Bruksela, dnia 28.2.2025

COM(2025) 62 final

2025/0034(NLE)

Wniosek

ZALECENIE RADY

w sprawie programu polityki w zakresie europejskiej przestrzeni badawczej na lata 2025–2027

(Tekst mający znaczenie dla EOG)


UZASADNIENIE

1.KONTEKST WNIOSKU

•Przyczyny i cele wniosku

Celem europejskiej przestrzeni badawczej (EPB) jest tworzenie przestrzeni, w której „naukowcy, wiedza naukowa i technologie podlegają swobodnej wymianie” (art. 179 TFUE). EPB wznowiono w 2020 r., w tym przez przyjęcie Paktu na rzecz badań naukowych i innowacji 1 w Europie, w którym określono następujące obszary priorytetowe wspólnych działań państw członkowskich:

1)pogłębianie rzeczywiście funkcjonującego wewnętrznego rynku wiedzy;

2)wspólne podjęcie zielonej transformacji i transformacji cyfrowej oraz innych wyzwań mających oddziaływanie na społeczeństwo, a także zwiększanie udziału społeczeństwa w EPB;

3)zwiększenie dostępu do doskonałości w zakresie badań naukowych i innowacji w całej Unii oraz wzmacnianie wzajemnych powiązań między ekosystemami innowacji w całej Unii;

4)rozwijanie uzgodnionych inwestycji i reform w zakresie badań naukowych i innowacji.

Ustanawiając nowe struktury zarządzania i pierwszy program polityki w zakresie EPB na lata 2022–2024 obejmujący konkretne działania, UE nadała EPB nowy impuls, dostosowując strategie i polityki w dziedzinie badań naukowych i innowacji. Dzięki współpracy z państwami członkowskimi poczyniono znaczne postępy, zwłaszcza jeśli chodzi o rozwiązanie problemu rozdrobnienia ich systemów badań naukowych i innowacji. Inicjatywy koncentrowały się na karierach naukowców, infrastrukturze badawczej, otwartej nauce, budowaniu zaufania do nauki dzięki zaangażowaniu obywateli oraz uruchamianiu środków na rzecz tematycznej współpracy dotyczącej badań naukowych i innowacji. Wspólny proces ustalania priorytetów, współtworzony przez państwa członkowskie, zainteresowane strony i Komisję, przyczynił się do zwiększenia poczucia odpowiedzialności i większego zaangażowania we wdrażanie EPB, w szczególności w ramach pierwszego programu polityki w zakresie EPB.

Podobnie jak w pierwszym programie polityki w zakresie EPB na lata 2022–2024, w drugim programie polityki w zakresie EPB na lata 2025–2027 przedstawiono konkretne działania w ramach EPB, które służą jako strategiczne ramy wspierania współpracy między państwami UE, zwiększenia skuteczności systemów badań naukowych i innowacji oraz wspólnego sprostania wyzwaniom społecznym. Opierając się na wnioskach wyciągniętych z realizacji pierwszego programu, drugi program zapewnia równowagę między pogłębieniem działań dotyczących bieżących priorytetów za pomocą strukturalnych strategii politycznych a rozszerzeniem wizji EPB z wykorzystaniem nowych działań w ramach EPB. Strukturalne strategie polityczne to długoterminowe strategie polityczne w zakresie EPB, dotyczące na przykład otwartej nauki, infrastruktury badawczej i karier naukowych, które nie ograniczają się do indywidualnych programów polityki oraz które wpisują się w politykę krajową i europejską. Działania w ramach EPB są zwięzłe, oparte na polityce i ukierunkowane na cele, co ma zapewnić istotną wartość dodaną dla UE, państw członkowskich i zainteresowanych stron. Uznano, że istnieją luki, jeżeli chodzi o działania dotyczące sztucznej inteligencji w nauce, bezpieczeństwa badań naukowych, nauki na rzecz polityki, sprawiedliwości w nauce, przy czym są to obszary, w przypadku których uznano, że współpraca jest niezbędna. Ogólnie rzecz biorąc, w kolejnym programie polityki w zakresie EPB na lata 2025–2027 kładzie się wyraźniejszy nacisk na politykę i zapewnia się jaśniejszą strukturę, aby ułatwić wdrażanie tego programu przez administracje krajowe i zainteresowane strony.

Program polityki w zakresie EPB jest niewiążącym instrumentem służącym kierowaniu polityką krajową i unijną zgodnie z celami EPB określonymi w art. 179 TFUE. Służy on do koordynowania priorytetów państw członkowskich w pracach nad rozwojem EPB w oparciu o wspólne działania. W związku z tym zachęca się za jego pośrednictwem do dobrowolnej współpracy i koordynacji między państwami członkowskimi a UE. Ponieważ jest on dobrowolny, jego wdrażanie nie jest prawnie egzekwowane. Realizacja programu polityki w zakresie EPB opiera się na logice zmiennej geometrii. Forum EPB, skupiające Komisję Europejską, państwa członkowskie, państwa stowarzyszone w ramach programu „Horyzont Europa” i zainteresowane strony na szczeblu UE, służy jako organ zarządzający, którego celem jest wspólna koordynacja realizacji działań w ramach EPB.

Chociaż inicjatywy nieustawodawcze, takie jak program polityki w zakresie EPB na lata 2022–2024 zawierający dobrowolne zobowiązania w formie działań w ramach EPB, przyniosły znaczne postępy, pozostają one niewystarczające do usunięcia barier strukturalnych. W komunikacie Komisji z dnia 22 października 2024 r. w sprawie realizacji EPB 2 podkreślono, że utrzymują się pewne problemy, takie jak różnice pod względem osiąganych wyników w zakresie badań, rozwoju i innowacji w państwach członkowskich, niewystarczający poziom inwestycji prywatnych i publicznych w badania, rozwój i innowacje, poniżej celu 3 % PKB, rozdrobione ramy regulacyjne, ograniczone wsparcie transferu technologii oraz rozdrobnienie infrastruktury badawczej i technologicznej. Podsumowując, w komunikacie podkreślono potrzebę silniejszego zarządzania.

Aby sprostać wyzwaniom systemowym, przyszłe inicjatywy ustawodawcze będą uzupełnieniem programu polityki w zakresie EPB i mogłyby wprowadzić środki ustawodawcze wykraczające poza dobrowolne działania w ramach niewiążącego programu polityki w zakresie EPB. Takie inicjatywy (np. akt o EPB) będą okazją do rozwiązania problemów w drodze harmonizacji, jednolitego stosowania przepisów i egzekwowania polityki UE w celu stworzenia równych warunków działania we wszystkich państwach członkowskich. Można je będzie stosować względem obszarów uznanych za wymagające wiążących zasad lub struktur, aby osiągnąć cele EPB wykraczające poza dobrowolne środki koordynacji i współpracy. Powinno to znacznie ograniczyć rozdrobnienie polityki i systemów w zakresie badań naukowych i innowacji w UE.

2.PODSTAWA PRAWNA, POMOCNICZOŚĆ I PROPORCJONALNOŚĆ

•Podstawa prawna

Podstawę prawną niniejszej inicjatywy stanowi art. 292 TFUE. Zgodnie z art. 292 TFUE Rada może przyjmować zalecenia i stanowi na wniosek Komisji we wszystkich przypadkach, gdy Traktaty przewidują, że musi ona przyjmować akty na wniosek Komisji. Zgodnie z art. 179 ust. 1 TFUE Unia ma na celu wzmacnianie swojej bazy naukowej i technologicznej przez utworzenie EPB, w której naukowcy, wiedza naukowa i technologie podlegają swobodnej wymianie, oraz rozwój swojej konkurencyjności, także w przemyśle, a ponadto promowanie badań uznanych za niezbędne. Zgodnie z art. 181 TFUE Unia Europejska i państwa członkowskie muszą koordynować swoje działania w zakresie badań i rozwoju technologicznego, aby zapewnić wzajemną spójność polityk krajowych i polityki UE.

W ścisłej współpracy z państwami członkowskimi Komisja może podjąć każdą użyteczną inicjatywę w celu wsparcia takiej koordynacji, w szczególności inicjatywy mające na celu utworzenie wytycznych i wskaźników, organizowanie wymiany najlepszych praktyk i przygotowanie działań niezbędnych dla prowadzenia okresowego nadzoru i oceny. Parlament Europejski musi być w pełni informowany. Art. 182 ust. 5 otwiera możliwość uzupełnienia działań przewidzianych w wieloletnim programie ramowym poprzez zapewnienie Parlamentowi Europejskiemu i Radzie, stanowiącym zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą i po konsultacji z Europejskim Komitetem Ekonomiczno-Społecznym, możliwości przyjęcia środków niezbędnych do realizacji EPB.

Pomocniczość (w przypadku kompetencji niewyłącznych)

Celem EPB jest tworzenie przestrzeni, w której „naukowcy, wiedza naukowa i technologie podlegają swobodnej wymianie” (art. 179 ust. 1 TFUE). Ponieważ jest to inicjatywa oparta na wielopoziomowym zarządzaniu i w ramach której przyjmowane jest podejście obejmujące całą administrację rządową – poprzez zapewnienie dopasowania polityk na różnych poziomach zarządzania i w różnych dziedzinach polityki – jest ona zgodna z zasadą pomocniczości. Opiera się ona na poszanowaniu kompetencji państw członkowskich w tej dziedzinie oraz ma na celu zapewnienie, aby polityka w dziedzinie badań naukowych i innowacji była spójna na wszystkich szczeblach władzy (lokalnym, regionalnym, krajowym i globalnym). Wprowadza inicjatywy tworzące największą europejską wartość dodaną na poziomie UE, powiązane z działaniami politycznymi na poziomie krajowym i regionalnym i bazujące na tych działaniach. Niniejsza inicjatywa jest zgodna z zasadą pomocniczości, ponieważ zgodnie z art. 4 ust. 3 TFUE wniosek nie wchodzi w zakres wyłącznych kompetencji Unii Europejskiej.

•Proporcjonalność

Proponowane działania są proporcjonalne w stosunku do zamierzonych celów. Wniosek przyczynia się do osiągnięcia celów nowej europejskiej przestrzeni badawczej (nowej EPB). Stanowi on uzupełnienie działań krajowych na rzecz stworzenia obszaru badawczego skoncentrowanego na naukowcach, opartego na wartościach, doskonałego i ukierunkowanego na skutki. Wniosek opiera się na poszanowaniu praktyk państw członkowskich i przyjmuje zróżnicowane podejście odzwierciedlające różne sytuacje gospodarcze, finansowe i społeczne państw członkowskich, różnorodność systemów badań naukowych oraz odpowiednich instytucji i organizacji. Uznaje się w nim, że różne uwarunkowania krajowe, regionalne lub lokalne mogą prowadzić do różnic w sposobie, w jaki proponowane zalecenie będzie realizowane.

•Wybór instrumentu

W następstwie wniosków wyciągniętych z pierwszego programu polityki w zakresie EPB na lata 2022–2024 wybór zalecenia Rady podkreśla zobowiązanie Komisji do usprawnienia wspólnego zarządzania EPB w drodze przełożenia wyników prac dotyczących współtworzenia przeprowadzonych wraz z państwami członkowskimi, państwami stowarzyszonymi w ramach programu „Horyzont Europa” i zainteresowanymi stronami na szczeblu UE na wniosek Komisji dotyczący zalecenia Rady. Celem jest zwiększenie poczucia odpowiedzialności i świadomego zaangażowania ze strony państw członkowskich i zainteresowanych stron jako podstawy dalszej współpracy w zakresie uzgodnionych działań i strukturalnych strategii politycznych na rzecz wspólnych działań. Przewidziano również dalsze stosowanie elastycznego podejścia do realizacji działań w ramach EPB oraz zachowanie dobrowolnego charakteru programu polityki w zakresie EPB.

