KOMISJA EUROPEJSKA
Bruksela, dnia 22.5.2024
COM(2024) 206 final
KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW
Europejska Unia Zdrowotna: wspólne działanie na rzecz zdrowia ludzi
Europejska Unia Zdrowotna: wspólne działanie na rzecz zdrowia ludzi
1.Wprowadzenie
Niemal pięć lat temu Komisja pod przewodnictwem Ursuli von der Leyen rozpoczęła swoją kadencję od ambitnych planów działania UE w dziedzinie zdrowia. Zobowiązała się wspierać państwa członkowskie w nieustannych staraniach na rzecz poprawy jakości i stabilności ich systemów opieki zdrowotnej 1 , rozwiązywaniu najpilniejszych wyzwań społecznych, takich jak profilaktyka i leczenie nowotworów, zapewnieniu zrównoważonych dostaw leków po przystępnych cenach w Europie i pełnym wykorzystaniu potencjału e-zdrowia. Inicjatywy te stały się głównymi filarami wizji, którą dziś znamy jako Europejska Unia Zdrowotna.
Niecały miesiąc po rozpoczęciu kadencji Komisji świat pogrążył się w pandemii COVID-19, która spowodowała miliony ofiar śmiertelnych oraz bezprecedensowe szkody zdrowotne i społeczno-gospodarcze. Pandemia zaskoczyła świat, unaoczniła strategiczne zależności i ujawniła luki w zakresie gotowości. W odpowiedzi na początkowe wyzwania UE podjęła konkretne i zdecydowane działania, w których demonstrowała siłę solidarności w przeciwdziałaniu bezprecedensowemu zagrożeniu dla zdrowia, w przywracaniu życia gospodarczego i społecznego oraz podkreślała potrzebę bardziej strukturalnych, dalekosiężnych rozwiązań.
Przedstawiona w czerwcu 2020 r. unijna strategia dotycząca szczepionek 2 , w ramach której udało się zaopatrzyć co najmniej 1,4 mln osób w Europie w szczepionki ratujące życie 3 , okazała się sukcesem całej UE. Tempo rozwoju tej technologii było bezprecedensowe, począwszy od opracowania, oceny, wydawania pozwoleń na dopuszczenie do obrotu, produkcji i wdrażania; udało się zapewnić dostęp do szczepionek wszystkim obywatelom w tym samym czasie i na takich samych warunkach, niezależnie od ich miejsca zamieszkania w UE. Zabezpieczono 4,6 mld dawek dla Europejczyków i krajów partnerskich. W ramach historycznego, ogólnoeuropejskiego wysiłku na rzecz ochrony naszych obywateli w najostrzejszej fazie pandemii co najmniej jeden cykl szczepienia przeciwko COVID-19 otrzymało ponad 80 % dorosłej populacji w UE. Późniejsze wprowadzenie unijnego cyfrowego zaświadczenia COVID przyczyniło się do ponownego otwarcia społeczeństw Europy, przywrócenia działalności gospodarczej i umożliwiło ludziom bezpieczne wznowienie podróży, co przybliżyło UE do normalnych warunków funkcjonowania.
Europejska współpraca i solidarność sięgały daleko poza nasze granice, a UE i państwa członkowskie stały się największym na świecie dostawcą szczepionek w momencie, gdy ich dostępność była kwestią najwyższej konieczności. Krajom o niskim i średnim dochodzie przekazano ponad 530 milionów dawek. Unia Europejska zapewniła także dostawy ponad 190 mln sztuk wyrobów medycznych i środków ochrony indywidualnej, takich jak maseczki czy rękawice, do krajów partnerskich. Nie udałoby się tego osiągnąć bez ścisłej współpracy między Parlamentem Europejskim, państwami członkowskimi, Komisją, Europejską Służbą Działań Zewnętrznych, agencjami UE i podmiotami międzynarodowymi. Dzięki swej kluczowej roli na arenie międzynarodowej UE zapewniła dostęp do szczepień wszystkim grupom ludności, w tym grupom szczególnie wrażliwym, mieszkającym w środowiskach wymagających interwencji humanitarnych, niestabilnych lub dotkniętych konfliktami. Unijne cyfrowe zaświadczenie COVID stało się globalnym standardem mobilności w wymiarze międzynarodowym i przyspieszyło powrót do działalności gospodarczej na szczeblu globalnym.
Determinacja i skoordynowane podejście przełożyły się na szybką i możliwie najbardziej skuteczną odpowiedź na pandemię COVID-19 w Europie. Tak traumatyczne doświadczenie było dla Europy trudną, lecz bardzo ważną lekcją. Pandemia wyeksponowała słabe punkty w europejskich systemach opieki zdrowotnej i wskazała na potrzebę wzmocnienia podejścia „Jedno zdrowie”, opartego na założeniu, że zdrowie ludzi, zwierząt i roślin oraz środowisko są ze sobą ściśle powiązane. Pandemia zwiększyła zależności między zdrowiem a odpornością gospodarczą i otwartą strategiczną autonomią Unii. Uwidoczniła również potrzebę wzmocnienia przywództwa UE w dziedzinie zdrowia na świecie, przy uznaniu znaczenia zdrowia jako czynnika geopolitycznego.
Pandemia także – a może przede wszystkim – przypominała nam o znaczeniu zdrowia publicznego jako priorytetowej kwestii w programie politycznym oraz pokazała w bardzo namacalny sposób, jak Unia może uzupełniać polityki krajowe i wnosić do nich wartość dodaną w celu poprawy codziennego życia i dobrobytu obywateli. Takie podejście pozwala spełnić jasno określone oczekiwania obywateli w zakresie ochrony i promowania zdrowia. Według najnowszych badań Eurobarometr dotyczących opinii publicznej 4 5 obywatele Europy uznają zdrowie za jeden z najważniejszych priorytetów. Europejską Unię Zdrowotną utworzono, aby spełnić ich oczekiwania w tym zakresie.
Inwestowanie w zdrowie zawsze się opłaca. Z pandemii wynika bezsprzecznie, że zdrowie publiczne jest podstawowym warunkiem funkcjonowania społeczeństw i gospodarek. Największym kosztem kryzysu zdrowotnego są niewątpliwie istnienia ludzkie, ale kryzys tego typu może też zakłócić swobodny przepływ osób i towarów, który UE zobowiązała się chronić, zahamować wzrost gospodarczy i zakłócić podstawowe funkcje społeczne, od edukacji, usług zdrowotnych po funkcjonowanie naszych demokracji.
Ostatnie pięć lat naznaczone było nie tylko pandemią COVID-19, ale także poważnymi wyzwaniami geopolitycznymi, w szczególności rosyjską niczym nieuzasadnioną wojną napastniczą przeciwko Ukrainie, kryzysem na Bliskim Wschodzie oraz coraz bardziej odczuwalnymi skutkami zmiany klimatu i transformacji cyfrowej, przy czym wszystkie te czynniki miały i nadal mają głęboki wpływ na zdrowie obywateli w UE i poza nią.
Europejska Unia Zdrowotna jest naszą odpowiedzią na tę szybko zmieniającą się sytuację na świecie. Opiera się na zasadzie, zgodnie z którą równy dostęp jest podstawowym prawem człowieka, a polityka zdrowotna powinna wykraczać poza granice sprzed pandemii – wspólne działanie na szczeblu europejskim ma kluczowe znaczenie dla dobrobytu społeczeństwa w Europie, naszej strategicznej autonomii i stabilności geopolitycznej.
W ramach tego nowego podejścia państwa członkowskie chronią swoich obywateli, podejmują działania przygotowawcze i prewencyjne na szczeblu europejskim wszędzie tam, gdzie jest to konieczne. Europejska Unia Zdrowotna opiera się kluczowych filarach:
·nowe ramy kryzysu zdrowotnego: skuteczne przepisy dotyczące radzenia sobie z zagrożeniami dla zdrowia oraz nowy unijny Urząd ds. Gotowości I Reagowania na Stany Zagrożenia Zdrowia, aby UE i państwa członkowskie mogły lepiej przygotować się na grożące kryzysy i skuteczniej na nie reagować;
·bezpieczeństwo zaopatrzenia w środki medyczne: zapewnienie przystępnych cenowo, dostępnych i innowacyjnych metod leczenia i produktów leczniczych dla wszystkich;
·nowoczesna i innowacyjna polityka zdrowotna: lepsza ochrona zdrowia naszych obywateli i wykorzystanie potencjału nowych technologii.
Co najważniejsze, projekt ten opiera się na najambitniejszym w historii unijnym programie finansowania ochrony zdrowia – Programie UE dla zdrowia.
Każde działanie w ramach Europejskiej Unii Zdrowotnej zostało opracowane i zrealizowane z myślą o poprawie bezpieczeństwa i zdrowia obywateli. W ramach tych działań Unia Europejska podjęła przełomowe kroki na rzecz ochrony i promowania zdrowia oraz wzmocnienia systemów opieki zdrowotnej w całej Europie.
2.Zwiększenie bezpieczeństwa zdrowotnego obywateli UE
2.1Przeciwdziałanie poważnym transgranicznym zagrożeniom dla zdrowia
We współczesnym, coraz bardziej mobilnym świecie, w którym występuje coraz więcej wzajemnych powiązań, obywatele UE oczekują od swoich rządów ochrony przed zagrożeniami dla zdrowia, które mogą z łatwością przekraczać granice państw. Doświadczenia ostatnich pięciu lat dobitnie świadczą o tym, że państwa członkowskie muszą wspólnie i w skoordynowany sposób reagować na kryzysy zdrowotne.
