KOMISJA EUROPEJSKA

Bruksela, dnia 8.7.2024

COM(2024) 296 final

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

z wdrażania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1525 z dnia 20 lipca 2023 r. w sprawie wspierania produkcji amunicji (ASAP)

Spis treści

1.    Wprowadzenie    

a.    Cel i struktura dokumentu    

b.    Metodyka    

2.    Informacje ogólne    

a.    Kontekst    

b.    Przygotowanie rozporządzenia w sprawie ASAP    

c.    Środki ustanowione rozporządzeniem ASAP    

d.    Działania wstępne    

3.    Ogólna logika wdrażania rozporządzenia ASAP    

4.    Sporządzenie programu prac i przygotowanie zaproszeń do składania wniosków    

a.    Realizacja    

b.    Wyciągnięte wnioski    

5.    Proces składania wniosków i wsparcie wnioskodawców    

a.    Realizacja    

b.    Wyciągnięte wnioski    

6.    Oceny i wyniki    

a.    Realizacja    

b.    Wyciągnięte wnioski    

7.    Zalecenia    

8.    Podsumowanie    

1.Wprowadzenie

a.Cel i struktura dokumentu 

Art. 23 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1525 z dnia 20 lipca 2023 r. w sprawie wspierania produkcji amunicji (rozporządzenie ASAP 1 ) stanowi, że „[d]o dnia 30 czerwca 2024 r. Komisja sporządza sprawozdanie oceniające wdrożenie środków określonych w niniejszym rozporządzeniu i ich wyniki, a także możliwość przedłużenia ich stosowania i zapewnienia ich finansowania, w szczególności pod kątem rozwoju sytuacji w zakresie bezpieczeństwa. Sprawozdanie z oceny opiera się na konsultacjach z państwami członkowskimi i kluczowymi zainteresowanymi stronami i jest przekazywane Parlamentowi Europejskiemu i Radzie”. 

W związku z tym niniejsze sprawozdanie z oceny ASAP jest poświęcone ocenie realizacji programu ASAP, a w szczególności jego skuteczności w osiąganiu celów określonych w rozporządzeniu, na każdym etapie jego wdrażania.

Sprawozdanie stanowi ponadto okazję do dostarczenia informacji na potrzeby trwających negocjacji dotyczących wniosku Komisji w sprawie Programu na rzecz europejskiego przemysłu obronnego (EDIP) 2 , w szczególności na temat zawartych we wniosku działań, które mają być prowadzone w następstwie ASAP. Jako że rozporządzenia ASAP i EDIRPA 3 będą miały zastosowanie tylko do 2025 r., w tym samym roku oczekuje się przyjęcia rozporządzenia w sprawie EDIP, w szczególności aby umożliwić kontynuację oraz rozszerzenie ram czasowych i zakresu działań realizowanych na podstawie rozporządzeń ASAP i EDIRPA.

Struktura dokumentu

W niniejszym sprawozdaniu najpierw przedstawiono metodykę przyjętą na potrzeby jego sporządzenia (1.b) oraz przypomniano niektóre informacje ogólne (2), a następnie omówiono ogólną logikę wdrażania rozporządzenia ASAP (3), dokonano oceny przesłanek, organizacji i harmonogramu sporządzenia programu prac dotyczącego ASAP i przygotowania zaproszeń do składania wniosków (4), procesu składania wniosków i wsparcia dla wnioskodawców (5), procesu oceny otrzymanych wniosków i ich wyników oraz oczekiwanych skutków finansowanych działań (6). W każdej sekcji przedstawiono najważniejsze wyciągnięte wnioski. Na końcu sprawozdania przedstawiono ogólne wyciągnięte wnioski, a także perspektywę długoterminową (7) wraz z podsumowaniem (8).

b.Metodyka 

Zastosowana metodyka jest zgodna z wytycznymi dotyczącymi lepszego stanowienia prawa i Zestawem instrumentów służących lepszemu stanowieniu prawa w sposób współmierny do stanu wdrażania programu oraz czasu dostępnego na sporządzenie sprawozdania. Zestaw instrumentów służących lepszemu stanowieniu prawa (instrument 45, ramka 3) zapewnia elastyczność polegającą na tym, że przy ocenie wyników na wczesnym etapie wdrażania interwencji i gdy informacje na temat długoterminowych zmian (wyników i skutków) nie są jeszcze dostępne, nie jest konieczne pełne stosowanie wytycznych.

Z powyższych względów oraz z uwagi na krótki termin przygotowania sprawozdania w proces oceny nie zaangażowano zewnętrznych wykonawców, nie wystosowano zaproszeń do zgłaszania uwag, a konsultacje przeprowadzono z ograniczoną liczbą zainteresowanych stron.

Niniejsze sprawozdanie oceniające opracowano zatem na podstawie:

-informacji zwrotnych przekazanych przez zewnętrzne zainteresowane strony za pośrednictwem kwestionariuszy rozesłanych wśród członków komitetu ds. programu ASAP oraz wnioskodawców odpowiadających na zaproszenia do składania wniosków w ramach programu ASAP;

-konsultacji z Europejską Agencją Obrony (EDA);

-informacji zwrotnych przekazanych przez pracowników Komisji, którzy brali udział w konsultacjach wstępnych z przedstawicielami przemysłu i łańcuchów dostaw zaangażowanymi w produkcję amunicji artyleryjskiej, oraz pracowników, którzy uczestniczyli w sporządzeniu programu prac, a także w analizie i ocenie możliwości wdrożenia Funduszu na rzecz Zwiększania Zdolności;

-elementów ilościowych (takich jak harmonogram, dane statystyczne dotyczące otrzymanych wniosków i projektów wybranych do finansowania).

Rys. 1: Informacje zwrotne otrzymane od przedstawicieli komitetu ds. programu ASAP

Rys. 2: Informacje zwrotne otrzymane od wnioskodawców odpowiadających na zaproszenia do składania wniosków w ramach programu ASAP

2.Informacje ogólne 

a.Kontekst 

Rosyjska wojna napastnicza przeciwko Ukrainie i szerzej zakrojona niestabilność geopolityczna spowodowały zmianę paradygmatu oraz jedne z największych dotychczasowych wyzwań Unii Europejskiej w dziedzinie bezpieczeństwa i obrony. Prawdopodobieństwo, że wyzwania te się utrzymają, wskazuje na wyraźną potrzebę efektywniejszego inwestowania większych wspólnych europejskich środków, aby sprostać tym wyzwaniom w duchu solidarności.

