KOMISJA EUROPEJSKA
Bruksela, dnia 4.10.2023
COM(2023) 566 final
KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW
Propozycja europejskiej deklaracji w sprawie transportu rowerowego
1.Wstęp i uzasadnienie
Dobrostan ludzi i konkurencyjność europejskiego przemysłu należą do najważniejszych celów, jakimi kieruje się Komisja przy wdrażaniu zielonej transformacji. Transport rowerowy, jako jedna z najbardziej zrównoważonych i zdrowych form przemieszczania się, a przy tym szybko rozwijający się sektor gospodarki, stanowi ważny czynnik w realizacji tej ambicji.
Większy udział transportu rowerowego to niższy poziom emisji gazów cieplarnianych, czystsze powietrze, mniejsze zanieczyszczenie hałasem i mniej zatorów komunikacyjnych. Jazda na rowerze może także wpłynąć na poprawę samopoczucia fizycznego i psychicznego oraz sprzyjać włączeniu społecznemu. Stanowi ważny element rozwoju zrównoważonej turystyki i źródło wymiernych korzyści dla lokalnej gospodarki za sprawą wysokiej jakości ekologicznych miejsc pracy, przede wszystkim w przypadku małych i średnich przedsiębiorstw.
W związku z tym Komisja proponuje ustanowienie zbioru zasad, które pomogą uwolnić w pełni potencjał transportu rowerowego w UE.
Zasady te stanowiłyby część Europejskiej deklaracji w sprawie transportu rowerowego (zwanej dalej „deklaracją”), która ma służyć jako strategiczny drogowskaz dla przyszłych unijnych i krajowych strategii w tej dziedzinie.
W załączniku do niniejszego komunikatu Komisja przedstawia deklarację, która zostanie podpisana przez Parlament Europejski, Radę i Komisję jako wspólna deklaracja.
Ma ona pomóc w osiągnięciu celów Europejskiego Zielonego Ładu, kompleksowej strategii na rzecz zrównoważonej i inteligentnej mobilności oraz planu działania na rzecz eliminacji zanieczyszczeń. Jest przy tym zgodna z zasadą nr 20 Europejskiego filaru praw socjalnych, która stanowi, że każdy ma prawo dostępu do podstawowych usług dobrej jakości, w tym transportu.
Proponowana deklaracja wychodzi naprzeciw apelom Parlamentu Europejskiego, wyrażonym w szczególności w rezolucji w sprawie opracowania strategii UE na rzecz transportu rowerowego 1 , oraz postulatom większości państw członkowskich 2 . Deklaracja ta jest zgodna z Nowymi unijnymi ramami mobilności miejskiej 3 .
2.Bieżące działania
Jak wskazano w Nowych unijnych ramach mobilności miejskiej, UE – chcąc przyczynić się do realizacji coraz bardziej ambitnych celów w zakresie klimatu, środowiska, technologii cyfrowych, zdrowia i społeczeństwa – musi podjąć bardziej zdecydowane działania w dziedzinie mobilności miejskiej, tak by przejść z obecnej koncepcji opartej na strumieniach ruchu do koncepcji opartej na bardziej zrównoważonej mobilności ludzi i towarów 4 .
Jednak pomimo licznych zalet transportu rowerowego nadal zbyt mało osób w UE z niego korzysta 5 , a między poszczególnymi państwami członkowskimi, regionami i miastami występują pod tym względem ogromne różnice. Wynika to przede wszystkim z niedostatecznej infrastruktury i związanych z tym obaw o bezpieczeństwo, a także różnic w kulturowym podejściu do jazdy na rowerze i braku odpowiedniej wiedzy.
