodności Produktów, w tym poprzez współpracę z organami celnymi. By ułatwić prace krajowych organów nadzoru rynku, Komisja wspiera narzędzia informatyczne takie jak system informacyjny i komunikacyjny do celów nadzoru rynku oraz EPREL.
Oprócz tych środków wsparcia administracyjnego Komisja finansuje wspólne działanie EEPLIANT4 o wartości 8 mln EUR skierowane do organów państw członkowskich i obejmujące sześć grup produktów w latach 2024–2028. Komisja będzie również nadal wspierać podejmowane przez branżę wysiłki na rzecz przestrzegania przepisów. Wsparcie to obejmuje portal produktów energooszczędnych ( 28 ), specjalną skrzynkę pocztową, sekcję często zadawanych pytań, wytyczne oraz projekt „ ComplianceServices ” o wartości 2,4 mln EUR. Kluczową rolę we wspieraniu realizacji polityki w zakresie przywozu odgrywają organy celne, zwłaszcza dzięki możliwości wykorzystania informacji pochodzących z cyfrowego paszportu produktu w kontekście procedur celnych. W kontekście handlu elektronicznego konieczne jest natomiast zintegrowane, oparte na danych podejście do współpracy między organami celnymi a organami nadzoru rynku, ze szczególnym uwzględnieniem działań strategicznych wobec niezgodnych z przepisami łańcuchów dostaw.
4.2.Zapobieganie niszczeniu niesprzedanych towarów
W rozporządzeniu ESPR przewiduje się możliwość aktualizacji przez Komisję wykazu produktów, których dotyczy zakaz niszczenia niesprzedanych towarów, oraz włączenia produktów, w odniesieniu do których rozważa się taki zakaz, do planów prac ESPR. W odniesieniu do niniejszego pierwszego planu prac ESPR Komisja nie zamierza korzystać z tego uprawnienia. Jest to przedwczesne, ponieważ dane uzyskane w wyniku wdrażania obowiązku ujawniania informacji na temat niszczenia niesprzedanych produktów konsumpcyjnych (które to dane będą stanowić podstawę ewentualnych zakazów w przyszłych planach) nie są jeszcze dostępne.
5. Podsumowanie
Celem rozporządzenia ESPR jest poprawa zrównoważenia środowiskowego produktów wprowadzanych do obrotu na rynku UE przez ograniczenie ich ogólnego śladu węglowego i środowiskowego w całym cyklu życia oraz umożliwienie swobodnego przepływu zrównoważonych produktów na jednolitym rynku.
Niniejszy plan prac stanowi pierwszy istotny krok w kierunku realizacji tego celu. Nowe produkty końcowe i pośrednie, które zostaną objęte regulacjami, stanowią ponad 1 bln EUR rocznej sprzedaży na rynku UE – około 600 mld EUR w przypadku produktów związanych z energią ( 29 ) oraz niemal 500 mld EUR w przypadku nowych produktów ujętych w szerszym zakresie rozporządzenia ESPR ( 30 ). Produkty te mają także znaczący udział w ogólnym wpływie konsumpcji w UE na środowisko – odpowiadają za około 31 % wpływu na zmianę klimatu oraz 34 % zużycia zasobów kopalnych (plus inne oddziaływania) w analizowanym koszyku konsumpcyjnym ( 31 ). Oszczędzanie energii i innych zasobów, w tym przez działania na rzecz wydłużenia cyklu życia produktów, przyczyni się do zmniejszenia zbędnych wydatków konsumenckich i uwolni tym samym środki na inne potrzeby.
Odpowiednio wysoki, lecz realistyczny poziom ambicji przyjęty w niniejszym planie prac przyczyni się do realizacji celów Paktu dla czystego przemysłu oraz Kompasu konkurencyjności dla UE, w którym podkreśla się, że przemysł wytwórczy powinien skutecznie łączyć konkurencyjność z przechodzeniem na niskoemisyjną i zrównoważoną produkcję. Umożliwi również zainteresowanym stronom zaangażowanie się w proces stanowienia przepisów w oparciu o sukces zasad ekoprojektu i etykietowania energetycznego.