W odpowiedzi na tę potrzebę przyjęto nowe przepisy UE dotyczące poważnych transgranicznych zagrożeń zdrowia, które stanowią podstawę unijnych ram bezpieczeństwa zdrowotnego. Te bardziej rygorystyczne przepisy, które obowiązują od grudnia 2022 r., umożliwiają UE przewidywanie poważnych zagrożeń dla zdrowia, przygotowanie się do nich i reagowanie na nie – chodzi nie tylko o choroby zakaźne, ale również zagrożenia środowiskowe, związane z klimatem lub chemiczne. Dla przykładu, Komisja, we współpracy z Komitetem ds. Bezpieczeństwa Zdrowia (KBZ), może teraz szybko przyjąć wytyczne dotyczące środków reagowania w celu zaradzenia pojawiającym się zagrożeniom lub ogłosić stan zagrożenia zdrowia publicznego w skali Unii Europejskiej, aby poprawić koordynację i uruchomić finansowanie medycznych środków przeciwdziałania w sytuacjach nadzwyczajnych. Komisja opracowuje również kompleksowy unijny plan gotowości i reagowania w ścisłej współpracy z państwami członkowskimi i odpowiednimi agencjami unijnymi.
Obecnie UE jest w stanie skuteczniej pomagać państwom członkowskim i krajom partnerskim w przygotowaniu się na kryzysy zdrowotne oraz w reagowaniu na nie. Wzmocniony Komitet ds. Bezpieczeństwa Zdrowia (KBZ) czuwa nad lepszą współpracą i koordynacją między państwami członkowskimi. KBZ odegrał ważną rolę w koordynowaniu przez Komisję odpowiedzi UE na pandemię COVID-19, a także w kontekście ognisk zakażeń wirusem ospy małpiej i wirusa ebola w 2022 r. Obecnie KBZ aktywnie zajmuje się problemem ptasiej grypy wśród zwierząt i ludzi 6 oraz innymi potencjalnymi zagrożeniami. Jeżeli sytuacja kryzysowa przekracza zdolności reagowania danego państwa w Europie lub poza nią, państwo to może za pośrednictwem Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności (UMOL) zwrócić się o wsparcie, które może obejmować pomoc medyczną w sytuacji kryzysowej.
Kluczową rolę w ochronie zdrowia odgrywa nadzór, a dzięki wymianie danych UE może lepiej monitorować tendencje w zakresie chorób zakaźnych, wykrywać ogniska chorób i oceniać skuteczność stosowanych środków w zakresie zdrowia publicznego. Komisja pomaga państwom członkowskim wzmocnić ich krajowe systemy nadzoru, w tym nadzór nad ściekami, oraz łączy unijny system wczesnego ostrzegania i reagowania (EWRS) z innymi unijnymi systemami ostrzegania.
Nauka wyprowadziła świat z pandemii, a współpraca naukowa wytycza najpewniejszą drogę ku bezpieczniejszej i zdrowszej przyszłości. Unijne programy ramowe UE na rzecz badań i innowacji, które zaliczają się do największych na świecie programów finansowania badań, rozwoju i innowacji, wspierały projekty z różnych dziedzin, w tym długoterminowe badania nad mRNA, które przyczyniły się do opracowania szczepionek przeciwko COVID-19. W odpowiedzi na pandemię Komisja zobowiązała się przeznaczyć 1 mld euro na badania nad koronawirusem, w tym na prowadzenie zakrojonych na szeroką skalę badań klinicznych w całej UE. Europejski Bank Inwestycyjny wsparł europejskie przedsiębiorstwo BioNTech kwotą 100 mln EUR, walnie przyczyniając się do wykorzystania technologii mRNA w opracowaniu potencjalnej szczepionki przeciwko COVID-19. Komisja opracowała projekt sieci światowej klasy laboratoriów ds. zdrowia publicznego (DURABLE), a w marcu 2024 r. wyznaczyła pierwsze sześć 7 laboratoriów referencyjnych UE w dziedzinie zdrowia publicznego, co przyczyni się do zwiększenia zdolności laboratoryjnych w całej UE i promowania dobrych praktyk. Ponadto UE i państwa członkowskie zgodziły się usprawnić i wykorzystać wysiłki badawcze w ramach europejskiego partnerstwa na rzecz gotowości na wypadek pandemii.
Pandemia COVID-19 uwypukliła kluczową potrzebę zapewnienia solidnych zdolności produkcyjnych i odpornych łańcuchów dostaw, ujawniając znaczne słabości, które mają wpływ na zdrowie i stabilność gospodarczą na świecie. W odpowiedzi Komisja Europejska powołała grupę zadaniową ds. przyspieszenia produkcji szczepionek przeciwko COVID-19 8 . Ta grupa zadaniowa ściśle współpracowała z zainteresowanymi stronami z branży w celu złagodzenia wąskich gardeł w produkcji szczepionek, skutecznego mapowania łańcuchów dostaw i zapewnienia długoterminowych zdolności produkcyjnych w Europie, stając się katalizatorem wdrażania dalszych środków w zakresie leków o krytycznym znaczeniu, wykraczających poza same szczepionki przeciwko COVID-19.
Ostatnie pięć lat i doświadczenia związane z zarządzaniem pandemią pokazały, że inicjatywy te mają kluczowe znaczenie dla ochrony zdrowia obywateli, zwłaszcza tych najbardziej narażonych i podatnych na zagrożenia, takich jak dzieci, osoby starsze i osoby z niepełnosprawnościami, a także w przezwyciężeniu bezprecedensowego kryzysu zdrowotnego.
2.2Utworzenie Urzędu ds. Gotowości i Reagowania na Stany Zagrożenia Zdrowia (HERA)
Pandemia COVID-19 uwypukliła kluczowe znaczenie medycznych środków przeciwdziałania w stanach zagrożenia zdrowia, w tym diagnostyki, szczepionek, środków terapeutycznych i środków ochrony indywidualnej. Okazało się również, że finansowanie ze środków UE i państw członkowskich odegrało zasadniczą rolę w zapewnieniu dostępu do technologii mRNA na potrzeby szczepionek przeciwko COVID-19. Wsparcie UE miało kluczowe znaczenie w opracowaniu w rekordowym czasie szczepionek ratujących życie.
W 2021 r. Komisja powołała Urząd ds. Gotowości i Reagowania na Stany Zagrożenia Zdrowia (HERA). Celem HERA jest wzmocnienie rozwoju, produkcji, zaopatrzenia i sprawiedliwej dystrybucji medycznych środków przeciwdziałania o krytycznym znaczeniu w celu ochrony Europejczyków w sytuacji zagrożenia zdrowia publicznego, w ścisłej współpracy z państwami członkowskimi, przemysłem i społeczeństwem obywatelskim. W sytuacji kryzysu zdrowotnego wspólne zamówienia mogą okazać się kluczowym narzędziem zwiększającym siłę nabywczą państw członkowskich i zapewniającym wszystkim obywatelom, niezależnie od kraju ich zamieszkania, dostęp do tych samych produktów. Urząd zakupił szczepionki dwa tygodnie po tym, jak w UE odnotowano pierwsze przypadki zakażenia wirusem ospy małpiej w 2022 r. 9 HERA zapewnia także dostęp do szczepionek pandemicznych i przedpandemicznych, aby chronić Europejczyków przed ptasią grypą.
HERA kieruje działaniami przemysłowymi, badawczymi i innowacyjnymi w celu stworzenia nowej generacji narzędzi służących zwalczaniu poważnych transgranicznych zagrożeń zdrowia. Może pracować w jednym z dwóch trybów, co zapewnia maksymalną elastyczność działania Urzędu: w jednym trybie działania skupia się na zapewnieniu gotowości, a w drugi tryb działania przechodzi tylko w sytuacjach kryzysowych. Po ogłoszeniu stanu zagrożenia zdrowia publicznego Rada może uruchomić unijne ramy środków służących zapewnieniu zaopatrzenia w medyczne środki przeciwdziałania na wypadek stanów zagrożenia 10 . W uzupełnieniu bieżących prac Rady HERA, Rada ds. Kryzysów Zdrowotnych zapewnia skoordynowane działania państw członkowskich w kwestiach związanych z opracowywaniem, produkcją, zamówieniami i dystrybucją medycznych środków przeciwdziałania w sytuacjach kryzysu i gotowości. W stanach zagrożenia zdrowia publicznego Rada ds. Kryzysów Zdrowotnych i Komitet ds. Bezpieczeństwa Zdrowia ściśle koordynują swoje działania.
Aby zwiększyć stan gotowości w dziedzinie zdrowia, HERA uruchomiła globalny system nadzorowania ścieków 11 , który może stać się międzynarodowym systemem obserwacyjnym służącym do wczesnego wykrywania i monitorowania w czasie rzeczywistym zagrożeń i ognisk epidemicznych. HERA rozpoznaje zagrożenia i ocenia, jak najlepiej radzić sobie z nimi za pomocą medycznych środków przeciwdziałania, ustanawiając w ten sposób szeroki wachlarz inicjatyw, dzięki którym UE może szybko zareagować na zagrożenie chorobą X 12 . Komisja i Europejski Bank Inwestycyjny utworzyły również dysponujący kwotą 100 mln EUR fundusz HERA Invest jako uzupełnienie programu InvestEU, aby wspierać badania i rozwój w odpowiedzi na najpilniejsze transgraniczne zagrożenia zdrowia z wykorzystaniem zasobów z Programu UE dla zdrowia.