UE w ogóle, a Komisja w szczególności, podjęły już szereg kroków zmierzających do rozwiązania tych problemów i promowania transportu rowerowego, takich jak:
·zmiana polityki transportowej UE: w kompleksowej strategii na rzecz zrównoważonej i inteligentnej mobilności 6 oraz w unijnych ramach mobilności miejskiej 7 postuluje się zwiększenie skali transportu rowerowego i innych zrównoważonych form transportu;
·zachęcanie do korzystania z transportu rowerowego w unijnej koncepcji planowania zrównoważonej mobilności miejskiej, stanowiącej część zalecenia Komisji (UE) 2023/550 8 w sprawie krajowych programów wsparcia na rzecz planowania zrównoważonej mobilności miejskiej;
·określenie wymogów służących skuteczniejszemu włączaniu aktywnych rodzajów transportu do multimodalnych pasażerskich węzłów przesiadkowych w miastach oraz utrzymanie ciągłości i dostępności ścieżek rowerowych w celu promowania aktywnych rodzajów transportu zgodnie z wnioskiem dotyczącym rewizji rozporządzenia w sprawie transeuropejskiej sieci transportowej (TEN-T) 9 ;
·określenie wymogów służących gromadzeniu i przekazywaniu Komisji danych dotyczących mobilności miejskiej w węzłach miejskich zgodnie z wnioskiem dotyczącym rewizji rozporządzenia w sprawie TEN-T;
·określenie wymogów co do minimalnej liczby miejsc parkingowych dla rowerów we wniosku dotyczącym rewizji dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków 10 ;
·zachęcanie do korzystania z rowerów poprzez wprowadzenie nowego systemu handlu uprawnieniami do emisji (ETS2) 11 , zgodnie z którym nałożone zostaną opłaty emisyjne od paliw wykorzystywanych w budynkach, transporcie drogowym i innych sektorach, a państwa członkowskie będą mogły uzyskać znaczne dochody z aukcji na wsparcie transformacji ekologicznej, w tym w sektorze transportu;
·utworzenie Społecznego Funduszu Klimatycznego 12 ze specjalną pulą środków przeznaczonych na wsparcie grup szczególnie poszkodowanych wprowadzeniem systemu ETS2 w celu przyspieszenia dekarbonizacji budynków i zachęcenia do korzystania z bezemisyjnych i niskoemisyjnych form mobilności i transportu, w tym do zakupu i używania rowerów;
·propozycja przekształcenia dyrektywy w sprawie opodatkowania energii 13 w celu sprostania klimatycznym i środowiskowym wyzwaniom, przed którymi stoi sektor transportu;
·zapewnienie finansowania projektów związanych z transportem rowerowym za pośrednictwem różnego rodzaju programów, takich jak Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego, Fundusz Spójności, instrument „Łącząc Europę”, Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności 14 , InvestEU 15 i program „Horyzont Europa”;
·wspieranie badań naukowych i innowacji 16 dotyczących technologii i usług związanych z transportem rowerowym, takich jak e-rowery, dostosowane lub specjalnie zaprojektowane rowery i sprzęt dla osób z niepełnosprawnościami, systemy współdzielenia rowerów i inteligentne aplikacje rowerowe;
·promowanie jazdy na rowerze jako formy sportu, aktywnego wypoczynku i środka transportu przyczyniającej się do zdrowego i aktywnego stylu życia w kontekście kampanii #BeActive 17 , której ukoronowaniem jest Europejski Tydzień Sportu 18 , oraz poprzez kampanie uświadamiające, takie jak Europejski Tydzień Mobilności 19 i Europejska karta bezpieczeństwa ruchu drogowego 20 ;
·wspieranie wymiany doświadczeń między państwami członkowskimi w zakresie poprawy bezpieczeństwa niechronionych uczestników ruchu drogowego, w szczególności rowerzystów, za pośrednictwem unijnego programu wymiany informacji na temat bezpieczeństwa ruchu drogowego 21 ;
·określenie wymogów dotyczących miejsc przeznaczonych do transportu rowerów w nowych i zmodernizowanych pociągach 22 .