3.WYNIKI OCEN EX POST, KONSULTACJI Z ZAINTERESOWANYMI STRONAMI I OCEN SKUTKÓW

•Gromadzenie i wykorzystanie wiedzy eksperckiej

Komisja Europejska poparła swój wniosek dotyczący programu polityki w zakresie EPB na lata 2025–2027 dowodami z pierwszego cyklu monitorowania EPB w 2023 r. Cykl ten obejmował pierwszy 18-miesięczny przegląd realizacji programu polityki w zakresie EPB na lata 2022–2024 na szczeblu UE (sprawozdanie na szczeblu UE), sprawozdania krajowe dotyczące EPB odnoszące się do wszystkich państw członkowskich i 11 państw stowarzyszonych w ramach programu „Horyzont Europa”, pierwszą tablicę wyników EPB oraz pierwszą tablicę wskaźników EPB. W 18-miesięcznym sprawozdaniu na szczeblu UE przedstawiono ocenę postępów w obszarach priorytetowych wspólnych działań w ramach EPB, określonych w Pakcie na rzecz badań naukowych i innowacji w Europie, oraz ocenę realizacji programu polityki w zakresie EPB. W sprawozdaniach krajowych dotyczących EPB przedstawiono tę analizę na szczeblu krajowym. W tablicy wyników EPB oceniono ogólną konsolidację i wspólne postępy w realizacji priorytetów EPB w 2023 r. dla całej UE, natomiast w tablicy wskaźników oceniono postępy na szczeblu krajowym. Wszystkie sprawozdania są publicznie dostępne na platformie dotyczącej polityki w zakresie EPB 3 .

•Ocena skutków

Nie przeprowadzono oceny skutków. Ponieważ jest to wniosek Komisji dotyczący zalecenia Rady, w tym przyszłych działań w ramach EPB, nie można jasno określić skutków ex ante. Ponadto program polityki w zakresie EPB na lata 2025–2027 przygotowano we współpracy z grupą ekspertów Forum EPB, skupiającą państwa członkowskie, państwa stowarzyszone w ramach programu „Horyzont Europa” i zainteresowane strony. Prace przygotowawcze omówiono w Radzie (zwłaszcza w ramach ERAC, a także poprzez przyjęcie konkluzji Rady w sprawie zwiększenia konkurencyjności UE, wzmocnienia EPB i przezwyciężenia jej rozdrobnienia 4 ), co świadczy o tym, że państwa członkowskie i zainteresowane strony oczekują przyjęcia tego dokumentu.

•Sprawność regulacyjna i uproszczenie

Nie dotyczy.

•Prawa podstawowe

Nie dotyczy.

4.WPŁYW NA BUDŻET

Nie dotyczy.

5.ELEMENTY FAKULTATYWNE

•Plany wdrożenia i monitorowanie, ocena i sprawozdania

Wdrażanie programu polityki w zakresie EPB na lata 2025–2027 monitoruje się za pomocą mechanizmu monitorowania EPB. Mechanizm monitorowania EPB opiera się na wymogach określonych w zaleceniu Rady w sprawie Paktu na rzecz badań naukowych i innowacji w Europie. 10 czerwca 2022 r. Komisja Europejska przedstawiła Radzie „Ramy przyszłego mechanizmu monitorowania EPB”, w których szczegółowo określono elementy mechanizmu.

Aby ocenić realizację działań uzgodnionych w ramach programu polityki w zakresie EPB zarówno na szczeblu krajowym, jak i europejskim, oraz ocenić wyniki UE i państw członkowskich w osiąganiu celów EPB, mechanizm monitorowania EPB obejmuje zarówno jakościowe, jak i ilościowe narzędzia sprawozdawcze.

•Szczegółowe objaśnienia poszczególnych przepisów wniosku

Nie dotyczy.

2025/0034 (NLE)

Wniosek

ZALECENIE RADY

w sprawie programu polityki w zakresie europejskiej przestrzeni badawczej na lata 2025–2027

(Tekst mający znaczenie dla EOG)

RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 292 zdanie pierwsze i drugie,

uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej,

a także mając na uwadze, co następuje:

(1)Obecnie UE stoi w obliczu wielu bezprecedensowych wyzwań. Globalny porządek zmienia się, a fundamentami naszego dobrostanu społecznego i bezpieczeństwa wstrząsają niestabilny kontekst geopolityczny, rosnąca konkurencja gospodarcza, bezprecedensowo szybka i transformacyjna rewolucja technologiczna oraz zmiana klimatu i jej konsekwencje. Potrzeba wzmocnienia wiodącej pozycji Europy i autonomii strategicznej w kluczowych dziedzinach technologicznych stała się pilna. W tym kontekście nauka, technologia i innowacje mają kluczowe znaczenie dla zmniejszenia podatności Europy na zagrożenia i uwolnienia jej pełnego potencjału. Badania naukowe i innowacje odgrywają ponadto zasadniczą rolę w zwiększaniu zrównoważonej konkurencyjności Unii Europejskiej.

(2)Rozwój europejskiej przestrzeni badawczej (EPB) stanowi centralny element naszych wysiłków na rzecz sprostania tym wyzwaniom. Ambitny cel utworzenia EPB jako jednolitego rynku badań, technologii i innowacji opracowano w 2000 r., a następnie zapisano w Traktacie z Lizbony jako konkretny cel UE. Niedawne ambicje polityczne dotyczące ustanowienia „Unii badań naukowych i innowacji” prowadzące do wspólnej europejskiej strategii i polityki w zakresie badań naukowych i innowacji oraz dalszego dążenia do zagwarantowania „piątej swobody” wskazują na ciągłą potrzebę dalszego rozwijania obszaru, w którym kraje podejmują wspólne wysiłki w celu koordynacji i poprawy swoich krajowych polityk i ekosystemów w zakresie badań naukowych i innowacji oraz w którym możliwy jest swobodny przepływ wiedzy, naukowców i technologii. Większa ogólnounijna koordynacja za pośrednictwem EPB może pomóc w pobudzaniu inwestycji i reform, a także odegrać zasadniczą rolę we wspieraniu zrównoważonej konkurencyjności, zgodnie z celami Kompasu konkurencyjności dla UE 5 .

(3)W ciągu ostatnich 25 lat EPB przyniosła znaczne osiągnięcia w kluczowych obszarach polityki, w tym dotyczących infrastruktur badawczych, otwartej nauki, współpracy międzynarodowej, równowagi płci w badaniach naukowych i innowacjach, wspólnego programowania, karier naukowych oraz mobilności naukowców. Przyczyniając się do tych osiągnięć, w ramach działań „Maria Skłodowska-Curie” (MSCA) udzielono finansowania ponad 150 000 wybitnych naukowców, w szczególności za pośrednictwem doskonałych programów doktoranckich, stypendiów podoktorskich oraz wymian pracowników zajmujących się badaniami naukowymi i innowacjami, w ramach EURAXESS wsparto ponad 2 mln naukowców w rozwoju ich kariery i mobilności w całej Europie, a chmura dla otwartej nauki (EOSC) umożliwia niezakłócony dostęp do wysokiej jakości danych i usług cyfrowych, jednocześnie wspierając współpracę w wymiarze transgranicznym i międzydyscyplinarnym.

(4)W 2021 r. państwa członkowskie i Komisja określiły nową wizję i ramy polityki przedstawione w konkluzjach Rady w sprawie przyszłego zarządzania EPB 6 oraz w Pakcie na rzecz badań naukowych i innowacji 7 . W wizji tej określono wspólne wartości i zasady, które będą przyświecać badaniom naukowym i innowacjom, oraz wskazano priorytety wspólnych działań. W ramach paktu państwa członkowskie potwierdziły swoje zobowiązanie do współpracy nad osiągnięciem celów EPB, aby wspierać integrację i współpracę oraz ograniczyć rozdrobnienie badań naukowych, technologii i innowacji w całej Europie. W konkluzjach Rady z 2024 r. w sprawie zwiększenia konkurencyjności UE, wzmocnienia EPB i przezwyciężenia jej rozdrobnienia 8 państwa członkowskie potwierdziły swoje zobowiązanie do poprawy koordynacji i dostosowania krajowych polityk w zakresie badań naukowych i innowacji w celu stworzenia bardziej zintegrowanego i efektywnego ekosystemu badań naukowych.

(5)Pierwszy program polityki w zakresie EPB na lata 2022–2024 stworzył solidne podstawy do osiągnięcia celów EPB. W ramach programu przełożono obszary priorytetowe Paktu na rzecz badań naukowych i innowacji na szereg konkretnych działań. Komisja, państwa członkowskie, państwa stowarzyszone w ramach programu „Horyzont Europa” i zainteresowane strony na szczeblu UE zrealizowały wspólnie 17 działań. W ramach nowej struktury zarządzania Forum EPB i jego podgrupy odgrywają szczególną rolę we wspieraniu wdrażania EPB i jej działań. Pełnią one rolę pomostu między organami na szczeblu UE, organami krajowymi i regionalnymi oraz ułatwiają współpracę. Integracyjne i partycypacyjne podejście gwarantuje wysłuchanie wszystkich opinii. Sprzyja to realizowaniu innowacyjnych strategii i budowaniu wspólnej odpowiedzialności za politykę mającą na celu wzmocnienie europejskiego ekosystemu badań naukowych i innowacji. Komitet Europejskiej Przestrzeni Badawczej i Innowacji (ERAC), jako organ doradczy wysokiego szczebla ds. polityki strategicznej, udziela porad Radzie i Komisji na wczesnym etapie.

(6)W komunikacie z 2024 r. pt. „Realizacja europejskiej przestrzeni badawczej” 9 Komisja zwróciła uwagę na osiągnięcia programu polityki w zakresie EPB na lata 2022–2024 oraz na nową strukturę zarządzania. Główne osiągnięcia w uwzględnianiu szeregu potrzeb w dziedzinie badań naukowych i innowacji w całej Europie w ramach pierwszego programu polityki w zakresie EPB na lata 2022–2024 obejmują: 1) utworzenie Koalicji na rzecz doskonalenia systemów oceny badań naukowych (CoARA), 2) opublikowanie „Kodeksu postępowania zakładającego podejście zerowej tolerancji w celu przeciwdziałania przemocy ze względu na płeć w unijnym systemie badań naukowych i innowacji”, 3) przyspieszanie zielonej transformacji energetycznej przez wdrożenie Strategicznego programu badań i innowacji w ramach pilotażowego programu EPB dotyczącego zielonego wodoru, 4) utworzenie Sieci Instytucji Zarządzających ds. Badań Naukowych i Innowacji oraz Spójności (RIMA) skupiającej podmioty odpowiedzialne za politykę w zakresie badań naukowych i innowacji oraz instytucje zarządzające w celu dokonania oceny przepaści innowacyjnej, zwiększenia poziomu doskonałości i wykorzystania istniejących instrumentów sprzyjających szerszemu uczestnictwu oraz 5) opracowanie nowych ram monitorowania i oceny EPB.

(7)Drugi program polityki w zakresie EPB na lata 2025–2027 opiera się na tym podejściu i ma na celu sprostanie obecnym wyzwaniom. Wykorzystując obszary priorytetowe wspólnych działań Paktu na rzecz badań naukowych i innowacji oraz wyniki realizacji pierwszego programu polityki w zakresie EPB na lata 2022–2024, przedstawiono w nim 11 strukturalnych strategii politycznych EPB i osiem konkretnych działań w ramach EPB. Są one wynikiem szeroko zakrojonego procesu współtworzenia w ramach Forum EPB i ERAC, a celem jest rozpoczęcie ich wdrażania w 2025 r. Pierwszy i drugi program polityki w zakresie EPB są ze sobą powiązane. Program polityki w zakresie EPB na lata 2025–2027 zapewnia ciągłość bieżących polityk w ramach pierwszego programu, uwzględnia podstawowe długoterminowe cele EPB oraz zapewnia elastyczność niezbędną do reagowania na nowe potrzeby strategiczne.

