Zasadność działań

W sektorze finansowym i poza nim istnieje wynikająca z rozwoju tendencja do większego wykorzystywania i udostępniania danych. Zgodnie z opublikowaną w 2020 r. strategią w zakresie finansów cyfrowych promowanie finansów opartych na danych jest również jednym z priorytetów programu Komisji. Gospodarka oparta na danych, napędzana ich tworzeniem i wykorzystywaniem, ma znaczny potencjał wzrostu. Spośród różnych sektorów dane wykorzystywane są najczęściej na potrzeby sektora usług finansowych, mającego ścisłe powiązania z innymi sektorami. Uwolnienie dalszego potencjału innowacyjnego w tym sektorze ma zatem kluczowe znaczenie dla sukcesu szerzej zakrojonej strategii Komisji w zakresie danych.

Pomimo znacznego potencjału wdrożenie wielu innowacji utrudnia fakt, że poza rachunkami płatniczymi objętymi zmienioną dyrektywą w sprawie usług płatniczych klienci usług finansowych nie mają skutecznej kontroli nad swoimi danymi. Utrudnia to im udostępnianie danych innym dostawcom, którzy mogliby je wykorzystać do świadczenia klientom opartych na danych usług finansowych i informacyjnych. Istnieje wiele powodów takiego stanu rzeczy: po pierwsze, klienci nie mają zaufania i w związku z tym niechętnie udostępniają swoje dane. Po drugie, nawet jeżeli konsumenci chcieliby udostępniać swoje dane, jest to w praktyce trudne, w szczególności ze względu na niejasną sytuację prawną w zakresie dostępu użytkowników danych do takich danych. Po trzecie, dane klientów i interfejsy danych w sektorze finansowym – poza rachunkami płatniczymi – są rzadko dostępne, a jeśli tak, to w dużej mierze nie są znormalizowane, co sprawia, że przetwarzanie danych jest bardziej kosztowne. Ponadto właściciele danych nie mają zachęt do tworzenia wysokiej jakości interfejsów spełniających operacyjne wymogi handlowe dla użytkowników danych.

W związku z tym nowym podmiotom wchodzącym na rynek i mniejszym innowacyjnym usługodawcom trudniej jest oferować dostosowane produkty i usługi, które mogłyby lepiej odpowiadać konkretnym potrzebom klientów, podczas gdy konsumenci nie mogą uzyskać dostępu do tych innowacyjnych usług i będą zmuszeni płacić wyższe opłaty za usługi ze względu na ograniczoną konkurencję. Ponadto istniejące bariery uniemożliwiają przedsiębiorstwom, zwłaszcza małym i średnim (MŚP), korzystanie z lepszych, wygodniejszych zautomatyzowanych usług finansowych. Bariery te utrwalają również nieoptymalne doświadczenia klientów w instytucjach finansowych, spowalniając ich transformację cyfrową, i prowadzą do utraty możliwości biznesowych przez użytkowników danych będących osobami trzecimi. W odniesieniu do całej gospodarki oznacza to spowolnienie procesu przyjmowania modeli biznesowych opartych na danych, co skutkuje spadkiem inwestycji prywatnych, słabym upowszechnianiem się innowacyjnych usług oraz ogólnym brakiem zaufania i niechęcią do udostępniania danych.

Problemy te dotykają wszystkie państwa członkowskie UE, a ponieważ posiadacze i potencjalni użytkownicy danych finansowych na wewnętrznym rynku usług finansowych często działają w kilku państwach członkowskich, samodzielne rozwiązanie tych problemów przez państwa członkowskie jest mało prawdopodobne. Ponadto obecne ramy prawne UE w niewystarczającym stopniu uwzględniają przedstawione powyżej wyzwania. Chociaż w kontekście europejskiej strategii w zakresie danych UE przyjęła szereg aktów prawnych, które mają zastosowanie we wszystkich sektorach gospodarki, należy je uzupełnić na poziomie poszczególnych sektorów, aby osiągnąć ich pełną skuteczność. Potrzebne są nowe przepisy sektorowe dotyczące usług finansowych w UE, aby umożliwić stosowanie skalowalnych i skuteczniejszych modeli biznesowych, które pozwolą w pełni wykorzystać jednolity rynek UE, aby zapewnić klientom – zarówno konsumentom, jak i przedsiębiorstwom – większą kontrolę nad dostępem do ich danych finansowych i ich wykorzystywaniem.

Warianty strategiczne

Podczas przygotowywania niniejszej oceny skutków opracowano różne warianty strategiczne. Uwzględniono w nich również prace grupy ekspertów Komisji ds. europejskiej przestrzeni danych finansowych oraz informacje zwrotne od zainteresowanych stron otrzymane podczas konsultacji społecznych i ukierunkowanych konsultacji na temat otwartych finansów. Przeanalizowane warianty strategiczne pogrupowano według celów szczegółowych, które określono w odpowiedzi na zidentyfikowane czynniki stanowiące źródło problemów, w następujący sposób: (A) zwiększenie zaufania klientów do udostępniania danych w sektorze finansowym; (B) zobowiązanie posiadaczy danych do udostępniania danych klientów użytkownikom danych; (C) promowanie standaryzacji danych klientów i interfejsów; oraz (D) promowanie wdrażania wysokiej jakości interfejsów do wymiany danych klientów.