3.Europejska deklaracja w sprawie transportu rowerowego
Aby wykorzystać w pełni potencjał transportu rowerowego, tak by mógł on stanowić skuteczny wkład w osiągnięcie celów UE w zakresie mobilności, klimatu, środowiska, zdrowia oraz rozwoju przemysłowego i społecznego, należy doprowadzić do znaczącego wzrostu użytkowania rowerów w UE. W tym celu władze na szczeblu lokalnym, regionalnym, krajowym i unijnym muszą wzmóc wysiłki związane z promowaniem transportu rowerowego, tak by stał się on bardziej atrakcyjnym i bezpieczniejszym rozwiązaniem dla wszystkich osób, niezależnie od wieku, stopnia sprawności fizycznej i stanu zdrowia fizycznego.
W związku z tym Komisja proponuje ustanowienie zbioru zasad i przyjęcie powiązanych z nimi zobowiązań. Przyjmą one formę projektu deklaracji Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji. Przedstawiony w załączniku projekt deklaracji ma być przedmiotem dyskusji z Parlamentem Europejskim i Radą z myślą o podpisaniu go przez wszystkie trzy instytucje.
Proponowana deklaracja opiera się na wcześniejszych inicjatywach państw członkowskich i Parlamentu Europejskiego i korzysta z wkładu wniesionego przez zainteresowane strony 23 .
Główne zasady, jakie w niej zawarto, dotyczą takich kwestii jak:
1.opracowywanie i wzmacnianie strategii rozwoju transportu rowerowego;
2.zachęcanie do inkluzywnej, przystępnej cenowo i zdrowej mobilności;
3.rozbudowa i poprawa infrastruktury rowerowej;
4.zwiększanie inwestycji w transport rowerowy i tworzenie korzystnych warunków jego rozwoju;
5.poprawa bezpieczeństwa i ochrony ruchu drogowego;
6.wspieranie wysokiej jakości ekologicznych miejsc pracy i rozwoju światowej klasy europejskiego przemysłu rowerowego;
7.wspieranie multimodalności i turystyki rowerowej;
8.usprawnienie procesu gromadzenia danych na temat transportu rowerowego.
4.Przyszłe działania
Projekt deklaracji zakłada, że Komisja przedstawi zarówno ramy odniesienia, jak i wytyczne dotyczące zwiększenia skali transportu rowerowego w UE oraz wspierania związanych z tym wysokiej jakości miejsc pracy i przemysłu.
Komisja będzie prowadzić działania komunikacyjne i angażujące państwa członkowskie i wszystkie właściwe podmioty, tak aby podnieść poziom wiedzy i doprowadzić do podjęcia wspólnego zobowiązania do przestrzegania zasad zapisanych w tej deklaracji.
https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/TA-9-2023-0058_PL.html
https://www.benelux.int/fr/publication/european-cycling-declaration/
COM(2021) 811.
Oznacza to bardziej rozbudowaną sieć transportu zbiorowego/publicznego, lepsze możliwości aktywnej mobilności (np. chodzenie pieszo, jazda na rowerze), efektywną bezemisyjną logistykę miejską i efektywny system ostatniego etapu dostaw oraz lepszą dostępność środków transportu. O ile taka multimodalność powinna być zasadą przewodnią w planowaniu mobilności miejskiej, o tyle bezemisyjna, oparta na sieci, zautomatyzowana i współdzielona mobilność będzie kluczowym elementem przejścia do neutralnej dla klimatu przyszłości miast, umożliwiając także zrównoważone połączenie obszarów podmiejskich i wiejskich z miastami. Lepsze zarządzanie transportem i mobilnością z wykorzystaniem ośrodków multimodalnych i rozwiązań cyfrowych jest niezbędne do zwiększenia wydajności całego systemu.
Według badania Eurobarometr z 2019 r. około 9 % obywateli UE korzysta z (e-)rowerów lub (e-)hulajnóg jako podstawowego środka transportu. Źródło: https://europa.eu/eurobarometer/surveys/detail/2226 .
