KOMISJA EUROPEJSKA
Bruksela, dnia 14.2.2024
COM(2024) 77 final
KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW
„Roczne sprawozdanie dotyczące jednolitego rynku i konkurencyjności za 2024 r.”
{SWD(2024) 77 final} - {SWD(2024) 78 final}
Wprowadzenie
Jednolity rynek UE, jeden z największych na świecie zintegrowanych obszarów rynkowych, jest podstawą europejskiej konkurencyjności. Dzięki ponad 440 milionom konsumentów i dużej ekonomii skali UE stała się największym blokiem handlowym na świecie – jej przedsiębiorstwa odpowiadają za jedną czwartą światowego eksportu usług i jedną piątą towarów zaawansowanych technologicznie 1 – oraz pożądanym miejscem docelowym dla inwestycji zagranicznych. Zakorzenione w silnym społecznym modelu gospodarki rynkowej – jej solidne ramy makroekonomiczne i wysokiej jakości infrastruktura zapewniają przyjazne inwestycjom otoczenie biznesowe.
Występujące w ostatnim czasie kolejne kryzysy uwypukliły znaczenie wzmocnienia odporności jednolitego rynku. Komisja podjęła ważne inicjatywy w celu zachowania integralności jednolitego rynku i wzmocnienia bazy przemysłowej UE w czasie pandemii COVID-19, a także w następstwie wojny napastniczej Rosji przeciwko Ukrainie. W tym trudnym kontekście i w świetle rosnącej globalnej konkurencji Komisja dąży do połączenia dwojakiej transformacji – ekologicznej i cyfrowej z konkurencyjnym i zrównoważonym jednolitym rynkiem, nie pozostawiając nikogo w tyle. Dobrze funkcjonujący jednolity rynek przynosi konsumentom korzyści w postaci niższych cen, zróżnicowanego wyboru i wspólnych, dobrze chronionych praw.
UE ma bardzo silne atuty, które może wykorzystać: wysoko wykwalifikowanych inżynierów, doskonałość badawczą, infrastrukturę dobrej jakości, solidną bazę produkcyjną, silny sektor usług, przewagę konkurencyjną w rozwoju czystych technologii, wysokowydajne komputery, technologie kwantowe i transformacyjne technologie cyfrowe – i oczywiście jednolity rynek będący punktem wyjścia do tych działań.
Gospodarka europejska musi jednak stawić czoła wyzwaniom – zarówno istniejącym od dawna, jak i nowym – związanym ze zmianą klimatu, zmianami geopolitycznymi, przyspieszeniem technologicznym, wysokimi cenami energii, demografią, niedoborem siły roboczej i wykwalifikowanej siły roboczej, strategicznymi zależnościami i nieuczciwą konkurencją międzynarodową.
W 2023 r. w komunikacie „30-lecie jednolitego rynku” 2 omówiono dalsze sposoby pogłębienia jednolitego rynku w celu wykorzystania jego pełnego potencjału. Jednocześnie w komunikacie w sprawie długoterminowej konkurencyjności 3 przedstawiono przegląd wyzwań związanych z konkurencyjnością i oceniono je pod kątem dziewięciu czynników konkurencyjności (zob. rys. 1). Niniejszy komunikat zawiera analizę jednolitego rynkui jego konkurencyjności uporządkowaną według tych dziewięciu czynników konkurencyjności i powiązanych kluczowych wskaźników efektywności (KPI). Określono w nim również przyszłe priorytety i zalecono działania w stosownych przypadkach.
W ten sposób Komisja wnosi swój wkład w pierwszy roczny cykl, w którym Rada, Rada Europejska i Parlament Europejski omawiają postępy i niezbędne środki dotyczące przyszłości jednolitego rynku i konkurencyjności.
Rys.1: Definicja konkurencyjności oparta na dziewięciu czynnikach
Źródło: Komunikat dotyczący długoterminowej konkurencyjności (COM(2023) 168)
1.Funkcjonujący jednolity rynek
|
Kluczowy wskaźnik efektywności |
Opis |
Cel |
Najnowsza unijna wartość 4 |
|
Kluczowy wskaźnik efektywności nr 1: Integracja na jednolitym rynku |
Integracja na jednolitym rynku: handel a PKB |
Wzrost |
26,3 % w przypadku towarów (2022 r.) 23,5 % w przypadku towarów (2021 r.) 7,5 % w przypadku usług (2022 r.) 6,6 % w przypadku usług (2021 r.) |
|
Kluczowy wskaźnik efektywności nr 2: Wskaźnik braku zgodności (nieprawidłowo transponowanych dyrektyw) |
Mierzy liczbę transponowanych dyrektyw, w odniesieniu do których Komisja wszczęła postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego w związku z nieprawidłową transpozycją |
0,5 % |
1,2 % (2023 r.) 1,3 % (2022 r.) |
Jednolity rynek jest warunkiem wstępnym długoterminowej konkurencyjności. Dobrze funkcjonujący jednolity rynek zapewnił UE silną bazę ekonomiczną w ciągu ostatnich 30 lat: dużą pulę popytu, zdywersyfikowane źródła dostaw oraz możliwości innowacji i zwiększania skali produkcji, przy jednoczesnym wspieraniu silnych praw socjalnych i uczciwych warunków pracy. Okazało się, że jest to potężne narzędzie do budowania odpornych łańcuchów dostaw zapewniające w razie potrzeby dźwignię geopolityczną.
Komisja i państwa członkowskie zajęły się przeszkodami w funkcjonowaniu jednolitego rynku. W 2023 r. za pośrednictwem Grupy Zadaniowej ds. Egzekwowania Przepisów dotyczących Jednolitego Rynku (SMET) państwa członkowskie zobowiązały się do usunięcia 301 kontroli wstępnych dotyczących zawodów, jeżeli nie są one proporcjonalne. SMET sprawdził również ponad 170 barier związanych z procesami dla projektów energii wiatrowej i słonecznej, zobowiązując się do usunięcia połowy z nich. Cel ten został już przekroczony, a 60 % potwierdzonych barier usunięto. Wykorzystując dowody z sieci SOLVIT, w 2023 r. uruchomiono projekt dotyczący zwalczania dyskryminacji związanej z IBAN na jednolitym rynku w sektorze publicznym i w sektorze telekomunikacyjnym.
W ramach tych kompetencji Komisja podejmowała szybkie działania w zakresie egzekwowania prawa, gdy zagrożone były podstawowe zasady swobodnego dostępu do rynków lub gdy pojawiały się praktyki dyskryminacyjne wobec podmiotów niekrajowych. Komisja starała się w szczególności zwalczać naruszenia przepisów UE dotyczących zamówień publicznych i opóźnień w płatnościach, zapewnić przejrzystość i wydajność na rynkach wspieranych przez zamówienia publiczne oraz bronić interesów MŚP. Wzmocniono narzędzia zapobiegawcze, takie jak dyrektywa w sprawie przejrzystości na jednolitym rynku oraz ocena ex ante nowych ograniczeń w krajowych regulacjach dotyczących zawodów regulowanych.
W komunikacie pt. „30-lecie jednolitego rynku” określono konkretne cele i inicjatywy w zakresie współpracy między Komisją a państwami członkowskimi dotyczącej egzekwowania obowiązujących przepisów i usuwania barier krajowych, na przykład w sektorze usług. Komisja wyznaczyła cel zmniejszenia wskaźnika braku zgodności do 0,5 % (tj. maksymalnego odsetka nieprawidłowo transponowanych dyrektyw). Rzeczywisty wskaźnik poprawił się w 2023 r. i osiągnął poziom 1,2 % (zob. KPI 2), Komisja będzie więc nadal współpracować z państwami członkowskimi, aby osiągnąć powyższy cel, ponieważ znaczny dodatkowy wzrost 5 można osiągnąć dzięki usunięciu barier krajowych, w szczególności dzięki lepszemu wdrażaniu uzgodnionych przepisów.
Obciążenie regulacyjne i uproszczenie przepisów
|
Kluczowy wskaźnik efektywności |
Opis |
Cel |
Najnowsza unijna wartość 6 |
|
Kluczowy wskaźnik efektywności nr 17: Łatwość zapewnienia zgodności regulacyjnej (obciążenia związane z regulacjami rządowymi) |
Postrzeganie przez przedsiębiorstwa wynikające z odpowiedzi na pytanie: „Jak oceniają Państwo łatwość przestrzegania w Państwa kraju regulacji rządowych i wymogów administracyjnych (np. zezwolenia, sprawozdawczość, prawodawstwo)? (1 = zbyt skomplikowane; (7 = niezwykle łatwe)” w badaniu dotyczącym globalnego indeksu konkurencyjności Światowego Forum Ekonomicznego. |
Wzrost |
3,80 (2022 r.) 3.64(2021 r.) |
Obciążenia regulacyjne w UE zaczęły się zmniejszać (zob. KPI 17), głównie dzięki wysiłkom podejmowanym na szczeblu UE. W 2022 r. wnioski Komisji przyczyniły się do osiągnięcia oszczędności administracyjnych przekraczających koszty o 7,3 mld EUR 7 . W marcu 2023 r. Komisja zaproponowała uproszczenie formalności dla przedsiębiorstw prowadzących działalność w wielu państwach członkowskich oraz dalsze rozszerzenie i modernizację stosowania narzędzi i procesów cyfrowych w prawie spółek 8 .
Komisja rozszerzyła również zakres wdrażania 9 jednolitego portalu cyfrowego 10 , inicjatywy przewodniej UE na rzecz administracji elektronicznej. W szczególności od grudnia 2023 r. państwa członkowskie są zobowiązane do zapewnienia użytkownikom krajowym i transgranicznym dostępu online do 21 rodzajów ważnych procedur 11 . System wymiany informacji na rynku wewnętrznym (IMI) łączy 12 000 organów i ułatwia wymianę informacji dla 35 000 zarejestrowanych użytkowników w 20 obszarach polityki i we wszystkich językach UE. Portal Zgłoszeń Delegowania Kierowców 12 , połączony z systemem IMI, umożliwia przesyłanie drogą cyfrową jednolitego oświadczenia o delegowaniu kierowcy w sektorze transportu drogowego. W okresie od lutego 2022 r. do grudnia 2023 r. za pośrednictwem portalu dokonano 33 mln zgłoszeń delegowania. Komisja uzgodniła niedawno ze znaczną liczbą państw członkowskich dobrowolny elektroniczny wzór zgłoszeń o delegowaniu pracowników i pracuje nad wielojęzycznym portalem służącym do składania takich zgłoszeń. W akcie w sprawie Interoperacyjnej Europy 13 ustanowiono mechanizm zorganizowanej współpracy między państwami członkowskimi a instytucjami UE zmniejszający bariery dla transgranicznych i międzysektorowych cyfrowych usług publicznych 14 .