Rosyjska wojna napastnicza przeciwko Ukrainie wystawiła europejski przemysł obronny i rynek wyposażenia obronnego na próbę oraz ujawniła pilną potrzebę zapewnienia przez państwa członkowskie terminowych dostaw odpowiednich ilości produktów związanych z obronnością i systemów obrony, takich jak amunicja i pociski, przy uwzględnieniu wysokiego wskaźnika zużycia tych produktów oraz systemów podczas konfliktu o dużej intensywności. Od dnia 24 lutego 2022 r. Unia i jej państwa członkowskie stale intensyfikują wysiłki, aby pomóc w zaspokojeniu pilnych potrzeb obronnych Ukrainy. Państwa członkowskie zobowiązały się także do „zwiększenia europejskiego potencjału obronnego” oraz do uzupełnienia zapasów krajowych.

b.Przygotowanie rozporządzenia w sprawie ASAP 

Na specjalnym posiedzeniu Rady Europejskiej w dniach 9–10 lutego 2023 r. prezydent Zełenski podkreślił pilną potrzebę zapewniania dalszego wsparcia wojskowego poprzez dostarczanie amunicji.

Zgodnie ze wspólnym komunikatem w sprawie analizy luk inwestycyjnych w zakresie obronności i dalszych działań 4 w dniu 6 marca 2023 r. Grupa Zadaniowa ds. Wspólnych Zamówień w dziedzinie Obronności (DJPTF), złożona z przedstawicieli Komisji, Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych i Europejskiej Agencji Obrony, przekazała państwom członkowskim UE swoje ustalenia dotyczące mocy produkcyjnych w zakresie amunicji kalibru 155 mm w UE. W dniu 20 marca 2023 r. Rada zobowiązała się odpowiedzieć na zapotrzebowanie na amunicję artyleryjską, stosując trójtorowe podejście 5 . Rada zobowiązała się w szczególności do:

1.pilnego dostarczenia Ukrainie amunicji ziemia-ziemia i amunicji artyleryjskiej oraz, jeśli Ukraina o to wystąpi, pocisków;

2.wezwania państw członkowskich do wspólnego zamówienia amunicji kalibru 155 mm i, jeśli Ukraina o to wystąpi, pocisków w celu uzupełnienia zapasów, przy jednoczesnym umożliwieniu dalszego wspierania Ukrainy;

3.wspierania intensywnego zwiększania wydajności produkcyjnej UE.

Rada zwróciła się również do Komisji o przedstawienie konkretnych propozycji mających na celu „pilne wsparcie zwiększenia wydajności produkcyjnej europejskiego przemysłu obronnego, zabezpieczenie łańcuchów dostaw, usprawnienie procedur zamówień, zaradzenie brakom w zdolnościach produkcyjnych i propagowanie inwestycji, w tym, w stosownych przypadkach, uruchomienie budżetu Unii”.

W odpowiedzi na wezwanie Rady w dniu 3 maja 2023 r. Komisja przedstawiła współprawodawcom wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie wspierania produkcji amunicji (ASAP), w którym przewidziano konkretne i ukierunkowane środki służące wsparciu zwiększenia zdolności produkcyjnych, identyfikacji i wyeliminowaniu wąskich gardeł oraz zapewnieniu bezpieczeństwa dostaw amunicji.

Rozporządzenie zostało przyjęte przez współprawodawców w rekordowo krótkim czasie w dniu 20 lipca 2023 r., opublikowane w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej w dniu 24 lipca 2023 r. i weszło w życie natychmiast po opublikowaniu.

c.Środki ustanowione rozporządzeniem ASAP 

Rozporządzenie ASAP określa zestaw środków i ustanawia budżet mający na celu pilne wzmocnienie zdolności reagowania i możliwości europejskiej bazy technologiczno-przemysłowej sektora obronnego (EDTIB) w zakresie zapewnienia terminowej dostępności i dostaw amunicji ziemia-ziemia i amunicji artyleryjskiej oraz pocisków (zwanych dalej „odpowiednimi produktami związanymi z obronnością”), w szczególności poprzez:

a) instrument wsparcia finansowego na rzecz wzmocnienia przemysłu na potrzeby produkcji odpowiednich produktów związanych z obronnością w Unii, w tym poprzez dostarczanie ich komponentów (zwany dalej „instrumentem”);

b) ustanowienie mechanizmów, zasad i przepisów tymczasowych w celu zapewnienia terminowej i trwałej dostępności odpowiednich produktów związanych z obronnością dla ich nabywców w Unii.

Instrument jest spójny z istniejącymi wspólnymi inicjatywami Unii dotyczącymi współpracy w dziedzinie obronności takimi jak Europejski Fundusz Obronny (EFO), rozporządzeniem w sprawie EDIRPA wspierającym zamówienia realizowane na zasadzie współpracy oraz Europejskim Instrumentem na rzecz Pokoju.

Zgodnie z art. 110 rozporządzenia finansowego UE instrument ASAP jest wdrażany poprzez pojedynczy program prac. W programie tym 6 określa się priorytety finansowania z uwzględnieniem prac Grupy Zadaniowej ds. Wspólnych Zamówień w dziedzinie Obronności.

Pula środków finansowych na realizację instrumentu ASAP na okres od dnia 25 lipca 2023 r. do dnia 30 czerwca 2025 r. wynosi 500 mln EUR w cenach bieżących. Z instrumentu finansuje się do 35 % kosztów kwalifikowalnych kwalifikującego się działania związanego ze zdolnościami produkcyjnymi w zakresie odpowiednich produktów związanych z obronnością oraz do 40 % kosztów kwalifikowalnych kwalifikującego się działania związanego ze zdolnościami produkcyjnymi w zakresie komponentów i surowców przeznaczonych do produkcji odpowiednich produktów związanych z obronnością.

Działania, które spełniają określone warunki, kwalifikują się do uzyskania wyższej stawki finansowania z instrumentu ASAP. Wymogi instrumentu dotyczące premii różnią się od wymogów Europejskiego Funduszu Obronnego (EFO). W obu unijnych programach działania mogą kwalifikować się do uzyskania wyższej stawki finansowania (w wysokości +10 % w przypadku ASAP i do +15 % w przypadku EFO), jeżeli beneficjentami lub większością beneficjentów są spółki o średniej kapitalizacji lub MŚP. Jednak w przypadku EFO premie przyznaje się za działania opracowywane w kontekście PESCO, podczas gdy w ramach instrumentu ASAP przyznaje się premię w wysokości +10 punktów procentowych, jeżeli wnioskodawcy wykażą utworzenie nowej współpracy transgranicznej lub zobowiążą się do priorytetowego traktowania przez czas trwania działania zleceń wynikających ze wspólnego zamówienia dotyczącego odpowiednich produktów związanych z obronnością. W 97 % wybranych wniosków ubiegano się o co najmniej jedną premię (wykorzystano wszystkie rodzaje przysługujących premii), z wyraźną przewagą premii dla MŚP i spółek o średniej kapitalizacji: dwie trzecie beneficjentów zgłosiło, że są MŚP lub spółkami o średniej kapitalizacji.

Kwalifikujące się działania (art. 8 ust. 3 rozporządzenia ASAP) muszą dotyczyć co najmniej jednego z poniższych rodzajów działalności:

a)optymalizacja, rozbudowa, modernizacja, aktualizacja lub zmiana przeznaczenia istniejących zdolności produkcyjnych, bądź też tworzenie nowych zdolności produkcyjnych;

b)ustanowienie transgranicznych partnerstw przemysłowych;

c)tworzenie i udostępnianie zarezerwowanych zdolności produkcyjnych w zakresie produktów związanych z obronnością;

d)testowanie, obejmujące niezbędną infrastrukturę, oraz, w stosownym przypadku, certyfikację odnowienia;

e)szkolenie, przekwalifikowywanie lub podnoszenie kwalifikacji personelu;

f)poprawa dostępu do finansowania.