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX%3A52020DC0789
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX:32023H0550
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX%3A52021PC0812
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=celex%3A52021PC0802
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PLN/TXT/?uri=CELEX%3A32023L0959&qid=1688743056255
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX%3A32023R0955&qid=1688742687499
Oczekuje się, że w okresie od 2026 r. do 2032 r. w ramach procesu sprawiedliwej transformacji
Społeczny Fundusz Klimatyczny
, utworzony ze środków pochodzących z obecnego ETS i przede wszystkim z nowego ETS obejmującego budynki, transport drogowy i drobny przemysł (ETS2), przeznaczy kwotę 86,7 mld EUR na wsparcie najbardziej narażonych gospodarstw domowych, użytkowników transportu i mikroprzedsiębiorstw.
Wniosek dotyczący dyrektywy Rady w sprawie restrukturyzacji unijnych przepisów ramowych dotyczących opodatkowania produktów energetycznych i energii elektrycznej (wersja przekształcona), COM(2021) 563 final .
Na podstawie ocenionych i zatwierdzonych planów odbudowy i zwiększania odporności Komisja szacuje obecnie, że na działania związane z infrastrukturą rowerową przeznaczono w tych planach łącznie 1,7 mld EUR. Działania takie zaproponowały i wdrażają Belgia, Bułgaria, Cypr, Czechy, Dania, Estonia, Grecja, Włochy, Łotwa, Rumunia i Słowacja.
Oto kilka przykładów działań wspierających zrównoważoną mobilność w ramach programu InvestEU obok innych inwestycji:
-Ramy InvestEU na rzecz zrównoważonej transformacji (Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju) służące inwestycjom w podprojekty związane ze zrównoważoną mobilnością i mobilnością w miastach.
-Działanie ramowe nr 14 na rzecz gwarancji zrównoważonego rozwoju (Europejski Fundusz Inwestycyjny) służące inwestycjom w mobilność niskoemisyjną i bezemisyjną. Jest to pierwszy ogólnoeuropejski produkt gwarancyjny wspierający transformację ekologiczną małych przedsiębiorstw i osób fizycznych.
-Program finansowania zielonego rozwoju (Europejski Bank Inwestycyjny) służący udzielaniu pożyczek ramowych na projekty realizujące cele porozumienia paryskiego (w tym ekologiczną mobilność).
-Działanie ramowe nr 8: Wspólny produkt kapitałowy dla małych i średnich przedsiębiorstw – podprodukt Klimat i rozwiązania środowiskowe (Europejski Fundusz Inwestycyjny) służące wspieraniu badań, rozwoju, prezentacji, rozbudowy i komercjalizacji technologii lub rozwiązań, które przyczyniają się do realizacji Europejskiego Zielonego Ładu, m.in. w odniesieniu do mobilności i transportu oraz zabudowanego środowiska miejskiego.
-Shift4Good Fund I (Europejski Fundusz Inwestycyjny), który koncentruje się na inteligentnej i zrównoważonej mobilności oraz transporcie i gospodarce o obiegu zamkniętym i jest skierowany głównie do przedsiębiorstw typu B2B. Fundusz ten skupia się jednak w większym stopniu na dużych środkach transportu – od samochodów po transport lotniczy i morski.
Wiele adekwatnych projektów można znaleźć w unijnej bazie projektów badawczo-innowacyjnych w dziedzinie transportu TRIMIS ( https://trimis.ec.europa.eu/).
https://sport.ec.europa.eu/news/facts-and-figures-about-the-beactive-2022-campaign
https://sport.ec.europa.eu/initiatives/european-week-of-sport
Rozporządzenie (UE) 2021/782 dotyczące praw i obowiązków pasażerów w ruchu kolejowym ( https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/HTML/?uri=CELEX:32021R0782&from=CS ); powyższe przepisy stosuje się od dnia 7 czerwca 2025 r.