Komisja wdrożyła podejście oparte na zasadzie „jedno więcej – jedno mniej”, a także wprowadziła obowiązkowy sprawdzian konkurencyjności i wzmocniła test MŚP do celów kontroli nowych wniosków. Czyni również postępy w realizacji celu, jakim jest zmniejszenie o 25 % obciążeń wynikających z wymogów sprawozdawczych. Pierwszy zestaw 41 inicjatyw mających na celu zmniejszenie takich obciążeń przedstawiono w programie prac Komisji na 2024 r. 15 Na przykład oczekuje się, że reforma unijnego kodeksu celnego przyniesie oszczędności kosztów rzędu około 2 mld EUR. Zmiana rozporządzenia w sprawie statystyki europejskiej przyniesie dalsze oszczędności w wysokości 450 mln EUR 16 .
Ponadto 17 października 2023 r. wystosowano zaproszenie do zgłaszania uwag, a wkład zainteresowanych stron zostanie uwzględniony w przygotowaniu planów racjonalizacji przez wszystkie departamenty Komisji. Dalsze informacje zostaną przekazane w 2024 r. przez platformę ds. dostosowania się do wymogów przyszłości, z zaleceniami państw członkowskich i zainteresowanych stron dotyczącymi uproszczenia i zmniejszenia obciążeń, w tym dotyczących obowiązków sprawozdawczych 17 . W ramach zbliżającego się corocznego badania obciążenia przedstawione zostaną postępy w tym zakresie.
Ogólnie rzecz biorąc, konieczne są działania na szczeblu UE i państw członkowskich, aby jeszcze bardziej uprościć wdrażanie uzgodnionych przepisów, zwracając szczególną uwagę na kwestię nieuzasadnionego nadmiernie rygorystycznego wdrażania oraz uwzględniając skumulowane skutki i harmonogram wdrażania przepisów. Pomogłoby to obniżyć koszty przestrzegania przepisów i zapewnić większą widoczność decyzji inwestycyjnych.
Zmodernizowany jednolity rynek
UE przyjęła szereg środków mających pomóc konsumentom w czerpaniu korzyści z jednolitego rynku. Na przykład inicjatywa dotycząca uniwersalnej ładowarki już teraz upraszcza życie milionów Europejczyków. Działania na rzecz rozwiązania problemu niezgodnych z prawem oświadczeń środowiskowych lub inicjatyw dotyczących prawa do naprawy przyczyniają się również do zmniejszenia ograniczeń dla obywateli i promowania bardziej ekologicznej gospodarki.
W celu stworzenia jednolitego rynku w sektorze cyfrowym zapewniającego jednolite zasady prowadzenia działalności przez przedsiębiorstwa w całej UE podjęto zdecydowane kroki regulacyjne, przyjmując: akt o rynkach cyfrowych 18 , aby uniemożliwić platformom pełniącym rolę strażników dostępu narzucanie nieuczciwych warunków na przedsiębiorstwa i konsumentów; akt o usługach cyfrowych 19 , aby zapewnić, by to, co jest nielegalne poza internetem, było również nielegalne w internecie, akt w sprawie zarządzania danymi 20 , aby zwiększyć dostępność danych i zaufanie do udostępniania danych oraz pokonać przeszkody techniczne utrudniające ponowne wykorzystywanie danych; akt w sprawie danych 21 w celu harmonizacji przepisów dotyczących sprawiedliwego dostępu do danych; oraz akt w sprawie sztucznej inteligencji, aby zapewnić pewność prawa i otworzyć drogę dla innowacji w dziedzinie godnej zaufania sztucznej inteligencji 22 .
Ponadto w odpowiedzi na zakłócenia na jednolitym rynku spowodowane ograniczeniami związanymi z COVID-19 Instrument na rzecz jednolitego rynku w sytuacjach nadzwyczajnych (SMEI) 23 , którego nazwa zostanie zmieniona na Akt o nadzwyczajnych sytuacjach i odporności na rynku wewnętrznym (IMERA) 24 , zapewni, aby jednolity rynek nadal funkcjonował i wspierał obywateli i przedsiębiorstwa w sytuacjach krytycznych.
MŚP i małe spółki o średniej kapitalizacji
Celem pakietu pomocy gospodarczej dla MŚP 25 jest umożliwienie MŚP konkurowania i rozwoju. Jak wynika z niedawnego badania Komisji 26 , przedsiębiorstwa wykraczające poza definicję MŚP – tzw. małe spółki o średniej kapitalizacji – odgrywają kluczową rolę w gospodarce UE, odpowiadając za 6 % całkowitego zatrudnienia. Są one wyraźnie obecne w ekosystemach przemysłowych, które mają kluczowe znaczenie dla konkurencyjności i suwerenności technologicznej UE, takich jak elektronika, przemysł lotniczy i obronny, energetyka, sektory energochłonne i zdrowie. Około 20 % wszystkich małych spółek o średniej kapitalizacji było MŚP trzy lata wcześniej 27 . W porównaniu z MŚP małe spółki o średniej kapitalizacji wykazują się zwykle wyższym tempem wzrostu, poziomem innowacji i cyfryzacji, ale nadal borykają się z pewnymi podobnymi wyzwaniami, takimi jak obciążenie administracyjne, w tym potrzeba większej proporcjonalności w nowych przepisach i ukierunkowanego wsparcia. Aby umożliwić sprawną zmianę MŚP w małe spółki o średniej kapitalizacji, ważne jest, aby sprostać tym wyzwaniom w spójny sposób.
Definicja małych spółek o średniej kapitalizacji jest już stosowana w ogólnym rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowych 28 oraz w wytycznych w sprawie finansowania ryzyka 29 . Na podstawie tej definicji Komisja będzie monitorować wyniki zarówno dla MŚP, jak i małych spółek o średniej kapitalizacji w ramach odpowiednich programów finansowych i w stosownych przypadkach podejmie działania w celu zwiększenia zaangażowania tych przedsiębiorstw. Ponadto Komisja opracuje szerszy zbiór danych na temat małych spółek o średniej kapitalizacji i pogłębi swoją ocenę barier utrudniających wzrost i zmianę średnich przedsiębiorstw w małe spółki o średniej kapitalizacji, z uwzględnieniem opinii sieci MŚP i innych zainteresowanych stron. Dane te będą stanowić podstawę do podejmowania przyszłych decyzji w zakresie najlepszych sposobów ustanowienia zharmonizowanej definicji małych spółek o średniej kapitalizacji do celów horyzontalnych oraz określenia obszarów, w których istotne jest określenie proporcjonalnych środków regulacyjnych lub finansowych lub środków z zakresu polityki.
Rozszerzenie
W grudniu 2023 r. Rada Europejska utorowała drogę do rozszerzenia Unii Europejskiej, a tym samym do rozszerzenia jednolitego rynku 30 . Komisja podejmuje już działania na rzecz integracji krajów kandydujących z jednolitym rynkiem, sprawdzając ich postępy w dostosowywaniu się do prawa UE, pomagając im w przeprowadzeniu niezbędnych (a często znaczących) reform politycznych i gospodarczych oraz przygotowując je do przestrzegania praw i obowiązków wynikających z członkostwa w UE. Większość krajów kandydujących jest obecnie stowarzyszona z Programem na rzecz jednolitego rynku i programem „Cyfrowa Europa”. Na lata 2023–2024 uzgodniono plany działania na rzecz skuteczniejszego wdrażania pogłębionych i kompleksowych stref wolnego handlu z Ukrainą i Mołdawią w celu zapewnienia tym krajom dalszego dostępu do jednolitego rynku UE.
|
Jednolity rynek wymaga odpowiedzialności politycznej i powinien stanowić wspólne przedsięwzięcie z udziałem wszystkich podmiotów i we wszystkich obszarach polityki. Opierając się na postępach osiągniętych w ramach tego zobowiązania, Komisja i państwa członkowskie powinny nadal uzupełniać i modernizować jednolity rynek, w szczególności poprzez intensyfikację prawidłowego wdrażania i zdecydowanego egzekwowania prawa Unii na szczeblu krajowym, w tym w odniesieniu do kwestii związanych z nadmiernie rygorystycznym wdrażaniem. Aby osiągnąć te cele, Komisja nadal opowiada się za utworzeniem specjalnych krajowych biur ds. jednolitego rynku, przy czym państwa członkowskie mają obsadzić wysokie stanowiska kierownicze i zapewnić niezbędne zasoby. Biura te, które byłyby uzupełnieniem innych narzędzi współpracy, mogłyby w szczególności przyczynić się do usunięcia pozostałych barier dla usług. Należy usprawnić wdrażanie przepisów dotyczących jednolitego rynku, łącząc narzędzia zapobiegawcze, oparte na współpracy i narzędzia naprawcze. Państwa członkowskie powinny osiągnąć konkretne cele w odniesieniu do zgodności i transpozycji dyrektyw. Sieć SOLVIT, praca w ramach SMET oraz specjalne biura ds. jednolitego rynku mogą pomóc w usuwaniu większej liczby przeszkód na jednolitym rynku, w tym w zakresie usług. Aby tak się stało, należy przeznaczyć na te prace wystarczające zasoby. Zmniejszenie obciążeń regulacyjnych powinno pozostać priorytetem na wszystkich szczeblach. Reformy regulacyjne i instrumenty wsparcia powinny być ukierunkowane w szczególności na MŚP i małe spółki o średniej kapitalizacji. Jednocześnie należy kontynuować prace przygotowawcze i reformy niezbędne do rozszerzenia, aby zapewnić wzajemnie korzystną integrację krajów objętych procesem rozszerzenia z europejskimi łańcuchami dostaw. |
2.Dostęp do kapitału prywatnego i inwestycje
|
Kluczowy wskaźnik efektywności |
Opis |
Cel |
Najnowsza unijna wartość 31 |
|
KPI nr 3: Inwestycje prywatne jako odsetek PKB |
Inwestycje prywatne są bezpośrednio związane z łatwością dostępu do kapitału prywatnego. |
Wzrost |
19,3 % (2022 r.) 18,7 % (2021 r.) |
|
KPI nr 4: Inwestycje kapitału wysokiego ryzyka jako odsetek PKB |
Postępy w tej dziedzinie są dobrym wskaźnikiem postępu w zakresie dostępu do kapitału prywatnego w ujęciu ogólnym. |
Wzrost |
0,09 % (2022 r.) 0,11 % (2021 r.) |
W porównaniu z innymi międzynarodowymi graczami inwestycje prywatne w UE utrzymały się na dobrym poziomie od czasu kryzysu finansowego. Pogłębienie unii rynków kapitałowych (CMU) ma zasadnicze znaczenie dla odblokowania inwestycji prywatnych i zwiększenia konkurencyjności UE. Inwestycje niezbędne do przyspieszenia transformacji ekologicznej i cyfrowej, zwiększenia odporności i pobudzenia konkurencyjności Unii będą musiały pochodzić przede wszystkim z sektora prywatnego.