Poprzez te działania HERA zapewnia UE zdolność do szybkiego opracowania i wprowadzenia na odpowiednią skalę środków przeciwdziałania w sytuacji kryzysu. Istnieje możliwość finansowania badań naukowych w sytuacjach nadzwyczajnych, a także uruchomienia unijnych sieci badań klinicznych, aby w odpowiednim czasie pozyskać wiarygodne dane. W dobie kryzysu EU FAB, sieć „zawsze gotowych” unijnych zakładów produkcyjnych rozsianych w całej Unii Europejskiej, może produkować 325 mln dawek szczepionek rocznie. Ponadto, dzięki inwestycjom o wartości 1,65 miliarda EUR, Komisja utworzyła strategiczne zapasy medycznych środków przeciwdziałania i pracuje nad zabezpieczeniem sprzętu do reagowania na zagrożenia chemiczne, biologiczne, radiologiczne i jądrowe (CBRN) w ramach Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności – rescEU, aby zwiększyć stan gotowości i ustanowić siatkę bezpieczeństwa na wypadek, gdyby zapasy państw członkowskich były niewystarczające.
2.3Rozszerzone uprawnienia ECDC i EMA
W odpowiedzi na doświadczenia związane z pandemią rozszerzono uprawnienia Europejskiej Agencji Leków (EMA), aby móc lepiej przygotować się na stany zagrożenia zdrowia publicznego i poważne wydarzenia, zapobiegać im, koordynować je i odpowiednio nimi zarządzać w zakresie produktów leczniczych i wyrobów medycznych. W ramach rozszerzonych uprawnień EMA będzie również usprawniać skoordynowane reagowanie na szczeblu UE na stany zagrożenia zdrowia publicznego, zapewniając doradztwo naukowe i dokonując przeglądu dostępnych dowodów naukowych na temat leków.
Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) odegrało zasadniczą rolę w odpowiedzi UE na pandemię COVID-19. ECDC może obecnie wydawać zarówno państwom członkowskim, jak i Komisji zalecenia dotyczące działań i kamieni milowych, które należy wyznaczyć, po dokonaniu oceny stanu wdrożenia krajowych planów gotowości i reagowania państw członkowskich oraz ich związku z unijnym planem gotowości i reagowania, jak przewidziano w rozporządzeniu w sprawie poważnych transgranicznych zagrożeń zdrowia. Agencja ta wzmacnia zintegrowane systemy nadzoru i koordynuje nową sieć laboratoriów referencyjnych UE (EURL). ECDC ustanawia Grupę Zadaniową UE ds. Zdrowia, która zajmie się szybkimi interwencjami w zakresie zdrowia w przypadku poważnej epidemii, w uzupełnieniu Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności.
3.Poprawa bezpieczeństwa, dostępności i dostępu do leków, wyrobów medycznych i substancji pochodzenia ludzkiego
3.1.Powszechny dostęp do bezpiecznych, przystępnych cenowo i innowacyjnych leków
Pacjenci i systemy opieki zdrowotnej w całej Europie borykają się z nierównym dostępem do leków, niedoborami leków, a nawet brakiem leków na niektóre choroby. Aby stawić czoła tym wyzwaniom, w listopadzie 2020 r. Komisja przedstawiła nową strategię farmaceutyczną dla Europy 13 , a w kwietniu 2023 r. zaproponowała najgłębszą reformę unijnych przepisów farmaceutycznych od ponad dwóch dekad.
Proponowana reforma obejmuje zmieniony system zachęt, które mają skłonić przedsiębiorstwa do realizacji celów w zakresie zdrowia publicznego w postaci bardziej terminowego i równego dostępu do leków we wszystkich 27 państwach członkowskich oraz realizacji niezaspokojonych potrzeb medycznych pacjentów w UE, szczególnie tych najbardziej narażonych, takich jak dzieci, osoby starsze i osoby niepełnosprawne. Dlatego też w reformie proponuje się szereg środków mających na celu ułatwienie dostępu, w szczególności w mniejszych państwach członkowskich, które są często zaniedbywane przez przedsiębiorstwa ze względu na ich niewielki, nieatrakcyjny z komercyjnego punktu widzenia rynek. Co równie istotne, proponowane lepiej ukierunkowane zachęty i szerszy zakres uproszczeń pomogą europejskiemu przemysłowi farmaceutycznemu utrzymać pozycję innowatora i światowego lidera.
Proponowana reforma, z chwilą jej przyjęcia przez współprawodawców, zapewni pacjentom europejskim, w szczególności mieszkającym w mniejszych krajach, szybszy dostęp do leków. Podmioty opracowujące leki otrzymają większe wsparcie naukowe i regulacyjne ze strony EMA, natomiast MŚP i podmioty nienastawione na zysk będą mogły skorzystać z dodatkowych ułatwień. Przedsiębiorstwa odniosą korzyści z przyspieszonych i uproszczonych procedur oceny i dopuszczania leków do obrotu, a cyfryzacja zmniejszy ciążące na nich obciążenie administracyjne. Wykorzystanie piaskownic regulacyjnych będzie sprzyjać innowacjom w zakresie najnowocześniejszych technologii, w tym biotechnologii zdrowotnej, oraz zapewni dostosowanie systemu legislacyjnego do przyszłych wyzwań przy jednoczesnym utrzymaniu najwyższych standardów jakości i bezpieczeństwa. Reforma ma również na celu zapewnienie pacjentom szybszego dostępu do produktów, które są tańsze, ale odznaczają się wyższą jakością, gdyż umożliwi szybsze wejście na rynek leków generycznych i biopodobnych oraz uprości procedury wydawania pozwoleń na dopuszczenie do obrotu.
W uzupełnieniu tych środków ustawodawczych Komisja Europejska wspiera projekty współpracy 14 ukierunkowane na wymianę informacji na temat polityki cenowej, płatności i zamówień publicznych, aby poprawić przystępność cenową i opłacalność leków oraz uczynić system opieki zdrowotnej bardziej zrównoważonym. Aktualnie Komisja ocenia złożone przez kilka państw członkowskich wnioski dotyczące finansowania publicznego na rzecz wspierania przełomowych innowacji w sektorze farmaceutycznym w ramach pierwszego ważnego projektu stanowiącego przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania w zakresie ochrony zdrowia (Med4Cure). Projekt ten ma na celu wspieranie rozwoju i pierwsze przemysłowe wdrożenie innowacyjnych metod leczenia i nowych technologii, takich jak platformy mRNA, w celu zwalczania oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe, chorób rzadkich i nowotworów.
3.2.Zapewnienie dostępności leków i wyrobów medycznych o krytycznym znaczeniu
Ryzyko niedoborów leków jest poważnym problemem opieki zdrowotnej w UE i w wymiarze globalnym. Europejska Unia Zdrowotna walczy z tym problemem, stosując środki regulacyjne i przemysłowe.
W proponowanej reformie przepisów farmaceutycznych wnioskuje się o działania mające na celu zwiększenie bezpieczeństwa dostaw produktów leczniczych o najbardziej krytycznym znaczeniu i nadaje się EMA większe uprawnienia w koordynowaniu środków mających na celu łagodzenie niedoborów. W październiku 2023 r. 15 Komisja zaproponowała dodatkowe środki krótko- i średnioterminowe w celu zapewnienia bardziej systemowych i skoordynowanych działań w przypadku niedoborów leków. W grudniu 2023 r. opublikowano pierwszą wersję unijnego wykazu produktów leczniczych o krytycznym znaczeniu 16 , zawierającego ponad 200 substancji czynnych, których ciągłość dostaw uznaje się za kwestię priorytetową. Ponadto celem Platformy na rzecz technologii strategicznych dla Europy (STEP) będzie wykorzystanie funduszy UE w celu dalszego wspierania rozwoju i produkcji biotechnologii i leków o krytycznym znaczeniu.
W kwietniu 2024 r. Komisja uruchomiła Sojusz na rzecz Leków o Krytycznym Znaczeniu 17 stanowiący platformę współpracy, której celem jest rozwiązanie problemu niedoborów w wymiarze przemysłowym. Sojusz zrzesza podmioty publiczne i prywatne z europejskiego ekosystemu zdrowotnego i przemysłowego w celu pracowania zaleceń ukierunkowanych na zwiększenie bezpieczeństwa dostaw i wzmocnienie globalnych łańcuchów dostaw leków o krytycznym znaczeniu. W oparciu o ocenę narażenia leków o krytycznym znaczeniu Sojusz przeanalizuje możliwe sposoby ograniczenia ryzyka strukturalnego, wzmocnienia dostaw poprzez zachęty do dywersyfikacji, a także modernizację i zwiększenie zdolności produkcyjnych na szczeblu UE tam, gdzie jest to wymagane. Prace Sojuszu zostaną również uwzględnione w ewentualnej przyszłej inicjatywie ustawodawczej dotyczącej unijnego aktu prawnego w sprawie produktów leczniczych o krytycznym znaczeniu.
W 2017 r. rozporządzeniem w sprawie wyrobów medycznych (MDR) i rozporządzeniem w sprawie wyrobów medycznych do diagnostyki in vitro (IVDR) ustanowiono nowe, bardziej rygorystyczne ramy prawne UE, aby zapewnić lepszą ochronę zdrowia publicznego i bezpieczeństwa pacjentów w odpowiedzi na obawy dotyczące bezpieczeństwa, szczególnie w odniesieniu do protez piersi i protez stawów biodrowych. Zgodnie z nowymi przepisami od końca 2025 r. będzie stopniowo powstawać baza danych EUDAMED, która umożliwi ogólnounijny przegląd cyklu życia wszystkich produktów na rynku wyrobów medycznych, co zwiększy przejrzystość całego systemu i zdolność organów nadzoru do odpowiedniego monitorowania rynku. Zmiany w rozporządzeniach MDR i IVDR w 2023 i 2024 r. wydłużają okresy przejściowe i gwarantują ciągłość dostaw wyrobów o krytycznym znaczeniu. Ponadto Komisja podjęła działania o charakterze nieustawodawczym w celu wsparcia sektora i zmniejszenia ryzyka niedoborów. Jeszcze w tym roku Komisja rozpocznie ukierunkowaną ocenę prawodawstwa UE w zakresie wyrobów medycznych, w tym strukturalną ocenę wpływu na dostępność wyrobów medycznych oraz na innowacje i konkurencyjność systemu wyrobów medycznych w UE, co będzie stanowić pierwszy krok w kierunku wypracowania zrównoważonych rozwiązań na przyszłość.
