KOMISJA EUROPEJSKA
Bruksela, dnia 30.9.2024
COM(2024) 424 final
SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY
z wdrażania instrumentu pożyczkowego na rzecz sektora publicznego w ramach mechanizmu sprawiedliwej transformacji w 2024 r. zgodnie z art. 16 rozporządzenia (UE) 2021/1229
SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY
z wdrażania instrumentu pożyczkowego na rzecz sektora publicznego w ramach mechanizmu sprawiedliwej transformacji w 2024 r. zgodnie z art. 16 rozporządzenia (UE) 2021/1229
1.Wprowadzenie
W styczniu 2020 r. Komisja ogłosiła mechanizm sprawiedliwej transformacji jako część planu inwestycyjnego na rzecz Europejskiego Zielonego Ładu( 1 ), dzięki któremu w wyniku przejścia na gospodarkę neutralną dla klimatu nikt ani żaden region nie pozostanie w tyle. Mechanizm sprawiedliwej transformacji składa się z trzech filarów: pierwszy filar to Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji, drugi filar to specjalny system sprawiedliwej transformacji w ramach Programu InvestEU, a trzeci filar to instrument pożyczkowy na rzecz sektora publicznego („IPSP” lub „instrument”) 2 .
Niniejsze sprawozdanie roczne koncentruje się na trzecim filarze i przedstawia informacje na temat dotychczasowych postępów we wdrażaniu instrumentu. Ma ono charakter zbiorczy, obejmując okres od rozpoczęcia wdrażania instrumentu do 30 lipca 2024 r. Pozostała część 2024 r. zostanie uwzględniona w kolejnym sprawozdaniu zgodnie z obowiązkami sprawozdawczymi w ramach IPSP (zob. szczegółowe informacje w sekcji 1.2).
1.1.Ramy prawne i budżetowe instrumentu pożyczkowego na rzecz sektora publicznego w ramach mechanizmu sprawiedliwej transformacji
Celem ogólnym instrumentu jest sprostanie poważnym wyzwaniom społecznym, gospodarczym i środowiskowym związanym z procesem przejścia na gospodarkę neutralną dla klimatu 3 , z korzyścią dla unijnych terytoriów wskazanych w terytorialnych planach sprawiedliwej transformacji 4 .
Celem szczegółowym instrumentu jest zwiększenie inwestycji sektora publicznego, które zaspokajają potrzeby rozwojowe terytoriów opisane w terytorialnych planach sprawiedliwej transformacji. Jest on osiągany dzięki ułatwieniu finansowania projektów, które nie generują strumieni dochodów wystarczających do pokrycia kosztów inwestycji, co pozwala uniknąć wypierania potencjalnego wsparcia i inwestycji z alternatywnych źródeł. Wsparcie jest dostępne dla szerokiego zakresu inwestycji 5 .
W rozporządzeniu w sprawie instrumentu pożyczkowego na rzecz sektora publicznego na składnik dotacyjny instrumentu (w tym pomoc techniczną i wsparcie doradcze) przewidziano całkowite maksymalne wsparcie unijne w wysokości 1,525 mld EUR. W lutym 2024 r., w następstwie wniosku Komisji z czerwca 2023 r., po wyrażeniu zgody przez Parlament Europejski Rada jednomyślnie przyjęła śródokresową rewizję pułapów wydatków w wieloletnich ramach finansowych (WRF). Porozumienie osiągnięte w sprawie śródokresowej rewizji WRF odzwierciedla znaczenie, jakie ma zapewnienie w budżecie UE środków niezbędnych do dalszej realizacji priorytetów z korzyścią dla Europy i naszych partnerów, czego potwierdzeniem są kluczowe wnioski sektorowe W tym kontekście podjęto decyzję o przegrupowaniu środków o łącznej wartości 1,1 mld EUR z komponentów WPR i funduszy polityki spójności objętych zarządzaniem bezpośrednim i pośrednim. Wskutek tego działania budżet IPSP zmniejszono o 150 mln EUR. Maksymalny budżet dostępny w ramach IPSP po tych przegrupowaniach wynosi 1,375 mld EUR.
Pożyczki, których Europejski Bank Inwestycyjny udziela jako partner finansowy, łączy się w ramach instrumentu z dotacjami udzielanymi przez Unię, aby wspierać projekty przedstawiane przez podmioty sektora publicznego. Europejski Bank Inwestycyjny (EBI) przekaże ok. 6–8 mld EUR na składnik pożyczkowy instrumentu.
Komisja ściśle współpracuje nie tylko z EBI, lecz także z Agencją Wykonawczą ds. Klimatu, Infrastruktury i Środowiska (CINEA) w zakresie wdrażania instrumentu. CINEA odpowiada za budżetowe, prawne, finansowe i operacyjne aspekty wdrażania dotacji pod nadzorem Komisji, natomiast Komisja pozostaje w pełni odpowiedzialna za wszystkie aspekty związane z polityką.
1.2.Zakres sprawozdania z wdrażania w 2024 r.
Zgodnie z art. 16 ust. 3 rozporządzenia w sprawie instrumentu pożyczkowego na rzecz sektora publicznego „[d]o dnia 31 października każdego roku kalendarzowego, począwszy od 2022 r., Komisja sporządza sprawozdanie z wdrażania Instrumentu. W sprawozdaniu tym przedstawiane są informacje na temat poziomu wdrażania Instrumentu w odniesieniu do jego celów, warunków i wskaźników efektywności”.
Poprzednie sprawozdania opublikowano 7 lutego 2023 r. i 21 listopada 2023 r.