W ramach tego zobowiązania spośród 16 działań przewidzianych w zaproponowanym przez Komisję planie działania na rzecz unii rynków kapitałowych z 2020 r. prawie wszystkie zostały przyjęte lub uzgodnione politycznie. Pomimo poprawy warunków na rynkach kapitałowych UE środki te same w sobie nie uzupełnią jednak unii rynków kapitałowych, a dostępność kapitału wysokiego ryzyka pozostaje niewystarczająca do zwiększenia skali innowacyjnych przedsiębiorstw i finansowania przyszłego wzrostu.
Rozporządzenie w sprawie unijnej systematyki przyczyni się do zwiększenia finansowania zrównoważonej środowiskowo działalności gospodarczej i przyspieszy transformację ekologiczną.
Warunki finansowania uległy znacznemu zaostrzeniu w 2023 r., co sprawiło, że środowisko inwestycyjne stało się bardziej wymagające. Stopy procentowe w strefie euro gwałtownie wzrosły, natomiast standardy udzielania nowych kredytów lub linii kredytowych stały się bardziej rygorystyczne i zróżnicowane w całej strefie euro 32 . Jak podaje EBI 33 , dostępność finansowania stanowi przeszkodę inwestycyjną dla 44 % przedsiębiorstw w UE.
Aktualna wielkość i głębokość rynków kapitałowych UE jest niewystarczająca, aby wspierać wzrost gospodarczy UE w przyszłości. Pogłębiona unia rynków kapitałowych pomoże zmobilizować więcej oszczędności i zdolności inwestycyjnych do finansowania gospodarki realnej, obniży koszty zaciągania pożyczek i ułatwi inwestycje na jednolitym rynku, a wszystkie te elementy są niezbędne do udanej dwojakiej transformacji.
Dostępność kapitału podwyższonego ryzyka (w szczególności w celu zwiększenia skali działalności) jest nadal ograniczona. Kapitalizacja rynku akcji w UE, wyrażona jako procent PKB, jest o połowę niższa niż w USA (pomimo wyższych oszczędności w UE) i niższa niż w Japonii, Chinach czy Zjednoczonym Królestwie. Inwestycje typu private equity i kapitału wysokiego ryzyka w przedsiębiorstwa zajmujące się technologiami cyfrowymi i ekologicznymi stale rosły od 2016 r. 34 . Kapitał wysokiego ryzyka wyniósł 0,09 % PKB w 2022 r. (zob. KPI nr 4), dwukrotnie więcej niż w 2018 r. (0,04 %), ale był niższy rok do roku i nadal stanowił ułamek poziomu w USA (0,75 %) i Chinach (0,58 %).
Liczba przedsiębiorstw typu scale-up w UE stanowi 38 % liczby przedsiębiorstw typu scale-up w Stanach Zjednoczonych, choć różnica ta zmniejsza się. W celu dalszej poprawy sytuacji grupa EBI i pięć państw członkowskich uruchomiły European Tech Champions Initiative (ETCI) 35 , strukturę funduszu funduszy dokonującą inwestycji w fundusze kapitału wysokiego ryzyka na dużą skalę dla innowacyjnych przedsiębiorstw z UE. Działanie to uzupełnia możliwości finansowania stworzone w ramach Programu InvestEU dla zarządzających funduszami kapitału wysokiego ryzyka na późniejszych etapach, takie jak Europejskie działania scale-up dla kapitału wysokiego ryzyka, inicjatywa funduszu EUIPO.
|
Pogłębione i bardziej zintegrowane rynki kapitałowe mają kluczowe znaczenie dla finansowania przedsiębiorstw w UE i wspierania transformacji w kierunku cyfrowej i zrównoważonej gospodarki. Wdrożenie środków przewidzianych w planie działania na rzecz unii rynków kapitałowych z 2020 r. będzie miało pozytywny wpływ na wzrost unijnych rynków kapitałowych, przyczyni się do poprawy dostępu unijnych przedsiębiorstw do rynkowych źródeł finansowania oraz sprawi, że inwestowanie w przedsiębiorstwa unijne stanie się łatwiejsze i bardziej atrakcyjne. Istotne jest, aby państwa członkowskie, prywatne zainteresowane strony i instytucje Unii nadal pracowały wspólnie nad unią rynków kapitałowych, w tym poprzez zapewnienie większych zasobów kapitału prywatnego, takich jak fundusze emerytalne. W szczególności Komisja i państwa członkowskie powinny wspierać dalsze działania na rzecz zwiększenia bezpośredniego dostępu przedsiębiorstw i innych podmiotów do rynków kapitałowych, ułatwiając w UE podaż kapitału wysokiego ryzyka, aby wspierać przedsiębiorstwa typu start-up i umożliwić rozwój przedsiębiorstw w Europie. |
3.Inwestycje publiczne oraz infrastruktura
|
Kluczowy wskaźnik efektywności |
Opis |
Cel |
Najnowsza unijna wartość 36 |
|
Kluczowy wskaźnik efektywności nr 5: Inwestycje publiczne netto jako odsetek PKB |
Inwestycje publiczne odgrywają kluczową rolę w rozwijaniu i utrzymywaniu infrastruktury, na której opiera się działalność przedsiębiorstw, takiej jak infrastruktura energetyczna, transportowa lub łączność cyfrowa. |
Wzrost |
3,2 % (2022 r.) 3,2 % (2021 r.) |
Liczba inwestycji publicznych wzrosła z niskich poziomów po kryzysie finansowym. Fundusze polityki spójności UE, Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (RRF) oraz inne programy pomogły sfinansować transformację ekologiczną i cyfrową, a jednocześnie utrzymać równe warunki działania i promować konwergencję na całym jednolitym rynku. Potrzebne są jednak zwiększone i bardziej strategiczne inwestycje publiczne, w tym za pomocą bardziej innowacyjnych instrumentów, które pomagają zmniejszyć ryzyko inwestycji prywatnych, aby pozyskać finansowanie prywatne oraz zapewnić 650 mld EUR 37 rocznie na dwojaką transformację i odporność gospodarczą Europy.
Inwestycje publiczne, na poziomie 3,3 % PKB, nieznacznie wyprzedzają inwestycje w Zjednoczonym Królestwie (3,3 %) i są nieco za inwestycjami w Stanach Zjednoczonych (3,6 %). Chociaż większość potrzeb inwestycyjnych związanych z dwojaką transformacją będzie finansowana z funduszy prywatnych, rola inwestycji publicznych pozostaje kluczowa, na przykład w drodze ukierunkowanego wykorzystania produktów finansowych oraz łączenia źródeł finansowania w celu stymulowania inwestycji prywatnych i ograniczania związanego z nimi ryzyka, odblokowania inwestycji w infrastrukturę, a także wspierania projektów w obszarach bezpieczeństwa gospodarczego, w których może brakować inwestycji prywatnych. Finansowanie unijne pozostaje niezbędne, aby zaspokoić potrzeby w zakresie finansowania, a jednocześnie uniknąć fragmentacji jednolitego rynku ze względu na różne poziomy krajowego (tymczasowego) wsparcia w ramach pomocy państwa, a także aby zmniejszyć dysproporcje regionalne.
Rys.2: Inwestycje publiczne
Źródło: Komisja Europejska, baza rocznych danych makroekonomicznych (AMECO)
Od 2021 r. w ramach RRF wypłacono ponad 222 mld EUR, a w latach 2021–2024 z funduszy polityki spójności wypłacono 192 mld EUR 38 . Z InvestEU zapewniono 13,44 mld EUR w postaci gwarancji UE, a w ramach programu „Horyzont Europa” uruchomiono ponad 24 mld EUR na naukę i innowacje.
Istotną rolę w kluczowych sektorach odgrywają również bardziej ukierunkowane instrumenty za pośrednictwem połączenia działań regulacyjnych i wykorzystania funduszy unijnych lub krajowych, jeżeli są one dostępne. Akt w sprawie przemysłu neutralnego emisyjnie 39 , akt w sprawie czipów oraz akt w sprawie surowców krytycznych umożliwiają wzmacnianie wewnętrznych zdolności produkcyjnych UE i zachęcono w nich przedsiębiorstwa do wykorzystywania potencjału jednolitego rynku. Europejski akt w sprawie czipów będzie skutkować wsparciem, za pomocą 3,3 mld EUR z budżetu UE, inwestycji o wartości blisko 43 mld EUR. W całym łańcuchu dostaw czipów ogłoszono inwestycje publiczne i prywatne o wartości ponad 100 miliardów EUR. Sojusze przemysłowe 40 , takie jak niedawno uruchomiony Sojusz na rzecz leków o krytycznym znaczeniu, ułatwiają ściślejszą współpracę wzdłuż łańcuchów dostaw w zakresie kluczowych technologii, przyczyniając się do konkurencyjności UE.
Zapewnieniu kluczowych wytycznych i środków wsparcia w celu ułatwienia dostępu do finansowania, promowania innowacji za pomocą testowych środowisk regulacyjnych i piaskownic regulacyjnych, innowacyjnych zamówień i rozwoju talentów służy Nowy europejski plan na rzecz innowacji) 41 .
Ważne projekty stanowiące przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania (projekty IPCEI) mają na celu wsparcie innowacji przełomowych lub projektów infrastrukturalnych w obszarach technologii krytycznych. Do tej pory zatwierdzono siedem zintegrowanych projektów IPCEI 42 o wartości 27,9 mld EUR w ramach krajowego wsparcia publicznego, co pozwoliło odblokować inwestycje prywatne o wartości ponad 50 mld EUR.
„Fundusz innowacyjny”, finansowany z przychodów z unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji, umożliwia wsparcie i zwiększenie skali innowacji w zakresie technologii neutralnych emisyjnie w celu osiągnięcia pełnej dojrzałości technologicznej i handlowej oraz staje się kluczowym instrumentem publicznym służącym wdrożeniu strategii przemysłowej UE w ramach Zielonego Ładu. Biorąc pod uwagę sukces i nadmierną liczbę zgłoszeń w przypadku zaproszeń do składania wniosków na dużą skalę, Komisja będzie dążyć do maksymalizacji budżetu w ramach funduszu innowacyjnego przez koncentrację dostępnych środków na wstępie.
Wsparcie inwestycji w rozwój i produkcję technologii krytycznych w sektorach czystych technologii, technologii cyfrowych, innowacji typu „deep tech” i biotechnologii zostanie zapewnione w ramach „Platformy na rzecz technologii strategicznych dla Europy” (STEP) 43 . W ramach STEP finansowanie zostanie ukierunkowane w obrębie istniejących programów i Platforma ta będzie stanowić wsparcie dla promotorów projektów za pośrednictwem przyszłego Portalu suwerenności. Potencjał inwestycyjny tej inicjatywy mógłby wynieść dziesiątki miliardów euro w zależności od decyzji państw członkowskich o przeprogramowaniu.