3.3.Zwalczanie oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe
Oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe jest jednym z największych współczesnych zagrożeń dla zdrowia. Obecnie każdego roku w UE z powodu zakażeń lekoopornych umiera ponad 35 000 osób, a bez zdecydowanych działań liczba ta wzrośnie jeszcze bardziej w ciągu zaledwie jednego pokolenia. Oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe ma ogromny wpływ na gospodarkę i systemy opieki zdrowotnej, generując około 1,5 mld EUR kosztów opieki zdrowotnej i strat wynikających z obniżenia wydajności pracy rocznie.
Jak stwierdzono w strategicznym podejściu UE do substancji farmaceutycznych w środowisku 18 , środowisko jest rezerwuarem oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe, który wymaga dalszego zrozumienia i podjęcia działań, ponieważ pozostałości różnych produktów farmaceutycznych (takich jak antybiotyki lub środki przeciwgrzybicze) mogą przedostawać się do środowiska podczas ich stosowania u ludzi i zwierząt. Aby sprostać tym wyzwaniom, w 2023 r. Komisja zaproponowała najbardziej ambitne dotychczas działania UE przeciwko oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe w zaleceniu określającym cele, które mają zostać osiągnięte do 2030 r. – w tym ograniczenie spożycia antybiotyków u ludzi o 20 % do 2030 r. w UE, opowiadając się za silniejszymi globalnymi zobowiązaniami w zakresie oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe.
Przegląd prawodawstwa farmaceutycznego obejmuje dodatkowe i innowacyjne zachęty dla firm farmaceutycznych do opracowywania nowych środków przeciwdrobnoustrojowych.
Nowe wspólne działanie, przy wsparciu finansowym UE w wysokości 50 mln EUR, ułatwia państwom członkowskim UE, a także Norwegii, Islandii i Ukrainie realizację zalecanych działań. Komisja wspiera badania i opracowywanie nowych antybiotyków i alternatywnych metod leczenia, by rozwiązać problem oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe. W tym kontekście zasadniczą rolę odegra przyszłe partnerstwo europejskie na rzecz oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe „Jedno zdrowie” 19 . Inicjatywa ta zwiększa również dostęp do nowo opracowanych środków przeciwdrobnoustrojowych, m.in. poprzez przyszłe wspólne zamówienia na środki przeciwdrobnoustrojowe, i uruchamia pilotażowy projekt zachęt typu „pull” w formie gwarancji przychodów.
W wymiarze globalnym Komisja łączy siły z WHO w celu aktualizacji listy priorytetowych patogenów bakteryjnych i grzybiczych, prowadzenia badań ścieków na obecność środków przeciwdrobnoustrojowych oraz diagnostyki i opracowania docelowych profili produktów. Konferencja wysokiego szczebla w sprawie oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe we wrześniu 2024 r. jest ważnym krokiem do osiągnięcia konkretnych rezultatów na szczeblu globalnym.
3.4.Bezpieczne i powszechnie dostępne substancje pochodzenia ludzkiego
W lipcu 2022 r. Komisja zaproponowała nowe przepisy, których celem jest zapewnienie najwyższego możliwego poziomu ochrony osobom oddającym lub przyjmującym substancje takie jak krew, tkanki i komórki. W nadchodzących miesiącach zostanie formalnie przyjęte nowe rozporządzenie aktualizujące zasady dotyczące bezpieczeństwa i jakości substancji pochodzenia ludzkiego (SoHO) 20 , aby wzmocnić ochronę wszystkich pacjentów poddawanych transfuzji, przeszczepieniu lub medycznie wspomaganej prokreacji. Poprawi to dostęp do bezpiecznych i sprawdzonych terapii opartych na SoHO oraz zaoferuje pacjentom w całej UE, niezależnie od ich miejsca zamieszkania, więcej możliwości w zakresie dostępu do niezbędnego leczenia. Nowe przepisy dotyczące SoHO będą też wspierać innowacje.
4.Odporne, dostępne i sprzyjające włączeniu społecznemu systemy opieki zdrowotnej
4.1Zwiększenie odporności systemów opieki zdrowotnej
Wzmocnienie europejskich systemów opieki zdrowotnej jest konieczne, aby sprostać obecnym i przyszłym wyzwaniom, takim jak starzenie się społeczeństwa, rosnąca częstość występowania chorób niezakaźnych, zmiana klimatu i zwiększone ryzyko chorób zakaźnych. Odporne systemy opieki zdrowotnej wymagają zrównoważonych inwestycji i wykwalifikowanej siły roboczej, a Europejska Unia Zdrowotna wspiera państwa członkowskie w ich wysiłkach krajowych.
W maju 2020 r. Komisja zaproponowała Program UE dla zdrowia, którego budżet wynosi 4,7 mld EUR (po śródokresowej rewizji WRF) w okresie finansowania 2021–2027, co stanowi najwyższą w historii kwotę przeznaczoną na politykę zdrowotną na szczeblu UE.
W ramach Programu UE dla zdrowia finansuje się inicjatywy mające na celu poprawę dostępu do opieki zdrowotnej, wspieranie pracowników sektora zdrowia oraz integrację krajowych systemów opieki zdrowotnej, aby stworzyć podwaliny pod odporne systemy opieki zdrowotnej ukierunkowane na pacjenta. Pozwala to również szybko reagować na sytuacje kryzysowe dotyczące zdrowia, takie jak pandemia COVID-19 i przypadki zakażenia wirusem ospy małpiej w 2022 r. Komisja jest gotowa wspierać działania w ramach europejskiej przestrzeni danych dotyczących zdrowia i zintensyfikować walkę z nowotworami i chorobami rzadkimi. Synergia z unijnym programem ramowym „Horyzont Europa” pobudziła badania naukowe i innowacje w wielu różnych obszarach zdrowia. Przykładowo w 2023 r. uruchomiono europejskie partnerstwo na rzecz transformacji systemów ochrony zdrowia i opieki 21 .
W ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności państwa członkowskie przeznaczyły 43 mld EUR 22 na działania związane z opieką zdrowotną w ramach krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności. Środki te mają m.in. zniwelować braki w infrastrukturze, niedobory siły roboczej oraz zaspokoić potrzeby w zakresie cyfryzacji i podstawowej opieki zdrowotnej. W ramach europejskiego semestru Komisja przedstawia państwom członkowskim wytyczne polityczne i zalecenia dotyczące zdrowia. Fundusze polityki spójności, w tym Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego i Europejski Fundusz Społeczny Plus, pomagają państwom członkowskim wzmacniać odporność oraz poprawiać dostępność i efektywność krajowych systemów opieki zdrowotnej. Dzięki inicjatywom inwestycyjnym w odpowiedzi na koronawirusa (CRII i CRII+) oraz wsparciu na rzecz odbudowy służącej spójności oraz terytoriom Europy (REACT-EU), przyjętym w 2020 r., unijne wsparcie dla systemów opieki zdrowotnej w ramach programów polityki spójności na lata 2014–2020 zwiększono o 16,7 mld EUR do łącznej kwoty ponad 32 mld EUR. Na okres programowania 2021–2027 w ramach funduszy polityki spójności na opiekę zdrowotną wyasygnowano kwotę około 12,6 mld EUR, z czego około 1,3 mld EUR przeznaczono na cyfryzację opieki zdrowotnej i e-zdrowie.
Instrument Wsparcia Technicznego uzupełnia te unijne instrumenty finansowania, zapewniając państwom członkowskim, na ich wniosek, wiedzę fachową w celu wdrożenia reform mających na celu poprawę odporności, dostępności i inkluzywności ich systemów opieki zdrowotnej.
W obliczu pandemii europejski instrument tymczasowego wsparcia w celu zmniejszenia zagrożeń związanych z bezrobociem w sytuacji nadzwyczajnej (SURE) również wspierał państwa członkowskie w finansowaniu środków związanych ze zdrowiem w wysokości sięgającej prawie 5 mld EUR. 22 % tej kwoty dotyczyło środków wdrażanych w miejscu pracy w celu zapewnienia bezpiecznego powrotu do pracy.
Podstawą odpornych systemów opieki zdrowotnej jest stabilny personel sektora zdrowia. UE boryka się jednak obecnie ze znacznym niedoborem pracowników służby zdrowia spowodowanym dużym obciążeniem pracą oraz nieodpowiednimi warunkami w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy. Ponadto pracownicy sektora zdrowia się starzeją. Aby pomóc w rozwiązaniu problemu niedoboru siły roboczej i wykwalifikowanej kadry, Komisja przyjęła plan działania 23 zawierający ukierunkowane zobowiązania mające na celu poprawę warunków pracy pracowników opieki zdrowotnej.
Ponadto zmieniający się krajobraz ochrony zdrowia wymaga zapewnienia dodatkowych szkoleń pracowników sektora zdrowia i możliwości rozwoju w zakresie wykorzystania potencjału sztucznej inteligencji i narzędzi cyfrowych oraz radzenia sobie z konkretnymi wyzwaniami związanymi m.in. z wielodyscyplinarną opieką geriatryczną i skutkami zdrowotnymi wynikającymi ze zmiany klimatu. Komisja wspiera państwa członkowskie w planowaniu zatrudnienia w sektorze opieki zdrowotnej 24 , zatrzymywaniu pracowników sektora zdrowia oraz przekwalifikowaniu i podnoszeniu kwalifikacji pracowników sektora zdrowia w Europie 25 . W ramach paktu na rzecz umiejętności Komisja zainicjowała partnerstwo na rzecz umiejętności w ekosystemie zdrowia 26 , a także partnerstwo na rzecz umiejętności na dużą skalę dla europejskiego sektora opieki zdrowotnej.