Wymagane rodzaje działalności w ramach każdego zaproszenia do składania wniosków (zob. tabela poniżej) stanowią warunki kwalifikowalności.

Zaproszenie	Wymagany rodzaj działalności	Działalność opcjonalna
EDF-ASAP-2023-LS-XPL	a)	b)–f)
EDF-ASAP-2023-LS-POW	a)	b)–f)
EDF-ASAP-2023-LS-SHL	a)	b)–f)
EDF-ASAP-2023-LS-MIS	a)	b)–f)
EDF-ASAP-2023-LS-TRC	d)	a)–c) i e)–f)

Wnioski dotyczyły najczęściej obowiązkowych rodzajów działalności w ramach każdego zaproszenia do składania wniosków, głównie działalności a) oraz – w przypadku testowania i ponownej certyfikacji – działalności d). Praktycznie żaden z wybranych wniosków nie dotyczył działalności f).

W rozporządzeniu ASAP (art. 7 ust. 2) dopuszcza się moc wsteczną, a zatem umożliwia się objęcie dotacjami w ramach instrumentu ASAP działań, które rozpoczęły się przed datą złożenia wniosku, o ile nie rozpoczęły się one przed dniem 20 marca 2023 r. i nie zostały zakończone przed podpisaniem umowy o udzielenie dotacji. Klauzula o mocy wstecznej została wykorzystana w przypadku dziesięciu projektów, których realizacja rozpoczęła się przed podpisaniem umowy o udzielenie dotacji. W przypadkach, w których realizacja projektów jeszcze się nie rozpoczęła, ich uruchomienie jest uzależnione od równoległych projektów, zazwyczaj finansowanych w całości ze środków krajowych.

Ponadto działania lub ich części, które spełniają kryteria ASAP, nie kwalifikują się do finansowania, jeżeli są już w pełni finansowane z innych źródeł publicznych lub prywatnych. Nie otrzymano wniosków dotyczących takich działań.

Podmiotami uczestniczącymi w działaniach wspieranych z ASAP są: a) beneficjenci, tj. członkowie konsorcjum/sygnatariusze umowy o udzielenie dotacji, b) podmioty powiązane, tj. osoby trzecie powiązane z beneficjentami, którzy mogą realizować część działania we własnym imieniu, c) inne podmioty, takie jak podwykonawcy i partnerzy stowarzyszeni. Aby się kwalifikować, podmioty te, niezależnie od tego, czy są własnością publiczną czy prywatną, muszą mieć siedzibę i zarządcze struktury wykonawcze w Unii lub w państwie stowarzyszonym oraz nie mogą podlegać kontroli niestowarzyszonego państwa trzeciego ani podmiotu z niestowarzyszonego państwa trzeciego. Alternatywnie podmioty mogą być objęte monitorowaniem BIZ, co stanowi nową możliwość w porównaniu z istniejącymi inicjatywami Unii opartymi na współpracy i związanymi z obronnością, takimi jak EFO.

Każdy wniosek przedłożony przez wnioskodawcę jest oceniany na podstawie sześciu kryteriów wyboru (art. 11 rozporządzenia ASAP), a mianowicie:

a)podniesienie zdolności produkcyjnej w Unii;

b)skrócenie czasu realizacji produkcji;

c)wyeliminowanie wąskich gardeł związanych z zaopatrzeniem i produkcją;

d)wzmocnienie odporności dzięki współpracy transgranicznej (obejmującej MŚP);

e)wsparcie wspólnych zamówień (złożonych przez co najmniej trzy państwa członkowskie);

f)jakość planu realizacji działania.

Udostępniony szablon zgłoszeniowy zapewniał, by we wszystkich wnioskach odniesiono się do wszystkich kryteriów wyboru ocenianych w danym obszarze tematycznym.

Oprócz tego rozporządzenie ASAP zawiera przepisy szczegółowe dotyczące:

a)bezpieczeństwa informacji (art. 17) w odniesieniu do ochrony informacji niejawnych w związku z wdrażaniem rozporządzenia ASAP;

b)Funduszu na rzecz Zwiększania Zdolności (art. 15), w formie instrumentu łączonego oferującego rozwiązania dłużne w celu osiągnięcia efektu dźwigni, ograniczania ryzyka i przyspieszenia inwestycji niezbędnych do podniesienia zdolności produkcyjnych;

c)bezpieczeństwa dostaw (art. 13 i 14) odnoszące się do: 1) przyspieszenia procesu wydawania zezwoleń w celu zapewnienia terminowej dostępności i dostawy odpowiednich produktów związanych z obronnością oraz 2) ułatwiania wspólnych zamówień podczas kryzysu dostaw amunicji. Jest jednak zbyt wcześnie, aby zmierzyć wpływ powyższych przepisów na bezpieczeństwo dostaw.

d.Działania wstępne

Art. 12 rozporządzenia ASAP stanowi, że w programie prac określa się priorytety finansowania z uwzględnieniem prac Grupy Zadaniowej ds. Wspólnych Zamówień w dziedzinie Obronności. Grupa ta pracowała zarówno po stronie popytu, aby ocenić, jakie produkty związane z obronnością są najbardziej potrzebne i w jakiej ilości, jak i po stronie podaży, aby zidentyfikować podmioty przemysłowe istotne z punktu widzenia pilnych potrzeb w zakresie wspólnych zamówień i związanych z nimi zdolności produkcyjnych. Aby osiągnąć cele ASAP, prace Grupy Zadaniowej ds. Wspólnych Zamówień w dziedzinie Obronności należało uzupełnić działaniami po stronie podaży, mającymi na celu dalsze określenie zdolności przemysłu do produkcji amunicji artyleryjskiej i zaspokojenie popytu w perspektywie krótko- i długoterminowej.

W okresie od 15 marca do 9 maja 2023 r. komisarz Breton odwiedził 28 kluczowych zakładów produkcyjnych związanych z amunicją artyleryjską i produkcją pocisków rakietowych w 13 państwach członkowskich UE (BG, CZ, DE, ES, EL, FR, HR, IT, PL, RO, SE, SI, SK), a Komisja przeprowadziła dalsze konsultacje techniczne z 36 podmiotami przemysłowymi z UE i Norwegii. Komisja zebrała ponadto informacje na temat zdolności produkcyjnych, sektorowego łańcucha wartości i potencjalnych wąskich gardeł oraz zaangażowała się w rozmowy z głównymi podmiotami na temat rodzaju wsparcia niezbędnego do zwiększenia zdolności przemysłu w zakresie produkcji amunicji artyleryjskiej kalibru 155 mm.