Informacje zwrotne uzyskane na specjalnym posiedzeniu podgrupy ds. aktywnej mobilności działającej w ramach grupy ekspertów Komisji ds. mobilności miejskiej w dniu 3 lipca 2023 r. oraz podczas konsultacji w sprawie Nowych unijnych ram mobilności miejskiej (https://ec.europa.eu/info/law/better-regulation/have-your-say/initiatives/12916-Sustainable-transport-new-urban-mobility-framework_pl).
KOMISJA EUROPEJSKA
Bruksela, dnia 4.10.2023
COM(2023) 566 final
ZAŁĄCZNIK
do
KOMUNIKATU KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW
Propozycja europejskiej deklaracji w sprawie transportu rowerowego
Europejska deklaracja w sprawie transportu rowerowego
Parlament Europejski, Rada i Komisja Europejska uroczyście proklamują następującą wspólną deklarację w sprawie transportu rowerowego
Preambuła
mając na uwadze, co następuje:
(1)Transport ma zasadnicze znaczenie dla włączenia społecznego i rozwoju gospodarczego, jak również dla tworzenia miejsc pracy i promowania dostępu do innych kluczowych usług, takich jak zatrudnienie, edukacja, zdrowie i opieka. Jest on jednak nadal istotnym źródłem emisji gazów cieplarnianych, hałasu oraz zanieczyszczenia powietrza i wody. Zagęszczenie ruchu pozostaje poważnym wyzwaniem dla efektywności systemów transportowych i wpływa negatywnie na jakość życia na dotkniętych obszarach, co wiąże się ze znacznymi kosztami dla społeczeństwa i gospodarki.
(2)Zrównoważone formy transportu są bardzo ważnym czynnikiem osiągnięcia celów UE w zakresie klimatu, redukcji poziomu zanieczyszczeń i efektywności energetycznej. Transport rowerowy jest jedną z najbardziej zrównoważonych, zdrowych i efektywnych form transportu, która daje duże możliwości w zakresie dekarbonizacji transportu miejskiego i przyczynia się do realizacji ogólnounijnego celu, jakim jest ograniczenie emisji gazów cieplarnianych netto o co najmniej 55 % do 2030 r. w porównaniu z 1990 r. oraz osiągnięcie neutralności klimatycznej do 2050 r. zgodnie z Europejskim prawem o klimacie 1 . Pomoże również w realizacji dążenia do osiągnięcia zerowego poziomu emisji zanieczyszczeń 2 , co wiąże się z licznymi dodatkowymi korzyściami w innych obszarach. Dalszy rozwój transportu rowerowego w kontekście realizacji naszych celów klimatycznych ma szczególnie ważne znaczenie dla europejskich miast.
(3)Transport rowerowy obejmuje szeroką i dynamicznie rozwijającą się gamę pojazdów drogowych napędzanych siłą ludzkich mięśni, w tym rowery przeznaczone do jazdy po różnym terenie, rowery towarowe, rowery do przewozu dzieci, rowery dla osób z niepełnosprawnościami, rowery trójkołowe, rowery poziome, welomobile, tandemy, e-rowery, szybkie rowery ze wspomaganymi pedałami i przyczepki rowerowe. Zaspokajają one szeroki zakres potrzeb związanych z transportem i mobilnością i wymagają odpowiedniej infrastruktury. Transport rowerowy odgrywa coraz ważniejszą rolę w miejskim transporcie towarów, w szczególności, jeśli chodzi o dostawy paczek i zakupów za pomocą rowerów towarowych. Różnorodność tę należy uwzględnić w polityce dotyczącej transportu rowerowego, aby w pełni wykorzystać jego potencjał.