Niniejsze sprawozdanie zawiera informacje na temat: (i) wyników pierwszego zaproszenia do składania wniosków w ramach IPSP w odniesieniu do sześciu terminów składania wniosków, w tym wniosków dotyczących potencjalnych projektów, (ii) pomocy technicznej, (iii) komunikacji, (iv) osiągniętych postępów, w tym mocnych stron instrumentu i wyzwań z nim związanych, oraz (v) dalszych działań.
2.Wdrażanie instrumentu
2.1.Wyniki pierwszego zaproszenia do składania wniosków w ramach IPSP po upływie sześciu terminów składania wniosków
Od czasu poprzedniego sprawozdania z wdrażania IPSP upłynęły trzy terminy składania wniosków w odpowiedzi na zaproszenia do składania wniosków w ramach IPSP. W trzech wspomnianych terminach złożono 29 wniosków, a komisja oceniająca wybrała 13 z nich do finansowania. Niektóre pożyczki oczekują na zatwierdzenie 6 (zob. tabela 1). Według przedstawionych informacji szacunkowe kwoty, których dotyczą złożone wnioski, wynoszą 123 mln EUR w formie dotacji od Komisji oraz 732 mln EUR w formie pożyczek udzielanych przez EBI 7 . Komisja wybrała do finansowania dwa francuskie wnioski i umieściła je na liście rezerwowej ze względu na brak środków w przydziale budżetowym dla Francji. Lista rezerwowa będzie obowiązywać do czasu upływu terminu pierwszego zaproszenia do składania wniosków w ramach IPSP (do końca grudnia 2025 r.) – wówczas pozostałe środki finansowe zostaną przekazane bez przydzielonych wcześniej udziałów krajowych. Aby zwiększyć efektywność zaproszenia do składania wniosków w ramach IPSP, 1 lutego 2024 r. wprowadzono do niego zmiany w celu doprecyzowania, że wnioski dotyczące projektów złożone przez państwa członkowskie, w przypadku których wykorzystano krajową pulę środków finansowych, nie będą uznawane za kwalifikujące się 8 . 10 wniosków uznano ponadto za niedopuszczalne ze względu na ich niekompletność, jeden wniosek (z Francji) nie kwalifikował się, ponieważ wykorzystano już krajową pulę środków finansowych, w ramach której go złożono (wniosek wpłynął po wspomnianej wyżej zmianie zaproszenia do składania wniosków). Ponadto dwóch wniosków (z Francji i Irlandii) nie wybrano do finansowania, ponieważ nie spełniły kryteriów wyboru, a jeden wniosek, który wybrano do finansowania (z Czech), został wycofany przez promotora projektu ze względu na dostępność innych źródeł finansowania.
Od 19 lipca 2022 r., kiedy ogłoszono pierwsze zaproszenie do składania wniosków w ramach IPSP, złożono 37 wniosków, spośród których komisja oceniająca wybrała 15 do finansowania (pożyczki w ramach niektórych z tych wniosków oczekują na zatwierdzenie). Podpisano ponadto cztery umowy o udzielenie dotacji w ramach IPSP (więcej informacji można znaleźć w sekcji 2.2). Według informacji przedstawionych w złożonych wnioskach szacuje się, że opiewają one na kwotę 148 mln EUR w formie dotacji od Komisji oraz 863 mln EUR w formie pożyczek udzielanych przez EBI 9 .
Po upływie terminów składania wniosków okazało się, że niektóre krajowe pule finansowe wykorzystano w całości (Francja) lub prawie w całości (Szwecja).
Ryc. 1 – Udziały krajowe (zarezerwowane do 31 grudnia 2025 r.) i ich wykorzystanie w ramach dotacji przyznanych lub będących przedmiotem oceny 10
Tabela 1 – Podsumowanie oceny wniosków otrzymanych w odpowiedzi na zaproszenie do składania wniosków w ramach IPSP
|
Liczba złożonych wniosków |
Liczba dopuszczalnych i kwalifikowalnych wniosków |
Liczba wniosków, które Komisja wybrała do finansowania |
Liczba wniosków, które uzyskały pożyczkę u EBI lub jego pośredników |
Uwagi |
|
|
Termin składania wniosków przypadający na 19 października 2022 r. |
3 |
1 (CZ) |
1 (CZ) |
0 |
Wniosek CZ został wycofany przez wnioskodawcę i ponownie złożony 20 września 2023 r. (czwarty termin składania wniosków). |
|
Termin składania wniosków przypadający na 19 stycznia 2023 r. |
1 |
0 |
0 |
0 |
- |
|
Termin składania wniosków przypadający na 19 kwietnia 2023 r. |
4 |
3 (EL, NL, SE) |
2 (EL, SE) |
2 (EL, SE) |
Podpisano umowy o udzielenie dotacji w odniesieniu do wniosków EL i SE. Projekty są w trakcie realizacji. Wniosek NL nie spełniał dwóch kryteriów przyznania dotacji, ale ponownie przedłożono go 20 września 2023 r. (czwarty termin składania wniosków). |
|
Termin składania wniosków przypadający na 20 września 2023 r. |
15 |
5 (CZ, FR, NL) |
5 (CZ, FR, NL) |
1 (FR) |
Komisja wybrała do finansowania wniosek CZ, NL i dwa wnioski FR. EBI przeprowadza własną ocenę. Podpisano umowę o udzielenie dotacji w odniesieniu do jednego wniosku FR, a projekt jest w trakcie realizacji. |
|
Termin składania wniosków przypadający na 19 stycznia 2024 r. |
6 |
6 (CZ, FR, PL) |
5 (CZ, FR, PL) |
1 (CZ, PL) |
Komisja wybrała do finansowania dwa wnioski CZ. Promotor projektu wycofał jeden wniosek CZ ze względu na dostępność innych źródeł finansowania. W przypadku drugiego projektu trwa proces podpisywania umów pożyczek z pośrednikiem finansowym EBI. Komisja wybrała do finansowania jeden wniosek PL i podpisano umowę pożyczki z EBI. CINEA przygotowuje umowę o udzielenie dotacji. Komisja wybrała do finansowania dwa wnioski FR i umieściła je na liście rezerwowej ze względu na brak środków w przydziale budżetowym FR. Jeden wniosek FR nie spełnił dwóch kryteriów przyznania dotacji. |
|
Termin składania wniosków przypadający na 17 kwietnia 2024 r. |
8 |
7 (CZ, IE) |
6 (CZ) |
1 (CZ) |
Komisja wybrała do finansowania pięć wniosków CZ, a proces podpisywania umów pożyczek z pośrednikiem finansowym EBI jest w toku. Komisja wybrała do finansowania jeden wniosek CZ i podpisano umowę pożyczki z EBI. CINEA przygotowuje umowę o udzielenie dotacji. Wniosek IE nie spełnił jednego kryterium przyznania dotacji. |
Wnioski dotyczące projektów, które wybrała do tej pory komisja oceniająca w ramach IPSP, obejmują sektory takie jak efektywność energetyczna, kultura, mieszkalnictwo socjalne, infrastruktura zdrowia publicznego i infrastruktura zrównoważonej mobilności, systemy ciepłownicze i chłodnicze oraz rewitalizacja i odnowa miast. Jeżeli chodzi o rodzaj wnioskowanego wsparcia, trzy wnioski dotyczące projektów to kredyty ramowe, pięć to samodzielne projekty, a dwa obejmują pożyczkę pośrednią.
