KOMISJA EUROPEJSKA
Bruksela, dnia 3.3.2025
COM(2025) 65 final
SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY
w sprawie oceny możliwości usprawnienia i uproszczenia procesu stosowania mechanizmu zdolności wytwórczych na podstawie rozdziału IV rozporządzenia (UE) 2019/943, zgodnie z art. 69 ust. 3 rozporządzenia (UE) 2019/943
1.WPROWADZENIE
Rozporządzeniem (UE) 2024/1747 1 z dnia 13 czerwca 2024 r. zmieniono rozporządzenia (UE) 2019/942 i (UE) 2019/943 w odniesieniu do poprawy struktury unijnego rynku energii elektrycznej. Zgodnie z art. 69 ust. 3 zmienionego rozporządzenia (UE) 2019/943 („rozporządzenie w sprawie energii elektrycznej”) Komisja Europejska („Komisja”) sporządza sprawozdanie oceniające możliwości usprawnienia i uproszczenia procesu stosowania mechanizmu zdolności wytwórczych oraz przedstawia w stosownych przypadkach wnioski mające na celu uproszczenie procesu oceny mechanizmów zdolności wytwórczych. Art. 69 ust. 3 rozporządzenia w sprawie energii elektrycznej ma następujące brzmienie:
„Do dnia 17 stycznia 2025 r. Komisja przedkłada Parlamentowi Europejskiemu i Radzie szczegółowe sprawozdanie oceniające możliwości usprawnienia i uproszczenia procesu stosowania mechanizmu zdolności wytwórczych na mocy rozdziału IV [tego rozporządzenia], aby zapewnić państwom członkowskim możliwość terminowego rozwiązania problemów z wystarczalnością. W tym kontekście Komisja w stosownych przypadkach zwraca się do ACER o zmianę metodyki oceny wystarczalności zasobów na poziomie europejskim, o której mowa w art. 23, zgodnie z – w stosownych przypadkach – [procesem określonym w] art. 23 i 27.
Do 17 kwietnia 2025 r. Komisja po konsultacjach z państwami członkowskimi przedstawia w stosownych przypadkach wnioski mające na celu usprawnienie i uproszczenie procesu oceny mechanizmów zdolności wytwórczych”.
W niniejszym sprawozdaniu oceniono możliwości usprawnienia i uproszczenia procesu stosowania mechanizmu zdolności wytwórczych na mocy rozdziału IV rozporządzenia w sprawie energii elektrycznej.
2.RAMY UE DOTYCZĄCE MECHANIZMÓW ZDOLNOŚCI WYTWÓRCZYCH
2.1Unijne ramy wynikające z rozporządzenia w sprawie energii elektrycznej i CEEAG
W rozdziale IV rozporządzenia w sprawie energii elektrycznej wprowadzono wymogi dotyczące uzasadnienia mechanizmów zdolności wytwórczych oraz zasady wdrażania takich środków w celu zapewnienia, aby mechanizmy zdolności wytwórczych nie zakłócały nadmiernie unijnego wewnętrznego rynku energii elektrycznej oraz aby nie były wprowadzane jako substytut niezbędnych reform rynkowych w państwach członkowskich 2 .
Unijne ramy dotyczące mechanizmów zdolności wytwórczych utworzono w celu umożliwienia wprowadzenia – i lepszej koordynacji wprowadzania – tymczasowego dodatkowego narzędzia, które pozwoli na zapewnienie systemowi energetycznemu wystarczającej zdolności wytwórczej, aby zaspokoić popyt w perspektywie średnio- i długoterminowej (w tym elastycznej zdolności wytwórczej), i które wesprze obniżenie emisyjności systemu energetycznego oraz integrację coraz większego wykorzystania odnawialnych źródeł energii o zmiennej charakterystyce wytwarzania. Ponadto pojawiły się dodatkowe obawy dotyczące bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej w następstwie bezprecedensowego kryzysu energetycznego, jakiego Unia doświadczyła w ostatnich latach. Wewnętrzny rynek energii elektrycznej ma kluczowe znaczenie dla sprostania wyzwaniom związanym z tym kryzysem, ponieważ umożliwia państwom członkowskim wzajemne poleganie na swoich dostawach. W kontekście tego kryzysu i w świetle odnowionych ambicji dotyczących rozwoju odnawialnych źródeł energii i celów UE w zakresie dekarbonizacji dobrze zaprojektowane mechanizmy zdolności wytwórczych mogą odgrywać ważną rolę w zagwarantowaniu wystarczalności zasobów, przy jednoczesnym zapewnieniu prawidłowego funkcjonowania rynku wewnętrznego, ułatwianiu wdrażania najmniej emisyjnych technologii i minimalizowaniu kosztów ponoszonych przez konsumentów. Przepisy dotyczące wewnętrznego rynku energii elektrycznej są uzupełnione unijnymi przepisami dotyczącymi pomocy państwa, w szczególności ramami pomocy państwa określonymi w wytycznych Komisji w sprawie pomocy państwa na ochronę klimatu i środowiska oraz cele związane z energią z 2022 r. („CEEAG”) 3 , które to wytyczne mają zastosowanie do środków w zakresie bezpieczeństwa dostaw obejmujących pomoc państwa, w tym mechanizmów zdolności wytwórczych.
W szczególności unijne ramy dotyczące wystarczalności zasobów i mechanizmów zdolności wytwórczych można podsumować w następujący sposób (rozdział IV rozporządzenia w sprawie energii elektrycznej i sekcja 4.8 CEEAG):
2.1.1Niedoskonałość rynku i adekwatność
W art. 20 rozporządzenia w sprawie energii elektrycznej wprowadzono wymóg, zgodnie z którym państwa członkowskie, w których stwierdzono problemy z wystarczalnością, muszą opracować plan wdrażania określający, w jaki sposób zamierzają wyeliminować przyczyny danego problemu z wystarczalnością w drodze reform rynku, i muszą przedłożyć go Komisji celem przeglądu. Państwa członkowskie są zobowiązane do monitorowania stosowania swoich planów wdrażania i publikowania wyników w sprawozdaniach rocznych.
2.1.2Konieczność i proporcjonalność
Państwa członkowskie określają cel w zakresie bezpieczeństwa dostaw, nazywany również normą niezawodności, zgodnie z zasadami określonymi w art. 25 rozporządzenia w sprawie energii elektrycznej. Norma niezawodności jest wynikiem analizy ekonomicznej i określa limit dotowania nadwyżki zdolności wytwórczych kosztem konkurencji i pieniędzy europejskich podatników, gdy koszt dodatkowej zdolności przekracza poziom dobrobytu społecznego, jaki niesie za sobą taka zdolność. W tym celu w rozporządzeniu w sprawie energii elektrycznej upoważniono ENTSO-E do opracowania metody wyliczania wartości niedostarczonej energii (VoLL), kosztu kapitałowego nowej jednostki (CONE) oraz normy niezawodności 4 . Metoda ta została zatwierdzona przez ACER w październiku 2020 r.
Potrzebę stosowania mechanizmu zdolności wytwórczych i poziom zdolności wytwórczych, który należy zakupić, należy oceniać na podstawie oceny wystarczalności 5 . W tym celu w rozporządzeniu w sprawie energii elektrycznej upoważniono ENTSO-E do opracowania metody oceny wystarczalności zasobów na poziomie europejskim („metoda ERAA” 6 ), która to metoda została zatwierdzona przez ACER w październiku 2020 r. Co roku ENTSO-E przedkłada, w oparciu o tę metodę, propozycję corocznej oceny wystarczalności zasobów na poziomie europejskim („ERAA”), która podlega zatwierdzeniu przez ACER. Zgodnie z art. 24 rozporządzenia w sprawie energii elektrycznej państwa członkowskie mogą również opierać swoje mechanizmy zdolności wytwórczych na ocenach wystarczalności zasobów na poziomie krajowym („NRAA”), które to oceny powinny jednak opierać się na metodzie ERAA i podlegać przeglądowi przez ACER, w przypadku gdy ustalenia zawarte w NRAA odbiegają od ustaleń zawartych w ERAA.