Więcej można również osiągnąć dzięki strategicznym zamówieniom publicznym, które odpowiadają za około 14 % PKB UE. Obecnie w przetargach publicznych nie uwzględnia się w wystarczającym stopniu aspektów środowiskowych, społecznych i innowacyjnych 44 . Nowe inicjatywy, takie jak akt w sprawie przemysłu neutralnego emisyjnie 45 , mają na celu wprowadzenie zrównoważonego rozwoju środowiskowego i społecznego, a także kryteriów odporności w zamówieniach publicznych. Powinno to zainspirować do większego polegania na pozacenowych aspektach zamówień na towary i usługi w ujęciu ogólnym.
|
Dalszemu pogłębianiu jednolitego rynku powinny towarzyszyć ciągłe inwestycje publiczne w kluczowych obszarach priorytetowych we wszystkich państwach członkowskich, w tym na szczeblu regionalnym za pośrednictwem polityki spójności, aby zapewnić spójny wzrost gospodarczy, konkurencyjność i odporność przy jednoczesnym unikaniu fragmentacji jednolitego rynku. Finansowanie transformacji ekologicznej i cyfrowej wymaga strategicznego połączenia narzędzi. Wymaga to zwiększonego i bardziej innowacyjnego wykorzystania źródeł finansowania na szczeblu europejskim w celu stymulowania inwestycji prywatnych i ograniczania związanego z nimi ryzyka. Do promowania i nagradzania zrównoważonego rozwoju, odporności, innowacji i społecznie odpowiedzialnych praktyk powinny być wykorzystywane zamówienia publiczne. |
4.Badania naukowe i innowacje
|
Kluczowy wskaźnik efektywności |
Opis |
Cel |
Najnowsza unijna wartość 46 |
|
|
Kluczowy wskaźnik efektywności nr 6: Wydatki na badania i rozwój jako odsetek PKB |
Całkowite wydatki na badania i rozwój (publiczne i prywatne) |
> 3 % po 2030 r. |
2,2 % (2021 r.) 2,3 % (2020 r.) |
|
|
Kluczowy wskaźnik efektywności nr 7: Liczba zgłoszeń patentowych na milion mieszkańców |
Patenty odzwierciedlają zdolność gospodarki do wykorzystywania wiedzy i wskazują przewagę konkurencyjną, którą można uzyskać dzięki innowacjom. |
Wzrost |
EPO-UE: 151,1 (2022 r.) 151,75 (2021 r.) |
|
Europa jest potęgą naukową, która produkuje jedną piątą z 10 % najczęściej cytowanych publikacji naukowych. Nie zawsze przekłada się to jednak na przywództwo handlowe (zob. KPI nr 7), często ze względu na trudności ze zwiększeniem skali działalności gospodarczej w UE. Konieczne są większe starania w celu wsparcia działań w Europie na rzecz przejścia od badań laboratoryjnych do zastosowania w przemyśle, tak jak ma to miejsce w przypadku półprzewodników za pośrednictwem europejskiego aktu w sprawie czipów, oraz ułatwienia współpracy badawczej i zapewnienia wsparcia w ramach programów „Horyzont Europa” lub „Cyfrowa Europa”.
Innowacje są centralnym elementem dobrze prosperującej i konkurencyjnej gospodarki, a w Europejskim Rankingu Innowacyjności z 2023 r. 47 zwrócono uwagę na poprawę wyników UE w zakresie innowacji w całej Europie.
W ciągu dwudziestu lat inwestycje UE w badania naukowe i innowacje wzrosły z 1,8 % PKB do 2,2 % (zob. KPI nr 6), ale spadały z roku na rok oraz pozostają poniżej docelowego poziomu 3 % 48 i są nierównomiernie rozłożone w regionach i państwach członkowskich. Inwestycje w badania naukowe i innowacje utrzymują się na poziomie niższym niż w Stanach Zjednoczonych (3,4 % PKB) 49 i Chinach (2,4 %), zwłaszcza ze względu na lukę w sektorze przedsiębiorstw w zakresie badań naukowych i innowacji 50 oraz stagnację inwestycji publicznych w badania i rozwój. Co więcej, utrzymujące się wyzwania strukturalne w kilku systemach badań naukowych i innowacji, takie jak słabe powiązania między nauką a biznesem, utrudniają zapewnianie skuteczności i wpływu powyższych inwestycji.
UE jest światowym liderem w rozwoju technologii łączących innowacje cyfrowe i ekologiczne, a duża część działalności patentowej UE jest ukierunkowana na technologie związane ze zmianą klimatu 51 . W samej dziedzinie cyfrowej w 2020 r. udział UE wyniósł 20 %, podobnie jak w przypadku Stanów Zjednoczonych.
Europejska Rada ds. Innowacji (EIC) łączy dotacje i kapitał, aby wesprzeć obiecujące przedsiębiorstwa typu start-up i scale-up w obszarze technologii typu „deep tech”, aby pomóc zniwelować lukę rynkową w zakresie finansowania przedsiębiorstw scale-up w Europie. Zatwierdzono już ponad 1 mld EUR inwestycji w prawie 200 przedsiębiorstwach scale-up w obszarze technologii typu „deep tech”. Ponadto Europejski Instytut Innowacji i Technologii pomógł uruchomić dodatkowe inwestycje prywatne o wartości 7,3 mld EUR w przedsiębiorstwa typu start-up w sektorach strategicznych, takich jak baterie, wodór lub zdrowie.
W ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności państwa członkowskie uruchamiają ponad 47 mld EUR na inwestycje w badania naukowe i innowacje oraz wprowadzą reformy systemów badań naukowych i innowacji, uwzględniając ponadto 35 mld EUR w ramach polityki spójności.
Mimo to w ciągu ostatnich 30 lat wzrost łącznej produktywności czynników produkcji w UE wynosił mniej niż połowę tej samej wartości w przypadku Stanów Zjednoczonych. Wymaga to jeszcze większego skupienia się na technologiach strategicznych (np. czyste technologie, zastępowanie surowców krytycznych, technologie cyfrowe, materiały zaawansowane, zaawansowane i czyste technologie produkcji), w tym technologie o potencjale podwójnego zastosowania.
|
Oprócz zwiększenia inwestycji UE w badania naukowe i innowacje konieczne są działania mające na celu dalsze priorytetowe traktowanie działalności badawczej w kontekście długoterminowych potrzeb UE w zakresie konkurencyjności oraz wzmocnienie przekładania wyników badań na praktyczne zastosowania biznesowe. Potrzebne są reformy mające na celu modernizację systemów badań naukowych i innowacji w celu zwiększenia wpływu inwestycji w tym obszarze. Na przykład wzmocnienie powiązań między przedsiębiorstwami a jednostkami badawczymi oraz poprawa struktur wsparcia na rzecz wykorzystania wyników badań naukowych i innowacji w przemyśle może przyczynić się do stworzenia atrakcyjnego uzasadnienia biznesowego. Na szczeblu UE Komisja będzie nadal opracowywać i wdrażać polityki ukierunkowane na promowanie innowacyjnych przedsiębiorstw typu start-up i przedsiębiorstw scale-up w obszarze technologii typu „deep tech” i ekologicznych, w tym przez rozbudowywanie zdolności Europejskiej Rady ds. Innowacji. |
5.Energia
|
Kluczowy wskaźnik efektywności |
Opis |
Cel |
Najnowsza unijna wartość 52 |
|
|
Kluczowy wskaźnik efektywności nr 8: Udział energii ze źródeł odnawialnych |
Wytwarzanie energii ze źródeł odnawialnych (zgodnie z wnioskiem dotyczącym dyrektywy w sprawie energii odnawialnej) |
45 % w 2030 r. |
23,02 (2022 r.) 21,77 % (2021 r.) |
|
|
Kluczowy wskaźnik efektywności nr 9: Ceny energii elektrycznej dla odbiorców niebędących gospodarstwami domowymi |
Cena energii elektrycznej dla odbiorców przemysłowych stanowi dobry wyznacznik przystępności cenowej energii. |
Spadek, a następnie stabilny poziom |
Zakres IC w UE: 53 0,21 EUR na kWh (Semestr 1. 2023 r.) 0,18 EUR na kWh (Semestr 1. 2022 r.) |
|
UE przewodzi globalnemu przejściu na zdekarbonizowany system energetyczny. W 2022 r. emisje gazów cieplarnianych były o 32,5 % 54 niższe niż w 1990 r., podczas gdy PKB UE wzrósł o 67 %. Jednocześnie rosyjska wojna przeciwko Ukrainie wywołała kryzys energetyczny, który znacząco wpłynął na gospodarstwa domowe i konkurencyjność europejskiego przemysłu. Choć ceny energii już spadły, pozostają one znacznie powyżej wcześniejszych tendencji długoterminowych i utrzymują się na wyższym poziomie niż w konkurencyjnych regionach. Bardziej połączone ze sobą i zintegrowane wewnętrzne rynki energii pomogą zapewnić dostęp do przystępnej cenowo, obfitej, niezawodnej i bezemisyjnej energii.
W latach 2010–2021 emisje z ekosystemów przemysłowych UE spadły ogółem o 3 %. W tym samym okresie emisje z sektora dostaw energii spadły o 35 % 55 .
Do 2021 r. ceny energii elektrycznej w UE dla dużych sektorów przemysłu były nieco niższe niż w Japonii i Zjednoczonym Królestwie, choć dwukrotnie wyższe niż w Stanach Zjednoczonych. Od 2021 r., a także po wstrząsie wywołanym przez rosyjską wojnę napastniczą w Ukrainie, różnica cen w stosunku do Stanów Zjednoczonych wzrosła ze szkodą dla konkurencyjności UE 56 .
Oczekuje się, że reforma struktury unijnego rynku energii elektrycznej 57 będzie skutkować przyspieszeniem wdrażania czystej energii przez ułatwienie zawierania długoterminowych umów, które zapewniają zarówno przewidywalność cen, jak i pewność inwestycyjną, pomagając w ten sposób ograniczyć koszty produkcji energii w perspektywie średnioterminowej. W ciągu ostatnich pięciu lat wydatki MŚP na technologie wykorzystujące energię odnawialną wzrastały we wszystkich ekosystemach przemysłowych, w szczególności w sektorze rolno-spożywczym, włókienniczym, turystycznym oraz lotniczym i kosmicznym oraz obronności34. Zaawansowane technologie produkcyjne, takie jak robotyka przemysłowa i obróbka przyrostowa, mogą pomóc w osiągnięciu dalszych oszczędności.