Tabela 2 – Wnioski dotyczące projektów, które wybrano do finansowania w formie dotacji
|
Termin składania wniosków |
Region/terytorium |
Tytuł wniosku dotyczącego projektu |
Sektor |
Wnioskowana kwota dotacji (EUR) |
Wnioskowana kwota pożyczki (EUR) |
|
|
FR |
20 września 2023 r. |
Region Prowansja-Alpy-Lazurowe Wybrzeże, Marsylia |
Przedłużenie linii tramwajowej z południa na północ Marsylii, etap 1 |
Zrównoważona mobilność |
15 000 000 |
100 000 000 |
|
FR |
20 września 2023 r. |
Hauts-de-France (Nord-Pas-de-Calais), Lille |
Ekologiczna mobilność w aglomeracji Lille |
Zrównoważona mobilność |
31 500 000 |
210 000 000 |
|
NL |
20 września 2023 r. |
Południowa Limburgia, Mijnwater |
Rozbudowany plan generalny Mijnwater, etap 1 |
Zrównoważone systemy ciepłownicze i chłodnicze |
13 500 000 |
90 000 000 |
|
CZ |
19 stycznia 2024 r. |
Kraj ustecki, Uście nad Łabą |
Transport publiczny w Uściu nad Łabą |
Zrównoważona mobilność, efektywność energetyczna |
430 612 |
1 722 449 |
|
PL |
19 stycznia 2024 r. |
Województwo śląskie, Dąbrowa Górnicza |
Zrównoważony rozwój Dąbrowy Górniczej |
Efektywność energetyczna, zrównoważona mobilność |
2 784 793 |
11 139 173 |
|
CZ |
17 kwietnia 2024 r. |
Kraj ustecki, Děčín |
EPC w Děčínie |
Efektywność energetyczna, zrównoważona gospodarka wodna |
391 843 |
1 567 370 |
|
CZ |
17 kwietnia 2024 r. |
Kraj ustecki, Děčín |
Renowacja historycznej części dzielnicy Podmokly – etap D |
Rewitalizacja obszarów miejskich, zrównoważona mobilność, zrównoważona turystyka |
581 624 |
2 326 498 |
|
CZ |
17 kwietnia 2024 r. |
Kraj ustecki, Litvínov |
Budowa nowej hali basenowej na terenie rekreacyjnym Koldům w Litvínovie |
Infrastruktura społeczna |
1 975 894 |
7 903 576 |
|
CZ |
17 kwietnia 2024 r. |
Kraj ustecki, Uście nad Łabą |
Modernizacja wybranych części infrastruktury kolejowej w kraju usteckim |
Zrównoważona mobilność |
2 348 773 |
9 395 092 |
|
CZ |
17 kwietnia 2024 r. |
Kraj ustecki, Postoloprty |
Plac pokoju w Postoloprtach |
Zrównoważona turystyka, rewitalizacja obszarów miejskich |
535 714 |
2 142 857 |
|
CZ |
17 kwietnia 2024 r. |
Kraj morawsko-śląski, Ostrawa |
Domy studenckie – Uniwersytet w Ostrawie – podniesienie jakości przystępnych cenowo mieszkań dla studentów i zwiększenie liczby dostępnych w nich miejsc |
Edukacja, infrastruktura społeczna |
3 007 428 |
12 029 713 |
2.2.Pierwsze projekty finansowane za pomocą IPSP
Tabela 3 – Przedstawienie projektów, w odniesieniu do których podpisano umowy o udzielenie dotacji w ramach IPSP
|
Transformacja społeczno-gospodarcza Macedonii Zachodniej 11 |
||||
|
Region objęty sprawiedliwą transformacją |
Termin składania wniosków |
Opis projektu |
Budżet |
Okres realizacji projektu |
|
Macedonia Zachodnia (EL) |
19 kwietnia 2023 r. |
Przedmiotem projektu jest kredyt ramowy koordynowany przez region Macedonia Zachodnia Obejmuje on 15 projektów w sześciu gminach (Argos Orestikou, Kozani, Kastoria, Florina, Eordaia i Grevena) związanych z: §8 – efektywnością energetyczną, §1 – infrastrukturą drogową, §2 – opieką zdrowotną, §1 – kulturą, §1 – turystyką. Oczekiwane ograniczenia emisji: 8 650 ton CO₂ rocznie Oczekiwana charakterystyka energetyczna: świadectwo charakterystyki energetycznej (EPC) klasy A; oszczędność energii na poziomie 60–97 % Przewidywana liczba nowych miejsc pracy: 200. |
Koszty ogółem: 81 mln EUR (100 %) Pożyczka z EBI: 59 mln EUR (72 %) Dotacja w ramach IPSP: 15 mln EUR (18 %) Finansowanie własne: 8 mln (10 %) |
Podpisanie umowy o udzielenie dotacji: 23 października 2023 r. Data rozpoczęcia: 1 listopada 2023 r. Czas trwania: 36 miesięcy |
|
Infrastruktura z zakresu zrównoważonej mobilności na rzecz niskoemisyjnych usług wysokiej jakości (SMILES) 12 |
||||
|
Region objęty sprawiedliwą transformacją |
Termin składania wniosków |
Opis projektu |
Budżet |
Okres realizacji projektu |
|
Region Kraj Loary (FR) |
20 września 2023 r. |