NINIEJSZYM ZALECA, ABY:

1.Państwa członkowskie przyjęły program polityki w zakresie EPB na lata 2025–2027 obejmujący 11 strukturalnych długoterminowych strategii politycznych w zakresie EPB, nieograniczających się do indywidualnych programów polityki, ale nadal zakładający trzyletni plan prac, a także osiem działań w ramach EPB, które należy ukończyć w ramach trzyletniego programu polityki. Wszystkie wnioski dotyczące EPB przedstawiono bardziej szczegółowo w załączniku.

2.Państwa członkowskie dobrowolnie wdrażały następujące strukturalne strategie polityczne i działania w ramach EPB, zgodnie z czterema obszarami priorytetowymi wspólnych działań Paktu na rzecz badań naukowych i innowacji. Te strukturalne strategie polityczne i działania koncentrują się na (i) wytwarzaniu wyraźnej wartości dodanej na szczeblu krajowym i europejskim, (ii) wywarciu wpływu dzięki osiągnięciu konkretnych rezultatów i wymiernych wyników w ciągu trzech lat, (iii) wykorzystywaniu ciągłego procesu współtworzenia z udziałem państw członkowskich, Komisji i zainteresowanych stron, (iv) samodzielnym charakterze strategii lub działania, obejmując jedno główne działanie, co oznacza brak poddziałań, oraz (v) wdrażaniu zgodnie z zasadami zmiennej geometrii, która zapewnia swobodę pod względem udziału poszczególnych państw.

1.Obszar priorytetowy: Pogłębianie rzeczywiście funkcjonującego wewnętrznego rynku wiedzy

Swobodny przepływ naukowców, wiedzy i danych ma zasadnicze znaczenie dla stworzenia sprawniejszego i bardziej sprzyjającego włączeniu społecznemu europejskiego systemu badań naukowych i innowacji. Pomaga zminimalizować powielanie zasobów i tworzy masę krytyczną niezbędną do zapewnienia skuteczności. Aby zwiększyć konkurencyjność UE, konieczne jest wzmocnienie pozycji UE na arenie międzynarodowej i jej wiodącej pozycji naukowej dzięki prowadzeniu pionierskich badań podstawowych i stosowanych.

UE będzie nadal pracować nad tym priorytetem w ramach następujących strukturalnych strategii politycznych:

otwarta nauka – umożliwienie rozwoju otwartej nauki poprzez wymianę i ponowne wykorzystywanie danych, w tym za pośrednictwem europejskiej chmury dla otwartej nauki (EOSC); infrastruktura badawcza – zwiększenie zrównoważenia, dostępności i odporności infrastruktur badawczych w europejskiej przestrzeni badawczej; równość płci, równe szanse dla wszystkich i inkluzywność – większe zagwarantowanie inkluzywnej i intersekcjonalnej równości płci w EPB; ścieżki kariery i mobilność naukowców oraz systemy oceny i nagradzania badań naukowych – zwiększenie atrakcyjności i stabilności karier naukowych, a także reforma oceny badań naukowych; waloryzacja wiedzy – zwiększanie zdolności i działań w zakresie waloryzacji wiedzy; zaangażowanie globalne – globalne podejście do badań naukowych i innowacji.

Na najbliższe trzy lata proponuje się następujące działania w ramach EPB:

·sprawiedliwość w otwartej nauce;

·rozwój europejskiego ekosystemu nauki dla polityki (S4P);

·ułatwianie i przyspieszanie odpowiedzialnego wykorzystywania sztucznej inteligencji w nauce w UE;

·zwiększenie bezpieczeństwa badań naukowych.

2.Obszar priorytetowy: Wspólne podjęcie zielonej transformacji i transformacji cyfrowej oraz innych wyzwań mających oddziaływanie na społeczeństwo, a także zwiększanie udziału społeczeństwa w EPB

Aby EPB mogła pobudzić konkurencyjność, poprawić jakość życia ludzi w UE i sprostać wyzwaniom społecznym, takim jak zielona transformacja i transformacja cyfrowa, musi ona stworzyć synergie z polityką sektorową i polityką przemysłową. Inwestycje w badania naukowe i innowacje muszą przynosić wymierne rezultaty, które rynek wykorzystuje i wdraża.

Główne podejścia odnoszące się do tego obszaru priorytetowego stanowią następujące strukturalne strategie polityczne:

inicjatywy oparte na wyzwaniach – uczynienie planu strategicznego w dziedzinie technologii energetycznych (plan EPSTE) kluczowym elementem tematycznym EPB; synergie z edukacją i europejskim programem na rzecz umiejętności – poprawa powiązań między badaniami naukowymi i innowacjami a szkolnictwem wyższym w ramach EPB oraz uwolnienie pełnego potencjału europejskich ekosystemów badań naukowych i innowacji; aktywny udział obywateli i społeczeństwa w badaniach naukowych i innowacjach – zwiększanie zaufania do nauki przez uczestnictwo obywateli, ich zaangażowanie i komunikację naukową.

Na najbliższe trzy lata proponuje się następujące działania w ramach EPB:

·przyspieszenie inwestycji w badania naukowe i innowacje na rzecz transformacji przemysłowej w Europie i konkurencyjnej zrównoważoności;

·szybsze wprowadzanie metod nowego podejścia w celu przyspieszenia badań biomedycznych oraz testowania produktów leczniczych i wyrobów medycznych;

·zharmonizowane i skoordynowane ramy europejskiego podejścia do rzetelności i etyki w dziedzinie badań naukowych i innowacji w obliczu pojawiających się wyzwań.

3.Obszar priorytetowy: Zwiększenie dostępu do doskonałości w zakresie badań naukowych i innowacji w całej Unii oraz wzmacnianie wzajemnych powiązań między ekosystemami innowacji w całej Unii

Doskonałość badawcza obejmuje całą Europę, w różnych grupach wiekowych, dyscyplinach i sektorach. Jej potencjał nie został jeszcze w pełni wykorzystany ze względu na znaczne różnice w możliwościach dostępnych dla naukowców i innowatorów w europejskiej przestrzeni badawczej. Strukturalna strategia polityczna mająca na celu zajęcie się tym obszarem priorytetowym polega na stworzeniu synergii między unijnymi, krajowymi i regionalnymi programami finansowania – zwiększenie dostępu w UE do warunków sprzyjających osiąganiu doskonałości.

Na najbliższe trzy lata proponuje się następujące działanie w ramach EPB:

·wzmacnianie pozycji badań naukowych i innowacji: nowa epoka zarządzania badaniami naukowymi.

4.Obszar priorytetowy: Rozwijanie uzgodnionych inwestycji i reform w zakresie badań naukowych i innowacji

Ponieważ UE koncentruje się na kluczowych obszarach związanych z przyszłą konkurencyjnością, zrównoważonym rozwojem i dobrostanem, powielanie, zastępowanie lub rozdrabnianie inwestycji i inicjatyw w zakresie badań naukowych i innowacji przyniosłoby efekty odwrotne do zamierzonych. Współpraca transgraniczna może zwiększyć efektywność dzięki łączeniu zasobów w celu osiągnięcia masy krytycznej i zwiększeniu efektu mnożnikowego wiedzy, aby pobudzić innowacje. Zapewnienie, aby inwestycje te były skuteczne i wywierały wpływ, będzie również wymagało w niektórych przypadkach opracowania, wdrożenia i monitorowania reform strukturalnych w krajowych systemach badań i rozwoju. Celem tych reform będzie zwiększenie doskonałości naukowej, wyciągnięcie wniosków z waloryzacji wyników badań, wzmocnienie powiązań między środowiskiem naukowym a biznesem oraz lepsze ukierunkowanie polityki na wspieranie innowacji w przedsiębiorstwach.

Względem tego celu nie zaproponowano żadnych konkretnych działań w ramach EPB, ale powszechnie uznaje się, że pobudzanie inwestycji w badania naukowe i innowacje oraz przyjmowanie reform strukturalnych pozostaje kluczowym priorytetem ścisłej współpracy Komisji Europejskiej i państw członkowskich z wykorzystaniem zestawu istniejących instrumentów. Dokładniej rzecz ujmując, oczekuje się, że wdrożenie środków w zakresie badań naukowych i innowacji w ramach unijnego Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności zwiększy krajowe zdolności innowacyjne, zwłaszcza w krajach, które nadal pozostają w tyle.

W ramach europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej Komisja Europejska przeprowadza dogłębną analizę krajowych systemów badań naukowych i innowacji oraz wydaje zalecenia dla poszczególnych krajów dotyczące sposobów zwiększenia potencjału innowacyjnego danego kraju. Następnie Komisja monitoruje działania polityczne państw członkowskich w celu oceny postępów w niwelowaniu stwierdzonych luk w badaniach naukowych i innowacjach. Aby wesprzeć ich wysiłki na rzecz poprawy systemów badań naukowych i innowacji w drodze reform, państwa członkowskie i państwa stowarzyszone mogą otrzymać wsparcie eksperckie w ramach narzędzia wspierania polityki programu „Horyzont”, instrumentu, który okazał się bardzo korzystny w odniesieniu do poprawy kształtowania polityki i określania ścieżek reform, oraz dwustronnego poszerzonego dialogu z państwami członkowskimi poświęconego wspólnie uzgodnionym tematom dotyczącym badań naukowych i innowacji.

3.Ugruntowane ramy współpracy między Komisją Europejską, państwami członkowskimi, państwami stowarzyszonymi i organizacjami zainteresowanych stron należy utrzymać jako centralny mechanizm zarządzania EPB w formie Forum EPB i ERAC. Realizacja kolejnego programu polityki w zakresie EPB na lata 2025–2027 pozostanie inkluzywnym i przejrzystym przedsięwzięciem na wszystkich szczeblach sprawowania rządów, aby wspierać współtworzenie programu i odpowiedzialność za niego. Forum EPB pozostaje grupą konsultacyjną zajmującą się nowymi wyzwaniami wykraczającymi poza działania przewidziane w programie polityki w zakresie EPB na lata 2025–2027, które wymagają współpracy między krajami i są objęte Paktem na rzecz badań naukowych i innowacji, takimi jak monitorowanie wolności badań naukowych.

4.Skoordynowane wdrażanie powinno zapewnić aktywne i szerokie zaangażowanie zainteresowanych stron na szczeblu UE w całym spektrum – od badań naukowych po innowacje i wprowadzanie na rynek. Należy dokonać przeglądu kategorii zainteresowanych stron w ramach Forum EPB, aby zapewnić większą reprezentację poszczególnych interesów.

5.Państwa członkowskie i Komisja Europejska powinny wspierać pełne zaangażowanie państw stowarzyszonych w ramach programu „Horyzont Europa” i organizacji parasolowych zrzeszających zainteresowane strony na szczeblu UE we wdrażanie programu polityki w zakresie EPB na lata 2025–2027.

6.Inwestycje w badania naukowe i innowacje w UE nie dorównują obecnym aspiracjom i utrzymują się poniżej poziomu inwestycji wielu konkurentów UE na świecie. Obecnie UE wydaje około 2,3 % swojego PKB na badania i rozwój, czyli znacznie poniżej celu 3 % określonego w deklaracji barcelońskiej w 2002 r. Aby sprostać wieloaspektowemu wyzwaniu, jakim jest osiągnięcie celu 3 %, potrzebne są skoordynowane działania w celu pobudzenia publicznych i prywatnych inwestycji w badania i rozwój. Konieczne są również dalsze reformy w celu poprawy krajowych ekosystemów badań naukowych i innowacji oraz zmaksymalizowania wpływu wzrostu inwestycji w badania naukowe i innowacje. Jeżeli chodzi o obszar priorytetowy Paktu na rzecz badań naukowych i innowacji „Rozwijanie uzgodnionych inwestycji i reform w zakresie badań naukowych i innowacji”, państwa członkowskie i Komisja powinny dodatkowo kontynuować wysiłki w tym kierunku.