UE będzie musiała na skalę masową zelektryfikować swoje zapotrzebowanie na energię. Wymaga to znacznych inwestycji w zdekarbonizowane technologie. W latach 2015–2022 wewnątrzunijne inwestycje w odnawialne źródła energii rosły rocznie o 18,7 % i osiągnęły poziom 38 mld EUR na rok. Jeszcze większy (92 mld EUR) odpływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych potwierdza wiodącą pozycję przemysłu UE w tej dziedzinie34. Ocena skutków z komunikatu w sprawie europejskiego celu klimatycznego na 2040 r. pokazuje, że w większości to energia odnawialna, uzupełniona energią jądrową, będzie generować ponad 90 % zużycia energii elektrycznej w UE w 2040 r. 58 Komisja zainicjowała również europejski sojusz przemysłowy na rzecz małych reaktorów modułowych.
Zasadnicze znaczenie będzie miało również połączenie nowych ośrodków produkcji energii bezemisyjnej z nowymi ośrodkami konsumpcji. Pierwszym krokiem, w ramach którego określono szereg działań mających na celu przyspieszenie wdrażania sieci oraz szybszą integrację energii ze źródeł odnawialnych, jest europejski plan działania na rzecz sieci 59 . Powinien on stanowić podstawę przyszłych kompleksowych działań na rzecz przyspieszenia wdrażania europejskiej zintegrowanej infrastruktury energetycznej. Sednem nowego systemu sieci jest także transformacja cyfrowa 60 . Taka transformacja, dostęp do danych i automatyzacja są niezbędne do zintegrowania wszystkich (nowych) źródeł energii i ustabilizowania systemu.
Po wdrożeniu akt w sprawie przemysłu neutralnego emisyjnie posłuży do wzmocnienia produkcji technologii neutralnych emisyjnie w UE. Europejski plan działania na rzecz energii wiatrowej zawiera zalecenia i zobowiązania dotyczące wspierania zdolności produkcyjnych energii wiatrowej w Europie 61 .
Kluczową rolę w zwiększaniu odporności, bezpieczeństwa i zrównoważoności systemu energetycznego UE odgrywają również RRF i REPowerEU, w szczególności w drodze inwestycji w efektywność energetyczną oraz w energię ze źródeł odnawialnych i sieci, a jednocześnie przez przyczynianie się do zwalczania ubóstwa energetycznego.
|
W ciągu ostatnich pięciu lat UE gruntownie zaktualizowała swój zestaw narzędzi polityki energetycznej, aby osiągnąć cele Europejskiego Zielonego Ładu, w tym pod kątem planu przemysłowego. Konieczne będą jednak dalsze działania, aby ułatwić wdrażanie bezemisyjnej energii elektrycznej, jej integrację z sieciami energetycznymi oraz zwiększenie produkcji technologii neutralnych emisyjnie. Wszystko to jest niezbędne do obniżenia cen energii i wzmocnienia konkurencyjności Europy. Państwa członkowskie powinny wnieść wkład w te obszary, na przykład przez wdrożenie planów działania na rzecz sieci i energii wiatrowej, dyrektywy w sprawie energii odnawialnej oraz prac SMET nad wydawaniem zezwoleń i szybkim wdrożeniem aktu w sprawie przemysłu neutralnego emisyjnie. Państwa członkowskie powinny skorzystać z inicjatywy STEP, aby wykorzystać potencjał wszystkich instrumentów UE, w tym funduszy polityki spójności UE, oraz wspierać rozwój i produkcję kluczowych strategicznych czystych technologii energetycznych. |
6.Obieg zamknięty
|
Kluczowy wskaźnik efektywności |
Opis |
Cel |
Najnowsza unijna wartość 62 |
|
KPI nr 10: Wskaźnik powtórnego wykorzystania materiałów |
Wskaźnik powtórnego wykorzystania materiałów mierzy udział materiałów odzyskanych i ponownie wprowadzonych do gospodarki w ogólnym zużyciu materiałów. Cel określony w Planie działania dotyczącym gospodarki o obiegu zamkniętym: podwojenie w stosunku do 2020 r. |
23,4 % do 2030 r. |
11,5 % (2022 r.) 11,7 % (2021 r.) |
Europa powoli robi postępy w kierunku gospodarki o bardziej zamkniętym obiegu. Od 2000 r. produktywność zasobów przemysłu UE 63 wzrosła o 37 %, co wskazuje na efektywniejsze wykorzystanie materiałów w produkcji UE, ale w ostatnim dziesięcioleciu ślad materiałowy UE 64 pozostał stabilny 65 . Niedawno uzgodniono przepisy, które po wdrożeniu będą skutkować poprawą uzasadnienia biznesowego dla obiegu zamkniętego.
Bardziej zamknięty obieg w gospodarce oznacza mniejsze zużycie surowców pierwotnych, zmniejszenie ilości odpadów i ograniczenie zależności. Wiąże się to również ze znacznym potencjałem tworzenia wysokiej jakości miejsc pracy, zwłaszcza w gospodarce społecznej. Do bardziej zamkniętego obiegu, na przykład w obszarze materiałów do produkcji baterii, może przyczynić się biogospodarka.
Wskaźnik wykorzystania surowców wtórnych na poziomie 11,5 % w 2022 r. stanowi mniej niż połowę celu uzgodnionego na 2030 r., co wskazuje na znaczny niewykorzystany potencjał (zob. rys. 3 i kluczowy wskaźnik efektywności 10). Jednocześnie w ciągu dwudziestu lat produktywność zasobów przemysłu UE wzrosła o 37 % 66 i jest obecnie porównywalna z produktywnością w USA i trzykrotnie wyższa niż w Chinach.
Niezrównoważona konsumpcja i związana z nią produkcja są kluczowymi wąskimi gardłami na drodze do obiegu zamkniętego 67 . Zaledwie 20 % MŚP korzysta z materiałów pochodzących z recyklingu, a jedynie 11 % przyjmuje modele biznesowe oparte na materiałach w obiegu zamkniętym 68 .
Niedawno przyjęte lub uzgodnione na szczeblu politycznym przepisy stanowią mocne uzasadnienie biznesowe dla bardziej zamkniętego obiegu w UE. Na rynkach wyższego szczebla zgodnie z aktem w sprawie surowców krytycznych zdolność Unii w zakresie recyklingu powinna pokryć 25 % jej rocznego zużycia surowców strategicznych do 2030 r. Na poziomie produktów rozporządzenie w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów umożliwi opracowanie szczegółowych kryteriów dotyczących obiegu zamkniętego w odniesieniu do kategorii produktów wprowadzanych na rynek UE 69 . Pomoże to zaradzić fragmentacji jednolitego rynku spowodowanej rozbieżnymi przepisami krajowymi dotyczącymi zrównoważonego charakteru produktów. Cyfrowy paszport produktu ułatwi wymianę informacji w łańcuchach dostaw. Nadzór rynku zostanie wzmocniony, aby zaradzić deficytowi w zakresie egzekwowania obowiązujących wymogów dotyczących ekoprojektu, zwłaszcza w odniesieniu do produktów przywożonych. Już teraz unijne ramy regulacyjne dotyczące baterii 70 przyczyniają się do tworzenia łańcuchów wartości o obiegu zamkniętym w zakresie produkcji baterii. Jednocześnie należy usunąć pewne bariery, aby sprzyjać bardziej zamkniętemu obiegowi, na przykład w odniesieniu do definicji odpadów. Na poziomie konsumentów dyrektywa w sprawie wzmocnienia pozycji konsumentów w procesie transformacji ekologicznej oraz dyrektywa w sprawie oświadczeń środowiskowych pomagają konsumentom w identyfikowaniu wiarygodnych i zrównoważonych produktów.
Rys.3:Wskaźnik powtórnego wykorzystania materiałów (wykorzystanie surowców wtórnych jako % ogólnego wykorzystania materiałów)
Źródło: Eurostat
|
Niedawno przyjęte przepisy zwiększą obieg zamknięty w UE. Aby jednak zapewnić jego skuteczność, państwa członkowskie muszą pracować nad wzmocnieniem nadzoru rynku w odniesieniu do wymogów regulacyjnych dotyczących produktów związanych z obiegiem zamkniętym. Ponadto państwa członkowskie mogłyby promować zrównoważone zużycie materiałów poprzez wspieranie zastosowania przemysłowego surowców wtórnych (symbioza przemysłowa między przedsiębiorstwami) oraz platform gospodarki dzielenia się, które mogą łączyć podaż i popyt na odpady nadające się do recyklingu/ponownego użycia. Ponadto ważne jest, aby włączać gospodarki o obiegu zamkniętym do głównego nurtu polityki poprzez pobudzanie badań naukowych i innowacji, podnoszenie i zmianę kwalifikacji siły roboczej oraz ukierunkowanie na wykorzystanie instrumentów finansowych. |
7.Cyfryzacja
|
Kluczowy wskaźnik efektywności |
Opis |
Cel |
Najnowsza unijna wartość 71 |
|
Kluczowy wskaźnik efektywności nr 11: Wskaźnik wykorzystania technologii cyfrowych w MŚP |
Odsetek przedsiębiorstw unijnych o co najmniej podstawowym poziomie wskaźnika wykorzystania technologii cyfrowych. Poziom podstawowy wiąże się z korzystaniem z co najmniej czterech z dwunastu wybranych technologii cyfrowych (np. korzystanie z dowolnej technologii opartej na sztucznej inteligencji; odsetek sprzedaży w handlu elektronicznym stanowiący co najmniej 1 % całkowitego obrotu; itp.) zgodnie z definicją w programie polityki „Droga ku cyfrowej dekadzie”. |
90 % do 2030 r. |
69,30 % (2022 r.) 61,36 % (2021 r.) |
|
Kluczowy wskaźnik efektywności nr 12: Wprowadzanie technologii cyfrowych przez przedsiębiorstwa |
Odsetek europejskich przedsiębiorstw korzystających z usług w chmurze, dużych zbiorów danych lub sztucznej inteligencji. Cel wyznaczony w programie polityki „Droga ku cyfrowej dekadzie”. |
75 % do 2030 r. |
Usługi w chmurze: 34 % (2021 r.) Duże zbiory danych: 14 % (2020 r.) Sztuczna inteligencja 8 % (2021 r.) |
Wdrażanie i absorpcja technologii cyfrowych oraz ogólna cyfryzacja gospodarki są istotnymi czynnikami stymulującymi konkurencyjność i suwerenność. Istnieje obecnie szereg instrumentów finansowania i inicjatyw ustawodawczych mających na celu zwiększenie cyfryzacji przedsiębiorstw i konkurencyjności unijnego sektora technologii informacyjno-komunikacyjnych. Aby przyspieszyć transformację cyfrową, wyeliminować luki inwestycyjne i wzmocnić zdolności cyfrowe zgodnie z programem polityki „Droga ku cyfrowej dekadzie” konieczne będzie kontynuowanie i intensyfikacja wspólnych działań.