Wolumen zakupiony w odpowiedzi na ceny zdolności wytwórczych należy określić w taki sposób, aby nie przekraczał on normy niezawodności.
2.1.3Zasady projektowania
W obecnych unijnych ramach dotyczących mechanizmów zdolności wytwórczych określono szereg wymogów, które muszą zostać spełnione. W szczególności:
-Wsparcie należy przydzielać (i ustalać jego poziom) w drodze konkurencyjnego procesu przetargowego (art. 22 ust. 1 rozporządzenia w sprawie energii elektrycznej).
-Struktura mechanizmu zdolności wytwórczych powinna zapewniać kwalifikowalność wszystkich technologii spełniających obiektywne wymogi techniczne i środowiskowe. Wszystkie takie technologie powinny kwalifikować się do udziału w sposób niedyskryminacyjny (art. 22 ust. 1 rozporządzenia w sprawie energii elektrycznej). Niedawno wprowadzono przepis zachęcający państwa członkowskie do rozważenia modyfikacji w projektowaniu mechanizmów zdolności wytwórczych w celu rozwijania zasobów elastyczności niezwiązanej z paliwami kopalnymi, takich jak odpowiedź odbioru i magazynowanie (art. 19g rozporządzenia w sprawie energii elektrycznej).
-Wymogi dotyczące dostępności (i związane z nimi kary) powinny być wystarczające, aby zapewnić wynagrodzenie sprzyjające dostępności w okresach oczekiwanego przeciążenia systemu (co może prowadzić do skoków cen, w przypadku gdy system nie jest wystarczająco elastyczny) i proporcjonalne do usługi świadczonej na rzecz systemu energetycznego (art. 22 ust. 1 rozporządzenia w sprawie energii elektrycznej).
-Mechanizmy zdolności wytwórczych powinny umożliwiać transgraniczny udział zdolności wytwórczych (art. 26 rozporządzenia w sprawie energii elektrycznej). W tym celu w rozporządzeniu w sprawie energii elektrycznej upoważniono ENTSO-E do opracowania metody umożliwiającej transgraniczny udział w mechanizmach zdolności wytwórczych 7 , która została zatwierdzona przez ACER w 2020 r.
-Udział technologii opartych na paliwach kopalnych jest ograniczony limitem emisji (art. 22 ust. 4 rozporządzenia w sprawie energii elektrycznej). Niedawno wprowadzono odstępstwo w odniesieniu do technologii opartych na paliwach kopalnych, których emisje przekraczają określony limit (art. 64 rozporządzenia w sprawie energii elektrycznej). W przypadku przyznania odstępstwa zasoby przekraczające limit emisji będą mogły uczestniczyć w mechanizmach zdolności wytwórczych do dnia 31 grudnia 2028 r. pod pewnymi warunkami.
-W przypadku rezerwy strategicznej powinno być jasne, że zdolność zakontraktowana w rezerwie strategicznej nie będzie uczestniczyć w rynkach energii elektrycznej nawet w sytuacjach, gdy ceny są wysokie (art. 22 ust. 2 rozporządzenia w sprawie energii elektrycznej).
2.2Obecny proces zatwierdzania
Kroki wymagane na podstawie rozporządzenia w sprawie energii elektrycznej i zasad pomocy państwa są zazwyczaj podejmowane równolegle, aby ułatwić szybkie zatwierdzenie:
1.Państwo członkowskie przedkłada Komisji plan reformy rynku (plan wdrażania), w którym wyjaśnia, w jaki sposób zamierza wyeliminować niedoskonałości rynku lub zakłócenia regulacyjne. Komisja wydaje opinię w terminie czterech miesięcy od formalnego przedłożenia planu (art. 20 rozporządzenia w sprawie energii elektrycznej) 8 .
2.Państwo członkowskie powinno uzasadnić potrzebę stosowania i proporcjonalność mechanizmu zdolności wytwórczych w oparciu o dwa elementy, a mianowicie:
-ocenę wystarczalności. Można tego dokonać na podstawie ERAA zatwierdzonej przez ACER. W przypadku gdy państwo członkowskie chce oprzeć się na NRAA, jej założenia, metoda i wyniki muszą zostać zweryfikowane przez Komisję przed przyjęciem decyzji w sprawie pomocy państwa. Dokładniej rzecz ujmując, w przypadku gdy w NRAA stwierdzono problem, którego nie stwierdzono w ERAA, państwo członkowskie przedkłada 9 swoją NRRA do ACER, a ACER wydaje w terminie dwóch miesięcy opinię na temat tego, czy różnice między ocenami na poziomie krajowym i europejskim są uzasadnione (art. 24 rozporządzenia w sprawie energii elektrycznej); oraz
-cel w zakresie bezpieczeństwa dostaw (norma niezawodności), obliczony na podstawie art. 25 rozporządzenia w sprawie energii elektrycznej i metody ACER stosowanej do celów wyliczania wartości niedostarczonej energii, kosztu kapitałowego nowej jednostki oraz normy niezawodności (art. 23 ust. 6 rozporządzenia w sprawie energii elektrycznej). Przed przyjęciem decyzji w sprawie pomocy państwa Komisja musi zweryfikować normę niezawodności i metodę zastosowaną do jej wyliczenia.
3.Państwo członkowskie musi zgłosić mechanizm zdolności wytwórczych Komisji do oceny zgodnie z unijnymi zasadami pomocy państwa.
3.AKTUALNY STAN WDROŻENIA UNIJNYCH RAM I GŁÓWNE WNIOSKI
Unijne ramy dotyczące mechanizmów zdolności wytwórczych przyjęto w 2019 r. i od tego czasu wymagały one podjęcia szeregu kroków (tj. opracowania unijnych metod związanych z mechanizmami zdolności wytwórczych 10 ) w celu ich pełnego wdrożenia. Wnioski można wyciągnąć z warsztatów Komisji, praktyki dotyczącej pomocy państwa oraz sprawozdań ACER z monitorowania bezpieczeństwa dostaw 11 . Dotyczą one długości i złożoności procesu stosowania mechanizmu zdolności wytwórczych.
Niniejsze sprawozdanie opiera się na praktyce stosowanej przez państwa członkowskie przy rozważaniu, przyjmowaniu i wykorzystywaniu mechanizmu zdolności wytwórczych od czasu przyjęcia rozporządzenia w sprawie energii elektrycznej oraz na praktyce Komisji. Od czasu wejścia w życie rozporządzenia w sprawie energii elektrycznej Komisja przyjęła decyzje w sprawie pomocy państwa w odniesieniu do dwóch systemów (belgijskiego 12 i fińskiego 13 ). Komisja prowadzi z szeregiem państw członkowskich rozmowy poprzedzające zgłoszenie dotyczące ich systemów.
Niniejsze sprawozdanie opracowano również z uwzględnieniem informacji zwrotnych przekazanych Komisji przez zainteresowane strony podczas konsultacji publicznych w sprawie wniosku Komisji dotyczącego reformy struktury rynku energii elektrycznej 14 , które to informacje zwrotne podsumowano w towarzyszącym wnioskowi Komisji dokumencie roboczym służb Komisji 15 .