7.Komisja Europejska i państwa członkowskie powinny nadal wdrażać mechanizm monitorowania EPB określony w Pakcie na rzecz badań naukowych i innowacji w Europie i szczegółowo opisany w „Ramach przyszłego mechanizmu monitorowania EPB” przedstawionych Radzie przez Komisję w dniu 10 czerwca 2022 r. 10 Mechanizm monitorowania EPB będzie służył ocenie postępów w realizacji priorytetów EPB określonych w Pakcie na rzecz badań naukowych i innowacji. Mechanizm monitorowania EPB powinien obejmować:

1)regularnie aktualizowaną tablicę wyników EPB w celu monitorowania postępów w osiąganiu celów EPB zarówno na szczeblu unijnym, jak i krajowym;

2)regularne sprawozdanie Komisji dla Rady z monitorowania EPB w celu dokonania przeglądu realizacji programu polityki w zakresie EPB;

3)regularne sprawozdania krajowe dotyczące EPB w celu dokonania przeglądu postępów państw we wdrażaniu programu polityki w zakresie EPB.

Państwa członkowskie będą nadal wymieniać się informacjami na temat EPB, w szczególności w drodze dostarczania danych i informacji za pośrednictwem platformy dotyczącej polityki w zakresie EPB. Państwa członkowskie będą również działać na rzecz wdrażania działań i wyników w ramach EPB w swoich krajach, korzystając z dostępnego wsparcia.

Sporządzono w Brukseli dnia […] r.

   W imieniu Rady

   Przewodniczący

(1)    Zalecenie Rady (UE) 2021/2122.
(2)    COM(2024) 490.
(3)     https://european-research-area.ec.europa.eu/ .
(4)    16179/24.
(5)    COM(2025) 30 final.
(6)    14308/21.
(7)    Zalecenie Rady (UE) 2021/2122.
(8)    16179/24.
(9)    COM(2024) 490.
(10)    Nota Rady 9578/22.

Bruksela, dnia 28.2.2025

COM(2025) 62 final

ZAŁĄCZNIK

do

wniosku dotyczącego ZALECENIA RADY

w sprawie programu polityki w zakresie europejskiej przestrzeni badawczej na lata 2025–2027


ZAŁĄCZNIK

Szczegółowe wyjaśnienie strukturalnych strategii politycznych EPB i działań w ramach EPB

Propozycje dotyczące strukturalnych strategii politycznych EPB i działań w ramach EPB przedstawiono bardziej szczegółowo w poniższej kolejności. Opierają się one na procesie współtworzenia prowadzonym z państwami członkowskimi, państwami stowarzyszonymi w ramach programu „Horyzont Europa” i zainteresowanymi stronami w okresie od marca 2023 r. do listopada 2024 r.:

Strukturalne strategie polityczne EPB

·Umożliwienie rozwoju otwartej nauki poprzez wymianę i ponowne wykorzystywanie danych, w tym za pośrednictwem europejskiej chmury dla otwartej nauki (EOSC)

·Zwiększenie zrównoważenia, dostępności i odporności infrastruktur badawczych w EPB

·Większe zagwarantowanie inkluzywnej i intersekcjonalnej równości płci w EPB

·Zwiększenie atrakcyjności i stabilności karier naukowych

·Reforma oceny badań naukowych

·Zwiększanie zdolności i działań w zakresie waloryzacji wiedzy

·Globalne podejście do badań naukowych i innowacji

·Uczynienie planu strategicznego w dziedzinie technologii energetycznych (plan EPSTE) kluczowym elementem tematycznym EPB

·Poprawa powiązań między badaniami naukowymi i innowacjami a szkolnictwem wyższym w ramach EPB oraz uwolnienie pełnego potencjału europejskich ekosystemów badań naukowych i innowacji

·Zwiększanie zaufania do nauki poprzez uczestnictwo obywateli, ich zaangażowanie i komunikację naukową

·Zwiększenie dostępu w UE do warunków sprzyjających osiąganiu doskonałości

Działania w ramach EPB

·Sprawiedliwość w otwartej nauce

·Rozwój europejskiego ekosystemu nauki dla polityki (S4P)

·Ułatwianie i przyspieszanie odpowiedzialnego wykorzystywania sztucznej inteligencji w nauce w UE

·Zwiększenie bezpieczeństwa badań naukowych

·Przyspieszenie inwestycji w badania naukowe i innowacje na rzecz transformacji przemysłowej w Europie i konkurencyjnej zrównoważoności

·Szybsze wprowadzanie metod nowego podejścia w celu przyspieszenia badań biomedycznych oraz testowania produktów leczniczych i wyrobów medycznych

·Zharmonizowane i skoordynowane ramy europejskiego podejścia do rzetelności i etyki w dziedzinie badań naukowych i innowacji w obliczu pojawiających się wyzwań

Strukturalne strategie polityczne EPB

1.Umożliwienie rozwoju otwartej nauki poprzez wymianę i ponowne wykorzystywanie danych, w tym za pośrednictwem europejskiej chmury dla otwartej nauki (EOSC)

Cele

·Nagradzanie i przekazywanie praktyk oraz umiejętności w zakresie otwartej nauki, które stają się nowy standardem;

·normy, narzędzia i usługi umożliwiające naukowcom znalezienie wyników, dostęp do nich, ich ponowne wykorzystanie i łączenie;

·wdrożenie i utrzymanie sfederowanej, kierowanej przez społeczność infrastruktury umożliwiającej otwarte dzielenie się wynikami badań naukowych; ·

·Europa jest liderem, jeżeli chodzi o tworzenie sieci danych badawczych zgodnej z zasadą FAIR 1 posiadającej trwałe powiązania z innymi przestrzeniami danych;

·naukowcom zapewnia się lepsze warunki prawne i zasoby umożliwiające dostęp do wyników badań finansowanych ze środków publicznych i ich ponowne użycie oraz wykorzystywanie publikacji i danych do celów naukowych.

Opis

Celem tej strukturalnej strategii politycznej jest osiągnięcie radykalnej zmiany we wszystkich środowiskach badawczych i infrastrukturach badawczych w Europie. Będzie ona dążyć do stworzenia lepszych unijnych ram prawnych na rzecz otwartej wymiany, płynnego dostępu i niezawodnego ponownego wykorzystywania danych badawczych i innych cyfrowych obiektów badawczych używanych i wytwarzanych w całym cyklu życia badań. Przykładowe działania to:

·promowanie wykorzystania węzła EOSC EU Node przez europejskie środowisko badawcze;

·wspieranie rozszerzenia Federacji EOSC o szereg węzłów oraz zapewnienie jej skalowalności dzięki wspólnym normom i zasadom użytkowania Federacji EOSC od 2025 r.;

·prowadzenie dalszych konsultacji z zainteresowanymi stronami i gromadzenie większej liczby dowodów na temat zidentyfikowanych wariantów strategicznych w celu dostosowania unijnych ram prawnych i regulacyjnych dotyczących praw autorskich i danych do badań naukowych;

·rozszerzenie ram monitorowania EOSC o najnowocześniejsze metody oceny wpływu powiązanych polityk i praktyk.

Oczekiwane wyniki

·Rozwój Federacji EOSC o wysokiej wartości i zwiększenie jej wykorzystania;

·zwiększenie ilości i wydajności danych badawczych FAIR w Europie;

·określenie obszarów, w których należy wprowadzić środki ustawodawcze i nieustawodawcze w celu zapewnienia unijnych ram prawnych i regulacyjnych dotyczących praw autorskich i danych dostosowanych do badań naukowych;

·ocena wpływu polityki i praktyk w zakresie otwartej nauki w oparciu o platformę analityczną na temat polityki otwartej nauki.

2.Zwiększenie zrównoważenia, dostępności i odporności infrastruktur badawczych w EPB

Cele

·Udoskonalone usługi w zakresie infrastruktury badawczej, lepiej dostosowane do potrzeb użytkowników, w kontekście obecnych i pojawiających się wyzwań naukowych, technologicznych i innowacyjnych oraz priorytetów polityki UE;

·udoskonalenie europejskiego ekosystemu infrastruktur badawczych, w tym przez konsolidację istniejących infrastruktur badawczych i identyfikację nowych projektów w zakresie infrastruktur badawczych, które pozwolą wyeliminować luki;

·stworzenie bardziej zintegrowanych i zrównoważonych systemów dostępu do infrastruktur badawczych i związanych z nimi usług;

·większy wpływ na badania naukowe i społeczeństwo oraz lepsza współpraca z przemysłem;

·tworzenie lepszych powiązań między różnymi rodzajami infrastruktury (infrastruktury badawcze, infrastruktury technologiczne, e-infrastruktury, infrastruktury danych);

·większe zaangażowanie zainteresowanych stron w działania w zakresie infrastruktur badawczych.

Opis

Ta strukturalna strategia polityczna zapewnia otwartość, dostępność i bezpieczeństwo światowej klasy zrównoważonych infrastruktur badawczych dla naukowców i innowatorów w Europie, dalszy rozwój i konsolidację infrastruktur badawczych, ich integracyjnej funkcji w ekosystemie badań naukowych i innowacji oraz ich potencjału w zakresie realizacji priorytetów UE. Strategia długoterminowa usprawni krajobraz infrastruktur badawczych oraz określi usługi i technologie badawcze potrzebne do zwiększenia konkurencyjności i autonomii strategicznej UE w dziedzinie nauki i technologii oraz jej zdolności do rozwiązywania problemów społecznych, a także nada im priorytet.

·Opracowanie długoterminowej strategii w zakresie infrastruktur badawczych;

·prowadzenie przejrzystego monitorowania wyników poszczególnych infrastruktur badawczych;

·przeprowadzenie przejrzystej analizy wsparcia finansowego dla infrastruktur badawczych;

·przeprowadzenie strategicznej analizy krajobrazu na rzecz infrastruktur badawczych w Europie.

Oczekiwane wyniki

·W przypadku działań długoterminowych i powtarzających się: 1) długoterminowa strategia UE dotycząca infrastruktur badawczych, w tym nowe, strategiczne podejście do wsparcia UE na rzecz infrastruktur badawczych; 2) plan działania ESFRI na 2026 r. i kluczowe elementy analizy krajobrazu na 2028 r., 3) monitorowanie wskaźników referencyjnych ESFRI; 4) zaangażowanie zainteresowanych stron (sprawozdania z wydarzeń/działalności).

·W przypadku działań krótkoterminowych sprawozdania zawierające zalecenia dotyczące: 1) finansowania, w tym synergii z finansowaniem krajowym i regionalnym, źródłami unijnymi i innymi, 2) współpracy międzynarodowej, z uwzględnieniem bezpieczeństwa badań naukowych; 3) oceny skutków dokonanej przez ESFRI; 4) odporności i zazieleniania europejskich infrastruktur badawczych; 5) dalszego wzmocnienia konsorcjów ERIC w ramach ekosystemu infrastruktur badawczych.