Projekt obejmuje zrównoważoną infrastrukturę transportową w Nantes. W ramach projektu planuje się: §modernizację i renowację 3 linii tramwajowych, §odnowienie taboru tramwajowego (46 nowych pojazdów), §budowę centrum technicznego i operacyjnego oraz multimodalnego węzła przesiadkowego, §utworzenie 38 km dróg dla rowerów. Realizacja projektu wpłynie na poprawę wydajności i jakości sieci tramwajowej, rozwój intermodalności, dywersyfikację oferty transportu publicznego i zmniejszenie zagęszczenia ruchu drogowego. Oczekiwane ograniczenia emisji: 21 000 ton CO₂ rocznie Przewidywana liczba nowych miejsc pracy: 106. Przewidywana liczba osób, do których dotrze projekt: 672 420. |
Koszty ogółem: 388 mln EUR (100 %) Pożyczka z EBI: 200 mln EUR (52 %) Dotacja w ramach IPSP: 30 mln EUR (8 %) Finansowanie własne: 158 mln EUR (40 %) |
Podpisanie umowy o udzielenie dotacji: 2 kwietnia 2024 r. Data rozpoczęcia: 1 maja 2024 r. Czas trwania: 60 miesięcy |
|
Zrównoważone i przystępne cenowo mieszkalnictwo na potrzeby nowego ekologicznego przemysłu i społeczeństwa (SHERIS) 13 |
||||
|
Region objęty sprawiedliwą transformacją |
Termin składania wniosków |
Opis projektu |
Budżet |
Okres realizacji projektu |
|
Västerbotten (SE) |
19 kwietnia 2023 r. |
W projekcie uwzględnione zostanie rosnące zapotrzebowanie na lokale mieszkalne w gminie Skelleftea – w jego ramach zapewnione zostanie wsparcie dla budowy 7 kompleksów mieszkalnych, w których znajdzie się około 750 energooszczędnych i przystępnych cenowo lokali mieszkalnych. Program mieszkaniowy skierowany będzie głównie do przyjezdnych pracowników nowej gigafabryki baterii Northvolt, a także studentów, uchodźców i osób o niskich dochodach lub specjalnych potrzebach. Oczekiwana charakterystyka energetyczna: o 20 % wyższa niż przewidują normy budowlane w Szwecji Przewidywana liczba nowych miejsc pracy: 1 000. Przewidywana liczba osób, do których dotrze projekt: 44 000. |
Koszty ogółem: 142 mln EUR Pożyczka z EBI: 71 mln EUR (50 %) Dotacja w ramach IPSP: 11 mln EUR (8 %) Finansowanie własne: 60 mln EUR (42 %) |
Podpisanie umowy o udzielenie dotacji: 5 kwietnia 2024 r. Data rozpoczęcia: 1 stycznia 2023 r. Czas trwania: 60 miesięcy |
|
Sala koncertowa w Ostrawie 14 |
||||
|
Region objęty sprawiedliwą transformacją |
Termin składania wniosków |
Opis projektu |
Budżet |
Okres realizacji projektu |
|
Kraj morawsko-śląski (CZ) |
20 września 2023 r. |
Przedmiotem projektu jest budowa sali koncertowej w Ostrawie na 1 300 miejsc, charakteryzującej się światowej klasy akustyką. Projekt ten będzie wspierał rozwój infrastruktury kulturalnej i przyczyni się do rewitalizacji Ostrawy – dawnego miasta górniczego, w którym nadal zgodnie z tradycją produkuje się stal. Utworzenie nowego obiektu kulturalnego zwiększy atrakcyjność miasta dla mieszkańców i odwiedzających, a także ułatwi transformację społeczno-gospodarczą tego regionu. Oczekiwana charakterystyka energetyczna: EPC B Stosowane w projekcie odnawialne źródła energii: około 392 paneli fotowoltaicznych; 125 studni geotermalnych Przewidywana liczba osób, do których dotrze projekt: 151 200. |
Koszty ogółem: 116 mln EUR Pożyczka z EBI: 84 mln EUR (73 %) Dotacja w ramach IPSP: 21 mln EUR (18 %) Finansowanie własne: 10,5 mln EUR (9 %) |
Podpisanie umowy o udzielenie dotacji: 16 lipca 2024 r. Data rozpoczęcia: 19 lipca 2024 r. Czas trwania: 52 miesiące |
2.3.Wnioski dotyczące potencjalnych projektów
Na podstawie informacji uzyskanych w ramach wymiany z EBI i innymi zainteresowanymi stronami IPSP opracowywane są wnioski dotyczące projektów zlokalizowanych w sześciu państwach członkowskich. Wnioski te być może zostaną złożone przed upływem kolejnych terminów określonych w zaproszeniach do składania wniosków w ramach IPSP. Te wnioski dotyczące potencjalnych projektów obejmują sektory energii odnawialnej, efektywności energetycznej, infrastruktury zdrowia publicznego, a także inne sektory, które są zgodne z zatwierdzonymi terytorialnymi planami sprawiedliwej transformacji. Komisja szacuje, że wnioski obejmą ponad 100 mln EUR w formie dotacji.