W dniach 22 maja 2023 r. i 7 czerwca 2023 r. Komisja zorganizowała dwa warsztaty z udziałem państw członkowskich zatytułowane „Usprawnienie unijnych ram dotyczących mechanizmów zdolności wytwórczych”. Warsztaty te koncentrowały się w szczególności na obecnej metodzie ERAA oraz na procesie zatwierdzania mechanizmów zdolności wytwórczych. Treść tych warsztatów została również przedstawiona przez Komisję i ACER na Europejskim Forum Organów Nadzoru Energii Elektrycznej w dniach 8 czerwca 2023 r. i 27 maja 2024 r. Forum z zadowoleniem przyjęło inicjatywę mającą na celu przyspieszenie procesu zatwierdzania mechanizmów zdolności wytwórczych oraz uproszczenie metody ERAA 16 .
Ponadto w niniejszym sprawozdaniu omówiono niektóre kwestie poruszone przez współprawodawców w kontekście negocjacji w sprawie wniosku dotyczącego reformy struktury rynku energii elektrycznej, które doprowadziły do wprowadzenia wymogu sporządzenia niniejszego sprawozdania przez Komisję.
3.1Niedoskonałość rynku i adekwatność
Komisja opracowała i wydała wytyczne 17 dla państw członkowskich dotyczące sposobu przygotowywania planów wdrażania. Podczas oceny planów Komisja zasięga opinii zainteresowanych stron na temat reform proponowanych przez państwa członkowskie i organizuje spotkania lub prowadzi pisemną wymianę poglądów z państwami członkowskimi w celu udzielenia odpowiedzi i wyjaśnień dotyczących pojawiających się pytań lub kwestii.
Wytyczne Komisji mogą ułatwić państwom członkowskim analizę ewentualnych zakłóceń regulacyjnych i niedoskonałości rynku. Struktura zaproponowana w wytycznych umożliwia również Komisji lepsze zrozumienie funkcjonowania i konkretnych problemów rynku energii elektrycznej w danym państwie członkowskim. Pozwala to Komisji na szybsze przyjęcie opinii w sprawie planu. Do tej pory wiele państw członkowskich (12 z 27 18 ) otrzymało już opinie Komisji na temat swoich planów wdrażania.
3.2Konieczność i proporcjonalność
W 2020 r. ACER przyjęła metodę oceny wystarczalności zasobów na poziomie europejskim. Opracowanie ERAA zgodnie z metodą ERAA wymagało stopniowego wdrażania jej założeń przez ENTSO-E. Chociaż ENTSO-E poczyniła znaczne postępy w opracowywaniu ERAA, ACER nie zatwierdziła ERAA z 2021 i 2022 r., głównie ze względu na niespójność i nierzetelność tej oceny. W 2024 r. ACER po raz pierwszy zatwierdziła „ERAA 2023”, ponieważ uznała, że ocena osiągnęła poziom rzetelności, który umożliwia decydentom poleganie na jej wynikach.
Niektóre państwa członkowskie 19 krytycznie oceniły złożoność metody ERAA oraz fakt, że zgodnie z obecną metodą do identyfikacji problemów związanych z wystarczalnością należy zastosować „centralny scenariusz referencyjny” ERAA (w dwóch wariantach – z mechanizmami zdolności wytwórczych i bez nich). Należy jednak wziąć pod uwagę, że metoda ERAA opiera się na tak zwanej „probabilistycznej” ocenie, która już uwzględnia istnienie wielu scenariuszy i prawdopodobieństwo ich wystąpienia. Mimo to niektóre państwa członkowskie uważają, że posiadanie tylko jednego centralnego scenariusza referencyjnego w celu przedstawienia przyszłej trajektorii jest zbyt ograniczające, ponieważ może stwarzać wrażenie, że przedstawiono „jedną prawdę” dotyczącą przyszłości i położono mniejszy nacisk na alternatywne trajektorie. Obecnie jednym z podstawowych zarzutów wobec centralnego scenariusza referencyjnego jest to, że opiera się on na założeniu, iż cele określone w krajowych planach w dziedzinie energii i klimatu zostaną w pełni osiągnięte, bez uwzględnienia faktu, że mogą wystąpić opóźnienia we wdrażaniu środków opisanych w planach i że takie opóźnienia mogą mieć wpływ na wystarczalność systemu. W rozporządzeniu w sprawie energii elektrycznej odniesiono się do „centralnych scenariuszy referencyjnych”. Daje to możliwość wprowadzenia dodatkowego centralnego scenariusza referencyjnego, który będzie przedstawiać inne tempo transformacji energetycznej. Powinien on jednak przedstawiać prawdopodobną sytuację w przyszłości, aby umożliwić podejmowanie decyzji w sprawie pomocy państwa, które będą opierać się na tych centralnych scenariuszach w celu uzasadnienia konieczności i proporcjonalności mechanizmów zdolności wytwórczych.
Ponieważ wyniki ERAA nie były dostępne przed 2024 r., do uzasadnienia i określenia wielkości mechanizmów zdolności wytwórczych w tym okresie państwa członkowskie musiały wykorzystać NRAA (które muszą opierać się na tej samej metodzie ACER co ERAA). Według sprawozdania ACER z monitorowania bezpieczeństwa dostaw za 2023 r. 20 niektóre państwa członkowskie przeprowadziły kompleksowe oceny wystarczalności, ale ACER zasygnalizowała również, że inne państwa członkowskie mogły zastosować „nadmiernie uproszczone” podejścia, które znacznie odbiegały od metody ACER. Co ciekawe, według sprawozdania ACER z monitorowania bezpieczeństwa dostaw za 2024 r. wiele państw członkowskich 21 uwzględnia już w swoich NRAA scenariusze dodatkowe w stosunku do centralnego scenariusza referencyjnego, które modelują inne tempo transformacji energetycznej. Niektóre państwa członkowskie 22 uwzględniają w swoich NRAA scenariusze modelujące ograniczoną dostępność zasobów lub ograniczoną przepustowość sieci 23 , co pozwala ocenić wpływ mało prawdopodobnych uwarunkowań o dużym wpływie na system elektroenergetyczny. Scenariusze te uwzględniają deterministyczne ryzyko pogorszenia, co odróżnia je od podejścia probabilistycznego przewidzianego w rozporządzeniu w sprawie energii elektrycznej, w którym to podejściu do niepewnych przyszłych zdarzeń przypisuje się prawdopodobieństwo ich wystąpienia. Ponadto w rozporządzeniu w sprawie energii elektrycznej przewidziano, że oceny wystarczalności zasobów mogą uwzględniać poziomy wrażliwości dotyczące ekstremalnych zdarzeń meteorologicznych. Kilka państw członkowskich 24 uwzględnia w swoich NRAA takie poziomy wrażliwości.
W 2020 r. ACER przyjęła metodę wyliczania wartości niedostarczonej energii (VoLL), kosztu kapitałowego nowej jednostki (CONE) oraz normy niezawodności. Zgodnie z tą metodą państwa członkowskie przeprowadzają badania ankietowe z udziałem różnych grup odbiorców energii elektrycznej, aby oszacować ich gotowość do płacenia za zdolność wytwórczą, a także z udziałem różnych grup dostawców zdolności wytwórczych, aby oszacować koszt kapitałowy nowej jednostki. Wdrażanie metody ACER na szczeblu krajowym różni się znacznie w poszczególnych państwach członkowskich 25 . W niedawnym badaniu konsultacyjnym ACER 26 stwierdzono, że znacznych rozbieżności między państwami członkowskimi w zakresie VoLL (wartości ocenianej z zastosowaniem podejścia opartego na badaniach) i CONE prawdopodobnie nie można w pełni wyjaśnić specyfiką krajową odzwierciedlającą różnice strukturalne w ich gospodarce. W badaniu tym wskazano na możliwe trudności we wdrażaniu 27 oraz na różnorodność wyników związaną z podejściem opartym na badaniach. Te problemy z wdrażaniem mogą prowadzić do odchyleń, które mogą skutkować nadmiernym lub niedostatecznym inwestowaniem w bezpieczeństwo dostaw. Wdrożenie przedmiotowej metody i przeprowadzenie badania VoLL, CONE i normy niezawodności w każdym państwie członkowskim może być również uciążliwe i kosztowne, zwłaszcza dla małych organów krajowych, którym może brakować zasobów i personelu do wykonania tego zadania.