3.Większe zagwarantowanie inkluzywnej i intersekcjonalnej równości płci w EPB

Cele

·Pogłębienie dialogu merytorycznego oraz koordynacja polityk i działań w zakresie inkluzywnej i intersekcjonalnej równości płci w dziedzinie badań naukowych i innowacji, w tym zmian instytucjonalnych/strukturalnych za pomocą inkluzywnych planów dotyczących równowagi płci, intersekcjonalności, uwzględniania wymiaru płci w treści badań naukowych i innowacji, położenia kresu przemocy ze względu na płeć oraz opracowywania budżetu z uwzględnieniem aspektu płci;

·wspieranie inkluzywnej i intersekcjonalnej równości płci w dziedzinie badań naukowych i innowacji w drodze wdrażania istniejących zaleceń i narzędzi;

·usprawnienie gromadzenia, monitorowania i oceny danych dotyczących inkluzywnej i intersekcjonalnej równości płci w dziedzinie badań naukowych i innowacji w celu określenia skutecznych praktyk i wyzwań oraz wszelkich luk, które należy uwzględnić za pomocą przyszłych polityk i środków;

·zmniejszenie różnic geograficznych w uwzględnianiu integracyjnej i intersekcjonalnej równości płci istniejących między państwami członkowskimi i państwami stowarzyszonymi;

·osiągnięcie wyższego wskaźnika uczestnictwa kobiet i niedostatecznie reprezentowanych naukowców we wszystkich aspektach różnorodności, poprawa jakości warunków pracy (i nauki), w tym sprawiedliwszej rekrutacji, awansu i przydziału środków budżetowych, dostępność środków na rzecz równowagi między życiem zawodowym a prywatnym, bezpieczniejsze środowisko wolne od przemocy ze względu na płeć, lepsza równowaga płci na stanowiskach decyzyjnych oraz obiektywne i wysokiej jakości wyniki badań naukowych i innowacji.

Opis

Ta strukturalna strategia polityczna poprawi jakość i znaczenie społeczne badań naukowych i innowacji, pomoże przyciągać bardziej zróżnicowane talenty i zatrzymywać je w europejskim systemie badań naukowych i innowacji oraz pomoże zapewnić, aby każdy mógł w pełni wykorzystać swój potencjał, co będzie stanowiło dowód, że UE nadal angażuje się na szczeblu międzynarodowym w zapewnianie inkluzywnej i intersekcjonalnej równości płci w dziedzinie badań naukowych i innowacji.

Oczekiwane wyniki

·Opracowanie podejścia do monitorowania i oceny w celu skutecznego wdrażania planów dotyczących równości płci;

·opracowanie wytycznych dotyczących wprowadzania intersekcjonalności do polityki w dziedzinie badań naukowych i innowacji, w tym opracowanie wskaźników;

·opracowanie podejścia do monitorowania i oceny zwiększającego włączania aspektu płci do treści badań naukowych i innowacji;

·usprawniony mechanizm uwzględniania aspektu płci na potrzeby synergii z innymi działaniami w ramach EPB na szczeblu unijnym i krajowym;

·wdrożenie kodeksu postępowania w zakresie przemocy ze względu na płeć w dziedzinie badań naukowych i innowacji opracowanego w ramach działania 5 programu polityki w zakresie EPB na lata 2022–2024;

·opracowanie zasad sporządzania budżetu z uwzględnieniem aspektu płci i monitorowania wydatków w dziedzinie badań naukowych i innowacji.

4.Zwiększenie atrakcyjności i stabilności karier naukowych 

Cele

·Wspieranie uznawania zawodów badawczych oraz interoperacyjności i porównywalności karier naukowych w różnych sektorach i państwach członkowskich;

·poprawa warunków rekrutacji i pracy, w tym aspektów związanych z rekrutacją otwartą, przejrzystą i opartą na kryteriach merytorycznych (OTM-R);

·zwiększanie umiejętności naukowców w celu wspierania możliwości w zakresie międzysektorowych i interdyscyplinarnych karier;

·wspieranie lepszego rozwoju i drogi kariery oraz kształtowanie nowych ścieżek inwestycyjnych w celu zmniejszenia niepewności i poszerzenia zakresu możliwości rozwoju kariery;

·działania na rzecz bardziej zrównoważonego obiegu talentów, w tym przepływów międzysektorowych;

·zapewnienie skutecznych i wiarygodnych danych z obserwatorium karier w dziedzinie badań naukowych i innowacji;

·tworzenie synergii z innymi powiązanymi działaniami w ramach polityki EPB oraz powiązanymi bieżącymi i przyszłymi inicjatywami UE, takimi jak pakiet Komisji na rzecz mobilności umiejętności i talentów.

Opis

Celem strukturalnej strategii politycznej jest zwiększenie atrakcyjności i zrównoważoności karier naukowych w Europie dzięki wspieraniu wspólnej realizacji przez UE, państwa członkowskie, państwa stowarzyszone i zainteresowane strony wszystkich działań wynikających z działania 4 programu polityki w zakresie EPB na lata 2022–2024 oraz dzięki monitorowaniu wyników wdrażania tych inicjatyw i reform w terenie. Działanie obejmie wymianę dobrych praktyk, opracowanie wytycznych i zaleceń oraz wkład w konsolidację obserwatorium karier w dziedzinie badań naukowych i innowacji (ReICO).

Oczekiwane wyniki

·Wspólnie opracowane wytyczne dotyczące wdrażania zalecenia Rady w sprawie karier naukowych na rzecz lepszej jakości miejsc pracy i lepszego funkcjonowania rynku pracy w dziedzinie badań naukowych;

·wspólnota praktyków w celu wymiany doświadczeń i wzmacniania karier naukowych na szczeblu europejskim, krajowym, regionalnym i organizacyjnym;

·skonsolidowane ReICO z udziałem odpowiednich podmiotów spoza społeczności badań naukowych i innowacji oraz wspólne eliminowanie luk;

·zalecenia dotyczące lepszego rozwoju kariery zawodowej i lepszego systemu jej przebiegu i oceny, w tym europejskich modeli stanowisk z możliwością stałego zatrudnienia oraz powiązanych mechanizmów oceny i finansowania;

·współtworzenie ścieżek inwestycyjnych, łączenie i koordynowanie sił oraz wspólne opracowywanie inicjatyw mających na celu zmniejszenie niepewności i ułatwienie rozwoju ścieżek kariery w kierunku nieakademickich karier naukowych.

5.Reforma oceny badań naukowych

Cele

·Wprowadzenie zmian instytucjonalnych, aby poprawić ocenę badań naukowych;

·pomiar poziomu postępów poczynionych w zakresie reform oceny badań naukowych;

·poszerzanie wiedzy i podnoszenie świadomości na temat reform;

·określenie luk w reformach, wszelkich czynników ograniczających lub blokujących oraz dalszych niezbędnych środków;

·ostatecznie przyczynienie się do poprawy jakości, wyników i wpływu badań naukowych, a tym samym do zwiększenia atrakcyjności karier naukowych.

Opis

Sposób, w jaki projekty badawcze, naukowcy, jednostki badawcze i instytucje badawcze są obecnie poddawane ocenie, nadal w dużym stopniu opiera się na ograniczonym zestawie produktów badań naukowych i działań badawczych, głównie publikacjach, i jest zdominowany przez niektóre niewłaściwe zastosowania kilku wskaźników i metod pomiaru jakości, wyników i wpływu badań naukowych.

·Określenie dobrych praktyk, zestawów narzędzi i zaleceń na potrzeby oceny badań naukowych oraz powszechne dzielenie się nimi;

·organizowanie międzynarodowych dialogów, rozpowszechniania i wydarzeń związanych ze wzajemnym uczeniem się przez Komisję, Koalicję na rzecz doskonalenia systemów oceny badań naukowych (CoARA) i państwa członkowskie;

·wdrażanie reform oceny badań naukowych w instytucjach badawczych;

·przeprowadzenie badania w celu określenia zmian wprowadzonych do ram krajowych, zmian wdrożonych przez instytucje badawcze oraz zmian oczekiwanych w planach działania sygnatariuszy porozumienia w sprawie reformy oceny badań naukowych;

·dalsze krajowe dialogi między organami krajowymi a organizacjami badawczymi.

Oczekiwane wyniki

·Wiedza, świadomość i zaangażowanie w dziedzinie praktyk i reform w zakresie oceny badań naukowych zapewniane przez CoARA, organizacje badawcze (w tym organizacje prowadzące badania, finansujące badania i oceniające badania), organy krajowe i instytucje UE;

·wspieranie, mapowanie i analiza zmian wprowadzonych w krajowych ramach i w poszczególnych instytucjach badawczych;

·określenie wszelkich utrzymujących się luk w reformach i wszelkich środków nadal potrzebnych na wszystkich szczeblach (instytucjonalnym, krajowym i europejskim).


·

6.Zwiększanie zdolności i działań w zakresie waloryzacji wiedzy

Cele

·Wzmocnienie waloryzacji i wykorzystania wiedzy, umiejętności i wsparcia zawodowego;

·poprawa dostępu do aktywów intelektualnych i danych pochodzących z badań naukowych i innowacji oraz ich wykorzystania;

·konsolidacja kultury waloryzacji wiedzy.

Opis

UE stoi przed wyzwaniami związanymi z przekładaniem wyników badań naukowych i innowacji na zastosowanie społeczne i wartość ekonomiczną oraz z utrzymaniem wartości w UE, co ma zasadnicze znaczenie dla funkcjonowania rynku wewnętrznego. Celem tej strukturalnej strategii politycznej będzie wytyczenie europejskiego krajobrazu wiedzy przez:

·budowanie zdolności pośredników do wzmacniania powiązań między środowiskiem akademickim, przemysłem i organami publicznymi;

·poprawę dostępu do aktywów intelektualnych i ich ochronę, w szczególności przez odpowiedzialne udzielanie licencji i wspólne zarządzanie danymi;

·wzmocnienie zdolności i umiejętności w zakresie waloryzacji podmiotów zajmujących się badaniami naukowymi i innowacjami, w tym instytutów badawczych i organizacji finansujących;

·zwiększenie wykorzystania wyników badań multidyscyplinarnych, w tym nauk społecznych, sztuki i nauk humanistycznych;

·udoskonalenie ram pomiaru w celu uchwycenia szerszej wytworzonej wartości społecznej.

Oczekiwane wyniki

·Europejski system zasad odpowiedzialnego licencjonowania i wspólne podejście do zarządzania danymi, aby ułatwić ściślejszą współpracę międzysektorową i przynieść korzyści zarówno przedsiębiorstwom, jak i społeczeństwu, z uwzględnieniem kwestii bezpieczeństwa badań naukowych;

·„laboratoria edukacyjne na rzecz tworzenia wartości” w celu rozwijania umiejętności w zakresie waloryzacji wiedzy i przedsiębiorczości przez ukierunkowane szkolenia, wzajemne uczenie się i kontakt z wzorami do naśladowania;

·wytyczne polityczne dotyczące zwiększenia i przyspieszenia absorpcji wyników badań naukowych i innowacji o charakterze multidyscyplinarnym w europejskiej przestrzeni badawczej, w oparciu o badanie kontekstowe Komisji oraz prace nad utworzeniem specjalnej wspólnoty praktyków;

·kompleksowe ramy pomiaru obejmujące szerokie spektrum działań w zakresie waloryzacji wiedzy w celu monitorowania wyników EPB w tej dziedzinie.

7.Globalne podejście do badań naukowych i innowacji

Cele

·Zagwarantowanie, by program polityki w zakresie EPB na lata 2025–2027 obejmował wymiar międzynarodowy jako przekrojową, długoterminową i podstawową cechę ekosystemu badań naukowych i innowacji;

·zwiększenie powiązań między nauką, polityką i dyplomacją;

·sprostanie globalnym wyzwaniom przy jednoczesnej ochronie strategicznych interesów, wartości i zasad Unii, jej państw członkowskich i państw stowarzyszonych;

·propagowanie równych warunków działania na szczeblu UE w ramach współpracy międzynarodowej w dziedzinie badań naukowych i innowacji;

·pogłębianie wiedzy na temat współpracy dwustronnej prowadzonej przez państwa członkowskie i państwa stowarzyszone z państwami trzecimi.

Opis

W kontekście fundamentalnych zmian w środowisku geopolitycznym, naukowym i technologicznym UE musi stać się bardziej strategiczna w wykorzystywaniu siły współpracy międzynarodowej w dziedzinie badań naukowych i innowacji.