(4)Aby w pełni wykorzystać potencjał transportu rowerowego, należy go odpowiednio uwzględnić w strategiach na rzecz mobilności miejskiej na wszystkich poziomach zarządzania i finansowania, przy planowaniu transportu, w kampaniach uświadamiających, planach zagospodarowania przestrzeni, w przepisach bezpieczeństwa i projektach infrastruktury, ze szczególnym uwzględnieniem osób z niepełnosprawnościami lub o ograniczonej sprawności ruchowej. Aktywna mobilność, w tym transport rowerowy, jest na przykład jednym z podstawowych elementów unijnej koncepcji planowania zrównoważonej mobilności miejskiej 3 . Środki służące wspieraniu transportu rowerowego należy zgłaszać w ramach filaru dekarbonizacji w krajowych planach w dziedzinie energii i klimatu i odpowiednio je uwzględnić w planach misji w zakresie 100 neutralnych dla klimatu i inteligentnych miast do 2030 r. w ramach programu „Horyzont Europa”.
(5)Jazda na rowerze sprzyja włączeniu społecznemu i przyczynia się do poprawy zdrowia i dobrostanu fizycznego i psychicznego. Jest to forma umiarkowanie wymagającej aktywności fizycznej, która zmniejsza ryzyko chorób i przedwczesnej śmierci wywołane siedzącym trybem życia. Coraz bardziej popularne stają się rowery z napędem elektrycznym (e-rowery, szybkie rowery ze wspomaganymi pedałami), które umożliwiają pokonywanie dłuższych odległości, zaspokajają transportowe i mobilnościowe potrzeby rodzin oraz małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP), a także otwierają dostęp nowym grupom społecznym, takim jak osoby starsze czy osoby z niepełnosprawnościami lub o ograniczonej sprawności ruchowej.
(6)Większa, lepsza i bezpieczna infrastruktura rowerowa w całej UE to podstawowy warunek zachęcenia większej liczby osób do korzystania z rowerów na obszarach miejskich i wiejskich oraz między nimi. Lepsza infrastruktura rowerowa przyniesie również korzyści w innych aspektach, takich jak rozwiązania w dziedzinie mikromobilności.
(7)Drogą do upowszechnienia jazdy na rowerze jest finansowanie projektów związanych z transportem rowerowym na poziomie lokalnym, krajowym i europejskim. Odpowiedni poziom inwestycji to warunek wstępny istotnej poprawy warunków transportu rowerowego i utrzymania infrastruktury.
(8)Bezpieczeństwo jest z kolei warunkiem wstępnym do tego, by zachęcić ludzi do jazdy na rowerze, zwłaszcza tych, którzy nadal mogą się wahać, w tym wiele kobiet, dzieci i osób starszych. Obok zapewnienia bezpieczniejszej infrastruktury, np. oddzielnych ścieżek rowerowych i bezpiecznych parkingów dla rowerów, należy zadbać o to, by wszystkie elementy podejścia „bezpieczny system” miały zastosowanie zarówno do transportu rowerowego, jak i do pojazdów silnikowych i kierowców dzielących drogę z rowerzystami. Chodzi między innymi o zachowanie bezpiecznej prędkości, bezpieczne użytkowanie dróg i bezpieczne pojazdy, co wiąże się ściśle z egzekwowaniem przepisów ruchu drogowego. Opracowanie norm dotyczących pasów ruchu dla rowerów pozwoliłoby zwiększyć bezpieczeństwo infrastruktury rowerowej już na etapie projektowania. W promowaniu bezpiecznego transportu rowerowego mogą też pomóc szkolenia i edukacja, np. w szkołach.
(9)Europejski przemysł rowerowy zajmuje wiodącą pozycję na rynku światowym i charakteryzuje się wysokim poziomem innowacyjności, a także jest ważnym i rozwijającym się sektorem gospodarki. Obecnie skupia on ponad 1 tys. MŚP 4 i zapewnia 1 mln miejsc pracy, a jego potencjał jest jeszcze znacznie większy.