3.3Zasady projektowania mechanizmów zdolności wytwórczych
Na podstawie praktyki Komisja zidentyfikowała wymienione poniżej główne niedociągnięcia w projektowaniu mechanizmów zdolności wytwórczych.
Po pierwsze niektóre mechanizmy zdolności wytwórczych zawierają wymogi dotyczące projektowania produktu, które mogą utrudniać udział nowych technologii (takich jak odpowiedź odbioru i magazynowanie), co utrwala istniejący koszyk energetyczny 28 . Wymogi te obejmują na przykład: wymogi dotyczące dostępności i ograniczające korekcyjne współczynniki dyspozycyjności (tj. odsetek zainstalowanej mocy jednostki charakteryzujący jej efektywną zdolność wytwórczą), minimalne kwalifikujące się zdolności, wymogi dotyczące długotrwałych dostaw oraz minimalne wielkości ofert.
Po drugie w przypadku niektórych mechanizmów zdolności wytwórczych ważne jest, aby wspierać nowe jednostki (np. poprzez zawieranie umów długoterminowych), co w praktyce może wymagać czasu. Jak wynika ze sprawozdania ACER z monitorowania bezpieczeństwa dostaw za 2024 r., głównymi beneficjentami wsparcia są przedsiębiorstwa działające od dawna na rynku, będące „tradycyjnymi” dostawcami zdolności wytwórczych. W szczególności głównymi beneficjentami mechanizmów zdolności wytwórczych począwszy od 2022 r. są elektrownie zasilane gazem ziemnym, a kolejnymi – elektrownie jądrowe i elektrownie wodne 29 . Jednocześnie nietradycyjni dostawcy zdolności wytwórczych, tacy jak dostawcy energii ze źródeł odnawialnych, operatorzy usług magazynowania i operatorzy odpowiedzi odbioru, stanowią niewielką część zdolności wytwórczych wynagradzanych przez mechanizmy zdolności wytwórczych, chociaż ich udział wykazuje pozytywną tendencję wzrostową 30 . Należy jednak pamiętać, że jest to częściowo spowodowane tym, że ogólnorynkowe mechanizmy zdolności wytwórczych odzwierciedlają koszyk energii elektrycznej, a większość wynagrodzenia trafia do istniejących zasobów na rynku.
Po trzecie mechanizmy zdolności wytwórczych czasami nie pozwalają na skuteczny udział zasobów transgranicznych na równi z krajowymi dostawcami zdolności wytwórczych zgodnie z wymogiem zawartym w rozporządzeniu w sprawie energii elektrycznej 31 . Z wyjątkiem polskiego mechanizmu zdolności wytwórczych wdrażanie ram bezpośredniego udziału transgranicznego w pozostałych ogólnorynkowych mechanizmach zdolności wytwórczych jest albo w toku (Belgia, Francja i Irlandia), albo jest uproszczone (Włochy). Według niektórych badań 32 wynika to z faktu, że obecne ramy udziału transgranicznego, w tym metody opracowane przez ACER, są złożone i trudne do wdrożenia. Ponadto rozporządzenie w sprawie energii elektrycznej stanowi, że maksymalne dopuszczalne wejściowe zdolności wytwórcze (MEC) do celów udziału w mechanizmach zdolności wytwórczych powinny być obliczane przez regionalne centra koordynacyjne (RCC) na podstawie rocznych ocen ERAA. Do 2023 r. państwa członkowskie same obliczały MEC (ponieważ nie ustanowiono procesu obliczania w ramach RCC, a wyniki ERAA nie były dostępne). W 2024 r. RCC po raz pierwszy opracowały zalecenia dotyczące MEC w oparciu o wyniki zatwierdzonej ERAA z 2023 r. Obecnie ENTSO-E ocenia jednak w pełni wystarczalność zasobów jedynie przez cztery z dziesięciu docelowych lat, o których mowa w rozporządzeniu w sprawie energii elektrycznej. Tworzy to lukę w danych wymaganych do celów obliczania MEC.
Po czwarte kary stosowane w ramach mechanizmów zdolności wytwórczych, aby zachęcić dostawców zdolności wytwórczych do wywiązywania się ze swoich zobowiązań, różnią się w poszczególnych państwach członkowskich. Istniejące systemy kar w ramach mechanizmów zdolności wytwórczych nie zawsze zapewniają wystarczająco odpowiednie zachęty, aby faktycznie zagwarantować realizację zakontraktowanej usługi 33 . Na przykład kary za opóźnienia w budowaniu zdolności lub za brak dostępności są zasadniczo znacznie niższe niż w przypadku VoLL wykorzystywanej do określenia kosztów braku zdolności i uzasadnienia mechanizmów zdolności wytwórczych.
Ponadto rozporządzenie (UE) 2024/1747 (art. 19g i 19h) umożliwia państwom członkowskim wprowadzenie systemów wsparcia elastyczności niezwiązanej z paliwami kopalnymi. Biorąc pod uwagę, że cel takich systemów elastyczności może pokrywać się z celami mechanizmów zdolności wytwórczych, należy rozważyć wzajemne oddziaływanie między mechanizmami zdolności wytwórczych a środkami elastyczności, aby zapewnić w najbardziej opłacalny sposób połączenie niezawodnych i elastycznych zdekarbonizowanych zdolności niezbędnych dla przyszłego systemu energetycznego.
3.4Konsultacje publiczne, przejrzystość i ocena
Od dnia 1 lipca 2023 r. zgodnie z zasadami pomocy państwa członkowskie mają obowiązek zasięgać przez 4–6 tygodni (w zależności od budżetu systemu) opinii publicznej na temat wszelkich środków w zakresie bezpieczeństwa dostaw, wymagających zatwierdzenia pomocy państwa 34 . Wymóg ten (wraz z podobnym wymogiem dotyczącym systemów dekarbonizacji) wprowadzono w celu zapewnienia, aby zainteresowane strony były świadome wszelkich planowanych środków i miały możliwość przeanalizowania struktury i kluczowych parametrów planowanych mechanizmów zdolności wytwórczych finansowanych przez państwo oraz przedstawienia uwag na ten temat. Na przykład umożliwia to uczestnikom rynku przedstawianie opinii na temat kwalifikacji wstępnej i wymogów dostępności zdolności wytwórczych oraz kar, które to wymogi i kary, jak opisano powyżej, mogą stanowić bariery dla udziału niektórych zasobów, co przyczynia się do zmniejszenia konkurencji i zwiększenia kosztów. Wymogi te ustanawiają jednak również dodatkowy krok proceduralny dla organów krajowych pragnących wprowadzić mechanizmy zdolności wytwórczych.
3.5Czas trwania procesu zatwierdzania
Państwa członkowskie uznały 35 , że proces przyjmowania decyzji w sprawie pomocy państwa w odniesieniu do mechanizmów zdolności wytwórczych jest długotrwały. Obecny proces zatwierdzania mechanizmu zdolności wytwórczych trwa zazwyczaj co najmniej sześć miesięcy. Praktyka pokazuje jednak, że rozmowy prowadzone z państwami członkowskimi przed zgłoszeniem trwały zazwyczaj dłużej, tj. do dwóch lat. Wynikało to nie tylko z „pilotażowego” charakteru pierwszych procedur na podstawie nowych przepisów rozporządzenia w sprawie energii elektrycznej (art. 20–27), lecz również z faktu, że na etapie poprzedzającym zgłoszenie projektowanie systemu nadal trwa: wstępne pomysły są nadal przedmiotem dyskusji w państwach członkowskich, a do sfinalizowania szczegółowego projektu środka i zapewnienia jego zgodności z wymogami prawodawstwa UE koniecznych jest zazwyczaj kilka rund wewnętrznej wymiany poglądów z krajowymi zainteresowanymi stronami oraz ze służbami Komisji.