Zapotrzebowanie na wsparcie w ramach instrumentu można zaobserwować ponadto w państwach członkowskich, które wykorzystały już przydzielone im środki. Te państwa członkowskie mogą składać wnioski po ogłoszeniu drugiego zaproszenia do składania wniosków w ramach IPSP (tj. po 31 grudnia 2025 r.).
3.Działania informacyjne
Komisja, przy wsparciu ze strony CINEA i EBI, nadal zwiększa świadomość na temat instrumentu. W wyniku działań podjętych wspólnie przez Komisję, EBI i CINEA w okresie od 1 września 2023 r. do 30 lipca 2024 r.:
-zorganizowano 20 spotkań z organami publicznymi na szczeblu krajowym, regionalnym i lokalnym;
-zorganizowano 3 spotkania z krajowymi bankami i instytucjami prorozwojowymi;
-zorganizowano 4 spotkania z zainteresowanymi stronami – wewnętrznymi (Grupa Robocza ds. Działań Strukturalnych i Regionów Najbardziej Oddalonych) i zewnętrznymi (ETUC, Bankwatch);
-zaprezentowano IPSP podczas siedmiu wydarzeń tematycznych (prezentacje, sesje pytań i odpowiedzi, specjalne stoiska). Wydarzeniami tymi były m.in.: Europejski Tydzień Regionów i Miast (10 października 2023 r.), wydarzenie związane z czeskim przewodnictwem w Grupie Wyszehradzkiej „Od regionów górniczych do przyszłości sprawiedliwej transformacji” w Uściu nad Łabą (11 października 2023 r.), Forum Inwestycyjne Porozumienia Burmistrzów (25 października 2023 r.), Ecomondo (7–10 listopada 2023 r.), kącik kawowy IPSP na konferencji poświęconej planom sprawiedliwej transformacji (16–17 kwietnia 2024 r.), Zielony Tydzień (29–30 maja 2024 r.) oraz Europejski Tydzień Zrównoważonej Energii (11–13 czerwca 2024 r.);
-przeprowadzono posiedzenie inauguracyjne dotyczące greckiego projektu w Macedonii Zachodniej w Grecji (5–7 marca 2024 r.), ceremonię podpisania umowy o udzielenie dotacji na szwedzki projekt w Brukseli (10 kwietnia 2024 r.) oraz ceremonię rozpoczęcia budowy sali koncertowej w Ostrawie w Czechach (19 lipca 2024 r.);
-opublikowano 82 posty, komunikaty prasowe i inne artykuły w różnych biuletynach tematycznych, na stronach internetowych oraz w mediach społecznościowych;
-opublikowano filmy promocyjne 15 i instruktażowe 16 dotyczące IPSP;
-w unijnym portalu Funding and Tenders opublikowano 76 często zadawanych pytań.
Ryc. 2 – Wydarzenia w podziale na państwa członkowskie
Zwrócono się do wszystkich państw członkowskich i umożliwiono im skorzystanie z sesji informacyjnej na temat IPSP 17 . Od początku wdrażania IPSP zorganizowano łącznie 110 spotkań, przy czym 66 z nich przeprowadzono z państwami członkowskimi, a 36 z wewnętrznymi i zewnętrznymi zainteresowanymi stronami. Instrument zaprezentowano podczas 28 wydarzeń tematycznych, a także opublikowano 161 postów i artykułów, w tym komunikatów prasowych, w różnych biuletynach tematycznych i na stronach internetowych oraz w mediach społecznościowych. Opublikowano ponadto dwie broszury i cztery filmy.
CINEA publikuje ponadto publiczną tablicę wskaźników w wersji online, łączącą wszystkie programy, którymi zarządza, w tym IPSP 18 . Tablica wskaźników zawiera aktualne informacje na temat projektów wspieranych w ramach poszczególnych programów, wzajemne odniesienia oraz dane, które pozyskuje się do potencjalnego ponownego wykorzystania.
Ryc. 3 – Publiczna tablica wskaźników CINEA w wersji online, która zawiera przegląd projektów w ramach IPSP
Ponadto – z uwagi na fakt, że instrument jest dostępny dla podmiotów prawa prywatnego, którym powierzono misję świadczenia usług publicznych – Komisja kontaktowała się z różnymi organizacjami sektorowymi reprezentującymi podmioty m.in. z sektorów kultury, systemów ciepłowniczych i chłodniczych, opieki zdrowotnej, edukacji, transportu kolejowego, infrastruktury społecznej i gospodarowania odpadami, jak również operatorów systemów dystrybucyjnych. Zorganizowano łącznie dziewięć spotkań z organizacjami takimi jak europejska organizacja operatorów systemów dystrybucyjnych E.DSO, Platforma na rzecz uczenia się przez całe życie, Euroheat & Power, stowarzyszenie Municipal Waste Europe, CER i EIM oraz z członkami Housing Europe.