4.2Zapobieganie chorobom niezakaźnym
Choroby niezakaźne stanowią 80 % wszystkich chorób dotykających obywateli UE. Należą do nich choroby układu krążenia, nowotwory, cukrzyca i choroby neurologiczne, w tym problemy ze zdrowiem psychicznym. Obecnie choroby te odpowiadają za ponad 90 % zgonów w UE. W czerwcu 2022 r. Komisja przedstawiła unijną inicjatywę „Zdrowsi razem” dotyczącą chorób niezakaźnych, którą utworzono wraz z zainteresowanymi stronami i państwami członkowskimi w celu zmniejszenia obciążenia 27 poważnymi chorobami niezakaźnymi. Inicjatywa ta obejmuje pięć obszarów: choroby układu krążenia, cukrzycę, przewlekłe choroby układu oddechowego, zdrowie psychiczne i zaburzenia neurologiczne oraz przekrojowe uwarunkowania zdrowia, w tym czynniki ryzyka środowiskowe, ekonomiczne i związane ze stylem życia. Określono priorytety, najlepsze praktyki i obszary, w których trzeba podjąć działania.
Zanieczyszczenie środowiska i zmiana klimatu niekorzystnie wpływają na wszystkie choroby niezakaźne. Za pośrednictwem inicjatyw w ramach Europejskiego Zielonego Ładu 28 , a w szczególności planu działania na rzecz eliminacji zanieczyszczeń 29 , Komisja podjęła dalsze kroki w celu rozwiązania problemu zanieczyszczenia powietrza, wody i gleby. Pomimo znacznej poprawy jakości powietrza w ostatnich dziesięcioleciach zanieczyszczenie powietrza nadal stanowi największe zagrożenie dla zdrowia związane ze środowiskiem, przy czym wiąże się z tym znaczna umieralność (szacunkowo ponad 250 000 przedwczesnych zgonów w Unii Europejskiej rocznie) i zachorowalność. 30 W planie działania na rzecz eliminacji zanieczyszczeń określono również cel, zgodnie z którym do 2030 r. UE powinna zmniejszyć o ponad 55 % wpływ zanieczyszczenia powietrza na zdrowie (przedwczesne zgony) (w porównaniu z 2005 r.).
Powstałe w 2021 r. w ramach strategii UE w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu Europejskie Obserwatorium ds. Klimatu i Zdrowia gromadzi dane i wiedzę specjalistyczną, aby ukierunkować kształtowanie polityki w zakresie wpływu zmiany klimatu na zdrowie. Podczas 28. konferencji ONZ w sprawie zmiany klimatu (COP 28), która miała miejsce w listopadzie 2023 r., Komisja zatwierdziła pierwszą w historii deklarację w sprawie klimatu i zdrowia państw członkowskich UE. W deklaracji tej nakreślono kluczowe działania mające na celu wzmocnienie systemów opieki zdrowotnej, promowanie badań naukowych i dostosowanie zachowań w celu łagodzenia zagrożeń dla zdrowia związanych z klimatem.
4.3Europejski plan walki z rakiem
W 2022 r. raka zdiagnozowano u 2,7 mln osób w UE. Rak stanowi jedno z największych wyzwań zdrowotnych naszych czasów, gdyż coraz więcej obywateli UE będzie osobiście borykać się z tą chorobą, co odbije się na europejskich systemach opieki zdrowotnej i gospodarce. Potrzebne są pilne, konkretne i zbiorowe działania na szczeblu UE w zakresie profilaktyki i leczenia chorób nowotworowych. Opracowano całościowy plan, który po raz pierwszy łączy naukowców, pacjentów i badaczy.
Komisja przedstawiła europejski plan walki z rakiem w lutym 2021 r., w najostrzejszej fazie pandemii, wzmacniając swoje zaangażowanie polityczne, aby odmienić losy walki z rakiem. We wrześniu 2021 r. uruchomiono misję UE w zakresie walki z rakiem 31 , która generuje kluczową wiedzę i dowody mające pomóc państwom członkowskim we wdrażaniu skutecznych strategii zwalczania nowotworów. Przy wsparciu finansowym w wysokości 4 miliardów EUR w ramach europejskiego planu walki z rakiem uruchomiono rekordową liczbę projektów, działań i inicjatyw, w których człowieka zawsze stawia się na pierwszym miejscu i które dotyczą czterech kluczowych filarów planu walki z rakiem: profilaktyki, wczesnego wykrywania, równego dostępu do leczenia i jakości życia. Europejski plan walki z rakiem, przy uwzględnieniu wszystkich podmiotów i wspólnych wysiłków na szczeblu krajowym i unijnym, łączy w sobie znaczne zasoby, umożliwia koordynację działań, ogranicza rozdrobnienie i nierówności między państwami oraz zapewnia skuteczniejszą i bardziej wyrównaną odpowiedź na raka, w której to pacjent znajduje się w centrum uwagi.
Profilaktyka jest skuteczniejsza niż jakikolwiek lek. Szacuje się, że około 40 % zachorowań na raka w UE można zapobiec. Jednym z celów planu walki z rakiem jest wyeliminowanie raka szyjki macicy i innych nowotworów wywoływanych przez wirusy. W 2024 r. Komisja przedstawiła wniosek dotyczący zalecenia Rady w sprawie nowotworów zwalczanych drogą szczepień, aby pomóc państwom członkowskim UE w zwiększeniu liczby szczepień przeciwko wirusom brodawczaka ludzkiego (HPV) i wirusowi zapalenia wątroby typu B (HBV).
Wiedza to potęga wszędzie tam, gdzie chodzi o profilaktykę, Komisja pracuje więc nad aktualizacją i rozszerzeniem opartych na dowodach zaleceń Europejskiego kodeksu walki z rakiem oraz opracowuje unijną aplikację mobilną do profilaktyki nowotworów, która będzie źródłem jasnych i przystępnych informacji na temat czynników ryzyka zachorowania na raka.
Tytoń nadal jest główną przyczyną nowotworów, którym można zapobiec. Komisja jest również w trakcie kompleksowej oceny ogólnych ram prawnych dotyczących ograniczania użycia tytoniu, które mają wspierać państwa członkowskie w osiągnięciu pokolenia wolnego od tytoniu. Komisja podtrzymuje także zaangażowanie w realizację ambitnych celów określonych w planie walki z rakiem w zakresie ograniczenia szkodliwego spożycia alkoholu, które jest nadal problemem zdrowia publicznego w UE. Wczesne wykrycie zwiększa szansę na wyleczenie raka i uratowanie życia. W 2022 r., po raz pierwszy od niemal 20 lat, UE wprowadziła nowoczesne i oparte na podstawach naukowych wytyczne dotyczące badań przesiewowych w kierunku raka 32 na rzecz poprawy wczesnego wykrywania, obejmujące rodzaje nowotworów, które łącznie stanowią ponad połowę wszystkich nowych przypadków diagnozowanych każdego roku. Celem jest, aby do 2025 r. objąć badaniami przesiewowymi 90 % osób, które powinny zostać poddane badaniom przesiewowym w kierunku raka piersi, szyjki macicy i jelita grubego, a także rozszerzenie populacyjnych badań przesiewowych w kierunku innych nowotworów, takich jak rak płuc i rak stercza.
Ochrona siły roboczej przed chorobami nowotworowymi ma zasadnicze znaczenie dla promowania zdrowia w miejscu pracy i zapewnienia zrównoważonej siły roboczej. Narażenie na działanie czynników rakotwórczych w miejscu pracy stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia pracowników i może prowadzić do długoterminowych powikłań zdrowotnych, w tym różnych postaci nowotworów. W UE poczyniono znaczne postępy w tym zakresie poprzez kompleksowe prawodawstwo i środki bezpieczeństwa w miejscu pracy mające na celu zminimalizowanie narażenia na działanie czynników rakotwórczych. W trakcie tego mandatu, w ramach unijnego planu walki z rakiem, UE nadal ustalała limity narażenia zawodowego na substancje rakotwórcze.
Aby poprawić dostęp do wysokiej jakości opieki, do 2025 r. utworzona zostanie pierwsza unijna sieć kompleksowych ośrodków onkologicznych, której celem będzie zapewnienie 90 % wszystkich kwalifikujących się pacjentów dostępu do tych ośrodków, co zmniejszy dysproporcje w opiece onkologicznej. Pierwszy w historii unijny rejestr nierówności w przeciwdziałaniu nowotworom dostarcza istotnych informacji na temat tendencji i usług związanych z rakiem, ułatwiając decydentom lepsze zrozumienie i eliminowanie nierówności. Ponadto w europejskim planie walki z rakiem wzywa się do podjęcia starań na rzecz lepszego dostępu do leków i szkoleń dla pracowników sektora zdrowia, którzy zajmują się pacjentami onkologicznymi. W dziedzinie jakości życia unijna sieć młodzieży żyjącej z rakiem lub wyleczonej, powstała w lutym 2022 r., oferuje pomoc młodym pacjentom w postaci wzajemnego wsparcia, a unijna misja w zakresie walki z rakiem nawiązała dialog z młodymi osobami, które przeżyły raka, co daje dodatkowe możliwości finansowania w ramach Programu UE dla zdrowia i programu „Horyzont Europa”. Priorytetem planu jest jakość życia osób dotkniętych chorobą nowotworową, a obecnie trwają prace nad wyeliminowaniem dyskryminacji w dostępie do usług finansowych.