4.WNIOSKI KOMISJI DOTYCZĄCE USPRAWNIENIA I UPROSZCZENIA
4.1 Przegląd metody ACER na potrzeby ERAA
Zgodnie z art. 69 ust. 3 rozporządzenia w sprawie energii elektrycznej Komisja, na podstawie niniejszego sprawozdania, zwraca się do ACER o wprowadzenie odpowiednich zmian w metodzie ERAA. Aby rozwiązać przedstawione powyżej problemy związane z metodą ERAA, ACER (we współpracy z ENTSO-E) powinna dokonać przeglądu swojej metody oceny wystarczalności na poziomie Unii i rozważyć dokonanie przeglądu metody obliczania wskaźników wystarczalności, aby zmniejszyć obciążenie państw członkowskich związane z wdrażaniem i ułatwić zharmonizowane wdrażanie unijnych ram.
Metodę tę należy zaktualizować i uprościć w wielu obszarach, aby zapewnić solidność ram i łatwość ich wdrażania przez zainteresowane strony (przez ENTSO-E na szczeblu UE i operatorów systemów przesyłowych („OSP”) lub przez inne podmioty na szczeblu krajowym), z uwzględnieniem wniosków wynikających z praktyki.
We wniosku Komisji skierowanym do ACER określono jedynie zakres takiego uproszczenia metody ERAA. ENTSO-E musi przedłożyć ACER do zatwierdzenia szczegółowe projekty propozycji metody, zgodnie z art. 27 rozporządzenia w sprawie energii elektrycznej.
4.1.1Ramy scenariusza
Zgodnie z metodą ERAA (art. 3) identyfikacja problemów z wystarczalnością powinna opierać się na jednym centralnym scenariuszu referencyjnym (w wariancie 36 uwzględniającym zatwierdzone mechanizmy zdolności wytwórczych lub nieuwzględniającym takich mechanizmów), natomiast dodatkowe poziomy wrażliwości służą wyłącznie do celów rzetelnej oceny stwierdzonego problemu z wystarczalnością.
Obecny centralny scenariusz referencyjny opiera się na realizacji celów określonych w krajowych planach w dziedzinie energii i klimatu, obejmujących cele i założenia polityczne. W krajowych planach w dziedzinie energii i klimatu opisano trajektorie przyszłej mocy zainstalowanej (odnawialne źródła energii, magazynowanie) i przyszłego zapotrzebowania (elektryfikacja, efektywność energetyczna) zgodnie z ambitnymi celami UE. Krajowe plany w dziedzinie energii i klimatu państw członkowskich stanowią najlepszy dostępny plan przedstawiający przyszłość systemu energetycznego w okresie transformacji energetycznej. Scenariusz ten nie uwzględnia jednak faktu, że mogą wystąpić opóźnienia we wdrażaniu środków opisanych w planach oraz że takie opóźnienia mogą mieć wpływ na wystarczalność systemu. Ponadto krajowe plany w dziedzinie energii i klimatu są aktualizowane co pięć lat, a pierwotne trajektorie mogą odbiegać od uprzedniego planu. Na przykład rozwój nowych aktywów związanych z produkcją energii elektrycznej (np. OZE, energia jądrowa), zapotrzebowania na energię elektryczną (np. elektroliza wodoru) i kluczowej infrastruktury (sieć krajowa, przyłączenie aktywów produkcyjnych, połączenia wzajemne) może odbiegać od planowanego rozwoju pod względem składu lub tempa.
Dlatego też można by przewidzieć dokonanie przeglądu ram scenariusza i wprowadzenie w metodzie identyfikacji problemów z wystarczalnością dodatkowego „scenariusza tendencji i prognoz”, który państwa członkowskie mogłyby wykorzystywać do uzasadnienia wprowadzenia mechanizmu zdolności wytwórczych. Wprowadzenie takiego scenariusza byłoby korzystne, ponieważ pozwalałoby uwzględnić alternatywną wizję przyszłości, np. taką, w której odnawialne źródła energii, energia jądrowa lub magazynowanie są wdrażane w innym tempie, a elektryfikacja odbywa się w innym tempie.
Ten „scenariusz tendencji i prognoz” – również określony w sposób probabilistyczny – byłby scenariuszem uwzględniającym rzeczywiste postępy w realizacji krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu państw członkowskich. Obejmuje to zaobserwowaną ewolucję podaży i popytu (z uwzględnieniem np. tempa elektryfikacji i efektywności energetycznej) oraz rozwój sieci, z uwzględnieniem ryzyka, że niektóre państwa nie zrealizują celów i założeń w terminie 37 . Z tego powodu drugi scenariusz nie powinien obejmować innych rodzajów ryzyka, aby uniknąć zniekształcenia jego celu, jakim jest odzwierciedlenie rzeczywistego tempa transformacji energetycznej. Cel ten wymaga również, aby tendencje użyte w drugim scenariuszu nie były bardziej zachowawcze niż prognozy państw członkowskich obejmujące już przyjęte i wdrożone polityki i środki. Ponadto dokonując tego rozszerzenia ram scenariusza, konieczne jest określenie odpowiednich wskaźników porównawczych w celu przedstawienia różnic między centralnymi scenariuszami referencyjnymi; wskaźniki te umożliwią również zainteresowanym stronom skuteczne porównywanie głównych założeń na przestrzeni lat. Dodatkowy scenariusz musi zapewniać odpowiednią równowagę między realizmem a zachowawczością, aby uniknąć ryzyka wzrostu kosztów dla konsumentów bez znaczących dodatkowych korzyści.
Z powyższych względów dodatkowy scenariusz i zawarte w nim założenia, w szczególności oparte na danych historycznych 38 i aktualnych prognozach 39 , różniące się od założeń i celów przedstawionych przez państwa członkowskie na potrzeby zapewnienia zgodności z celami Unii w zakresie energii i klimatu na 2030 r. i jej celem polegającym na osiągnięciu neutralności klimatycznej do 2050 r., należy poddać szczegółowym konsultacjom publicznym. ACER powinna udzielić wskazówek dotyczących sposobu przeprowadzania tych konsultacji publicznych. Referencyjna grupa przedstawicielska ds. dziesięcioletniego planu rozwoju sieci jest proszona o wyrażenie opinii na temat spójności scenariuszy ERAA z scenariuszem ramowym dziesięcioletniego planu rozwoju sieci.
Należy przypomnieć, że NRAA nadal odgrywałyby rolę w zapewnianiu, aby przy projektowaniu mechanizmu zdolności wytwórczych można było uwzględnić konkretne zmiany określone przez państwa członkowskie.
4.1.2Wybór docelowych lat
Metoda ERAA (art. 4.1) wymaga modelowania każdego roku w dziesięcioletnim okresie (w oparciu o wymóg określony w rozporządzeniu w sprawie energii elektrycznej). Posiadanie wyników dla każdego roku jest ważne dla podejmowania decyzji w sprawie konieczności wprowadzenia mechanizmu zdolności wytwórczych, a także dla wyliczania maksymalnych wejściowych zdolności wytwórczych na potrzeby transgranicznego udziału w mechanizmach zdolności wytwórczych. Zainteresowane strony (ENTSO-E) napotkały jednak trudności obliczeniowe przy modelowaniu każdego z tych 10 lat. W duchu uproszczenia model ten mógłby w przyszłości wyraźnie modelować ograniczoną liczbę docelowych lat, które mają kluczowe znaczenie dla podejmowania decyzji dotyczących mechanizmów zdolności wytwórczych (w tym wyliczania maksymalnych wejściowych zdolności wytwórczych), podczas gdy inne docelowe lata można by modelować poprzez ekstrapolację.