Rozmowy z przedstawicielami sektora potwierdziły, że UE dysponuje znacznymi własnymi zdolnościami produkcyjnymi (dwukrotnie większymi niż USA w tamtym czasie) w zakresie produkcji amunicji kalibru 155 mm w kilku istniejących zakładach przemysłowych. Co więcej, zdolności produkcyjne w UE i Norwegii były już znaczące w 2023 r., a w 2024 r. mogłyby osiągnąć 1 mln pocisków. Biorąc jednak pod uwagę obecnie obserwowany czas realizacji, wymagałoby to ukierunkowanego wsparcia i dodatkowych zasobów.

Główną przeszkodą dla produkowania wystarczających ilości prochu strzelniczego była ograniczona dostępność komponentów (nitrocelulozy energetycznej i nitrogliceryny) oraz aktualna wydajność narzędzi produkcyjnych (mieszanie, wytłaczanie, pakowanie itp.), a także ograniczony dostęp do materiałów wybuchowych kruszących do napełniania amunicji. Oprócz tego podkreślono również ograniczony dostęp sektora obronnego do finansowania, ograniczoną dostępność wykwalifikowanych pracowników, a także aspekty regulacyjne, w szczególności wymogi dotyczące rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów (REACH) oraz lokalne przepisy dotyczące zezwoleń dla przemysłu obronnego.

Biorąc pod uwagę te ustalenia, wdrażanie rozporządzenia ASAP koncentruje się na kluczowych zidentyfikowanych wąskich gardłach, które mogą mieć największy wpływ na produkcję amunicji w całej UE, takich jak:

-produkcja materiałów wybuchowych kruszących;

-produkcja prochu strzelniczego i ładunków;

-wypełnienie i produkcja pocisków.

3.Ogólna logika wdrażania rozporządzenia ASAP

Przygotowania do całościowej realizacji programu ASAP rozpoczęły się na początku lipca 2023 r., przed formalnym przyjęciem rozporządzenia ASAP. Umożliwiło to objaśnienie na poziomie wewnętrznym oczekiwanych mechanizmów i harmonogramu realizacji oraz utworzenie odpowiedniej organizacji wspierającej wdrażanie, od sporządzenia programu prac, publikacji zaproszeń do składania wniosków i zarządzania nimi po ocenę wniosków oraz przygotowanie umów o udzielenie dotacji i zarządzanie nimi.

Głównym czynnikiem był niewątpliwie harmonogram wdrażania ASAP, zgodnie z którym program prac miał zostać przyjęty do końca września 2023 r., a wyniki oceny ogłoszone do lutego 2024 r., przy jednoczesnym ustanowieniu ram bezpieczeństwa dostosowanych do wrażliwego charakteru zaproszeń. Skłoniło to Komisję do dokonania już na wstępie następujących wyborów:

-Program prac został sporządzony w oparciu o najistotniejsze dostępne informacje, w szczególności ustalenia poczynione przez komisarza w trakcie wizyt w Europie u producentów amunicji artyleryjskiej oraz wynikających z nich interakcji technicznych z przedstawicielami przemysłu 7 (zob. sekcja 2.d powyżej). Elementy te pozwoliły zrozumieć stan i dynamikę europejskich zdolności produkcyjnych w zakresie amunicji artyleryjskiej, w tym powiązanych łańcuchów dostaw, oraz zidentyfikować i określić ilościowo wąskie gardła.

-Na potrzeby ASAP wdrożono w rekordowym czasie korporacyjne narzędzie informatyczne Komisji wspierające instrumenty finansowania eGrants (e-dotacje), wykorzystując jako ramy odniesienia rozwiązania stworzone dla EFO 8 . Mimo że składanie wniosków odbywało się częściowo poza systemem eGrants (ze względu na poziom klauzuli tajności narzucony na niektóre części wniosków), takie podejście pozwoliło uniknąć konieczności wielokrotnego ręcznego przetwarzania informacji.

-Biorąc pod uwagę duże obciążenie pracą wynikające z wdrażania Europejskiego Funduszu Obronnego, w celu wsparcia procesu oceny wniosków powołano na okres sześciu miesięcy grupę zadaniową ad hoc składającą się z pracowników Komisji i jej agencji wykonawczych (po opublikowaniu zaproszenia do wyrażenia zainteresowania w sierpniu). Grupa zadaniowa działała w zapewnionym przez Komisję bezpiecznym środowisku odpowiednim dla przetwarzania informacji opatrzonych klauzulą RESTREINT UE/EU RESTRICTED.

-W oparciu o doświadczenie zdobyte podczas wdrażania Europejskiego Funduszu Obronnego w przypadku ASAP zastosowano zoptymalizowany proces oceny, umożliwiający późne sprawdzenie niektórych złożonych warunków kwalifikowalności (tj. dogłębną ocenę własności kontroli lub niektórych pozycji kosztów dopiero po ogłoszeniu wykazu wniosków wybranych do finansowania).

-Wszystkie dotacje w ramach programu ASAP są realizowane w formie płatności ryczałtowych (tj. stałej kwoty dotacji przyznawanej po dogłębnej ocenie szacowanych kosztów działania), co upraszcza wykonanie umów o udzielenie dotacji i zarządzanie nimi.

Prace przygotowawcze, które opierały się na doświadczeniach EFO, miały zasadnicze znaczenie dla zdolności Komisji do szybkiego wywiązania się ze zobowiązań, na każdym etapie realizacji programu ASAP, pomimo ograniczonych zasobów.

4.Sporządzenie programu prac i przygotowanie zaproszeń do składania wniosków

a.Realizacja

Prace nad pierwszą wersją programu prac dotyczącego ASAP rozpoczęły się na początku sierpnia 2023 r., a najważniejszym źródłem informacji były ustalenia Komisji dotyczące wąskich gardeł w łańcuchach dostaw związanych z produkcją ciężkiej amunicji artyleryjskiej. Ustalenia te, po których nastąpiła seria spotkań technicznych Komisji z przedstawicielami przemysłu 9 , pozwoliły stwierdzić, że najpoważniejsze wąskie gardła uniemożliwiające podniesienie zdolności produkcyjnej amunicji artyleryjskiej kalibru 155 mm były głównie związane z materiałami wybuchowymi kruszącymi i prochem oraz, w mniejszym stopniu, montażem pocisków.

Pierwszy projekt programu prac przedłożono w dniu 18 sierpnia 2023 r. nowo utworzonemu komitetowi ds. programu ASAP, złożonemu z przedstawicieli państw członkowskich UE i Norwegii (która była formalnie stowarzyszona z programem). Do projektu dołączono notę wyjaśniającą uzasadniającą ustalenia Komisji oraz proponowaną strukturę i przydział środków budżetowych na program prac dotyczący ASAP, zgodnie ze stwierdzonymi wąskimi gardłami w produkcji amunicji artyleryjskiej, z jednoczesnym uwzględnieniem pocisków rakietowych.