Realizacja tej strukturalnej strategii politycznej będzie obejmowała prowadzenie działań i dyskusji w ramach stałej podgrupy Forum EPB ds. globalnego podejścia do badań naukowych i innowacji:

·powtarzające się mapowanie dwu- i wielostronnej współpracy naukowej państw członkowskich, państw stowarzyszonych i zainteresowanych stron;

·wspieranie synergii z innymi programami i inicjatywami UE, takimi jak strategia Global Gateway;

·koordynacja i dostosowanie do innych działań w ramach EPB, takich jak proponowane działanie dotyczące bezpieczeństwa badań naukowych;

·dostarczanie informacji i wskazówek dotyczących sposobów wzmocnienia międzynarodowego wymiaru kolejnego programu ramowego.

Oczekiwane wyniki

·Europejskie ramy dyplomacji naukowej (2025 r.);

·plan działania na rzecz wielostronnego dialogu na temat wartości i zasad współpracy międzynarodowej w dziedzinie badań naukowych i innowacji (2025 r.);

·nowe inicjatywy pilotażowe w ramach podejścia „Drużyna Europy”, obejmujące Amerykę Łacińską i Karaiby w 2025 r. oraz Indie w 2026 r.; oraz rozszerzenie obecnych podejść Drużyny Europy do Afryki i Chin;

·opinia na temat sposobu organizacji działań w zakresie międzynarodowej współpracy w dziedzinie badań naukowych i innowacji z państwami trzecimi w kolejnym programie ramowym.


·

8.Uczynienie planu strategicznego w dziedzinie technologii energetycznych (plan EPSTE) kluczowym elementem tematycznym EPB

Cele

·Głębsze powiązania między społecznością badań naukowych i innowacji a przemysłem w celu wsparcia wdrażania innowacji w dziedzinie czystej energii, bez zwiększania obciążeń administracyjnych;

·opracowanie wspólnych podejść do kwestii przekrojowych, w tym zrównoważoności już na etapie projektowania, rozwoju umiejętności, badań naukowych i innowacji dostosowanych do potrzeb społecznych, cyfryzacji oraz upowszechniania na rynku i dostępności rynku;

·przegląd obecnego zakresu technologii w celu uwzględnienia nowych odpowiednich czystych technologii energetycznych;

·nowa współpraca między europejskimi platformami technologii i innowacji a europejskimi sojuszami przemysłowymi.

Opis

Ta strukturalna strategia polityczna przyczyni się do osiągnięcia ogólnych celów EPB przez pogłębienie koordynacji między programami i inicjatywami w zakresie badań naukowych i innowacji w dziedzinie czystej energii na szczeblu unijnym, krajowym i instytucjonalnym oraz przez zacieśnienie współpracy między podmiotami w całej Europie z myślą o przyczynieniu się do osiągnięcia ogólnych celów w zakresie klimatu i środowiska. Ponadto przekształcenie odnowionego planu EPSTE w strukturalną strategię polityczną nowego programu polityki w zakresie EPB będzie czynnikiem pobudzającym uruchamianie i rozwijanie nowych kluczowych inicjatyw oraz lepszego powiązania celu dotyczącego czystej energii w dziedzinie badań naukowych i innowacji z szerszą perspektywą badań naukowych i innowacji. Na przykład w strategii UE na rzecz energii słonecznej wśród działań określono przygotowanie z państwami członkowskimi wspólnego strategicznego programu badań naukowych i innowacji w zakresie energii słonecznej. Dodatkowe przewidziane działania obejmują:

·utworzenie pięciu przekrojowych grup zadaniowych w celu publikowania narzędzi i opracowywania zaleceń dotyczących kwestii przekrojowych w ramach planu EPSTE;

·utworzenie obszaru prac nad wodorem w celu wdrożenia „projektu pilotażowego EPB dotyczącego zielonego wodoru”;

·dostosowanie priorytetów w zakresie badań naukowych i innowacji między państwami członkowskimi a UE, przy jednoczesnym wspieraniu wspólnych działań transgranicznych europejskich ośrodków badawczych, uniwersytetów i przemysłu.

Oczekiwane wyniki

·Dostosowanie wszystkich strategicznych programów badań i innowacji dla konkretnych dziedzin/technologii oraz planów wdrażania do nowych priorytetów UE oraz opracowanie wspólnych planów wdrażania i inwestycji;

·zalecenia polityczne mające na celu lepsze uwzględnienie następujących obszarów w ramach badań naukowych i innowacji w dziedzinie energii w planie EPSTE: obieg zamknięty i zastępowanie materiałów; badania naukowe i innowacje na potrzeby społeczne; cyfryzacja; umiejętności; upowszechnianie na rynku;

·lepsze monitorowanie postępów za pośrednictwem systemu informacyjnego planu EPSTE.

9.Poprawa powiązań między badaniami naukowymi i innowacjami a szkolnictwem wyższym w ramach EPB oraz uwolnienie pełnego potencjału europejskich ekosystemów badań naukowych i innowacji

Cele

·Osiągnięcie większej spójności między strategiami, politykami, programami i finansowaniem na rzecz badań naukowych i innowacji oraz szkolnictwa wyższego. Ściślejsza współpraca i dialog między tymi dwoma obszarami na szczeblu unijnym, krajowym, regionalnym i instytucjonalnym;

·osiągnięcie silniejszych i lepiej połączonych regionalnych systemów badań naukowych i innowacji oraz zmniejszenie przepaści innowacyjnej w Europie;

·poprawa wiedzy, wskaźników i narzędzi wdrażania kompleksowych strategii międzysektorowych przez dostosowanie innowacji do szerszych celów społecznych;

·wyższy poziom świadomości na temat badań naukowych i edukacji oraz ich większa komplementarność;

·zmniejszenie rozdrobnienia i przepaści regionalnej w europejskim krajobrazie badań naukowych i innowacji;

·zacieśnienie współpracy między podmiotami akademickimi, publicznymi i prywatnymi.

Opis

Celem tej strukturalnej strategii politycznej jest stworzenie uporządkowanej i ukierunkowanej platformy wymiany w celu propagowania przyjęcia bardziej systematycznego podejścia, w tym pod względem zarządzania i wsparcia, z udziałem zarówno przedstawicieli badań naukowych, jak i szkolnictwa wyższego. Na rzecz ustanowienia solidnych partnerstw między podmiotami zajmującymi się edukacją a podmiotami zajmującymi się badaniami naukowymi i innowacjami współpraca ma na celu ustanowienie nowych mechanizmów i zachęt służących zmniejszeniu rozdrobnienia i zniwelowaniu przepaści regionalnej.

Oczekiwane wyniki

·Opracowanie zaleceń w celu projektowania i wdrożenia strategii na szczeblu instytucjonalnym, regionalnym, krajowym i europejskim;

·określenie obecnych przeszkód prawnych na szczeblu regionalnym, krajowym i europejskim; zasad i głównych elementów niezbędnych do opracowania ram prawnych w celu ustanowienia piątej swobody; zaleceń dotyczących konsolidacji europejskich instytucji szkolnictwa wyższego na czele globalnych badań naukowych i innowacji;

·określenie polityk, mechanizmów i zachęt służących wspieraniu solidniejszych partnerstw między instytucjami szkolnictwa wyższego a innymi podmiotami zajmującymi się badaniami naukowymi i innowacjami;

·plan działania określający ambicje przyjęty w odniesieniu do strategicznego dostosowania EPB/europejskiego obszaru edukacji (w związku ze szkolnictwem wyższym).



10.Zwiększanie zaufania do nauki poprzez uczestnictwo obywateli, ich zaangażowanie i komunikację naukową 

Cel

·Zwiększenie zaangażowania społeczeństwa w badania naukowe i innowacje, naukę obywatelską i komunikację naukową za pomocą wspólnie opracowanych wytycznych;

·opracowanie skuteczniejszych mechanizmów znaczącego, inkluzywnego zaangażowania społeczeństwa w badania naukowe i innowacje;

·zwiększenie powiązań między nauką a społeczeństwem na szczeblu krajowym/regionalnym/lokalnym;

·zwiększenie wiedzy naukowej i kapitału naukowego przez ściślejsze powiązania między środowiskiem naukowym a młodzieżą oraz z osobami zwykle niezaangażowanymi w naukę.

Opis

W ramach tej strukturalnej strategii politycznej przedstawiono wieloaspektowe podejście mające na celu zwiększenie zaufania do nauki, a co za tym idzie demokratycznego sprawowania rządów – w oparciu o osiągnięcia działania 14 „Przybliżenie nauki obywatelom” w ramach programu polityki w zakresie EPB na lata 2022–2024.

Oczekiwane wyniki

·Zasady przewodnie integracyjnego zaangażowania: opracowanie wspólnego podejścia do zaangażowania społeczeństwa w badania naukowe i innowacje oraz komunikację naukową;

·działania łączące naukowców i młodzież: innowacyjne sposoby skutecznego i inkluzywnego angażowania młodzieży w naukę przez zachęcanie praktyków do przedstawiania najlepszych praktyk krajowych i korzystania z prac nad opracowaniem podręczników i wytycznych w ramach projektów finansowanych przez UE;

·łączenie nauki i obywateli, organizowanie działań łączących i wzmacniających lokalne społeczności w dziedzinie badań naukowych i innowacji z różnymi zainteresowanymi stronami i obywatelami w dziedzinie nauki i jej roli w społeczeństwie;

·wzajemne uczenie się w zakresie zaufania do nauki, konsolidowanie i udostępnianie wiedzy na temat sposobów budowania, mierzenia i zwiększania zaufania dzięki zaangażowaniu społeczeństwa;

·mechanizm i system finansowania opracowane w celu zwiększenia skali najlepszych praktyk w zakresie krajowych inicjatyw na rzecz uczestnictwa i zaangażowania obywatelskiego na szczeblu UE.


11.Zwiększenie dostępu w UE do warunków sprzyjających osiąganiu doskonałości

Cele

·Poprawa dostępu do doskonałości w całej UE;

·przyczynianie się do spójnego i synergicznego projektowania i realizacji inwestycji UE w badania naukowe i innowacje w ramach programów polityki spójności oraz 10. programu ramowego w zakresie badań naukowych i innowacji;

·nawiązanie ściślejszych powiązań między władzami regionalnymi a inicjatywami w ramach programów badań naukowych i innowacji oraz zapewnienie zachęt do uruchamiania inicjatyw krajowych, które uzupełniają inicjatywy na szczeblu UE.

Opis

Istnieją utrzymujące się wąskie gardła utrudniające poprawę doskonałości i budowanie silniejszych synergii między polityką spójności a programem „Horyzont Europa”. Strukturalna strategia polityczna eliminuje te wąskie gardła przez zacieśnienie współpracy między zaangażowanymi organami zarządzającymi Europejskim Funduszem Rozwoju Regionalnego i programem „Horyzont Europa” na szczeblu krajowym i unijnym.

·Kontynuowanie prac podgrupy RIMA w ramach Forum EPB w celu zbliżenia krajowych organów ds. badań naukowych i innowacji oraz instytucji zarządzających programami polityki spójności, aby ułatwić wymianę informacji na temat wyników i praktyk w ramach inicjatyw UE.

Oczekiwane wyniki

·Opracowanie zaleceń dotyczących poprawy dostępu do doskonałości oraz zapewnienia spójności i synergii między programami;

·sprawozdanie z postępów we wdrażaniu zaleceń z pierwszego etapu badania RIMA w obecnych ramach prawnych (np. komunikacja, budowanie zdolności, planowanie długoterminowe, dostępność danych i podejście oparte na danych, zasady wdrażania i modele koordynacji między obiema społecznościami);

·doradztwo w zakresie budowania w przyszłości silniejszych synergii między polityką spójności, w szczególności w zakresie inteligentnej specjalizacji, przy jednoczesnym wykorzystaniu synergii z działaniami finansowanymi w ramach części programu „Rozszerzanie”, a programem ramowym;

·wymiany najlepszych praktyk w celu poprawy dostępu do doskonałości, w szczególności krajowych polityk, działań i instrumentów ułatwiających dostęp do sieci naukowych i innowacyjnych, oraz sugestii politycznych, zwłaszcza w odniesieniu do współpracy między państwami członkowskimi.