4.1.3Rola oceny efektywności ekonomicznej
Zgodnie z metodą ERAA (art. 6) ocena efektywności ekonomicznej modeluje decyzje o wejściu na rynek i wycofaniu się z niego. Obecnie model ERAA mierzy efektywność ekonomiczną zasobów za pomocą podejścia opartego na tzw. „kosztach systemowych”, które minimalizuje ogólne koszty systemu, tj. sumę kosztów stałych i całkowitych kosztów operacyjnych. Takie podejście, optymalizujące jednorazowo koszty całego systemu europejskiego, doprowadziło do znacznych ograniczeń obliczeniowych i niespójności między decyzjami dotyczącymi wprowadzenia i wycofania zdolności wytwórczych a szacowanym ryzykiem w zakresie wystarczalności. Aby wyeliminować te problemy, efektywność ekonomiczna zasobów powinna opierać się na podejściu bazującym na „maksymalizacji dochodów”, które mierzy różnicę między oczekiwanymi dochodami a kosztami w odniesieniu do każdego zasobu zdolności 40 . Takie podejście stosują już niektórzy operatorzy systemów przesyłowych w Europie. Umożliwienie rozbicia oceny efektywności ekonomicznej na mniejsze, mniej wymagające pod względem obliczeniowym iteracje jest bardziej efektywne (jako „podejście iteracyjne” 41 ) i lepiej modeluje decyzje dotyczące wprowadzenia i wycofania zdolności wytwórczych. Metoda ERAA powinna obejmować proces końcowy umożliwiający bezpośrednią identyfikację wolumenu, który ma zostać zakupiony dla każdego obszaru rynkowego w związku z luką w wystarczalności zidentyfikowaną w modelu. Ponadto podejście to ułatwi zastosowanie metody wyznaczania zdolności przesyłowych w oparciu o podejście FBA, która odpowiednio odzwierciedla możliwości handlu transgranicznego i leżące u jego podstaw korzyści w zakresie dobrobytu. Dalsze uproszczenie mogłoby dotyczyć zmiany liczby lat klimatycznych modelowanych w ocenie probabilistycznej przy jednoczesnym zapewnieniu, aby dokładnie odzwierciedlała ona zapotrzebowanie na wystarczalność zasobów.
Obecnie ERAA modeluje zachowania inwestycyjne, obliczając CONE (koszt kapitałowy nowej jednostki) przy użyciu dwóch kluczowych parametrów: średniego ważonego kosztu kapitału (WACC) i stóp progowych (tj. minimalnej stopy zwrotu wymaganej przez podmioty finansujące (akcjonariuszy lub wierzycieli) do finansowania inwestycji w technologię referencyjną na obszarze geograficznym uwzględnionym we wniosku). Niektóre zainteresowane strony podkreśliły obawy, że ocena może być potencjalnie zbyt optymistyczna w odniesieniu do zachowań inwestycyjnych, tj. sugerowały, że inwestorzy niechętni do podejmowania ryzyka nie będą w stanie sfinansować projektu ze względu na skrajne gwałtowne skoki cen występujące kilka godzin w roku. W związku z tym należy również zwrócić szczególną uwagę na warunki procesu podejmowania decyzji inwestycyjnych poprzez odpowiednie modelowanie niechęci do podejmowania ryzyka przez racjonalnego inwestora za pomocą „stóp progowych”.
4.1.4Międzyobszarowe zdolności przesyłowe
Obecna ERAA (art. 4.7 metody ERAA) modeluje wymiany międzystrefowe z państwami trzecimi na dwa różne sposoby: i) w przypadku systemów, które w ogóle nie są modelowane 42 (Rosja, Białoruś), nie zakłada się wymiany międzystrefowej; oraz ii) w przypadku systemów, które „nie są wyraźnie modelowane” (Maroko, Mołdawia, Tunezja i Ukraina) 43 , wymiany międzystrefowe muszą odzwierciedlać warunki rynkowe i oczekiwane praktyki operacyjne (w tym konkretne umowy przyłączeniowe). ENTSO-E powinna stale monitorować założenia związane z tymi wymianami międzystrefowymi z państwami trzecimi (pod nadzorem ACER) w celu odzwierciedlenia poziomu ryzyka związanego z tymi systemami.
4.1.5Wpływ środków zawartych w planach wdrażania państw członkowskich
Metoda ERAA (art. 3.3 i 5.14) zawiera wymóg, zgodnie z którym ocena powinna być spójna ze środkami i działaniami określonymi przez państwa członkowskie w planach wdrażania zgodnie z art. 20 ust. 3 rozporządzenia w sprawie energii elektrycznej. W duchu uproszczenia (oraz zgodnie z art. 23 ust. 5 rozporządzenia w sprawie energii elektrycznej) ocena mogłaby w przyszłości obejmować przewidywanie prawdopodobnego wpływu środków zawartych w planach wdrażania państw członkowskich, zamiast być dostosowaną do tych środków.
Ponadto w przypadku stwierdzenia (i modelowania w ERAA) pośredniego zakłócenia procesu kształtowania się cen hurtowych zgodnie z art. 10 ust. 4 rozporządzenia w sprawie energii elektrycznej metoda ERAA (art. 3.7) wymaga, aby ocena zawierała obowiązkowy poziom wrażliwości w celu ustalenia, czy pośrednie zakłócenia procesu kształtowania się cen mogą stanowić potencjalne źródło problemów z wystarczalnością zasobów. Na potrzeby uproszczenia ten poziom wrażliwości mógłby stać się nieobowiązkowy.
4.1.6Korekcyjne współczynniki dyspozycyjności
Metoda ERAA (art. 4.4) zawiera wymogi dotyczące dostępności źródeł dostaw. Należy wypracować wspólną opinię na temat definicji korekcyjnych współczynników dyspozycyjności dla różnych technologii. Te korekcyjne współczynniki dyspozycyjności powinny być podawane do wiadomości publicznej przez ENTSO-E (pod nadzorem ACER).
4.1.7Wkład odpowiedzi odbioru i magazynowania
Metoda ERAA (art. 4.3 i 4.5) zawiera wymogi dotyczące sposobu modelowania odpowiedzi odbioru i magazynowania. Elastyczne technologie niezwiązane z paliwami kopalnymi nie były jednak jeszcze przedmiotem wdrażania w ramach ERAA. W miarę postępu transformacji energetycznej i rozwoju ich modelu biznesowego coraz istotniejsze staje się uwzględnienie w ramach ERAA zasobów elastyczności niezwiązanej z paliwami kopalnymi oraz wszelkich zasobów wspieranych w ramach środków elastyczności (np. lepsze odzwierciedlenie ograniczeń rampowania w modelu dysponowania ekonomicznego, lepsze uwzględnienie przychodów z usług pomocniczych 44 na potrzeby oceny efektywności ekonomicznej, lepsze oszacowanie zasobów lokalnych, np. pomp ciepła, penetracji pojazdów elektrycznych itp.); ERAA powinna nie tylko odpowiednio uwzględnić wkład odpowiedzi odbioru i magazynowania, lecz także wnieść odpowiedni wkład w ocenę potrzeb w zakresie elastyczności, co pozwoli uniknąć podwójnej pracy dla państw członkowskich.