Pomimo mocnych stron UE w określonych obszarach technologii cyfrowych, takich jak zaawansowane technologie produkcyjne i sprzęt do produkcji półprzewodników, udział UE w światowym rynku technologii informacyjno-komunikacyjnych (ICT) w ostatnim dziesięcioleciu zmniejszył się drastycznie z 21,8 % (2013 r.) do 11,3 % (2022 r.), natomiast udział USA wzrósł z 26,8 % do 36 % 72 .
Program polityki „Droga ku cyfrowej dekadzie” 73 jest systemem zarządzania opartego na współpracy między UE a organami krajowymi w celu wsparcia realizacji konkretnych celów i założeń na 2030 r. Koncentrują się one na czterech obszarach: umiejętnościach cyfrowych; infrastrukturze cyfrowej; cyfryzacji przedsiębiorstw, w tym poprzez wykorzystanie zaawansowanych technologii, takich jak sztuczna inteligencja (AI), usługi w chmurze i analiza dużych zbiorów danych; oraz cyfryzacji usług publicznych. W pierwszym sprawozdaniu na temat stanu cyfrowej dekady 74 podkreślono potrzebę przyspieszenia i pogłębienia wspólnych działań na rzecz realizacji naszych ambicji w dziedzinie półprzewodników i zaawansowanych umiejętności cyfrowych oraz wspierania transformacji cyfrowej europejskich przedsiębiorstw.
Szereg unijnych instrumentów finansowania wspiera wzmacnianie zdolności cyfrowych, infrastruktury cyfrowej i umiejętności potrzebnych do transformacji cyfrowej. Na przykład program „Cyfrowa Europa” przyczynił się (za pomocą programu „Horyzont Europa”) do uczynienia UE światowej klasy liderem w dziedzinie obliczeń wielkiej skali i zapewnia strategiczne finansowanie w celu wspierania projektów w dziedzinie sztucznej inteligencji, zaawansowanych umiejętności cyfrowych, cyberbezpieczeństwa oraz wdrażania rozwiązań cyfrowych dla administracji publicznych i przedsiębiorstw.
Przełomowe pojawienie się generatywnej sztucznej inteligencji stwarza wyjątkową szansę na rynku, który ma rosnąć o ponad 24,4 % rocznie w latach 2023–2030 75 . Aby pobudzić innowacje w dziedzinie sztucznej inteligencji, akt w sprawie sztucznej inteligencji zapewnia stabilne, przewidywalne i proporcjonalne ramy prawne dla twórców sztucznej inteligencji, zwiększając zaufanie obywateli i przedsiębiorstw do zastosowań AI, a tym samym zwiększając ich wykorzystanie w UE.
Ponadto, uzupełniając ramy regulacyjne, pakiet dotyczący przedsiębiorstw typu start-up i innowacji w dziedzinie sztucznej inteligencji 76 sprawi, że Europa stanie się innowacyjną potęgą w dziedzinie godnej zaufania sztucznej inteligencji. Opierając się na wiodącej na świecie infrastrukturze w dziedzinie europejskich obliczeń wielkiej skali (EuroHPC), tworzy „fabryki AI”, które łączą kluczowe elementy sztucznej inteligencji – dane, obliczenia, algorytmy i talent – i służą jako punkt kompleksowej obsługi dla przedsiębiorstw typu start-up zajmujących się sztuczną inteligencją do szkolenia i rozwijania dużych modeli sztucznej inteligencji. Ponadto łączy on przedsiębiorstwa typu start-up i badaczy zajmujących się sztuczną inteligencją z użytkownikami przemysłowymi, wspierając innowacyjne zastosowania generatywnej sztucznej inteligencji w 14 europejskich ekosystemach przemysłowych.
W ramach innych środków z zakresu polityki UE zaczęto już budować krajowe zdolności w zakresie innych przekrojowych technologii cyfrowych i koncentrowano się na zmniejszaniu strategicznych zależności dotyczących chipów i usług w chmurze 77 . Akt w sprawie czipów zwiększy zdolności produkcyjne UE 78 w celu zapewnienia, aby do 2030 r. co najmniej 20 % produkcji światowej pod względem wartości najnowocześniejszych półprzewodników odbywało się w Europie. Projekty IPCEI dotyczące mikroelektroniki oraz nowej generacji infrastruktury i usług w chmurze mobilizują duże przedsiębiorstwa i przedsiębiorstwa typu start-up do inwestowania w duże, innowacyjne zdolności przemysłowe 79 oraz do rozwoju interoperacyjnego i swobodnie dostępnego europejskiego ekosystemu przetwarzania danych.
Przyjęcie technologii cyfrowych przez przedsiębiorstwa w UE może znacznie zwiększyć wydajność pracy w całej gospodarce. W 2022 r. 69 % unijnych MŚP charakteryzowało się co najmniej podstawowym poziomem wskaźnika wykorzystania technologii cyfrowych, w porównaniu z celem cyfrowej dekady na 2030 r. wynoszącym 90 % (zob. kluczowy wskaźnik efektywności nr 11). Odsetek unijnych przedsiębiorstw zatrudniających co najmniej 10 pracowników, które przyjęły technologie cyfrowe, wyniósł 14 % w przypadku dużych zbiorów danych w 2020 r., 34 % w przypadku chmury i 8 % w przypadku sztucznej inteligencji w 2021 r., w porównaniu z celem na 2030 r., zgodnie z którym 75 % przedsiębiorstw ma korzystać z co najmniej jednej z tych technologii (zob. kluczowy wskaźnik efektywności nr 12). Przedsiębiorstwa typu start-up z sektora technologii cyfrowych są bardzo aktywne w większości ekosystemów przemysłowych, przy czym największy udział mają sektory zdrowia, mobilności oraz sektor kultury i sektor kreatywny34. Wiele z tych przedsiębiorstw typu start-up oferuje podstawowe rozwiązania cyfrowe, takie jak internetowe platformy handlowe lub usługi w zakresie oprogramowania komputerowego, które przyczyniają się do transformacji ekosystemów.
|
Cyfryzacja unijnych przedsiębiorstw, w szczególności MŚP, i usług publicznych postępuje, ale w niektórych obszarach pozostaje znacznie poniżej celów i założeń cyfrowej dekady na 2030 r. Aby temu zaradzić, UE i państwa członkowskie powinny w pełni wdrożyć program polityki „Droga ku cyfrowej dekadzie”. UE podjęła już różne środki z zakresu polityki w celu zmniejszenia strategicznej zależności i promowania konkurencyjności poprzez zwiększenie inwestycji w technologie strategiczne, takie jak półprzewodniki, usługi w chmurze, sztuczna inteligencja i obliczenia wielkiej skali. Aby polityka ta była skuteczniejsza, państwa członkowskie muszą dostosować strategie budowania zdolności produkcyjnych w odpowiednich obszarach. |
8.Edukacja i umiejętności
|
Kluczowy wskaźnik efektywności |
Opis |
Cel |
Najnowsza unijna wartość 80 |
|
Kluczowy wskaźnik efektywności nr 13: Coroczne uczestnictwo dorosłych w kształceniu i szkoleniu (średnia dla mężczyzn i kobiet) |
Większy udział w szkoleniach będzie świadczył o dobrym postępie w zakresie rozwoju umiejętności sprzyjających zrównoważonej konkurencyjności (cel wyznaczony na szczycie w Porto, filar socjalny). |
60 % do 2030 r. |
37,4 % (2016 r.) Na podstawie badania edukacji dorosłych, które było w przeszłości przeprowadzane raz na 6 lat. |
|
Kluczowy wskaźnik efektywności nr 14: Wskaźnik zatrudnienia osób dorosłych |
Wyższy wskaźnik zatrudnienia przyczynia się do konkurencyjności trwałej pod względem społecznym (cel wyznaczony na szczycie w Porto, filar socjalny). |
78 % do 2030 r. |
74,6 % (2022 r.) 73 % (2021 r.) |
|
Kluczowy wskaźnik efektywności nr 15: Specjaliści w dziedzinie ICT (średnia dla kobiet i mężczyzn, % zatrudnienia) |
Wskaźnik ten, jeden z celów programu polityki „Droga ku cyfrowej dekadzie”, służy do pomiaru postępów w kierunku osiągnięcia celu, jakim jest dysponowanie odpowiednio liczną siłą roboczą specjalizującą się w rozwoju i wdrażaniu technologii cyfrowych. |
20 mln do 2030 r. (tj. ok. 10 % całkowitego zatrudnienia) |
9,4 mln (2022 r.) 8,9 mln (2021 r.) Procent całkowitego zatrudnienia: 4,6 % (2022 r.) 4,5 % (2021 r.) |
|
Kluczowy wskaźnik efektywności dla krajów kandydujących nr 15a: Średnie wyniki testów dla piętnastolatków (PISA) |
PISA jest programem międzynarodowej oceny umiejętności uczniów prowadzonym przez OECD. W ramach programu ocenia się zdolność 15-latków do wykorzystywania swojej wiedzy i umiejętności w zakresie rozumienia czytanego tekstu, matematyki i rozumowania w naukach przyrodniczych w celu rozwiązywania praktycznych problemów. |
Wzrost |
Matematyka: 474 (2022 r.) 492 (2018 r.) Czytanie: 475 (2022 r.) 488 (2018 r.) Nauki przyrodnicze: 484 (2022 r.) 488 (2018 r.) |
UE, która w 2022 r. osiągnęła poziom 74,6 %, jest na dobrej drodze do osiągnięcia docelowego wskaźnika zatrudnienia na poziomie 78 % w 2030 r. Trzy czwarte MŚP boryka się jednak obecnie z niedoborami pracowników i kwalifikacji, którym zaczęto zaradzać dzięki paktowi na rzecz umiejętności i środkom ułatwiającym mobilność pracowników. Dostępność wysokiej jakości miejsc pracy, niwelowanie różnic w traktowaniu kobiet i mężczyzn oraz promowanie równych szans dla wszystkich mają kluczowe znaczenie dla przyciągnięcia i zatrzymania siły roboczej. Wykwalifikowana siła robocza jest kluczowym czynnikiem konkurencyjności w kontekście zachodzących zmian demograficznych 81 .