Ryc. 4 – Rodzaje objętych podmiotów
4.Osiągnięte postępy i dalsze działania
4.1.Wyzwania
Po dwóch latach od opublikowania pierwszego zaproszenia do składania wniosków w ramach IPSP zaobserwowano, że poziom wykorzystania instrumentu jest niski, ponieważ jego uruchomienie zbiegło się w czasie z programowaniem innych funduszy (Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji, Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego 19 , Funduszu Spójności 20 czy Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności 21 ), które oferują finansowanie podobnych projektów na bardziej atrakcyjnych warunkach (wyższy odsetek finansowania w postaci dotacji w całkowitym budżecie projektów). Zauważono ponadto, że wdrażanie IPSP może się znacznie różnić w poszczególnych państwach członkowskich w zależności od takich parametrów, jak wielkość dostępnych alternatywnych źródeł finansowania na szczeblu krajowym, dostępność dojrzałych projektów, zróżnicowany poziom strategii sprawiedliwej transformacji i odmienne podejście do instrumentów dłużnych.
Większość ograniczeń, z którymi zmaga się instrument, wyszczególnionych w drugim rocznym sprawozdaniu z wdrażania 22 wciąż się utrzymuje. Dotyczy to w szczególności państw członkowskich o największych krajowych pulach finansowych (Niemcy, Polska, Rumunia), w których nie przedłożono żadnych lub prawie żadnych projektów. Wskazano szczególne czynniki skutkujące powolnym tempem wdrażania instrumentu w tych państwach członkowskich. Oto niektóre z nich:
-Środki przydzielone państwom w ramach IPSP są zgodne z rozporządzeniem w sprawie FST. W rezultacie państwa członkowskie, którym przydzielono najwięcej środków, są takie same w przypadku obu instrumentów. W związku z tym w tych państwach członkowskich kładzie się nacisk na wydatkowanie środków dostępnych w ramach FST, biorąc pod uwagę ograniczony czas na ich absorpcję 23 . FST oferuje ponadto wyższy odsetek finansowania w postaci dotacji w całkowitym budżecie projektów (Niemcy, Polska, Rumunia).
-Niektóre państwa członkowskie są również zazwyczaj największymi beneficjentami innych funduszy, co ogranicza ich zdolność do wdrażania dodatkowych zasobów (Polska, Rumunia).
-Istnieje bardziej atrakcyjne i lepiej dostępne finansowanie z zasobów krajowych (Niemcy).
-Wysokość zadłużenia drobnych beneficjentów utrudnia korzystanie z instrumentów dłużnych (Polska) lub krajowe przepisy dotyczące pożyczek państwowych uniemożliwiają kwalifikującym się beneficjentom zaciąganie tych pożyczek.
Bardziej szczegółowa analiza i ocena wyzwań napotkanych podczas wdrażania instrumentu zostanie przeprowadzona w ramach ewaluacji śródokresowej IPSP, która ma odbyć się do czerwca 2025 r. (zob. sekcja 4.4).
Jak wyjaśniono w sekcji 1.1, IPSP uwzględniono w rewizji WRF na lata 2021–2027, co doprowadziło do zmniejszenia budżetu dostępnego w ramach instrumentu. Udziały krajowe w IPSP oblicza się proporcjonalnie do całkowitego budżetu przeznaczonego w ramach tego instrumentu na dotacje, w związku z czym udziały te również skorygowano w dół. Rewizja przyspieszyła wykorzystanie niektórych udziałów krajowych, w przypadku których wzrosło zapotrzebowanie na IPSP (Francja, Szwecja). Średnia wysokość dotacji, o jaką wnioskowano w projektach wybranych do objęcia wsparciem w ramach IPSP, wynosiła 9 mln EUR. Dokonując ekstrapolacji, zmniejszenie budżetu IPSP o 150 mln EUR ograniczyłoby liczbę projektów, które mogłyby otrzymać wsparcie w ramach IPSP, o 16 lub 17.
4.2.Mocne strony
Pomimo wspomnianych wyzwań IPSP cieszył się znacznym zainteresowaniem. Dotyczy to w szczególności Francji, gdzie IPSP pomógł zaspokoić potrzeby dotyczące finansowania, których nie można było pokryć w ramach innych programów finansowania unijnego. Dużą liczbę wniosków złożono także w Czechach i można się spodziewać, że będzie ich jeszcze więcej. Wysoki poziom wykorzystania środków w Czechach można prawdopodobnie wytłumaczyć możliwością pośredniego finansowania mniejszych inwestycji, którą przewidziano w umowie między EBI a czeskim Krajowym Bankiem Rozwoju, dostępnością pomocy technicznej w celu promowania instrumentu, a także ogólną gotowością kraju do absorpcji finansowania w ramach mechanizmu sprawiedliwej transformacji. Wnioskodawcy z Grecji, Niderlandów, Irlandii, Polski i Szwecji złożyli dodatkowe wnioski – oczekuje się, że przed zakończeniem obecnego zaproszenia do składania wniosków w 2025 r. zgłoszone zostaną jeszcze kolejne projekty.
Przewiduje się, że w przypadku drugiego zaproszenia do składania wniosków w ramach IPSP, które zostanie ogłoszone w 2026 r., stopień wykorzystania środków będzie rósł, ponieważ inne źródła finansowania, które oferują lepsze warunki, zostaną zaprogramowane lub wyczerpią się, a poziom znajomości tego instrumentu będzie coraz większy. W szczególności programy UE wspierane w ramach NextGenerationEU borykają się ze szczególnymi ograniczeniami czasowymi. Drugie zaproszenie do składania wniosków w ramach IPSP nie będzie ponadto ograniczone udziałami krajowymi, w związku z czym (i) państwa członkowskie, które wyczerpały udziały krajowe lub najprawdopodobniej wyczerpią je do końca 2025 r., wciąż będą mogły z niego korzystać, a czasu na planowanie jest więcej niż w momencie wprowadzenia tego instrumentu; (ii) państwa członkowskie o najniższych udziałach krajowych będą teraz miały dodatkową zachętę do korzystania z instrumentu, ponieważ wnioskowana dotacja nie będzie już ograniczona do kwoty ustalonej w ramach udziałów krajowych. Dzięki temu IPSP będzie mógł lepiej służyć regionom, w których występuje największe zapotrzebowanie i realizowane są dojrzałe projekty.