Działania w ramach EPB

12.Sprawiedliwość w otwartej nauce 

Cele

·Zidentyfikowanie barier i wyzwań dotyczących sprawiedliwości w praktykach dotyczących otwartej nauki i zaproponowanie dalszych działań politycznych;

·rozwój nienastawionych na zysk, otwartych modeli publikacji naukowych o szerokim zastosowaniu i uznaniu w różnych dyscyplinach, w tym w zakresie oceny badań naukowych;

·budowanie zdolności w zakresie umiejętności w otwartej nauce i równego dostępu do infrastruktury otwartej nauki dla środowiska naukowego EPB;

·opracowanie podejść politycznych UE do określania sposobów zapewnienia większej sprawiedliwości w praktykach i infrastrukturze w zakresie otwartej nauki.

Opis

Wdrożenie otwartej nauki wymaga silnego wsparcia politycznego i znacznych inwestycji w zasoby, zwłaszcza w infrastrukturę (i dostęp do niej), koordynację, gotowość technologiczną, otwartą naukę i umiejętności cyfrowe, a także tworzenie skutecznych zachęt oraz systemów uznawania i przyznawania nagród dla naukowców. Różnią się one znacznie w poszczególnych krajach i organizacjach europejskich, ale również na całym świecie, i stwarzają ogólną potrzebę bardziej sprawiedliwego podejścia w EPB.

·Analiza krajowych doświadczeń i ram polityki w odniesieniu do dostępu, zasięgu i projektowania infrastruktury na potrzeby otwartej nauki, polityki w zakresie publikacji naukowych oraz zdolności naukowców w dziedzinie otwartej nauki;

·rozpoczęcie procesu wzajemnego uczenia się w zakresie sprawiedliwości w otwartej nauce w latach 2025/2026;

·działanie na rzecz rozpowszechniania umiejętności i szkoleń w celu rozwiązania problemu nierówności w prowadzeniu otwartej nauki;

·prowadzenie warsztatów dla organów publicznych, aby określić zalecenia dla instytucji i decydentów politycznych oraz wydać sprawozdanie w 2027 r.

Oczekiwane wyniki

·Podsumowanie wyzwań związanych ze sprawiedliwością w otwartej nauce we wszystkich krajach EPB (odzwierciedlające istniejącą różnorodność pod względem ram, zdolności, finansowania itp.);

·wsparcie polityczne i finansowe w celu świadczenia wysokiej jakości nienastawionych na zysk usług publikacji naukowych o otwartym dostępie w całej EPB;

·opracowywanie i rozpowszechnianie wspólnych narzędzi, metod i usług szkoleniowych, aby zwiększyć zdolności pod względem umiejętności w zakresie otwartej nauki; we współpracy z zainteresowanymi stronami;

·zalecenia dotyczące opracowania podejścia politycznego UE do sprawiedliwości w otwartej nauce w ramach różnych praktyk w tym zakresie.

13.Rozwój europejskiego ekosystemu nauki dla polityki (S4P)

Cele

Działanie to ma trzy powiązane ze sobą cele:

·dalszy rozwój programu „Nauka dla polityki” i poprawa przekrojowego włączania wiedzy do polityki publicznej;

·wspieranie i wzmacnianie europejskiego ekosystemu S4P we wszystkich podejściach, sektorach i na wszystkich szczeblach sprawowania rządów;

·działanie na rzecz współpracy między sieciami odpowiednich podmiotów oraz wspieranie identyfikacji i wymiany najlepszych praktyk oraz wzajemnego uczenia się.

Opis

Aby wspierać kontakty między nauką a polityką w całej Europie oraz przeciwdziałać rozdrobnieniu ekosystemów S4P, należy osiągnąć dwa główne kamienie milowe:

·sieć nauki dla korespondentów ds. polityki, skupiająca urzędników pracujących nad S4P w krajowych instytucjach zajmujących się polityką w zakresie badań naukowych i innowacji w całej Europie w celu koordynowania działań na rzecz uwzględnienia podejść S4P w ich administracji na wszystkich szczeblach sprawowania rządów oraz wspierania wzajemnego uczenia się we wszystkich krajach; 

·wspólnota praktyków S4P, której celem jest wspieranie silnych ogólnoeuropejskich i międzynarodowych powiązań i szerszych interakcji, wzajemnego uczenia się oraz współpracy sieci i podmiotów S4P.

Oczekiwane wyniki

·Regularny dialog między siecią, wspólnotą praktyków i innymi zainteresowanymi stronami w celu zbadania, w jaki sposób stworzyć warunki niezbędne do umożliwienia skutecznej współpracy między badaniami naukowymi a polityką;

·wsparcie wzajemnego uczenia się, wzmacniając umiejętności i kompetencje oraz umożliwiając współpracę w zakresie S4P w różnych sektorach i na różnych szczeblach sprawowania rządów;

·utworzenie obserwatorium europejskiego krajobrazu S4P i jego praktyk, gromadzącego czynniki sukcesu i wspólne wyzwania związane z działaniem na styku nauki i polityki.

14.Ułatwianie i przyspieszanie odpowiedzialnego wykorzystywania sztucznej inteligencji w nauce w UE

Cele

Projektowanie, wspieranie, dostosowywanie i koordynowanie środków z zakresu polityki w celu przyspieszenia i ułatwienia odpowiedzialnego wykorzystania sztucznej inteligencji w europejskiej nauce i badaniach naukowych, co będzie skutkować:

·dostosowaną polityką w zakresie sztucznej inteligencji w nauce, w tym wspólnym określeniem obszarów priorytetowych;

·większą wiedzą fachową i dzieleniem się zasobami między krajami;

·podstawą dla współpracy i przyszłego zaangażowania, wymiany najlepszych praktyk i przyciągania większej liczby partnerów o zbieżnych poglądach;

·ściślejszą współpracą z zainteresowanymi stronami i ich zaangażowaniem, tworzeniem sieci oraz budowaniem społeczności.

Opis

Działanie skoncentruje się na trzech kluczowych zagadnieniach wynikających z priorytetów politycznych nowej Komisji:

·strategii na rzecz sztucznej inteligencji w nauce;

·ustanowieniu Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych w dziedzinie AI;

·porozumieniu w sprawie ukierunkowania finansowania na sztuczną inteligencję w nauce.

Tematy te będą omawiane i rozwijane w formie regularnych spotkań, warsztatów na temat budowania zdolności przedstawiających dowody i zmiany w polityce, a także praktycznych warsztatów mających na celu współpracę nad dostosowaniem polityki, wytycznymi i programami finansowania.

Oczekiwane wyniki

·Uaktualnianie, promowanie i rozpowszechnianie stale aktualizowanych wytycznych EPB w sprawie wykorzystywania generatywnej sztucznej inteligencji w badaniach naukowych (co najmniej raz w roku w latach 2025, 2026, 2027);

·wspólny plan działania w sprawie sztucznej inteligencji w nauce (2025 r.);

·uzgodniony strategiczny program finansowania z państwami członkowskimi i ewentualnie również z europejskimi podmiotami finansującymi (2026 r.);

·wspólne projekty, jeżeli uczestnicy uznają je za wykonalne/użyteczne (2026–2027);

·uzgodniony plan bieżącej współpracy i rozwoju polityki (2027 r.).


·

15.Zwiększenie bezpieczeństwa badań naukowych

Cel

·Poprawa bezpieczeństwa badań naukowych w UE w celu utrzymania silnego i otwartego środowiska akademickiego, przyjmując za podstawę zalecenie Rady w sprawie bezpieczeństwa badań naukowych;

·stworzenie platformy umożliwiającej decydentom wymianę doświadczeń oraz wdrożenie i opracowanie krajowego podejścia do ograniczania ryzyka, przy jednoczesnym poszanowaniu wolności akademickiej i autonomii instytucjonalnej;

·wzmocnienie pozycji europejskiego sektora badań naukowych i innowacji w celu optymalizacji możliwości i ograniczenia ryzyka wynikającego ze współpracy międzynarodowej oraz utrzymania otwartej i bezpiecznej współpracy międzynarodowej.

Opis

Biorąc pod uwagę przepływ wiedzy w obrębie EPB i silne powiązania międzynarodowe w sektorze badań naukowych i innowacji, nie jest możliwe zajęcie się kwestią bezpieczeństwa badań naukowych wyłącznie z wykorzystaniem wysiłków krajowych. Skoordynowane działania krajowe i unijne będą skutkować ramami wymiany najlepszych praktyk i zapewnienia spójności. W pierwszym roku państwa członkowskie będą mogły ocenić swoją sytuację i zaplanować kolejne kroki, aby pomóc sobie nawzajem w osiągnięciu podstawowego poziomu bezpieczeństwa badań naukowych.

Oczekiwane wyniki

Działanie wdroży ramy zalecenia Rady w sprawie bezpieczeństwa badań naukowych 2 w następujący sposób:

·działanie na rzecz europejskiej przestrzeni współpracy w zakresie bezpieczeństwa badań naukowych dzięki współpracy strukturalnej między ekspertami z państw członkowskich, podmiotami finansującymi badania oraz organizacjami zainteresowanych stron w dziedzinie badań naukowych i innowacji na szczeblu UE, a także dzięki utworzeniu Europejskiego Centrum Eksperckiego w dziedzinie Bezpieczeństwa Badań Naukowych;

·skupianie decydentów, ekspertów i praktyków wokół tematu bezpieczeństwa badań naukowych podczas odbywającej się co dwa lata europejskiej konferencji przewodniej na temat bezpieczeństwa badań naukowych (lata 2025, 2027);

·mapowanie, monitorowanie i analizowanie środków i inicjatyw w zakresie bezpieczeństwa badań naukowych na szczeblu krajowym i unijnym, w tym za pośrednictwem wydawanego co dwa lata sprawozdania monitorującego w sprawie bezpieczeństwa badań (lata 2025, 2027);

·wspieranie wymiany informacji, wzajemnego uczenia się i budowania zdolności, w szczególności w celu opracowania krajowych podejść do bezpieczeństwa badań naukowych;

·opracowanie wytycznych i narzędzi dotyczących zabezpieczeń w krajowych i unijnych programach finansowania badań naukowych, a także zarządzania ryzykiem i procesów należytej staranności w organizacjach prowadzących badania naukowe (tj. platforma kompleksowej obsługi w dziedzinie przeciwdziałania ingerencjom zagranicznym w badania naukowe i innowacje);

·ściślejsza współpraca z partnerami międzynarodowymi w zakresie podejść i środków dotyczących bezpieczeństwa badań naukowych.

Biorąc pod uwagę wrażliwy charakter tematu, który często obejmuje informacje szczególnie chronione lub niejawne, udział w nim będzie zasadniczo ograniczony do ekspertów z państw członkowskich.

16.Przyspieszenie inwestycji w badania naukowe i innowacje na rzecz transformacji przemysłowej w Europie i konkurencyjnej zrównoważoności

Cel

·Osiągnięcie lepszego zrozumienia potrzeb przemysłu dotyczących wyników i inwestycji w zakresie badań naukowych i innowacji, umożliwiając decydentom i agencjom finansującym opracowanie i wdrożenie ukierunkowanych narzędzi w celu zmobilizowania inwestycji w badania naukowe i innowacje;

·zwiększenie synergii w finansowaniu badań naukowych i innowacji, w szczególności przez przemysł, na potrzeby transferu technologii, instalacji demonstracyjnych, zwiększania skali, walidacji i infrastruktury technologicznej;

·ułatwienie wprowadzania i wykorzystywania zaawansowanych technologii w przemyśle, ze szczególnym uwzględnieniem zrównoważonego rozwoju i korzyści społecznych.