Warianty te przeanalizowano pod kątem ich skuteczności w osiąganiu celów szczegółowych, ich efektywności pod względem powiązanych kosztów oraz spójności z istniejącymi ramami regulacyjnymi UE w dziedzinie udostępniania danych.

Skutki wdrożenia preferowanego wariantu

W wyniku dogłębnej analizy uznano, że preferowany jest następujący pakiet wariantów strategicznych:

·Zobowiązanie uczestników rynku do zapewnienia klientom paneli do zarządzania zezwoleniami w ramach otwartych finansów, ustanowienia zasad kwalifikowalności dotyczących dostępu do danych klientów oraz upoważnienia europejskich organów nadzoru do wydania wytycznych dotyczących zakresu wykorzystywania danych osobowych (wariant A.3)

·Upoważnienie użytkowników danych do dostępu do wybranych zbiorów danych klientów w sektorze finansowym (wariant B.2)

·Zobowiązanie uczestników rynku do opracowania wspólnych standardów dotyczących danych klientów i interfejsów dotyczących danych, które podlegają obowiązkowi dostępu zgodnie z celem szczegółowym B, w ramach systemów udostępniania danych finansowych (wariant C.1)

·Zobowiązanie posiadaczy danych do odpłatnego wprowadzenia interfejsów programowania aplikacji (API), wdrażających wspólne standardy dotyczące danych klientów i interfejsów opracowanych w ramach systemów udostępniania danych finansowych zgodnie z celem C oraz zobowiązanie członków systemu do uzgodnienia odpowiedzialności umownej (wariant D.3)

Polityka otwartych finansów miałaby pozytywny wpływ na społeczeństwo i środowisko, a także na prawa podstawowe i MŚP. Klienci udostępniający swoje dane korzystaliby z nowych produktów i usług, które byłyby dla nich bardziej opłacalne pod względem ekonomicznym. Jednocześnie starannie określony zakres tej inicjatywy wykluczyłby zbiory danych, w przypadku których istnieje największe ryzyko wykluczenia finansowego konsumentów znajdujących się w trudnej sytuacji. Ponadto panele do zarządzania zezwoleniami w ramach otwartych finansów, w połączeniu z zasadami kwalifikowalności i zakresem wykorzystywania danych osobowych, chroniłyby klientów przed wszelkimi innymi potencjalnymi negatywnymi skutkami dla ochrony danych i praw do prywatności.

Dane klientów byłyby udostępniane wyłącznie na wniosek klienta i zgodnie z ogólnym rozporządzeniem UE o ochronie danych (RODO) w przypadku danych osobowych, co zwiększyłoby zaufanie klientów do udostępniania danych ogółem. Posiadacze danych byliby zobowiązani do zapewnienia dostępu do zbiorów danych klientów z całego sektora finansowego, które mają wysoką wartość dodaną dla użytkowników danych i stwarzają niskie ryzyko dla klientów pod względem wykluczenia finansowego. Umożliwiłoby to zwiększenie konkurencji i dostępu do usług finansowych oraz poprawiłoby doświadczenie klientów dzięki automatyzacji. Zobowiązanie uczestników rynku do stosowania się do systemu opracowywania wspólnych standardów dotyczących danych i interfejsów będzie miało wpływ zarówno na posiadaczy danych, jak i na użytkowników danych i ułatwi bezpośrednie łączenie posiadaczy danych z użytkownikami, zmniejszając tym samym koszty dostępu do danych i ich przetwarzania.

Prawo posiadaczy danych do żądania rozsądnej rekompensaty za ujednolicenie interfejsów technicznych zapewniłoby im wyraźne zachęty do dokonywania niezbędnych inwestycji w wysokiej jakości interfejsy i przyspieszyłoby ich upowszechnienie w branży. Podczas gdy posiadacze danych będą musieli inwestować w interfejsy techniczne, koszty ich opracowania zostaną z czasem przeniesione na użytkowników danych. Dzięki określeniu górnego limitu tej rekompensaty zgodnie z przepisami zawartymi we wniosku dotyczącym aktu w sprawie danych, które ograniczają ją do kosztów w przypadku użytkowników danych będących MŚP, ryzyko niepożądanych skutków antykonkurencyjnych jest pod kontrolą.

MŚP skorzystałyby z ram w zakresie otwartych finansów niezależnie od tego, czy są użytkownikami danych czy też klientami. Jako klienci zwiększyliby swoje bezpieczeństwo i zaufanie do wymiany danych oraz mieliby dostęp do bardziej innowacyjnych usług, co mogłoby obniżyć ponoszone przez nie koszty i przyczynić się do zwiększenia ich konkurencyjności. Jako użytkownicy danych MŚP ponosiłyby koszty zapewnienia paneli do zarządzania zezwoleniami w ramach otwartych finansów i udzielania licencji na dostęp do danych klientów, podczas gdy innowacyjne usługi mogłyby zwiększyć ich efektywność, a standaryzacja danych stworzyłaby nowe możliwości biznesowe. Oczekuje się, że inicjatywa ułatwi wejście na rynek innowacyjnych przedsiębiorstw typu start-up, które oferują nowe rodzaje usług obejmujących nowe modele biznesowe.

Mimo iż wpływ inicjatywy będzie monitorowany od momentu jej wejścia w życie, oceny należy dokonać nie wcześniej niż trzy lata po jej wdrożeniu. Zapewni to okres obserwacji o wystarczającej długości, aby wyciągnąć miarodajne wnioski.