Aby wynegocjować, sfinalizować i jednogłośnie zatwierdzić program prac, potrzebnych było łącznie pięć posiedzeń komitetu ds. programu, które odbyły się w dniach 31 sierpnia – 16 października 2023 r. 10  

W dniu 18 października 2023 r. Komisja przyjęła akt wykonawczy 11 . Tego samego dnia w portalu Funding & Tenders opublikowano zaproszenia do składania wniosków i umożliwiono ich składanie oraz udostępniono całą stosowną dokumentację i wszystkie szablony. Termin składania wniosków wyznaczono na 13 grudnia 2023 r., godz. 17.00 czasu środkowoeuropejskiego.

Najważniejsze kwestie omówione w ramach komitetu ds. programu ASAP obejmowały:

-strukturę programu prac, w szczególności liczbę obszarów tematycznych przypadających na zidentyfikowane wąskie gardło i ich pogrupowanie w zaproszeniach (jedno zaproszenie do składania wniosków na zidentyfikowane wąskie gardło vs. jedno zaproszenie na ukierunkowany rodzaj działalności);

-interpretację kwalifikujących się działań i rodzajów działalności (art. 8 rozporządzenia ASAP), w szczególności:

orodzaj działalności a), biorąc pod uwagę wcześniejszą propozycję Komisji, aby dokonać rozróżnienia między obszarami tematycznymi dotyczącymi „tworzenia nowych zdolności produkcyjnych” (tj. nowej infrastruktury od podstaw) a obszarami tematycznymi dotyczącymi „rozbudowy lub modernizacji istniejących zdolności”;

orodzaj działalności b) dotyczący transgranicznych partnerstw i związku z kryterium wyboru d) dotyczącym współpracy transgranicznej (art. 11 lit. d) rozporządzenia ASAP) lub ze zwiększoną stawką finansowania w przypadku nawiązania nowej współpracy transgranicznej (art. 9 ust. 2 lit. a) rozporządzenia ASAP);

-interpretację i proponowaną wagę dla różnych kryteriów wyboru w odniesieniu do różnych zaproszeń i obszarów tematycznych, co doprowadziło do wprowadzenia szeregu zmian w kolejnych wersjach programu prac;

-interpretację art. 9 ust. 2 rozporządzenia ASAP dotyczącego zwiększonych stawek finansowania i określone w nim warunki kwalifikowalności;

-przydział środków budżetowych na poszczególne obszary tematyczne i proponowany maksymalny wkład UE na projekt (w celu sfinansowania kilku projektów w ramach jednego obszaru tematycznego), a także proponowane uproszczone podejście do podstawowej stawki finansowania (35 % vs. 40 %).

Chociaż w art. 15 rozporządzenia ASAP przewidziano możliwość utworzenia Funduszu na rzecz Zwiększania Zdolności, Komisja nie była w stanie określić w pełni odpowiedniego wariantu wdrożenia takiego funduszu, mając na uwadze cele ASAP i jego napięty harmonogram. W praktyce oznaczałoby to zarządzanie pośrednie przez partnera wykonawczego w ramach InvestEU 12 , zdolnego do działania w całej Unii, takiego jak Europejski Fundusz Inwestycyjny czy Europejski Bank Inwestycyjny. Polityka tych podmiotów wykluczająca finansowanie amunicji niestety nie dopuszcza ich jako potencjalnych kandydatów. Oprócz tego ze względu na ograniczony budżet (przy bardzo dużych obciążeniach administracyjnych) i wąski zakres produktu (ograniczony ekosystem producentów i dostawców amunicji) Fundusz na rzecz Zwiększania Zdolności wydawał się nieatrakcyjny dla partnerów wykonawczych.

b.Wyciągnięte wnioski 

Chociaż członkowie komitetu ds. programu w dużej mierze byli zadowoleni ze stopnia zaangażowania ich w opracowywanie i zatwierdzanie programu prac dotyczącego ASAP, kilku z nich uznało, że wymagało to bardzo wytężonej pracy. Członkowie komitetu ds. programu z dużym zadowoleniem przyjęli również gotowość Komisji do udzielania wyjaśnień i dostarczone przez nią informacje w trakcie całego procesu.

Jeżeli chodzi o skuteczność konstrukcji programu prac pod kątem realizacji celów rozporządzenia ASAP, niektóre państwa członkowskie zakwestionowały podstawę struktury programu prac (na podstawie ustaleń Komisji z analizy, do której ich zdaniem nie zostały one włączone), co uniemożliwiło zajęcie się szerszym zakresem produktów związanych z obronnością spoza wąskich gardeł stwierdzonych w odniesieniu do amunicji artyleryjskiej kalibru 155 mm i pocisków rakietowych. Kilka innych państw członkowskich i Europejska Agencja Obrony uznały natomiast, że zaproponowana struktura programu prac była odpowiednia i skuteczna pod względem realizacji celów rozporządzenia ASAP – nawet jeśli wyniki projektów wybranych do finansowania nie są jeszcze dostępne – oraz że umożliwiła ona przyspieszenie niektórych decyzji inwestycyjnych, mając również na uwadze ewentualną moc wsteczną finansowania ASAP. Poza tym, chociaż w celu wywarcia rzeczywistego wpływu ograniczony budżet dostępny w ramach ASAP wymagał skoncentrowania inwestycji na wyraźnie zidentyfikowanych wąskich gardłach, uznano, że ukierunkowanie na proch i materiały wybuchowe będzie miało pozytywny wpływ na inne rodzaje amunicji ziemia-ziemia i amunicji artyleryjskiej.

Ogólnie rzecz biorąc, zrównoważona konstrukcja ostatecznego programu prac odzwierciedlała najlepszy możliwy sposób osiągnięcia ambitnych celów określonych w rozporządzeniu ASAP, a jednocześnie uwzględniała kryzysowy charakter i ograniczony budżet instrumentu. Pozwoliło to ostatecznie na jednogłośne zatwierdzenie programu prac przez państwa członkowskie.

5.Proces składania wniosków i wsparcie wnioskodawców

a.Realizacja 

Po opublikowaniu i otwarciu zaproszeń do składania wniosków w ramach ASAP w portalu UE Funding & Tenders Komisja szeroko rozpowszechniała informacje za pośrednictwem szeregu kanałów. Do tego celu wykorzystano w szczególności komitet ds. programu ASAP, wydarzenia informacyjne organizowane przez organy krajowe, w tym przez Szwecję i Bułgarię, grupy ekspertów z sektora przemysłu obronnego, stowarzyszenia branżowe, stronę internetową Komisji 13 i media społecznościowe.

Komisja otrzymała łącznie 174 pytania i odpowiedziała na nie zgodnie z wymogami średnio w ciągu trzech dni roboczych za pośrednictwem sekcji pytań i odpowiedzi w zaproszeniach do składania wniosków w ramach ASAP dostępnych dla wszystkich w portalu Funding & Tenders, aby zapewnić przejrzystość i równe traktowanie.

Kilka dni po otwarciu zaproszeń służby Komisji nagrały i opublikowały w internecie 14  sesję informacyjną wyjaśniającą kontekst i strukturę programu prac dotyczącego ASAP, a także warunki zgłoszenia, zasady finansowania i proces składania wniosków. Materiały te zostały opublikowane w mediach społecznościowych oraz w portalu Funding & Tenders. Były one dostępne przez cały okres składania wniosków.