W unijnym planie walki z rakiem ustanowiono wytyczne dotyczące profilaktyki nowotworów, badań przesiewowych, diagnostyki, leczenia i opieki ponowotworowej, aby zapewnić wysoki poziom opieki we wszystkich państwach członkowskich i przeciwdziałać różnicom w dostępie do wysokiej jakości leczenia, aby w ten sposób wypełnić luki i dać nadzieję wszystkim pacjentom chorym na raka i ich rodzinom. Plan jest dowodem na to, jak skuteczna koordynacja na szczeblu UE może przyczynić się do poprawy zdrowia i dobrostanu obywateli UE.
4.4Leczenie chorób rzadkich
Choroby rzadkie, które występują u 8 % ludności UE, czyli 36 mln Europejczyków, stanowią kolejny istotny problem zdrowotny, który wymaga współpracy na szczeblu UE. Istnieją tysiące rzadkich chorób, w tym chorób nowotworowych, ale każda z nich dotyka stosunkowo niewielką liczbę pacjentów. Specyfika tych chorób wymaga łączenia danych, wiedzy specjalistycznej i zasobów na poziomie UE, na którym wspólne działanie jest najbardziej skuteczne.
Europejskie sieci referencyjne (ESR) łączą wyspecjalizowanych świadczeniodawców ponad granicami oraz ułatwiają współpracę, prowadzenie badań naukowych i rozwój leczenia. Biorąc pod uwagę fakt, że średni czas diagnozowania chorób rzadkich wynosi 5 lat, 24 europejskie sieci referencyjne ułatwiły przeprowadzenie wirtualnych konsultacji dotyczących ponad 3 800 przypadków, w ramach których dzielono się wiedzą specjalistyczną, stawiano diagnozy, przygotowywano plany leczenia i odpowiedzi dla pacjentów i ich rodzin. W ramach europejskich sieci referencyjnych opracowano też ponad 400 wytycznych klinicznych, utworzono rejestry pacjentów zawierające dane dotyczące ponad 50 000 pacjentów i skutecznie usprawniono opiekę nad pacjentami z chorobami rzadkimi w całej Europie. Trwają prace nad włączeniem europejskich sieci referencyjnych do krajowych systemów opieki zdrowotnej poprzez opracowanie ścieżek kierowania pacjentów z chorobami rzadkimi.
Co więcej, najnowsze badania finansowane w ramach programu „Horyzont Europa” wskazują na istotny potencjał genomiki w walce z wieloma niewyjaśnionymi przypadkami chorób rzadkich. W związku z tym UE nadal finansuje inicjatywę na rzecz ponad 1 miliona genomów (1+ Million Genomes), aby osiągnąć niezbędną masę krytyczną danych w wyniku zapewnienia bezpiecznego dostępu do genomiki w całej Europie bez konieczności przesyłania bardzo wrażliwych danych.
4.5Ochrona zdrowia psychicznego
W sytuacji kryzysu zwykle najbardziej cierpią najsłabsi. Nawet przed pandemią COVID-19 problemy zdrowia psychicznego dotykały około 84 mln osób w UE (jedna na sześć osób), a koszt tych problemów wynosił 600 mld EUR (ponad 4 % PKB). Przyjęcie po raz pierwszy kompleksowego podejścia do zdrowia psychicznego w czerwcu 2023 r. otworzyło nowy ambitny rozdział w działaniach UE w tym obszarze. Podejście opiera się na następujących trzech zasadach przewodnich: profilaktyce, zwalczaniu stygmatyzacji, dostępie do wysokiej jakości opieki i leczenia oraz reintegracji, stawianiu zdrowia psychicznego na równi ze zdrowiem fizycznym, wspieraniu zdrowia psychicznego we wszystkich obszarach polityki, od edukacji po cyfryzację i planowanie przestrzenne, a także uznaniu pozytywnego wpływu przyrody i czystego środowiska zarówno dla zdrowia psychicznego, jak i fizycznego.
Programy UE oferują możliwości finansowania o wartości 1,23 mld EUR i uwzględniono w nich 20 inicjatyw przewodnich, których celem jest wsparcie państw członkowskich i zainteresowanych stron z UE. Na przykład unijny portal najlepszych praktyk prezentuje wiodące i obiecujące praktyki w zakresie zdrowia psychicznego, które mogą inspirować innych do działania. Kampanie uświadamiające prowadzone przez Europejską Agencję Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy (EU-OSHA) pomagają rozwiązać problemy w zakresie zdrowia psychicznego związane z pracą. UE współpracuje również ze Światową Organizacją Zdrowia, aby pomóc państwom członkowskim w opracowywaniu rozwiązań w zakresie zdrowia psychicznego ukierunkowanych na profilaktykę. W ramach tych działań szczególną uwagę poświęca się osobom wymagającym szczególnej troski, zwłaszcza dzieciom i młodzieży. Inicjatywy obejmują prowadzony wspólnie z UNICEF projekt dotyczący „promowania kompleksowego, ukierunkowanego na profilaktykę podejścia do zdrowia dzieci” oraz rozwoju sieci zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży. Jednym z kluczowych obszarów polityki Europejskiego Roku Młodzieży 2022 było wspieranie rozwoju osobistego, społecznego i zawodowego młodych ludzi. W szczególności skupiono się na zdrowiu psychicznym. W ramach Europejskiego Roku Młodzieży zainicjowano szereg inicjatyw związanych ze zdrowiem psychicznym, takich jak zalecenie Rady z 2022 r. w sprawie Dróg do sukcesów w szkole oraz grupa ekspertów ds. wspierania dobrostanu w szkole. Ta grupa ekspertów opracowała konkretne wytyczne dla decydentów i nauczycieli dotyczące dobrostanu i zdrowia psychicznego w szkole, opublikowane w maju 2024 r. UE i państwa członkowskie przygotowują również europejskie partnerstwo na rzecz zdrowia mózgu (w ramach programu „Horyzont Europa”), które obejmie m.in. badania nad zdrowiem psychicznym i stworzy ekosystem ułatwiający i koordynujący działania w zakresie badań naukowych i innowacji.
W ramach Programu UE dla zdrowia Komisja finansuje projekty wspierające poprawę zdrowia psychicznego i dobrostanu psychospołecznego wśród migrantów i uchodźców, ze szczególnym uwzględnieniem osób z Ukrainy. Ponad 34 mln EUR z Programu UE dla zdrowia przeznaczono na pomoc osobom, które uciekły z Ukrainy i pilnie potrzebują wsparcia w zakresie zdrowia psychicznego i traumy, m.in. w ramach projektu realizowanego wspólnie z Międzynarodową Federacją Stowarzyszeń Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca, zapewniającej pomoc psychologiczną osobom przesiedlonym i dotkniętym wojną. Prowadzone są również dodatkowe projekty z organizacjami pozarządowymi na rzecz najlepszych praktyk ukierunkowanych na poprawę zdrowia psychicznego i dobrostanu psychicznego wśród migrantów i uchodźców.
4.6Wykorzystanie potencjału cyfryzacji w dziedzinie zdrowia
Europejska przestrzeń danych dotyczących zdrowia (EHDS) jest sztandarową inicjatywą Europejskiej Unii Zdrowotnej oraz stanowi przełomowe podejście, którego celem jest wykorzystanie potencjału cyfryzacji i zapewnienie pacjentom lepszej kontroli nad swoimi danymi dotyczącymi zdrowia i ich udostępniania. Komisja wyszła z propozycją utworzenia EHDS w maju 2022 r., w marcu 2024 r. osiągnięto porozumienie polityczne ze współprawodawcami, a Parlament Europejski przyjął nowe przepisy w kwietniu 2024 r. Europejska przestrzeń danych dotyczących zdrowia ustanawia jasne zasady wykorzystywania elektronicznych danych dotyczących zdrowia i będzie sprzyjać świadczeniu lepszej opieki zdrowotnej, badaniom naukowym, innowacjom i kształtowaniu polityki w pełnej zgodności z unijnymi standardami ochrony danych.
Pacjenci będą mieli natychmiastowy, bezpłatny i łatwy dostęp do swoich danych w formie elektronicznej i będą mogli udostępniać te dane pracownikom opieki zdrowotnej we wszystkich państwach członkowskich. Dokumenty dotyczące opieki zdrowotnej, takie jak karty pacjentów, wyniki badań laboratoryjnych, e-recepty, badania obrazowe i ich opisy oraz karty informacyjne z leczenia szpitalnego będzie można przekazywać w ujednoliconym formacie europejskim. Usprawni to opiekę zdrowotną, którą pacjenci otrzymują, niezależnie od miejsca ich pobytu w UE. Ograniczy to również niepotrzebne i kosztowne powtarzanie niekiedy inwazyjnych zabiegów i badań medycznych.
Europejska przestrzeń danych dotyczących zdrowia umożliwi też wykorzystywanie danych dotyczących zdrowia do celów badań naukowych, innowacji, kształtowania polityki i działań regulacyjnych, przy zachowaniu bardzo rygorystycznych zasad ochrony tych danych osobowych. Przyczyni się to do postępu w badaniach i rozwoju innowacji, wesprze rozwój ważnych nowych metod leczenia, ułatwi rozpoznawanie działań niepożądanych leków i pomoże wzmocnić systemy opieki zdrowotnej.
UE inwestuje w nowatorskie technologie, w tym sztuczną inteligencję łączącą różne rodzaje i źródła danych dotyczących zdrowia. Wykorzystywany w tym celu potencjał danych pozyskiwanych za pośrednictwem europejskiej przestrzeni danych dotyczących zdrowia i wyspecjalizowanych infrastruktur danych (takich jak 1+Million Genomes, Cancer Image Europe lub EOSC-Life) w połączeniu z obliczeniami wielkiej skali usprawni wczesne wykrywanie, prognozowanie i profilaktykę, co przyniesie dalszą poprawę diagnostyki i leczenia.