Dwa lata od ogłoszenia zaproszenia do składania wniosków w ramach IPSP potwierdzono ponadto, że składnik dotacyjny IPSP stanowi wyraźną zachętę do korzystania przez podmioty sektora publicznego z pożyczek udzielanych przez EBI, aby wspierać inwestycje publiczne w regionach przechodzących transformację klimatyczną. W ramach instrumentu oferuje się atrakcyjne warunki udzielania pożyczek w porównaniu z instrumentami zazwyczaj dostępnymi na rynku. Ma to szczególne znaczenie dla przezwyciężenia ograniczeń gospodarczych, które wynikają z kryzysu gospodarczego związanego z COVID-19, oraz trwających konsekwencji gospodarczych rosyjskiej wojny napastniczej przeciwko Ukrainie.
4.3.Działania podjęte przez Komisję, aby sprostać wyzwaniom
Zaobserwowano tendencję wzrostową w zakresie świadomości potencjalnych beneficjentów na temat IPSP. Wskazuje na to przede wszystkim stopień wykorzystania środków w ramach instrumentu i powiększająca się lista przygotowywanych projektów, ale także coraz większa liczba promotorów projektów, którzy zwracają się do Komisji z konkretnymi pytaniami dotyczącymi IPSP. Aby wesprzeć tę tendencję, Komisja opracowała dodatkowe materiały informacyjne i kontynuowała kampanię informacyjną na rzecz zwiększania świadomości.
Ponadto Komisja i EBI, zmieniając istniejące przepisy, wspólnie podejmują działania zmierzające do ułatwienia drobnym beneficjentom i projektom dostępu do IPSP oraz zwiększenia liczby pożyczek pośrednich udzielanych przez krajowe banki i instytucje prorozwojowe (NBPI). Po pierwsze, Komisja i EBI uzgodniły, że od września 2023 r. minimalna wysokość kredytu pośredniego zostanie zmniejszona z 3 mln EUR do 1 mln EUR 24 . Po drugie, oczekuje się, że zniesione zostanie ograniczenie wynikające z umowy administracyjnej, które dotyczy zaangażowania krajowych banków i instytucji prorozwojowych we wdrażanie IPSP jako pośredników finansowych EBI 25 . Dzięki tym wysiłkom w odpowiedzi na zaproszenie do składania wniosków w ramach IPSP przedłożono pierwsze projekty związane z pożyczkami pośrednimi przy zaangażowaniu czeskiego Krajowego Banku Rozwoju.
4.4.Prace przygotowawcze do ewaluacji śródokresowej IPSP
Zgodnie z art. 17 rozporządzenia w sprawie IPSP Komisja Europejska jest zobowiązana przeprowadzić do 30 czerwca 2025 r. ewaluację śródokresową, aby ocenić wdrażanie instrumentu i jego zdolność do osiągnięcia celów określonych w art. 3 tego rozporządzenia.
Ewaluację przeprowadza się w celu wyciągnięcia wniosków, które można wykorzystać do poprawy wyników IPSP w pozostałym okresie wdrażania. Ewaluacja obejmie składnik dotacyjny instrumentu, uwzględniając informacje dostępne od dnia wejścia w życie rozporządzenia w sprawie IPSP w 27 państwach członkowskich w 2021 r. aż po najnowsze dostępne informacje.
W związku z przygotowaniem dokumentu roboczego służb Komisji dotyczącego ewaluacji śródokresowej podjęte zostaną następujące działania, które posłużą jako podstawa ewaluacji:
I.ocena IPSP, którą Komisja przeprowadzi wewnętrznie;
II.badanie służące zgromadzeniu dowodów, koncentrujące się m.in. na kwestiach związanych z wdrażaniem, pomocą techniczną, spójnością, synergią z innymi unijnymi i krajowymi instrumentami finansowania i europejską wartością dodaną.
Ocenę rozpoczęto na początku 2024 r. i będzie ona kontynuowana przez cały okres przygotowań do ewaluacji. W kwietniu 2024 r. Komisja podpisała umowę na przygotowanie badania z T33 srl i Prognos AG.
5.Pomoc techniczna
Usługi doradcze EBI są dostępne w ramach Centrum Doradztwa InvestEU i dotyczą przygotowania, opracowania i realizacji kwalifikujących się projektów 26 . Do końca lipca 2024 r. pomocy doradczej w odniesieniu do IPSP udzielano w Bułgarii, na Cyprze, we Francji, w Grecji, Hiszpanii, Rumunii i Szwecji 27 .
Określono zakres usług wsparcia, które dostosowano do konkretnych potrzeb poszczególnych promotorów projektów. Usługi te obejmowały m.in. ogólne wytyczne dotyczące identyfikacji odpowiednich projektów, wsparcie na wcześniejszych etapach przygotowania programów inwestycyjnych, a także doradztwo w zakresie opracowywania projektów i wsparcie w składaniu wniosków o dotacje w ramach IPSP. EBI angażuje się ponadto w różne działania, aby identyfikować i wspierać projekty, które mogą korzystać z finansowania w ramach IPSP.