Wnioski można było składać od dnia 18 października 2023 r. do dnia 13 grudnia 2023 r., do godz. 17.00 czasu środkowoeuropejskiego, co dało wnioskodawcom łącznie osiem tygodni na przygotowanie i złożenie wniosków.

b.Wyciągnięte wnioski

Wnioskodawcy i organy krajowe byli w dużym stopniu zadowoleni z informacji i wsparcia udzielonego w związku z treścią zaproszeń do składania wniosków w ramach ASAP. Powszechnie uznano, że informacje były jasne i zwięzłe, a kilku wnioskodawców z zadowoleniem przyjęło gotowość Komisji do udzielania odpowiedzi na zadawane pytania. Niektórzy wnioskodawcy wyrazili jednak ubolewanie, że nie było możliwe zorganizowanie konsultacji online lub na żywo z Komisją i wyjaśnienie w ten sposób niektórych szczegółowych kwestii. Elementy, które okazały się największym wyzwaniem dla niektórych wnioskodawców, dotyczyły sposobu opisania różnych elementów kosztów i sposobu radzenia sobie z kwestiami bezpieczeństwa, w szczególności sposobu zabezpieczenia informacji szczególnie chronionych i niejawnych.

Wnioskodawcy bardzo dobrze przyjęli pakiet informacyjny udostępniony online, w szczególności nagranie sesji informacyjnej. Jedną z najważniejszych zalet nagranej sesji było to, że umożliwiała ona wnioskodawcom wielokrotny powrót do konkretnych sekcji, które ich interesowały, po osiągnięciu określonego etapu procesu składania wniosków. Niektórzy twierdzili jednak, że niektóre z dostarczonych informacji nie były wystarczająco szczegółowe, zwłaszcza w odniesieniu do kosztów i kwestii związanych z bezpieczeństwem. Kilku wnioskodawców zgłosiło, że nie wiedzieli oni o dostępności nagranej sesji informacyjnej, ale mimo to byli w stanie złożyć wniosek. Oprócz tego kilku wnioskodawców wyraziło ubolewanie z powodu niezorganizowania przez Komisję wydarzenia służącego nawiązywaniu współpracy partnerskiej i kontaktów (którego nie można było zaoferować w przewidzianych ramach czasowych). Komisja uczestniczyła jednak w kilku wydarzeniach informacyjnych zorganizowanych przez organy krajowe.

Szereg stron zwróciło uwagę na ograniczony czas, jaki wnioskodawcy mieli na przygotowanie wniosku. Chociaż większość z nich była w pełni świadoma, że ASAP jest instrumentem nadzwyczajnym, ograniczony czas składania wniosków wynoszący osiem tygodni utrudniał wyjaśnienie bardziej złożonych kwestii oraz przygotowanie i złożenie wniosków, biorąc pod uwagę, że wielu wnioskodawców nie miało wcześniej do czynienia z wnioskami o dotacje UE 15 .

Uczestnicy i organy krajowe byli ogółem zadowoleni ze wsparcia udzielonego w okresie składania wniosków. Zaangażowanie organów krajowych w sporządzenie programu prac umożliwiło im również wsparcie własnego przemysłu w przygotowywaniu wniosków i koordynowanie niezbędnego wkładu krajowego. Głównymi wyzwaniami, na które zwrócono uwagę, były złożoność procesu składania wniosków, poziom koordynacji między wnioskodawcami a władzami krajowymi oraz bardzo krótki czas na złożenie wniosku.

6.Oceny i wyniki

a.Realizacja

Harmonogram

Proces oceny rozpoczął się w dniu 13 grudnia 2023 r. natychmiast po zamknięciu zaproszenia do składania wniosków. Oceny zakończono w dniu 13 marca 2024 r. pozytywnym wynikiem głosowania komitetu ds. programu ASAP. Wyniki ocen opublikowano w dniu 15 marca 2024 r. w komunikacie prasowym Komisji i na stronie internetowej Komisji 16 .

Organizacja procesu oceny

Pierwszym krokiem było otwarcie przesłanych plików z wnioskami. Każdy wniosek składał się z dwóch części:

-pierwsza część zawierała informacje administracyjne, a także szczegółową tabelę budżetową i inne załączniki zawierające informacje jawne. Ta część została przedłożona za pośrednictwem portalu Funding & Tenders przy użyciu standardowych formularzy. Na podstawie tej części wygenerowano również metadane niezbędne do śledzenia wniosku w całym procesie, a także do zarejestrowania go jako złożony w korporacyjnym narzędziu informatycznym „eGrants” wykorzystywanym przez Komisję do obsługi większości programów finansowanych ze środków UE;

-druga część składała się z załącznika technicznego opatrzonego klauzulą tajności RESTREINT UE/EU RESTRICTED. Był on dostarczany albo w formie zaszyfrowanego pliku wraz z pakietem przesłanym za pośrednictwem portalu, albo oddzielnie listem poleconym najpóźniej w dniu upływu terminu, tj. 13 grudnia 2023 r.

Ustalono, że przed upływem terminu składania wniosków w ramach wszystkich zaproszeń złożono 82 wnioski. Przesłane wnioski dotyczyły wszystkich zaproszeń i obszarów tematycznych. W przypadku zaproszenia dotyczącego materiałów wybuchowych suma kwot, o które wnioskowano w złożonych wnioskach, nie wyczerpała pełnej kwoty przewidzianej w zaproszeniu, co oznacza, że złożono niedostateczną liczbę wniosków. Pozostały budżet, który nie został wykorzystany w ramach jednego zaproszenia, w tym przypadku dotyczącego materiałów wybuchowych, został rozdzielony na inne zaproszenia, dotyczące prochu i pocisków rakietowych.

Na drugim etapie przeprowadzono wymagane kontrole dopuszczalności i kwalifikowalności.

Kontrola dopuszczalności polegała na sprawdzeniu kompletności wniosku oraz tego, czy wszystkie niezbędne i obowiązkowe dokumenty zostały przesłane w terminie i zgodnie z instrukcjami. Nie przyjmuje się dokumentów złożonych po terminie.

Kontrole kwalifikowalności obejmowały ocenę, czy wniosek kwalifikuje się zgodnie z wymogami rozporządzenia, tj. na przykład czy jest zgodny z zakresem zaproszenia do składania wniosków. Zakres ten określono w treści zaproszenia opublikowanego w portalu Funding & Tenders.

Na trzecim etapie wnioski, które pomyślnie przeszły kontrolę dopuszczalności i kwalifikowalności, były oceniane pod kątem sześciu kryteriów wyboru określonych w rozporządzeniu ASAP (art. 11).

Wnioski otrzymywały punkty za poszczególne kryteria wyboru, a łączna liczba punktów określała ranking wniosku. Lista rankingowa oraz sprawozdania podsumowujące ocenę zostały przygotowane przez komitet oceniający.