4.1.8Przejrzystość i interakcja z zainteresowanymi stronami
Metoda ERAA (art. 9 i 11) zawiera już wymogi dotyczące przejrzystości i interakcji z zainteresowanymi stronami. Należy kontynuować działania na rzecz zwiększenia przejrzystości. Na przykład zainteresowane strony i organy regulacyjne zwróciły się o publikację wyników ERAA dotyczących godzinowej dystrybucji niedostarczonej energii. Takie informacje mają kluczowe znaczenie dla państw członkowskich i zainteresowanych stron, aby zrozumieć, w jakim stopniu zdarzenie związane z niedoborem stanowi poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa dostaw, i powinny być objęte ERAA. ENTSO-E (pod nadzorem ACER) powinna udostępniać publicznie dane wejściowe (art. 5 metody ERAA), które nie są specyficzne dla danego państwa członkowskiego, ale są wykorzystywane jako wartości domyślne we wszystkich obszarach rynkowych w modelu ERAA (np. wskaźniki kosztów zasobów, korekcyjne współczynniki dyspozycyjności).
4.2 Usprawnienie procesu zatwierdzania przez Komisję mechanizmów zdolności wytwórczych
Aby można było zgodnie z prawem przyznać pomoc państwa za pośrednictwem mechanizmu zdolności wytwórczych, wymagana jest decyzja Komisji o zatwierdzeniu. Przyjęcie decyzji w sprawie pomocy państwa w odniesieniu do krajowego mechanizmu zdolności wytwórczych wymaga oceny jego zgodności z wymogami określonymi w rozporządzeniu w sprawie energii elektrycznej (art. 20–27) oraz w sekcji 4.8 CEEAG.
Aby uwzględnić zastrzeżenia państw członkowskich i przyspieszyć zatwierdzanie mechanizmów zdolności wytwórczych, Komisja proponuje opracowanie uproszczonej procedury pomocy państwa w odniesieniu do projektów mechanizmów zdolności wytwórczych, które to projekty opierają się na wcześniej zdefiniowanych gotowych modelach bazujących na najlepszych praktykach i w odniesieniu do których można w związku z tym oczekiwać, że ograniczą zakłócenia konkurencji. Ta uproszczona procedura zostanie zaproponowana jako część nowych ram pomocy państwa, o których mowa w filarze 2 komunikatu w sprawie kompasu konkurencyjności 45 .
Aby umożliwić ocenę prawną wymaganą na podstawie rozporządzenia w sprawie energii elektrycznej i zasad pomocy państwa, a także aby zapewnić wytyczne niezbędne w odniesieniu do zazwyczaj złożonych projektów krajowych, ta uproszczona procedura obejmowałaby obowiązkowy zestaw zasad projektowania. Chociaż decyzja w sprawie pomocy państwa nadal byłaby konieczna do zatwierdzenia mechanizmu zdolności wytwórczych, w przypadku państw członkowskich, które stosują procedurę uproszczoną, można by znacznie przyspieszyć dyskusje z Komisją.
Proponowana uproszczona procedura obejmowałaby dwie najpowszechniejsze struktury mechanizmów zdolności wytwórczych – jedną dotyczącą ogólnorynkowych centralnych mechanizmów zdolności wytwórczych nabywcy i jedną dotyczącą rezerw strategicznych – i podsumowywałaby kluczowe elementy, które państwa członkowskie są zobowiązane przedstawić w formie listy kontrolnej.
Jeśli planowana przez państwo członkowskie struktura mechanizmu zdolności wytwórczych byłaby zgodna ze wszystkimi elementami listy kontrolnej, Komisja przystąpiłaby do szybkiego przyjęcia decyzji w sprawie pomocy państwa bez potrzeby dalszych dyskusji na temat struktury.
Wymogi dotyczące tego uproszczonego procesu mogą obejmować, co następuje:
·Państwa członkowskie mogą stosować uproszczoną procedurę, jeżeli w celu wykazania konieczności systemu opierają się na najnowszym sprawozdaniu ERAA (zatwierdzonym przez ACER). Jak określono w pkt 4.1, metoda ERAA zostanie w przyszłości uproszczona, a państwom członkowskim zostanie zapewniona dodatkowa elastyczność w zakresie uzasadniania swojego systemu na podstawie ERAA.
·W ramach dodatkowego uproszczenia mającego na celu przyspieszenie procesu zatwierdzania mechanizmu zdolności wytwórczych Komisja zwróci się do ACER o obliczenie wartości referencyjnej niedostarczonej energii dla wszystkich państw członkowskich, wykorzystując obecne doświadczenia w celu zwiększenia efektywności i spójności obliczeń. ACER powinna również udostępnić wskaźniki referencyjne kosztów na szczeblu UE, biorąc pod uwagę istniejące badania dotyczące kosztów kapitałowych nowej jednostki oraz najlepsze dostępne analizy ekonomiczne. Te wartości referencyjne (które zostaną natychmiast udostępnione przez ACER) umożliwią państwom członkowskim szybkie ustanowienie norm niezawodności, jeżeli zdecydują się one na uwzględnienie obliczeń ACER.
·Jeżeli chodzi o ogólny proces zatwierdzania mechanizmów zdolności wytwórczych, państwa członkowskie, które nie przyjęły jeszcze planu wdrażania, mogą przedłożyć Komisji swój plan na długo przed wprowadzeniem swojego systemu. Państwa członkowskie mogą wdrożyć proponowane reformy zawarte w ich planach równolegle z wprowadzeniem systemu. Państwa członkowskie, które przedłożyły już plan wdrażania i otrzymały opinię Komisji, nie są zobowiązane do wydania nowego planu wdrażania.
·Ponadto, jeżeli chodzi o projektowanie systemu, powinno ono być zgodne z obowiązkowym zestawem zasad projektowania. Komisja szczegółowo określi te najlepsze praktyki w ramach wniosku dotyczącego nowych ram pomocy państwa.
5.WNIOSKI I DALSZE DZIAŁANIA
Na podstawie przeglądu procedury związanej z wnioskami o wprowadzenie mechanizmów zdolności wytwórczych na podstawie rozdziału IV rozporządzenia w sprawie energii elektrycznej Komisja stwierdza, że szereg elementów można usprawnić, a przedmiotową procedurę można uprościć pod pewnymi warunkami.
Zgodnie z art. 69 ust. 3 rozporządzenia w sprawie energii elektrycznej do dnia 17 kwietnia 2025 r. Komisja w stosownych przypadkach przedstawi wnioski mające na celu uproszczenie procesu oceny mechanizmów zdolności wytwórczych.
Taki wniosek jest przedstawiony szczegółowo w załączniku I do projektu komunikatu Komisji w sprawie ram środków pomocy państwa na rzecz wsparcia Paktu dla czystego przemysłu (ramy pomocy państwa na rzecz Paktu dla czystego przemysłu – CISAF). Przed przyjęciem wniosku przeprowadzone zostaną konsultacje z państwami członkowskimi.
Stanowisko Komisji w sprawie niniejszego sprawozdania pozostaje bez uszczerbku dla jej ewentualnego stanowiska wobec zgodności dowolnego krajowego środka wykonawczego z prawem UE.
Zob. art. 20 i art. 21 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2019/943.
Komunikat Komisji – Wytyczne w sprawie pomocy państwa na ochronę klimatu i środowiska oraz cele związane z energią z 2022 r., C/2022/481, Dz.U. C 80 z 18.2.2022, s. 1.
Metoda wyliczania wartości niedostarczonej energii (VoLL), kosztu kapitałowego nowej jednostki (CONE) oraz normy niezawodności: Microsoft Word – VOLL CONE RS – Załącznik I (europa.eu) .
Ocena wystarczalności jest badaniem zdolności systemu elektroenergetycznego do zaspokajania obecnego i przewidywanego zapotrzebowania na energię elektryczną.
Methodology for the European resource adequacy assessment [Metoda oceny wystarczalności zasobów na poziomie europejskim]: Microsoft Word – ERAA – Załącznik I (europa.eu) .