5.Zdrowie na świecie
Pandemia COVID-19 dowiodła, że we wzajemnie powiązanym świecie zdrowie należy do obszaru globalnej polityki i ma wyraźny wymiar geopolityczny. Pandemia uwypukliła pilną potrzebę bardziej skoordynowanego podejścia UE do zdrowia na świecie oraz ściślejszej globalnej współpracy w obliczu wzajemnie powiązanych zagrożeń dla zdrowia, takich jak pandemie, potrójny kryzys planety (zmiana klimatu, zanieczyszczenie środowiska i utrata różnorodności biologicznej) oraz oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe. Zagrożenia te prawdopodobnie będą się nasilać, a UE – i świat – muszą być gotowe na to, by na nie reagować.
UE odegrała kluczową rolę w szybkim opracowywaniu, zwiększaniu skali i sprawiedliwej dystrybucji szczepionek przeciwko COVID-19, a także środków do leczenia i diagnostyki COVID-19. Około dwóch trzecich dawek szczepionki wyprodukowanych w UE –
3,1 mld dawek – wyeksportowano poza UE, ratując życie milionów ludzi. UE była członkiem-założycielem i zdecydowanym zwolennikiem akceleratora dostępu do narzędzi walki z COVID-19 (ACT-A) oraz największym darczyńcą COVAX – wielostronnej inicjatywy na rzecz sprawiedliwego dostępu do szczepionki przeciwko COVID-19 na świecie. UE jest zdecydowana nadal podążać tą drogą i angażuje się w zapobieganie zagrożeniom dla zdrowia i ich zwalczanie na całym świecie, stosując podejście „Jedno zdrowie”.
UE dąży również do zmniejszenia podatności na zagrożenia w łańcuchu dostaw wynikających z zależności poprzez promowanie dywersyfikacji. Biorąc pod uwagę złożoność produktów farmaceutycznych, przemysł UE musi mieć dostęp do szerokiego zakresu podstawowych materiałów. Polityka handlowa i partnerstwa handlowe mają na celu otwarcie nowych rynków i dywersyfikację źródeł dostaw oraz uzupełnienie wzmocnionych wysiłków na rzecz zmniejszenia nadmiernych zależności krytycznych łańcuchów dostaw poprzez dokładne wdrożenie preferencyjnych umów handlowych, a także prace na forach międzynarodowych, takich jak G-20, G-7 i WTO.
Unijne cyfrowe zaświadczenie COVID wyznacza globalny standard podróży międzynarodowych i jest najpowszechniejszym systemem tego typu funkcjonującym na szczeblu międzynarodowym. Z systemu tego skorzystało 51 państw i terytoriów spoza UE na czterech kontynentach. Unia Europejska 1 lipca 2023 r. przekazała WHO system cyfrowych zaświadczeń COVID, aby opracować system globalnej weryfikacji dokumentów zdrowotnych, który ma zapewnić lepsze zdrowie i chronić obywateli na całym świecie przed zagrożeniami dla zdrowia.
UE stale pracuje na szczeblu wielostronnym nad kształtowaniem nowego światowego porządku w zakresie zdrowia w drodze bardziej strategicznego i skutecznego zaangażowania. Działania w tym zakresie obejmują budowanie solidnego globalnego zarządzania, priorytetowe traktowanie partnerstw międzynarodowych i dialogu na szczeblu wielostronnym, regionalnym i dwustronnym, przeciwdziałanie dezinformacji i zapewnianie skuteczniejszego finansowania. UE zwiększa swoją aktywność na forach wielostronnych, w tym w grupie G-7, G-20, w Zgromadzeniu Ogólnym ONZ i WHO, i jest głównym darczyńcą funduszy globalnych w ramach Instrumentu Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej (np. Funduszu Pandemicznego, GAVI, Światowego Funduszu Walki z AIDS, Gruźlicą i Malarią).
W obecnej sytuacji geopolitycznej, w obliczu trwającej rosyjskiej wojny napastniczej przeciwko Ukrainie i konfliktu w Strefie Gazy, UE wspierała ewakuację medyczną (Medevac) pacjentów. Od czasu wojny Rosji przeciwko Ukrainie w ramach Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności przeprowadzono ponad 3 100 operacji ewakuacji medycznej. Komisja ściśle współpracuje z WHO, w szczególności w zakresie ustanowienia unijnego centrum Medevac w Polsce w celu wsparcia Ukrainy oraz w zakresie oddelegowania ekspertów medycznych z państw członkowskich w celu wsparcia operacji WHO w Strefie Gazy.
UE odgrywa wiodącą rolę w negocjacjach dotyczących umowy w sprawie pandemii, której celem jest wzmocnienie międzynarodowych przepisów dotyczących gotowości i reagowania na pandemie.
W listopadzie 2022 r. Komisja opublikowała nową strategię UE w dziedzinie zdrowia na świecie, w której proponuje spójne, skuteczne i ukierunkowane podejście w wymiarze ogólnoświatowym 33 . Strategia ta jest przede wszystkim wyrazem determinacji UE, by potwierdzić swoją odpowiedzialność i wiodącą pozycję w dziedzinie zdrowia na świecie, która znajduje oparcie w podstawowych wartościach, takich jak solidarność, sprawiedliwość i poszanowanie praw człowieka. Zgodnie z jej założeniami zdrowie na świecie jest podstawowym filarem polityki zewnętrznej UE stanowiącym zewnętrzny wymiar Europejskiej Unii Zdrowotnej, a także kluczowym elementem strategii Global Gateway, która buduje partnerstwa na równych zasadach z krajami partnerskimi w oparciu o wspólną odpowiedzialność i współwłasność. W ramach strategii Global Gateway UE i państwa członkowskie pracują nad poprawą bezpieczeństwa zdrowotnego i zwiększenia odporności systemów opieki zdrowotnej w wymiarze globalnym, współpracują ze światowymi partnerami w celu zapewnienia na całym świecie sprawiedliwego dostępu do diagnostyki, szczepionek i leczenia, gotowości na wypadek pandemii oraz profilaktyki i wczesnego wykrywania stanów zagrożenia zdrowia. W związku z inicjatywą Drużyny Europy na produkcję szczepionek, leków i technologii medycznych w Afryce (MAV+) oraz zapewnienie dostępu do nich przyznano w ramach 89 projektów, prowadzonych na szczeblu kontynentalnym, regionalnym i lokalnym, ponad 1,3 mld EUR ze środków UE, państw członkowskich i europejskich instytucji finansowych. Przykładowo w Rwandzie Global Gateway zapewnia wsparcie w wysokości ponad 103 mln EUR na rzecz lokalnej produkcji szczepionek, leków i technologii medycznych oraz dostępu do nich, w tym na rzecz lokalnego zakładu produkcji szczepionek z technologią mRNA. UE pracuje również nad pogłębieniem współpracy w zakresie produkcji szczepionek, leków i technologii medycznych oraz nad wzmocnieniem systemów opieki zdrowotnej w kontekście partnerstwa UE-Ameryka Łacińska i Karaiby (LAC) w dziedzinie zdrowia. Poprawa zdrowia na całym świecie to inwestycja w globalne bezpieczeństwo zdrowotne, w cele zrównoważonego rozwoju oraz w ochronę zdrowia obywateli UE, gdziekolwiek się znajdują.
6.Perspektywy na przyszłość
Współpraca między Komisją a państwami członkowskimi zaowocowała wzmocnieniem pozycji UE w obszarze zdrowia w porównaniu z sytuacją sprzed pięciu lat. Nie należy jednak spoczywać na laurach. Unijna polityka zdrowotna wymaga jeszcze wielu ulepszeń. Zdrowie musi pozostać priorytetem politycznym.
W dalszym ciągu będą pojawiać się nowe zagrożenia, takie jak oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe, zagrożenia dla zdrowia spowodowane zmianą klimatu oraz zagrożenia CBRJ. Aby nadal zwiększać nasze bezpieczeństwo zdrowotne, konieczna jest współpraca na wielu szczeblach – europejskim, krajowym, regionalnym i globalnym.
UE stoi przed wieloma wyzwaniami zdrowotnymi wykraczającymi poza ogniska epidemiczne. Niedobory leków w całej Europie zakłócają plany leczenia chorób przewlekłych, takich jak nowotwory i cukrzyca. Przyjęcie proponowanej reformy unijnego prawodawstwa farmaceutycznego będzie miało zasadnicze znaczenie dla poprawy dostępu do leków i ich dostępności, w połączeniu z innymi działaniami mającymi na celu rozwiązanie problemu niedoborów leków o krytycznym znaczeniu, takimi jak prace prowadzone przez Europejską Agencję Leków i Sojusz na rzecz Leków o Krytycznym Znaczeniu. Aby wesprzeć państwa członkowskie w dostępie do leków w obszarze chorób rzadkich i leków sierocych, można by dalej analizować takie instrumenty jak wspólne udzielanie zamówień.
Podobnie Europa skorzystałaby na pogłębionych badaniach medycznych oraz na rozwoju sektora biotechnologii i bioprodukcji, zgodnie z niedawnym komunikatem pt. „Budowanie przyszłości w zgodzie z naturą: pobudzanie rozwoju biotechnologii i bioprodukcji w UE” 34 . Powolny rozwój nowych leków, diagnostyki i terapii zwiększa narażenie populacji na choroby w przyszłości i utrudnia leczenie chorób, z którymi mamy do czynienia już dziś. Za przykład może posłużyć oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe. Zasadnicze znaczenie ma inwestowanie w badania nad nowymi środkami przeciwdrobnoustrojowymi, rozwiązaniami alternatywnymi wobec środków przeciwdrobnoustrojowych i szybką diagnostyką, przy jednoczesnym śledzeniu rozprzestrzeniania się opornych bakterii i identyfikacji pojawiających się zagrożeń. Wymaga to ścisłej współpracy wielu sektorów, zgodnie z podejściem „Jedno zdrowie”, promowania badań i dalszego propagowania rozważnego i odpowiedzialnego stosowania antybiotyków. Aby przyspieszyć badania i rozwój w zakresie środków przeciwdrobnoustrojowych i medycznych środków przeciwdziałania na wypadek przyszłych pandemii, należy wspólnie z państwami członkowskimi kontynuować prace nad tym, aby badania kliniczne w UE były atrakcyjne, wydajne i szybkie. Należy nadal rozwijać ogólnoeuropejskie badania kliniczne.