Transformacja ekologiczna i cyfrowa stwarza zapotrzebowanie na nowe umiejętności, co wymaga podnoszenia i zmiany kwalifikacji siły roboczej. Przykładowo, 35–45 % siły roboczej w sektorze renowacji budynków będzie potrzebowało szkolenia w zakresie efektywności energetycznej 82 . Bardzo potrzebne są umiejętności w zakresie ICT, chociaż konkretne potrzeby różnią się znacznie w zależności od ekosystemów (zob. Figure 4 ). Liczba specjalistów w dziedzinie ICT osiągnęła 9,4 mln w 2022 r., co stanowi 4,6 % całkowitego zatrudnienia i przyczynia się do osiągnięcia celu na 2030 r. wynoszącego 20 mln osób (zob. kluczowy wskaźnik efektywności nr 15). Z drugiej strony w UE tylko około jedna osoba dorosła na trzy uczestniczy co roku w działaniach edukacyjnych (zob. kluczowy wskaźnik efektywności nr 13). Ponadto średnie wyniki 15-latków w UE spadły w 2022 r. w porównaniu z 2018 r. we wszystkich dziedzinach, w których UE osiąga gorsze wyniki od swoich głównych konkurentów. Sugeruje to, że Europa boryka się z problemem, jakim jest umożliwienie osobom młodym zdobywania podstawowych umiejętności.
Rys.4: odsetek internetowych ogłoszeń o pracę wymagających co najmniej umiarkowanych lub zaawansowanych umiejętności cyfrowych, UE-27.
Źródło: analiza Technopolis Group na podstawie danych Cedefop Skillovate dla projektu Europejskiego Monitora Ekosystemów Przemysłowych (EMI) 2023.
UE dysponuje narzędziami politycznymi umożliwiającymi sprostanie tym wyzwaniom 83 . Finansowanie spójności, a w szczególności Europejski Fundusz Społeczny Plus (EFS+) 84 , wspiera krajowe inwestycje w kapitał ludzki. Za pośrednictwem paktu na rzecz umiejętności oraz konkretnych partnerstw ustanowionych w każdym z 14 ekosystemów przemysłowych UE przyczynia się do wymaganego podnoszenia i zmiany kwalifikacji milionów pracowników w ekosystemach przemysłowych. 1 500 partnerów społeczno-gospodarczych zobowiązało się do podniesienia i zmiany kwalifikacji 10 mln pracowników do 2030 r., przy czym opracowano już ponad 15 000 programów szkoleniowych. Ponadto na mocy aktu w sprawie przemysłu neutralnego emisyjnie Komisja wspiera uruchomienie akademii umiejętności w celu zwiększenia skali produkcji i instalacji technologii neutralnych emisyjnie oraz potrzebnych do ich produkcji surowców 85 . Instrument Wsparcia Technicznego dodatkowo pomaga państwom członkowskim w opracowywaniu i wdrażaniu reform strukturalnych mających na celu promowanie podnoszenia i zmiany kwalifikacji obywateli oraz podnoszenie umiejętności osób młodych. Mechanizm wspierania talentów 86 wspiera regiony UE dotknięte przyspieszonym spadkiem liczby ludności w wieku produkcyjnym.
Mobilność pracowników na jednolitym rynku może pomóc złagodzić niedobory umiejętności 87 . Jak dotąd dotyczy to jednak stosunkowo niewielu pracowników z UE (3,8 % 88 ) i jest znacznie bardziej rozpowszechnione wśród osób wysoko wykwalifikowanych. Jedynie 14 % unijnych MŚP (w porównaniu z 30 % dużych przedsiębiorstw) próbowało rekrutować pracowników z innych państw członkowskich UE 89 . Wymogi regulacyjne lub administracyjne często utrudniają mobilność pracowników i konieczne jest uproszczenie tych wymogów. Przemieszczając się w celu podjęcia pracy, obywatele UE napotykają rozbieżności w praktykach rejestracji stosowanych przez władze lokalne i w dostępie do krajowych systemów informatycznych 90 . Wskaźnik uznawania kwalifikacji zawodowych w celu uzyskania dostępu do zawodu regulowanego w innym państwie członkowskim jest dość wysoki w zdecydowanej większości państw członkowskich, ale w niektórych zawodach i krajach nadal obowiązują restrykcyjne wymogi dotyczące kwalifikacji i długotrwałe procedury 91 . Aby ułatwić przyciąganie pracowników z państw trzecich, opracowany przez Komisję „pakiet dotyczący mobilności umiejętności i talentów” 92 zawiera zalecenia dla państw członkowskich dotyczące sposobów ułatwienia uznawania kwalifikacji obywateli państw trzecich 93 oraz wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie ustanowienia unijnej puli talentów 94 .
W następstwie szczytu partnerów społecznych w Val Duchesse, który odbył się 31 stycznia 2024 r., Komisja, we współpracy z partnerami społecznymi, przedstawi do wiosny 2024 r. plan działania na rzecz rozwiązania problemu niedoboru pracowników i kwalifikacji.
|
Skuteczniejsze i bardziej ukierunkowane wykorzystanie funduszy UE na inwestycje w edukację i umiejętności na szczeblu krajowym, na przykład w celu wspierania działań w ramach Paktu na rzecz umiejętności i akademii umiejętności przemysłu neutralnego emisyjnie, może pomóc w osiągnięciu postępów w dostosowywaniu kształcenia i szkolenia do zapotrzebowania na umiejętności. Ponadto mobilność pracowników i usługodawców można ułatwić dzięki proporcjonalnym wymogom dostępu do zawodów regulowanych, sprawniejszemu uznawaniu kwalifikacji zawodowych oraz prostszym i bardziej cyfrowym praktykom rejestracji obywateli przenoszących się do innego państwa członkowskiego. |
9.Handel i otwarta strategiczna autonomia
|
Kluczowy wskaźnik efektywności |
Opis |
Cel |
Najnowsza unijna wartość 95 |
|
Kluczowy wskaźnik efektywności nr 16: Handel z resztą świata (jako udział w PKB) |
Handel z resztą świata (jako udział w PKB) |
Wzrost |
17,6 % w przypadku towarów (2022 r.) 14,8 % w przypadku towarów (2021 r.) 7,7 % w przypadku usług (2022 r.) 6,9 % w przypadku usług (2021 r.) |
|
Kluczowy wskaźnik efektywności dla krajów kandydujących nr 16a: Eksport towarów i usług jako udział w imporcie reszty świata |
Eksport towarów i usług z UE, Zjednoczonego Królestwa, USA, Japonii i Chin jako odpowiedni udział w imporcie reszty świata. |
Stabilny lub wzrost |
16,2 % w przypadku towarów (2022 r.) 16,4 % w przypadku towarów (2021 r.) 33,1 % w przypadku usług (2022 r.) 35,2 % w przypadku usług (2021 r.) |
Handel ma kluczowe znaczenie dla długoterminowej konkurencyjności UE. Sprzyja on efektywności i innowacyjności oraz otwiera rynki dla podmiotów z UE. Siła gospodarcza i polityczna UE wynika z jej pozycji największego partnera handlowego i inwestora: jest największym eksporterem na świecie, odpowiadającym za 16 % światowego eksportu. UE promuje i rozwija otwarty i oparty na zasadach handel. Jednocześnie nowe zagrożenia wynikające z rosnących napięć geopolitycznych, nieuczciwych praktyk handlowych i asymetrycznych zależności skłoniły UE do podjęcia nowych kroków, zachęcających do dywersyfikacji dostaw poprzez wzmocnienie powiązań handlowych i inwestycyjnych, a także wzmocnienie zdolności produkcyjnych w krytycznych obszarach. UE wykorzystuje również swoje narzędzia ochrony handlu i uzupełnia swój zestaw narzędzi, aby bronić równych warunków działania dla unijnych przedsiębiorstw.
Handel ma kluczowe znaczenie dla długoterminowej konkurencyjności UE. W 2022 r. pozaunijny handel towarami i usługami wyniósł odpowiednio 18 % i 8 % unijnego PKB. UE jest największym eksporterem na świecie (16 % importu wszystkich krajów, podobnie jak Chiny i wyraźnie przed USA). UE osiąga szczególnie dobre wyniki w zakresie usług (zob Figure 5 ) oraz w eksporcie zaawansowanych technologicznie produktów (23 %), chociaż w ciągu ostatniego dziesięciolecia udział ten stopniowo spadał 96 . UE dominuje również w światowym eksporcie w kilku sektorach przemysłu wytwórczego, takich jak rynek chemiczny i motoryzacyjny (zob. Figure 6 ), na których jednak ostatnie wydarzenia, w szczególności kryzys energetyczny i szybki wzrost rynków czystych technologii w Chinach, spowodowały utratę udziału w rynku. W rzeczywistości połączenie czynników „odpychających” (wyższe koszty energii w UE) i „przyciągających” (bardzo atrakcyjne warunki inwestycyjne w państwach trzecich) mogłoby negatywnie wpłynąć na inwestycje wymagane w Europie dla udanej transformacji ekologicznej i cyfrowej.
Rys.5: Udział w światowym eksporcie: łącznie (po lewej); usługi (po prawej)
Źródło: Komisja Europejska na podstawie WTO (Światowa Organizacja Handlu)
Rys.6: Udział w światowym eksporcie: UE, Chiny, USA (%): chemikalia (po lewej); przemysł motoryzacyjny (po prawej)
Źródło: Komisja Europejska na podstawie WTO
Kryzys związany z pandemią COVID-19 i inwazja Rosji na Ukrainę ujawniły podatność jednolitego rynku na zakłócenia w łańcuchu dostaw, co wymagało odważnych działań, w tym środków wzajemności, wspólnych zakupów i dywersyfikacji dostaw 97 . Unijna platforma energetyczna odegrała kluczową rolę w łączeniu popytu europejskich nabywców i zabezpieczeniu dostaw gazu do Europy od międzynarodowych producentów i dostawców. Mogłaby zostać wykorzystana jako plan organizacji wspólnych zakupów strategicznych towarów, w tym wodoru i surowców krytycznych.
W ciągu ostatnich dwóch dziesięcioleci wzrosło uzależnienie UE od Chin. Niedawne kontrole eksportu, które Chiny wprowadziły w odniesieniu do produktów z galu, germanu i sztucznego grafitu, pokazują nieodłączne ryzyko związane z daleko idącą zależnością gospodarczą od importu od jednego dostawcy spoza UE. W tym kontekście Komisja opracowuje i wdraża strategię zmniejszania ryzyka w odniesieniu do Chin.
W odpowiedzi na wniosek Rady Europejskiej z października 2020 r. Komisja zidentyfikowała strategiczne zależności 98 UE i zaczęła je zmniejszać. Strategiczne zależności stanowią około 9,2 % całkowitego przywozu spoza UE, a pojedyncze punkty awarii (SPOF) 99 występują w 40 % zidentyfikowanych przypadków. Kluczowe sektory, takie jak przestrzeń kosmiczna i obronność, są również narażone na zależności zagraniczne, które wymagają zwiększenia wewnątrzunijnej integracji tych rynków.