Zgodnie z podwójną procedurą komitetową określoną w rozporządzeniu w sprawie ASAP zasięgnięto opinii komitetu ds. programu zarówno w sprawie projektu programu prac dotyczącego ASAP, jak i projektu decyzji o wyborze.

Komitet ds. programu zebrał się w dniu 13 marca 2024 r. w celu głosowania nad wynikami ocen. Ze względu na postępowanie z materiałami opatrzonymi klauzulą tajności RESTREINT UE/EU RESTRICTED posiedzenie odbyło się również w trybie RESTREINT UE/EU RESTRICTED. Komitet ds. programu zaopiniował wyniki jednogłośnie pozytywnie. W wyniku oceny do finansowania zakwalifikowano 31 wniosków. Po uzyskaniu pozytywnej opinii w dniu 13 marca 2024 r. 15 marca przekazano odnośne informacje wnioskodawcom i opublikowano wyniki w internecie.

ASAP koncentruje się na prochu i materiałach wybuchowych, które są wąskimi gardłami w obszarze produkcji amunicji. Program będzie wspierać projekty, dzięki którym roczne zdolności produkcyjne wzrosną o ponad 10 000 ton w przypadku prochu i o ponad 4 300 tys. ton w przypadku materiałów wybuchowych. W tym celu Unia zainwestuje 248 mln EUR w zdolności produkcyjne w zakresie prochu oraz 124 mln EUR w zdolności produkcyjne w zakresie materiałów wybuchowych.

Istnieją projekty, które nie zostały wybrane do finansowania (w tym projekty z listy rezerwowej), gdyż wymagałoby to zwiększenia puli środków w ramach ASAP o 240 mln EUR. Projekty te, o łącznej wartości inwestycji wynoszącej 660 mln EUR, mogłyby przyczynić się do zwiększenia produkcji prochu o około 40 %, produkcji pocisków i korpusów pocisków o ponad 100 % oraz zapewnić znaczną dodatkową zdolność produkcyjną w zakresie różnych systemów pocisków rakietowych.

b.Wyciągnięte wnioski

Charakter rozporządzenia i zakres zaproszeń do składania wniosków wymagały przedłożenia w pełni szczegółowych wniosków już na samym początku. Przetworzenie wniosków technicznych liczących (nawet) 70 stron wymaga czasu. Ograniczenia czasowe narzucone w związku z sytuacją nadzwyczajną, w wyniku której powstał ten instrument, znacznie obciążyły ograniczone dostępne zasoby.

Liczba kryteriów wyboru jest stosunkowo wysoka. Chociaż zapewnia ona zgodność z określonymi celami polityki, może spowodować, że wnioskodawcy przestaną się koncentrować na najważniejszym zamierzonym wpływie rozporządzenia. Alternatywą dla wielu kryteriów wyboru mogłoby być jaśniejsze określenie zakresu zaproszenia, pozwalające osiągnąć te same cele polityczne. Niejawny charakter programu wymagał niemal ciągłej fizycznej dostępności personelu. Dzięki temu, że wszystkie państwa członkowskie wykazały się takim zaangażowaniem, udało się przeprowadzić ostateczną kontrolę w wyznaczonym terminie.

Należy również zauważyć, że chociaż niektóre wnioski uzyskały wynik powyżej progu, nie mogły one zostać sfinansowane ze względu na ograniczoną wielkość dostępnego budżetu. Istnienie takich wniosków, które zostały umieszczone na liście rezerwowej, świadczy o tym, że program zyskał również konkurencyjny charakter. Wnioski te otrzymały pieczęć doskonałości, co oznacza, że choć projekt nie otrzymał finansowania w ramach ASAP, sam w sobie zostałby sfinansowany, gdyby dostępny był dodatkowy budżet.

7.Zalecenia 

Na podstawie wniosków wyciągniętych podczas procesu wdrażania można sformułować następujące zalecenia na przyszłość:

Opracowanie projektu rozporządzenia

·Należy dążyć do wyraźnego powiązania celów polityki z działaniami planowanymi w rozporządzeniu. Wszelkie działania przewidziane w rozporządzeniu ASAP powinny służyć osiągnięciu głównych celów, a wszyscy potencjalni wnioskodawcy powinni być w stanie szybko zrozumieć, w jaki sposób sporządzić wniosek zgodnie z kryteriami wyboru i jakie są warianty finansowania, w tym premie.

·Przy opracowywaniu rozporządzenia należy w jak największym stopniu kierować się prostotą, zwłaszcza w odniesieniu do liczby kryteriów wyboru i złożoności mechanizmów finansowania (wprowadzenie kilku stawek finansowania i kilku możliwych premii zazwyczaj utrudnia dostosowanie się do rozporządzenia i składanie wniosków najwyższej jakości).

·Należy ponownie dokładnie rozważyć wymogi dotyczące podwójnej procedury komitetowej, biorąc pod uwagę potencjalne opóźnienie w przyjęciu zarówno programu prac, jak i decyzji dotyczącej wyboru, a także związane z tym obciążenie administracyjne w porównaniu z ich wartością dodaną i alternatywnymi środkami koordynacji.

Sporządzenie programu prac i przygotowanie zaproszeń do składania wniosków

·Wstępne szczegółowe ustalenie faktów i dogłębna wiedza na temat przemysłowych zdolności produkcyjnych w odniesieniu do danego produktu związanego z obronnością mają zasadnicze znaczenie dla określenia najodpowiedniejszej struktury programu prac. Pozwala to na efektywne skoncentrowanie poszukiwanych inwestycji na wąskich gardłach, gdzie ich wpływ będzie największy. Konieczne byłoby jednak wcześniejsze aktywne zaangażowanie państw członkowskich i państw stowarzyszonych w określanie metodyki, która ma być wykorzystywana do gromadzenia wiedzy i ustalania priorytetów w odniesieniu do produktów związanych z obronnością.

·W sytuacjach nadzwyczajnych szybkie opracowanie programów prac jest możliwe, ale stanowi wyzwanie dla państw członkowskich pod względem czasu, jakim dysponuje komitet ds. programu na przeanalizowanie kolejnych wersji dokumentów.

·Dostosowanie wyboru i wagi kryteriów wyboru do różnych obszarów tematycznych zaproszeń jest trudne i czasochłonne. Dotyczy to również budżetu na każde zaproszenie i każdy obszar tematyczny oraz, jeśli został określony, maksymalnego wkładu UE na projekt.

·Moc wsteczna może być przydatna do realizacji celów polityki. Stwarza ona jednak dodatkową potrzebę wyjaśnień 17 i zwiększa złożoność wdrażania, co może powodować wydłużenie czasu poświęcanego na tę kwestię w komitecie ds. programu.

Proces składania wniosków i wsparcie wnioskodawców

·W przypadku środków nadzwyczajnych należy znaleźć równowagę między czasem przeznaczonym na opracowanie programu prac a czasem dostępnym dla wnioskodawców na przygotowanie wniosków. Należy również wziąć pod uwagę poziom doświadczenia potencjalnych wnioskodawców w korzystaniu z możliwości finansowania unijnego.