Jednocześnie należy w dalszym ciągu wzmacniać systemy opieki zdrowotnej, skupiając się przede wszystkim na odpornym, dobrze wyszkolonym personelu medycznym, przy uwzględnieniu doświadczeń płynących z pandemii COVID-19 i ze świadomością stojących przed nami wyzwań. Komisja będzie nadal wspierać reformę krajowych systemów opieki zdrowotnej, zapewniając doradztwo i finansowanie ze środków UE.
Społeczeństwo Europy starzeje się i ma to wpływ na politykę zdrowotną, której przedmiotem jest też długie życie w zdrowiu i choroby niezakaźne, w tym choroby neurodegeneracyjne. Potrzebne będą badania nad długowiecznością, aby nasze społeczeństwa pozostały zdrowe pomimo starzenia się. Znalezienie skutecznych metod leczenia i terapii na wyniszczające schorzenia, takie jak choroba Alzheimera i choroba Parkinsona, wymaga znacznych inwestycji w badania oraz współpracy międzynarodowej. Przyszłość opieki zdrowotnej będą też kształtować spersonalizowane podejścia do leczenia. Postępy w zakresie genomiki i technologii danych, takich jak sztuczna inteligencja, mogą umożliwić dostosowanie metod leczenia, poprawę ich skuteczności i ograniczenie działań niepożądanych.
Głównym priorytetem pozostają też choroby niezakaźne. UE wykazała się zaangażowaniem w zwalczanie chorób niezakaźnych, ze szczególnym naciskiem na profilaktykę przez całe życie, promowanie zdrowego stylu życia i koordynację polityki międzysektorowej, za wzór mając europejski plan walki z rakiem oraz wzmacniając istniejące inicjatywy, takie jak inicjatywa „Zdrowsi razem”, aby stawić czoła kluczowym wyzwaniom, takim jak choroby układu krążenia. W komunikacie w sprawie zdrowia psychicznego z 2023 r. Komisja zapowiedziała, że będzie nadal priorytetowo traktować grupy szczególne wrażliwe, ze szczególnym uwzględnieniem dzieci i młodzieży. Europejska Unia Zdrowotna już teraz przygotowuje się na te wyzwania. Europejska przestrzeń danych dotyczących zdrowia może zrewolucjonizować opiekę zdrowotną w UE, maksymalizując ogromny potencjał e-zdrowia. Obecne, obowiązujące do 2027 r. wieloletnie ramy finansowe będą w dalszym ciągu zapewniać wsparcie finansowe i techniczne państwom członkowskim i zainteresowanym stronom w tym obszarze, w tym za pośrednictwem Programu UE dla zdrowia i programu „Cyfrowa Europa”. Należy też ustalić, w jaki sposób włączyć sztuczną inteligencję do opieki zdrowotnej i podnosić kwalifikacje cyfrowe pracowników służby zdrowia w celu poprawy efektywności, dostępności i zrównoważonego rozwoju.
Poważne zagrożenia dla zdrowia – od rosnących zagrożeń związanych z pandemią lub epidemią po skutki zmiany klimatu i choroby niezakaźne – są wzajemnie powiązane i wynikają z potrójnego kryzysu planetarnego. Silna, innowacyjna i sprzyjająca włączeniu społecznemu Europejska Unia Zdrowotna wymaga współpracy na wszystkich szczeblach w ramach podejścia „Jedno zdrowie”.
Ponadto, w toku przygotowań do większej Unii należy w nadchodzących latach zadbać o to, aby przyszła rozszerzona UE była odporna na wyzwania zdrowotne oraz aby dobrze skoordynować politykę zdrowia publicznego między państwami członkowskimi oraz krajami uczestniczącymi w procesie akcesyjnym.
7.Wniosek
Pandemia COVID-19 była globalnym kryzysem zdrowotnym, który wywrócił nasz świat do góry nogami. Pandemia zagroziła naszym społeczeństwom, naszej gospodarce i naszemu europejskiemu stylowi życia. Wyeksponowała również słabe punkty naszych systemów opieki zdrowotnej i była dla nas ważną lekcją. Innowacyjne metody pracy stosowane podczas pandemii COVID-19 i po jej zakończeniu wskazują, że UE może działać w sposób zdecydowany i zjednoczony, kreatywnie stosując obowiązujące zasady z korzyścią dla swoich obywateli. Najważniejsza lekcja była jednocześnie najprostsza – jesteśmy silniejsi i bardziej odporni, gdy Komisja i wszystkie państwa członkowskie UE współpracują w sposób solidarny, kiedy wraz z partnerami międzynarodowymi o zbieżnych poglądach wspólnie wykorzystujemy nasze mocne strony, aby wypracować lepszą odpowiedź o zasięgu globalnym.
W trakcie tej kadencji Komisja i państwa członkowskie połączyły siły, aby wypracować kompleksową odpowiedź na największe od stulecia zagrożenie dla zdrowia. Równolegle podjęto bezprecedensowe kroki wykraczające poza samą walkę z pandemią. UE wykorzystała solidarność i determinację okazaną w czasie kryzysu, by zbudować silną i odporną Europejską Unię Zdrowotną dla wszystkich swoich obywateli. Celem Europejskiej Unii Zdrowotnej jest lepsze przygotowanie i wspólne reagowanie wszystkich państw członkowskich na przyszłe kryzysy zdrowotne. Promowanie europejskiej innowacyjności i konkurencyjności w sektorze opieki zdrowotnej, tak aby można było zaspokajać potrzeby pacjentów przy wsparciu wszystkich niezbędnych podmiotów. Solidarność i współpraca idą w parze z odpornością, nadzieją, bezpieczeństwem i spełnianiem oczekiwań obywateli w zakresie optymalnej opieki zdrowotnej na wszystkich terytoriach, w tym na obszarach wiejskich i oddalonych. To właśnie Europejska Unia Zdrowotna w działaniu, odpowiadająca na potrzeby obywateli, stawiająca równy dostęp i opiekę w centrum zainteresowania Unii Europejskiej.
W nadchodzących latach Europejska Unia Zdrowotna będzie nadal ewoluować i rozwijać się, aby w dalszym ciągu promować zdrowie i dobrostan ludzi w UE i poza nią.
W 2019 r. świat nieodwołalnie się zmienił. I będzie się nadal zmieniać. Dzięki silnej Europejskiej Unii Zdrowotnej UE jest teraz lepiej przygotowana na to, co przyniesie jutro w obszarze zdrowia naszych obywateli.
EP Autumn 2021 Survey: Defending Democracy | Empowering Citizens - February 2022 – Eurobarometer survey [Badanie PE - jesień 2021 r. – Obrona demokracji wzmacnianie pozycji obywateli – luty 2022 r. – Badanie Eurobarometr] (europa.eu)
Oporność bakterii na środki przeciwdrobnoustrojowe (AMR); patogeny wirusowe przenoszone przez wektory; nowo pojawiające się, przenoszone przez gryzonie i odzwierzęce patogeny wirusowe; patogeny bakteryjne wysokiego ryzyka, nowo pojawiające się i odzwierzęce; Legionella; oraz błonica i krztusiec.
https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/pl/ip_22_4363
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX%3A52021PC0577
Launching GLOWACON: A global initiative for wastewater surveillance for public health - European Commission [Uruchomienie GLOWACON: globalnej inicjatywy na rzecz nadzoru ścieków na rzecz zdrowia publicznego – Komisja Europejska] (europa.eu)
Termin „choroba X“ oznacza hipotetyczny patogen wywołujący choroby u ludzi, który obecnie nie jest znany, ale który może wywołać poważną epidemię o zasięgu międzynarodowym. Choroba X znajduje się na liście patogenów priorytetowych WHO (definicja Światowej Organizacji Zdrowia).
https://health.ec.europa.eu/medicinal-products/pharmaceutical-strategy-europe_pl
W sieci właściwych organów ds. kształtowania cen i refundacji (NCAPR)
https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/pl/IP_23_5190
https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/pl/ip_23_6377
eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52019DC0128
W grudniu 2023 r. osiągnięto porozumienie polityczne .
https://www.thcspartnership.eu/
Dane liczbowe na dzień 28 lutego 2024 r. Dane te opierają się na metodyce znakowania filarów na potrzeby tabeli wyników w zakresie odbudowy i zwiększania odporności i odpowiadają działaniom przydzielonym do obszaru polityki „Opieka zdrowotna: odporność, zrównoważoność, adekwatność, dostępność, przystępność cenowa i jakość, w tym cyfryzacja i infrastruktura“.
https://ec.europa.eu/social/BlobServlet?docId=27472&langId=en
https://pact-for-skills.ec.europa.eu/about/industrial-ecosystems-and-partnerships/health_en
https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/priorities-2019-2024/european-green-deal_pl
https://environment.ec.europa.eu/strategy/zero-pollution-action-plan_pl
Zob. na przykład: https://www.eea.europa.eu/publications/harm-to-human-health-from-air-pollution/
https://research-and-innovation.ec.europa.eu/funding/funding-opportunities/funding-programmes-and-open-calls/horizon-europe/eu-missions-horizon-europe/eu-mission-cancer_en
Zalecenie Rady z dnia 9 grudnia 2022 r. w sprawie wzmocnienia... - EUR-Lex (europa.eu)
https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/pl/ip_22_7153
https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/pl/ip_24_1570