Szereg państw spoza UE podjęło działania w celu zmniejszenia własnej zależności i pobudzenia kredytów i inwestycji w strategicznych sektorach 100 . Dzięki dotacjom państwowym faworyzującym przedsiębiorstwa państwowe, programom wsparcia, rządowym funduszom wspierającym i praktykom handlowym, Chiny znajdują się obecnie w czołówce rynku czystych technologii. Zapowiedziane inwestycje w Chinach przekraczają 280 mld USD, co prowadzi do nadwyżki mocy produkcyjnych i presji cenowej, która może zagrozić uzasadnieniu biznesowemu innych branż. Dzięki ustawie o obniżeniu inflacji (IRA) Stany Zjednoczone zwiększyły starania na rzecz przeciwdziałania zmianie klimatu. Podejście USA opiera się na dotacjach w celu stworzenia krajowej bazy produkcyjnej na potrzeby technologii neutralnych emisyjnie. Niektóre elementy IRA, w szczególności odnoszące się do treści dyskryminujących, wymogów dotyczących zgromadzeń i dotacji związanych z produkcją, wzbudziły obawy UE i innych partnerów międzynarodowych 101 . Na przykład ulgi podatkowe przewidziane w IRA zwiększają przewagę kosztową krajowej produkcji zestawów baterii o 25–30 % całkowitych kosztów produkcji 102 .
Aby sprostać takim wyzwaniom, UE opracowała własny zestaw narzędzi, łącząc działania na rzecz dywersyfikacji dostaw i zwiększenia zdolności krajowych 103 .
Komisja nadal aktywnie angażuje się w ochronę i reformę WTO, aby skuteczniej przeciwdziałać zakłóceniom konkurencji, a nadchodząca 13. konferencja ministerialna stwarza ku temu ważną okazję. Zawarła również umowy o wolnym handlu i umowy o partnerstwie gospodarczym, np. z Nową Zelandią, Kenią i Chile, oraz negocjuje kolejne umowy. Równolegle, w celu przyspieszenia współpracy przemysłowej, UE zawarła partnerstwa strategiczne w dziedzinie surowców z Kanadą, Ukrainą, Kazachstanem, Namibią, Argentyną, Chile, Demokratyczną Republiką Konga, Zambią i Grenlandią. Partnerstwa te ułatwiają realizację projektów przemysłowych dotyczących surowców w państwach spoza UE wraz z odbiorcami z UE 104 oraz wspierają rozwój zrównoważonych łańcuchów wartości i wysokiej jakości lokalnych miejsc pracy. Partnerstwa z krajami rozwijającymi się opierają się na szerszej unijnej strategii Global Gateway. UE zawarła również cztery partnerstwa cyfrowe z Japonią, Koreą, Singapurem i Kanadą, które koncentrują się w szczególności na bezpiecznej sieci 5G, cyberbezpieczeństwie, informatyce kwantowej i odporności branży półprzewodników 105 . UE pracuje również nad wiążącymi zasadami handlu cyfrowego z kluczowymi partnerami 106 .
Oprócz instrumentów ochrony handlu UE przyjęła również szereg nowych instrumentów w celu ochrony konkurencji na równych warunkach 107 . Komisja wszczęła w szczególności formalne postępowanie wyjaśniające w sprawie zakłócających konkurencję subsydiów do pojazdów elektrycznych o napędzie akumulatorowym przywożonych z Chin 108 .
Ponadto UE przyjęła również europejską strategię bezpieczeństwa gospodarczego. Komisja reaguje na zidentyfikowane zagrożenia, proponując środki mające na celu promowanie konkurencyjności UE, ochronę bezpieczeństwa gospodarczego UE i dalsze zacieśnianie współpracy poprzez partnerstwo z wieloma krajami. W styczniu 2024 r. Komisja przyjęła pakiet wniosków mających na celu wdrożenie tej strategii 109 .
|
UE powinna stworzyć bardziej nowoczesną sieć umów handlowych, partnerstw i sojuszy, jednocześnie kontynuując prace nad wzmocnieniem współpracy wielostronnej i otwartego handlu. Równocześnie udoskonalony unijny arsenał narzędzi ochrony handlu może zwiększyć bezpieczeństwo gospodarcze i odporność. UE powinna w razie potrzeby stosować ochronę handlu, aby chronić jednolity rynek, i nieustannie pracować nad oceną zagrożeń dla bezpieczeństwa gospodarczego i przeciwdziałaniem im w złożonych okolicznościach. Komisja i państwa członkowskie powinny: 1) aktywnie monitorować odporność strategicznych łańcuchów dostaw i angażować się w oceny ryzyka przewidziane w strategii bezpieczeństwa gospodarczego; 2) dostosowywać strategie dotyczące łańcuchów dostaw i budować zdolności produkcyjne w obszarach o znaczeniu strategicznym z wykorzystaniem synergii skoordynowanych działań, w szczególności za pośrednictwem Rady ds. Półprzewodników, Rady ds. Surowców Krytycznych i Platformy Europy Neutralnej Emisyjnie;oraz 3) promować dywersyfikację poprzez współpracę między podmiotami przemysłowymi z Europy i krajów partnerskich w projektach związanych z surowcami i partnerstwami cyfrowymi ustanowionymi przez UE. |
Wniosek
W szybko zmieniającym się i złożonym globalnym kontekście geopolitycznym jednolity rynek pozostaje najsilniejszym atutem UE. W niniejszym komunikacie Komisja przypomina, że jednolity rynek nie jest statycznym osiągnięciem. Jego kondycja i konkurencyjność naszych gospodarek zależą od naszych wspólnych i ciągłych starań na rzecz jego utrzymania i zapewnienia jego dostosowania do realiów gospodarczych.
W ciągu ostatnich kilku lat UE zmodernizowała jednolity rynek, organizując swoją przestrzeń cyfrową, zapewniając jednolity zestaw zasad umożliwiających przedsiębiorstwom prowadzenie działalności online w całej UE. UE zaangażuje się również w promowanie gospodarki o bardziej zamkniętym obiegu, zapewniając przedsiębiorstwom możliwości rynkowe, a konsumentom oszczędności.
Ponadto UE dołożyła starań, aby usunąć przeszkody dla inwestycji. Komisja podjęła zdecydowane działania na rzecz zmniejszenia obciążeń sprawozdawczych. Instrumenty UE wspierają inwestycje w transformację ekologiczną i cyfrową. Pakt na rzecz umiejętności i środki ułatwiające mobilność pracowników mają na celu reagowanie na niedobory kwalifikacji. Nowe środki, takie jak akt w sprawie czipów, akt w sprawie przemysłu neutralnego emisyjnie lub akt w sprawie surowców krytycznych, przyspieszą realizację projektów produkcyjnych w zakresie technologii przyszłości i wyeliminują słabe punkty łańcucha dostaw.
W niniejszym komunikacie określono obszary, w których należy utrzymać i poprawić globalną konkurencyjność UE, w szczególności:
·specjalne starania na rzecz poprawy i uproszczenia wdrażania uzgodnionych zasad, w tym poprzez unikanie nadmiernie rygorystycznego wdrażania, aby ułatwić prowadzenie działalności gospodarczej i przedsiębiorczość w Europie;
·Komisja i państwa członkowskie powinny przyspieszyć działania na rzecz obniżenia kosztów energii poprzez przyspieszone wdrażanie bezemisyjnej energii oraz inwestycje w infrastrukturę, w tym w sieci i transgraniczne połączenia międzysystemowe;
·Komisja i państwa członkowskie powinny nadal priorytetowo traktować wdrażanie prawdziwej i głębokiej unii rynków kapitałowych, aby ułatwić dostęp do finansowania prywatnego, zwłaszcza do kapitału wysokiego ryzyka, oraz umożliwić zwiększanie skali działalności przedsiębiorstw w Europie;
·w świetle sukcesu Next Generation EU i REPowerEU potrzebne są dalsze inwestycje publiczne, aby zapewnić przewagę konkurencyjną Europy w kluczowych obszarach priorytetowych; terminowe wdrożenie funduszy unijnych, takich jak instrumenty polityki spójności, może przyczynić się do zapewnienia równych warunków działania i zwiększyć konwergencję regionalną na jednolitym rynku, w tym poprzez zwiększone inwestycje w strategiczne dziedziny technologii objęte STEP;
·konieczne są działania mające na celu dalsze priorytetowe traktowanie działalności badawczej oraz wzmocnienie przekładania wyników badań na praktyczne zastosowania biznesowe;
·w celu zapewnienia unijnym przedsiębiorstwom możliwości dalszego rozwoju w sektorze cyfrowym, czystych technologii i innych strategicznych sektorach UE powinna nadal promować sprawiedliwy i otwarty handel oraz stosować instrumenty ochrony handlu, aby chronić jednolity rynek, gdy jest to konieczne;
·w kontekście szerszych tendencji demograficznych należy zwrócić większą uwagę na niedobory kwalifikacji i pracowników, zwłaszcza poprzez starania na rzecz kształcenia i szkolenia, ale również poprzez ułatwianie mobilności umiejętności i talentów w UE i do UE.
W tym kontekście w niniejszym komunikacie określono obszary i kierunki umożliwiające osiągnięcie sukcesu w zakresie czynników uzgodnionych w długoterminowej strategii konkurencyjności oraz dążenie do osiągnięcia celów wyznaczonych w tej strategii oraz w komunikacie pt. „30-lecie jednolitego rynku”.
Dyskusja ta będzie kontynuowana, a istotny wkład w nią będzie stanowiła publikacja przygotowywanego sprawozdania wysokiego szczebla Enrico Letty na temat przyszłości jednolitego rynku oraz sprawozdania Mario Draghiego na temat przyszłości europejskiej konkurencyjności.
W oczekiwaniu na te dokumenty Komisja zwraca się do Rady, Rady Europejskiej i Parlamentu Europejskiego o omówienie obecnej sytuacji i perspektyw postępów w zakresie jednolitego rynku i konkurencyjności w świetle niniejszego sprawozdania.
Nadzwyczajny instrument jednolitego rynku – Komisja Europejska (europa.eu) Współprawodawcy osiągnęli porozumienie w sprawie 1 lutego 2024 r., a SMEI ma zostać przyjęty w tej kadencji.
SMEI/IMERA: Rada i Parlament Europejski osiągnęły wstępne porozumienie co do gotowości na wypadek sytuacji kryzysowej – Consilium (europa.eu)
Portal Otwartych Danych – europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne – Komisja Europejska | Dane | Europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne (europa.eu) .
Dostęp do usług i rynków usług | Tabela wyników jednolitego rynku (europa.eu) .
Partnerstwa cyfrowe | Kształtowanie cyfrowej przyszłości Europy (europa.eu) .