W oparciu o te pierwsze doświadczenia i w celu poparcia potrzeby zwiększenia zapotrzebowania na wsparcie w ramach IPSP w przyszłości (zob. sekcja 4.1) EBI przewiduje dalsze rozwijanie działań doradczych w następujących pięciu kierunkach:
I.bezpośrednie doradztwo dla poszczególnych promotorów, beneficjentów samodzielnych pożyczek inwestycyjnych, obejmujące szeroki zakres usług doradczych w fazie przygotowania i realizacji, w tym pomoc przy składaniu wniosków o udzielenie dotacji;
II.wsparcie na rzecz budowania zdolności dla instytucji niebędących bankami, które zazwyczaj pełnią funkcję agregatorów mniejszych projektów, aby rozwijać zdolności administracyjne i operacyjne w celu skutecznego sprawdzania podprojektów, wybierania spośród nich, określania podprojektów priorytetowych oraz monitorowania lub koordynowania ich realizacji;
III.„pośrednie” wsparcie doradcze na rzecz końcowych beneficjentów pożyczek pośrednich lub kredytów ramowych przez ujednolicone pakiety wsparcia, których zakres określono w celu zwiększenia prawidłowości wniosków oraz ich zgodności z mającymi zastosowanie politykami dotyczącymi udzielania kredytów i pożyczek;
IV.doradztwo w zakresie rozwoju rynku na poziomie państw członkowskich, które ma pomóc określić zapotrzebowanie na wsparcie w ramach IPSP i ustalić, czy produkty finansowe dostępne w ramach IPSP są odpowiednie;
V.monitorowanie, określanie zakresu i rozpowszechnianie, aby upowszechniać korzystanie z instrumentu, wskazać odpowiednie projekty i określić ich priorytet oraz zapewnić ogólne wytyczne dotyczące wniosków o udzielenie dotacji w ramach IPSP.
Na wniosek Czech, Grecji i Słowacji Komisja wdrożyła usługi doradcze, uzupełniając usługi oferowane przez EBI za pośrednictwem Centrum Doradztwa InvestEU, aby zwiększyć świadomość na temat instrumentu oraz zidentyfikować i opracować wnioski dotyczące projektów. Pomoc techniczną Czechom zapewnia Komisja, a Słowacja otrzymuje wsparcie w ramach Instrumentu Wsparcia Technicznego (TSI) 28 . W obu umowach zapewnia się szeroki zakres usług, m.in. zwiększanie świadomości i mobilizację potencjalnych beneficjentów w regionach objętych terytorialnym planem sprawiedliwej transformacji, a także analizę pomysłów dotyczących projektów.
Grecja korzysta z szerszego wsparcia w ramach TSI, aby wdrożyć wszystkie trzy filary mechanizmu sprawiedliwej transformacji. Grecja zwróciła się ponadto o wsparcie dostępne w ramach JTP Groundwork 29 , aby identyfikować projekty, a następnie przygotowywać wnioski dotyczące projektów do sfinansowania w ramach IPSP w regionie Peloponez.
Komisja i EBI uczestniczą w monitorowaniu wdrażania zadań doradczych, aby zapewnić ich komplementarność z innymi działaniami doradczymi realizowanymi w państwach członkowskich będących beneficjentami.
6.Dalsze działania
Komisja we współpracy z CINEA i EBI będzie nadal prowadzić działania zwiększające świadomość na temat instrumentu w celu zapewnienia, by potencjalni wnioskodawcy rozumieli, co oferuje, i byli w stanie ubiegać się o wsparcie. Bardziej szczegółowe informacje na temat projektów wspieranych w ramach IPSP zostaną udostępnione w szczególności w publicznej tabeli wskaźników CINEA 30 .
W ramach swojego mandatu Centrum Doradztwa InvestEU EBI będzie kontynuować wdrażanie IPSP poprzez identyfikację i monitorowanie potencjalnych projektów, zapewnianie wsparcia doradczego projektodawcom i odpowiednim organom, a także poprzez specjalne spotkania i wydarzenia na szczeblu unijnym, krajowym i regionalnym. Państwa członkowskie mogą też nadal otrzymywać wsparcie w ramach TSI na rzecz wdrożenia IPSP.
Drugie zaproszenie do składania wniosków zostanie ogłoszone w 2026 r., zgodnie z rozporządzeniem w sprawie IPSP.
Komisja sfinalizuje ponadto ewaluację śródokresową IPSP, która zostanie przesłana Radzie i Parlamentowi Europejskiemu do 30 czerwca 2025 r.
7.Wnioski
Instrument pożyczkowy na rzecz sektora publicznego służy temu, aby przejście na gospodarkę neutralną dla klimatu odbywało się w sposób sprawiedliwy i społecznie zrównoważony, biorąc pod uwagę kluczową rolę sektora publicznego w korygowaniu niedoskonałości rynku.
Instrument ma istotne znaczenie dla osiągnięcia celów klimatycznych Unii na 2030 r. oraz celu neutralności klimatycznej w Unii do 2050 r. z uwagi na szeroki zakres sektorów, które może wspierać, takich jak efektywność energetyczna, socjalne i przystępne cenowo mieszkalnictwo oraz zrównoważona mobilność, a także ze względu na kwotę dostępnego finansowania, zapewniając jednocześnie, aby żadna osoba i żaden region nie pozostały w tyle.
Obecnie, po dwóch latach od ogłoszenia pierwszego zaproszenia do składania wniosków w ramach IPSP, liczba składanych kwalifikujących się wniosków dotyczących projektów wciąż rośnie, a w przygotowaniu są kolejne potencjalne projekty. W ramach ewaluacji śródokresowej IPSP, która ma zakończyć się do 30 czerwca 2025 r., zgromadzone zostaną dane, które pozwolą wyciągnąć kolejne wnioski na temat stanu wdrażania instrumentu.
Do 30 lipca 2024 r. komisja oceniająca IPSP wybrała wnioski dotyczące projektów, których szacunkowa kwota dotacji wynosi około 148 mln EUR, a szacunkowa kwota pożyczek udzielonych przez EBI – około 863 mln EUR. Podpisano cztery umowy o udzielenie dotacji i rozpoczęto realizację odpowiadających im projektów.