Metoda umożliwiająca transgraniczny udział w mechanizmach zdolności wytwórczych: Microsoft Word – XBP CM – Załącznik I – Specyfikacje techniczne (europa.eu) .
Państwa członkowskie często omawiają z Komisją projekt planu reformy rynku przed jego formalnym przedłożeniem, co ułatwia szybkie przyjęcie opinii Komisji w sprawie tego planu.
OSP i organy krajowe często omawiają krajowe oceny wystarczalności z ACER przed formalnym przedłożeniem swoich sprawozdań. Pomaga to ACER we wczesnym identyfikowaniu wszelkich problemów związanych ze sprawozdaniami, dotyczących założeń, metody itp.
Metoda wyliczania wartości niedostarczonej energii (VoLL), kosztu kapitałowego nowej jednostki (CONE) oraz normy niezawodności; metoda oceny wystarczalności zasobów na poziomie europejskim; oraz metody dotyczące transgranicznego udziału w mechanizmach zdolności wytwórczych.
Sprawozdania te są dostępne pod adresem: https://www.acer.europa.eu/electricity/security-of-supply/monitoring-security-electricity-supply .
Obejmuje to dwie decyzje w sprawie pomocy państwa mające na celu zmianę systemu belgijskiego, dostępne pod numerami SA.54915 i SA.104336 .
Decyzja dostępna pod numerem SA.55604 .
Informacje o konsultacjach są dostępne pod adresem: https://ec.europa.eu/info/law/better-regulation/have-your-say/initiatives/13668-Electricity-market-reform-of-the-EUs-electricity-market-design/public-consultation_pl .
Dokument roboczy służb Komisji, Reform of Electricity Market Design [Reforma struktury rynku energii elektrycznej], SWD(2023) 58 final, https://energy.ec.europa.eu/system/files/2023-03/SWD_2023_58_1_EN_autre_document_travail_service_part1_v6.pdf .
Zob. wnioski Forum z 2023 r.: https://energy.ec.europa.eu/events/38th-meeting-european-electricity-regulatory-forum-2023-06-08_en . Zob. wnioski Forum z 2024 r.: https://energy.ec.europa.eu/events/39th-european-electricity-regulatory-forum-2024-05-27_en.
Wytyczne te są dostępne pod adresem: https://circabc.europa.eu/ui/group/8f5f9424-a7ef-4dbf-b914-1af1d12ff5d2/library/e82f54ba-9c2a-470b-89ae-6c8ca0ceb947/details .
Belgia, Bułgaria, Finlandia, Francja, Niemcy, Grecja, Irlandia, Włochy, Litwa, Polska, Hiszpania, Szwecja (Estonia obecnie przechodzi ten proces).
Kwestię tę poruszono również podczas dwóch warsztatów z udziałem państw członkowskich, zorganizowanych w czerwcu 2023 r.
acer.europa.eu/sites/default/files/documents/Publications/Security_of_EU_electricity_supply_2023.pdf .
Belgia, Bułgaria, Czechy, Francja, Hiszpania, Portugalia (sprawozdanie ACER z monitorowania bezpieczeństwa dostaw za 2024 r.).
Estonia, Belgia, Finlandia i Szwecja (sprawozdanie ACER z monitorowania bezpieczeństwa dostaw za 2024 r.).
Sytuacje te obejmują na przykład jednoczesne awarie wielu elementów sieci, zakłócenia w dostawie paliwa do wytwarzania energii elektrycznej, mniejszą dostępność zagranicznych lub lokalnych elektrowni jądrowych.
Niemcy, Irlandia, Włochy i Szwecja (sprawozdanie ACER z monitorowania bezpieczeństwa dostaw za 2024 r.).
Sprawozdanie ACER z monitorowania bezpieczeństwa dostaw za 2021 r., s. 8.
Wynika to z faktu, że państwa członkowskie podjęły decyzje w oparciu o szereg czynników dotyczących struktury badania i przetwarzania powiązanych wyników.
Zob. sprawozdanie ACER z monitorowania rynku za 2023 r. dotyczące przeszkód dla odpowiedzi odbioru i inteligentnej mapy mechanizmów wystarczalności zasobów: smarten.eu/wp-content/uploads/2022/01/the_smarten_map_2021_DIGITAL_final.pdf .
Ich względne udziały w 2023 r. wynosiły odpowiednio około 32 %, 24 % i 15 %.
Według sprawozdania ACER z monitorowania bezpieczeństwa dostaw za 2023 r. w 2022 r. odnawialne źródła energii inne niż elektrownie wodne odpowiadały za zaledwie 6 GW lub 3 % całkowitych zdolności wytwórczych, odpowiedź odbioru odpowiadała za 4 GW, a magazynowanie nadal utrzymywało się na niskim poziomie wynoszącym 300 MW.
Sprawozdanie ACER z monitorowania bezpieczeństwa dostaw za 2023 r.
Menegatti, E., Meeus, L. (2024), FSR Policy Brief: An easy fix to streamline capacity markets [Nota orientacyjna FSR: Prosty sposób na usprawnienie rynków zdolności wytwórczych]: https://hdl.handle.net/1814/77492
Sprawozdanie ACER z monitorowania bezpieczeństwa dostaw za 2023 r.
Pkt 348 CEEAG .
Wstępne konsultacje z państwami członkowskimi przeprowadzono w czerwcu 2023 r., kiedy to Komisja zorganizowała dwa warsztaty dla państw członkowskich, a także podczas Forum Organów Nadzoru Energii Elektrycznej w Rzymie w 2023 r.
W rozporządzeniu (UE) 2024/1747 podkreślono rolę mechanizmów zdolności wytwórczych w rozwiązywaniu problemów z wystarczalnością. W rezultacie wariant, który uwzględnia te zatwierdzone mechanizmy zdolności wytwórczych, staje się bardziej adekwatny niż wariant, który ich nie uwzględnia. Mogłoby to wspomóc działania na rzecz usprawnienia przedmiotowej metody.
https://www.eea.europa.eu/themes/climate/trends-and-projections-in-europe.
Np. zgodnie z art. 18 rozporządzenia w sprawie zarządzania unią energetyczną.
W tym na omawianych politykach i środkach, co do których istnieją realistyczne szanse przyjęcia.
Należy zmodyfikować ocenę efektywności ekonomicznej w celu lepszego uwzględnienia dochodów istotnych dla nowych czystych elastycznych zasobów (w tym pochodzących z rynków usług pomocniczych). W tym celu bardzo ważna jest ścisła interakcja z odpowiednimi zainteresowanymi stronami, które rozumieją rzeczywiste modele biznesowe tych technologii.
Symulacja dysponowania ekonomicznego polega na obliczeniu dochodów i kosztów w odniesieniu do różnych zasobów; następnie na podstawie wyników koryguje się inwestycje i ponownie przeprowadza się dysponowanie, po czym koryguje się zdolności itp. aż do osiągnięcia równowagi rynkowej.
Systemy te w ogóle nie są modelowane, tj. nie zakłada się wymiany międzystrefowej z tymi państwami trzecimi.
Systemy te są modelowane jako zewnętrzne najlepsze szacunki wymian międzystrefowych ze strefami modelowanymi.
Dane dostarczają OSP posiadający bezpośrednie połączenia wzajemne z tymi systemami; powinny one odzwierciedlać oczekiwane warunki rynkowe i praktyki operacyjne (w tym konkretne umowy przyłączeniowe).
Metoda ERAA (art. 6.9 lit. b)) umożliwia uwzględnienie wszystkich strumieni przychodów, w tym przychodów
z usług pomocniczych o kluczowym znaczeniu dla technologii magazynowania i odpowiedzi odbioru. Uwzględnianie tych przychodów być obowiązkowe.
29.1.2025 COM(2025) 30 final: eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52025DC0030 .