Opis

Przyspieszenie inwestycji w badania naukowe i innowacje wymaga systematycznego podejścia do informowania i kształtowania programu badań naukowych i innowacji według potrzeb przemysłu oraz kompleksowych, operacyjnych ram skutecznego transferu wyników badań naukowych i innowacji do zastosowań przemysłowych.

·Zintegrowanie obecnych narzędzi na szczeblu europejskim, krajowym i regionalnym, prezentowanie dobrych praktyk w ich stosowaniu, ułatwianie wymiany doświadczeń i stwarzanie państwom członkowskim i regionom możliwości dzielenia się dobrymi praktykami i przekazywania nowej wiedzy;

·wdrożenie planowanego europejskiego podejścia do infrastruktury technologicznej, w tym wybranych działań pilotażowych, ram zarządzania i możliwych systemów finansowania;

·opracowanie, testowanie i wdrażanie podejścia opartego na zestawie narzędzi politycznych w celu przyspieszenia dekarbonizacji sektorów energochłonnych i rozwoju gospodarki o obiegu zamkniętym, przy zapewnieniu wkładu ze strony społeczności planu EPSTE.

Oczekiwane wyniki

·Mapowanie narzędzi polityki wspierających badania naukowe i innowacje w przemyśle;

·europejska polityka w zakresie infrastruktury technologicznej i realizacja jej działań prowadzących do zwiększenia dostępności i wykorzystania takiej infrastruktury przez przemysł, w tym MŚP, przedsiębiorstwa typu start-up i przedsiębiorstwa scale-up;

·budowanie i wymiana wiedzy ogólnej i wiedzy eksperckiej w dziedzinie krajowych planów działania w zakresie technologii przemysłowych mających na celu dekarbonizację sektorów energochłonnych;

·wkład w europejską platformę monitorowania technologii i przemysłowych instalacji demonstracyjnych (INCITE).


·

17.Szybsze wprowadzanie metod nowego podejścia w celu przyspieszenia badań biomedycznych oraz testowania produktów leczniczych i wyrobów medycznych

Cel

Działanie to ma na celu przyspieszenie, dzięki dostosowanemu i skoordynowanemu podejściu we wszystkich państwach członkowskich i państwach stowarzyszonych, opracowywania, walidacji/kwalifikacji, przyjmowania i upowszechniania metod nowego podejścia w badaniach biomedycznych i badaniach regulacyjnych produktów leczniczych i wyrobów medycznych.

Opis

Chociaż państwa członkowskie są związane dyrektywą 2010/63/UE, w której wzywa się do zastąpienia procedur z wykorzystaniem zwierząt w badaniach naukowych, edukacji i badaniach regulacyjnych, gdy tylko dostępne będą zatwierdzone podejścia alternatywne, nie ma mechanizmu koordynacji zapewniającego opracowanie i walidację metod nowego podejścia. Działanie w ramach EPB będzie aktywnie angażować wszystkie podmioty przez ustanowienie ogólnounijnej koordynacji, obejmującej odpowiednie ministerstwa, agencje regulacyjne, organizacje finansujące badania naukowe, środowisko akademickie, przemysł farmaceutyczny i przemysł technologii medycznych, podmioty prowadzące badania naukowe na zlecenie (CRO), małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP) oraz przedsiębiorstwa typu start-up, w celu dostosowania krajowych i regionalnych strategii politycznych na rzecz przyspieszenia rozwoju, walidacji, przyjmowania i upowszechniania metod nowego podejścia.

Działanie to będą wspierać cztery grupy robocze zajmujące się następującymi tematami: 1) rozwój metod nowego podejścia i wspólnej infrastruktury europejskiej, 2) walidacja/kwalifikacja, przyjmowanie i upowszechnienie metod nowego podejścia, 3) kształcenie i szkolenie, 4) otwartość i świadomość.

Oczekiwane wyniki

·Program rozwoju metod nowego podejścia i infrastruktury określający obszary, w których metody nowego podejścia są najbardziej potrzebne i w których oczekuje się, że będą wywierać największy wpływ w perspektywie krótko- i średnioterminowej (IV kw. 2027 r.);

·państwa członkowskie i zainteresowane strony określające działania, które mogłyby wspólnie wspierać w celu opracowania metod nowego podejścia i powiązanej infrastruktury (I kw. 2028 r.);

·strategia przyjmowania i upowszechniania metod nowego podejścia, określająca kryteria stosowania metod nowego podejścia (III kw. 2027 r.);

·państwa członkowskie i zainteresowane strony wspólnie wspierające walidację i kwalifikację ograniczonego zestawu metod nowego podejścia, zaprojektowanych do przyjęcia i wdrożenia w badaniach regulacyjnych produktów leczniczych i wyrobów medycznych (IV kw. 2027 r.–III kw. 2028 r.);

·plan kształcenia i szkolenia w zakresie metod nowego podejścia (I kw. 2027 r.) oraz wspólne programy kształcenia i szkolenia (II kw. 2027 r.–II kwartał 2028 r.);

·zharmonizowany program otwartości i podnoszenia świadomości w obszarze metod nowego podejścia, który poprawia otwarty dostęp do protokołów metod nowego podejścia i wyników doświadczeń na zwierzętach. Program będzie zapewniał wytyczne dla członków komisji etycznych, osób dokonujących przeglądu i organów regulacyjnych w oparciu o najlepsze praktyki w uczestniczących państwach członkowskich. Zaproponowano w nim konkretne działania mające na celu zwiększenie zaufania organów regulacyjnych do metod nowego podejścia, w tym lepsze zrozumienie potencjału i ograniczeń metod nowego podejścia (II kw. 2028 r.);

·co najmniej jedna ważna konferencja mającą na celu zwiększenie świadomości społeczeństwa obywatelskiego i pacjentów na temat badań biomedycznych, odkrywania i opracowywania leków (III kw. 2028 r.).


18.Zharmonizowane i skoordynowane ramy europejskiego podejścia do rzetelności i etyki w dziedzinie badań naukowych i innowacji w obliczu pojawiających się wyzwań

Cele

·Utworzenie platformy ułatwiającej dyskusje na temat nowego podejścia do etyki i rzetelności w badaniach naukowych, które jest neutralne pod względem technologicznym oraz ułatwi innowacje i będzie wspierać doskonałość, z poszanowaniem podejścia przewidującego uproszczenie i uwzględnianie etyki na etapie projektowania;

·koordynacja działań w celu lepszego zagwarantowania etyki i rzetelności, zapobieganie naruszeniom oraz usuwanie barier we wdrażaniu istniejących wytycznych dotyczących etyki;

·stopniowe rozwijanie europejskiej sieci w celu ustanowienia ram rzetelności i etyki badawczej, w tym planu działań i wskaźników efektywności;

·stworzenie wizji ekosystemu doradztwa i wsparcia etycznego opartego na zaufaniu, umożliwiającego nauce i badaniom naukowym pobudzanie odpowiedzialnych innowacji dostosowanych do interesów społecznych.

Opis

Działanie to ma na celu przewidywanie pojawiających się wyzwań, zapobieganie im, reagowanie na nie i łagodzenie ich skutków oraz ochronę rzetelności badawczej w obszarach technologii krytycznych w świetle niedawnej aktualizacji Europejskiego kodeksu postępowania w zakresie rzetelności badawczej oraz zalecenia Komisji w sprawie obszarów technologii krytycznych dla bezpieczeństwa gospodarczego UE.

·Przyjęcie wspólnego podejścia do rzetelności i etyki, aby ułatwić sektorowi reagowanie na te i inne pojawiające się wyzwania;

·zapewnienie szerokiego zakresu narzędzi służących do przewidywania nowych krytycznych wyzwań dla rzetelności badawczej, zapobiegania im, zarządzania nimi i łagodzenia ich skutków;

·opracowanie prawdziwie operacyjnego, spójnego i zrównoważonego europejskiego podejścia do wspierania naukowców w stawianiu czoła wyzwaniom etycznym.

Oczekiwane wyniki

·Utworzenie struktury koordynacyjnej (w formie europejskiej platformy), która połączy istniejące europejskie sieci etyki i rzetelności badawczej;

·szczegółowy plan działania i wskaźniki skuteczności działania;

·praktyczne wytyczne, zestawy narzędzi operacyjnych i obowiązujące procedury działania;

·podejście oparte na wspólnych działaniach szkoleniowych na zasadzie pilotażowej.



19.Wzmacnianie pozycji badań naukowych i innowacji: nowa epoka zarządzania badaniami naukowymi

Cel

·Osiągnięcie lepszego uznawania zawodu kierownika badań naukowych, a także atrakcyjne i jaśniejsze ścieżki kariery dla kierowników badań naukowych;

·zapewnienie szerokiego i łatwego dostępu do materiałów edukacyjnych i działań/narzędzi służących podnoszeniu kwalifikacji kierowników badań naukowych, w tym kierowników badań naukowych na wczesnym etapie kariery, łącznie z wytycznymi dotyczącymi narzędzi sztucznej inteligencji;

·stworzenie uznanego ogólnoeuropejskiego programu uczenia się i rozwoju umiejętności dla kierowników badań naukowych z komponentami wzajemnego uczenia się i mobilności, zapewniającego integrację priorytetów i wartości EPB, np. etyki i rzetelności badawczej, otwartej nauki i inkluzywnej równości płci;

·poprawa tworzenia sieci kontaktów z kierownikami badań naukowych w sektorze prywatnym w celu zastosowania podejścia opartego na trójkącie (publiczne organizacje prowadzące badania naukowe – organizacje finansujące badania naukowe oraz przemysł), dzięki czemu zwiększy się świadomość na temat programów rozwoju zawodowego, ścieżki kariery i dostępnych możliwości szkoleniowych.

Opis

Wraz z intensyfikacją procesów badawczych i rosnącymi oczekiwaniami w zakresie generowania skutków społecznych kluczowe znaczenie zyskuje specjalistyczne wsparcie ze strony kierowników badań naukowych. Inicjatywa ta ma na celu wsparcie zawodów związanych z zarządzaniem badaniami naukowymi, nadal niedocenianych w EPB, oraz przyczynia się do ich strategicznego rozwoju. Podkreślono w niej potrzebę skoordynowanego unijnego i krajowego wsparcia politycznego w celu zapewniania wykwalifikowanych specjalistów, lepszych perspektyw kariery, lepszych warunków pracy, równouprawnienia płci, szkoleń oraz mobilności.

Oczekiwane wyniki

·Uruchomienie w 2025 r. oraz wdrożenie nadrzędnych i elastycznych ram kariery i kompetencji kierowników badań naukowych; przeprowadzenie w państwach członkowskich opartej na dowodach kampanii uświadamiającej, której wyniki zostaną opublikowane w 2026 r.;

·współtworzenie w 2026 r. Europejskiej karty naukowca, stworzenie podejścia opartego na trójkącie dla organizacji prowadzących badania naukowe, organizacji finansujących badania naukowe i przemysłu europejskiego, przy zapewnieniu uznawania we wszystkich sektorach; opracowywanie podejść do budowania zdolności; oraz analiza roli zarządzania badaniami naukowymi w wybranych działaniach finansowanych w ramach części dotyczącej rozszerzenia programu „Horyzont Europa” w celu monitorowania wpływu na ogólną efektywność i skuteczność systemu badań naukowych i innowacji;

·uruchomienie w 2027 r. scentralizowanego ośrodka internetowego, najlepiej w ramach przyszłej Platformy Talentów EPB, który zestawia obecne i nowe programy nauczania, materiały edukacyjne, a także narzędzia podnoszenia kwalifikacji dla kierowników badań naukowych, oraz zapewnia dostęp do kluczowych programów szkoleń i certyfikacji zarówno dla obecnych, jak i potencjalnych specjalistów.

(1)    Możliwe do znalezienia, dostępne, interoperacyjne i nadające się do ponownego wykorzystania.
(2)    Zalecenie Rady (UE) 9097/1/24.