·Określenie najbardziej złożonych elementów dokumentacji wniosku, takich jak aspekty finansowe lub związane z bezpieczeństwem, może pomóc w zapewnieniu odpowiednich wyjaśnień dotyczących tych elementów, na przykład w formie nagranych materiałów instruktażowych.

·Zainteresowane podmioty domagają się często możliwości nawiązywania współpracy partnerskiej i kontaktów, takich jak te oferowane w ramach corocznych dni informacyjnych EFO. Takie wydarzenia mogłyby dostarczać informacji o programie prac i procedurach składania wniosków oraz stanowić okazje do nawiązania kontaktu z potencjalnymi partnerami na potrzeby złożenia wniosku.

·Należy przekazywać wszystkimi dostępnymi kanałami informacje na temat wszelkich dostępnych materiałów zawierających wytyczne z myślą o zapewnieniu, by zarówno program prac, jak i procedury składania wniosków były znane i zrozumiałe.

Oceny i wyniki

·Chociaż ograniczenia budżetowe nie pozwalają na sfinansowanie wszystkich wniosków ocenionych powyżej progu, pieczęć doskonałości stanowi dobrą formę poświadczenia na potrzeby alternatywnego finansowania.

8.Podsumowanie

Wdrożenie ASAP pokazało, że instrument nadzwyczajny w dziedzinie przemysłu obronnego jest skuteczny, a konkurencyjne zaproszenia do składania wniosków dotyczące szczególnych potrzeb przemysłowych mogą być realizowane poprzez pełną publikację zaproszeń i uwzględnienie regularnej procedury komitetowej stosowanej w innych podobnych programach.

Docelowa społeczność przedstawicieli przemysłu w sektorze amunicji artyleryjskiej była w stanie przedłożyć w terminie kompletne wnioski. Skorzystała również ze wszystkich opcji zawartych w rozporządzeniu i programie prac, takich jak system premii, różne kwalifikujące się rodzaje działalności i moc wsteczna. 31 projektów wybranych do finansowania w ramach ASAP stanowi dobrą podstawę do osiągnięcia celów polityki określonych w rozporządzeniu, a co ważniejsze znacznie zwiększa zdolność produkcyjną w zakresie pocisków artyleryjskich i rakietowych oraz ich odpowiednich łańcuchów dostaw.

Oprócz tego w tym przyspieszonym trybie wdrażania można uwzględnić wrażliwy charakter przedmiotu, wymagający częściowego utajnienia dokumentów i procesów. Istnieją jednak pewne ograniczenia, związane głównie z terminami i opóźnieniami, nałożone zarówno na decydentów, jak i wnioskodawców. Wdrożenie ASAP pokazało, że usprawnienie procesów i wykorzystanie odpowiednich, solidnych kanałów komunikacji i interakcji z zainteresowanymi stronami, w szczególności za pośrednictwem portalu Funding & Tenders, umożliwia pokonanie tych ograniczeń. Zawarte w portalu zalecenia pozwolą usprawnić wdrażanie środków nadzwyczajnych w przyszłych programach dotyczących przemysłu obronnego UE w celu zapewnienia gotowości tego przemysłu i reagowania na szybkie zmiany paradygmatu bezpieczeństwa w Europie.

Rozporządzenie ASAP jest bardzo dobrym dowodem na zdolność Komisji do działania w trybie pilnym i w pełnej zgodności z ramami prawnymi.

(1)

  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1525 z dnia 20 lipca 2023 r. w sprawie wspierania produkcji amunicji (ASAP) (Dz.U. L 185 z 24.7.2023, s. 7).

(2)

  COM(2024) 150 final : wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Program na rzecz europejskiego przemysłu obronnego oraz ramy środków zapewniających terminową dostępność i dostawy produktów związanych z obronnością („EDIP”).

(3)

  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/2418 z dnia 18 października 2023 r. w sprawie ustanowienia instrumentu na rzecz wzmocnienia europejskiego przemysłu obronnego przez zamówienia realizowane na zasadzie współpracy (EDIRPA) (Dz.U. L 2023/2418, 26.10.2023).

(4)

  https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52022JC0024  

(5)

  https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-7632-2023-INIT/pl/pdf  

(6)

 Załącznik do  decyzji wykonawczej Komisji C(2023) 7320 final z dnia 18 października 2023 r. w sprawie finansowania instrumentu wspierającego produkcję amunicji (ASAP) ustanowionego rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1525 oraz przyjęcia programu prac na lata 2023–2025.

(7)

Te działania dotyczące podaży były uzupełnieniem działań prowadzonych w ramach Wspólnej Grupy Zadaniowej ds. Wspólnych Zamówień w dziedzinie Obronności, które dotyczyły strony popytu.

(8)

Wszystkie dokumenty i wzory zaproszeń do składania wniosków na potrzeby realizacji programu ASAP zostały stworzone na podstawie istniejących dokumentów i wzorów EFO. Było to możliwe dzięki wielu podobnym przepisom lub cechom dotyczącym warunków kwalifikowalności lub stawek finansowania (podstawowa stawka finansowania + premia).

(9)

Wizyty w Europie i dyskusje techniczne z ponad 36 producentami z całej UE i z Norwegii, uzupełnione szeroko zakrojonymi konsultacjami z przedstawicielami przemysłu i łańcuchów dostaw za pośrednictwem wezwań do udzielenia informacji o obecnych i przyszłych zdolnościach produkcyjnych, a także o zdolnościach do zwiększenia produkcji.

(10)

Konsultacje między służbami odbywały się od czwartku 5 października do wtorku 10 października. W środę 11 października komitetowi ds. programu ASAP przedłożono do weryfikacji ostateczny projekt aktu wykonawczego. W dniu 16 października 2023 r. Komitet ds. programu ASAP wydał w sprawie aktu pozytywną opinię (konsensus).

(11)

  Decyzja wykonawcza Komisji C(2023)7320 w sprawie finansowania instrumentu wspierającego produkcję amunicji (ASAP) ustanowionego rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1525 oraz przyjęcia programu prac na lata 2023–2025.

(12)

  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/523 z dnia 24 marca 2021 r. ustanawiające Program InvestEU i zmieniające rozporządzenie (UE) 2015/1017 (Dz.U. L 107 z 26.3.2021, s. 30).

(13)

  Rozporządzenie w sprawie wspierania produkcji amunicji (ASAP) (europa.eu).

(14)

Slajdy i nagrania udostępniono w dniu 24 października.

(15)

Należy zauważyć, że społeczność przedstawicieli przemysłu zaangażowana w ASAP różni się od społeczności uczestniczącej w Europejskim Funduszu Obronnym.

(16)

  Celem rozporządzenia w sprawie wspierania produkcji amunicji (ASAP) jest wsparcie i zwiększenie produkcji amunicji w całej Europie (europa.eu).

(17)

Przeprowadzono wiele dyskusji mających na celu wyjaśnienie, dlaczego moc wsteczna nie kolidowałaby z zasadą, zgodnie z którą nie można sfinansować działania, które jest już częściowo lub w całości finansowane.