(10)Transport rowerowy jest również ważnym czynnikiem zrównoważonej turystyki i elementem sieci połączeń transportowych w obrębie obszarów wiejskich i miejskich oraz między nimi, zwłaszcza w powiązaniu z pociągami, autobusami i innymi rodzajami transportu, współtworząc system multimodalnych usług mobilnościowych. Przynosi on wymierne korzyści lokalnej gospodarce, w szczególności MŚP.
(11)W UE nie ma spójnego systemu gromadzenia danych na temat transportu rowerowego. Wpływa to negatywnie na optymalny wybór inwestycji transportowych i na ocenę skuteczności wprowadzonych już środków.
(12)Zasady zawarte w niniejszej deklaracji mają pomóc w realizacji celów klimatycznych i środowiskowych UE, w szczególności planu działania na rzecz eliminacji zanieczyszczeń 5 i innych celów Europejskiego Zielonego Ładu, strategii na rzecz zrównoważonej i inteligentnej mobilności 6 oraz Nowych unijnych ram mobilności miejskiej 7 .
(13)W lutym 2023 r. Parlament Europejski przyjął rezolucję w sprawie opracowania unijnej strategii transportu rowerowego 8 . W 2022 r. sześć państw członkowskich UE przygotowało Europejską deklarację w sprawie transportu rowerowego, która została do tej pory podpisana przez większość państw członkowskich 9 .
(14)Propagowanie i wdrażanie zasad zawartych w niniejszej deklaracji jest politycznym zobowiązaniem Unii. UE jest odpowiedzialna za wdrożenie niniejszej deklaracji we współpracy z państwami członkowskimi w ramach przysługujących im kompetencji i w pełnej zgodności z prawem Unii.
Deklaracja w sprawie transportu rowerowego
Naszym celem jest uwolnienie pełnego potencjału transportu rowerowego w UE. W niniejszej deklaracji transport rowerowy uznaje się za jedną z najbardziej zrównoważonych, dostępnych i inkluzywnych, tanich i zdrowych form transportu i rekreacji o kluczowym znaczeniu dla europejskiego społeczeństwa i europejskiej gospodarki. Deklaracja ta powinna służyć jako strategiczny drogowskaz dla istniejących i przyszłych strategii i inicjatyw związanych z transportem rowerowym.
W związku z powyższym deklarujemy, że:
Rozdział I: Opracowywanie i umacnianie polityki transportu rowerowego
UE i jej państwa członkowskie wraz z samorządami lokalnymi i regionalnymi mają do odegrania istotną rolę w upowszechnianiu transportu rowerowego.
Zobowiązujemy się do:
1.opracowywania, przyjęcia i umacniania polityk i strategii transportu rowerowego na wszystkich właściwych w tym względzie szczeblach władzy;
2.wprowadzenia środków niezbędnych do jak najszybszego wdrożenia przedmiotowych polityk i strategii transportu rowerowego;
3.priorytetowego traktowania środków dotyczących transportu rowerowego przy planowaniu zrównoważonej mobilności miejskiej, w tym szerszej strefy dojazdów poza administracyjnymi granicami miast;
4.zachęcania przedsiębiorstw, organizacji i instytucji do promowania transportu rowerowego za pomocą systemów zarządzania mobilnością, takich jak zachęty do dojeżdżania do pracy rowerem, zapewniania firmowych rowerów (e-rowerów), odpowiednich parkingów i udogodnień rowerowych oraz korzystania z usług kurierów rowerowych;
5.promowania transportu rowerowego jako zdrowego sposobu transportu lub rekreacji poprzez kampanie uświadamiające i rzecznicze, budowanie odpowiedniego potencjału i szkolenie osób zawodowo zajmujących się aktywną mobilnością, w tym na odpowiednich forach międzynarodowych.
Rozdział II: Zachęcanie do inkluzywnej, przystępnej cenowo i zdrowej mobilności
Dostęp do mobilności powinien mieć każdy, w tym osoby z niepełnosprawnościami lub o ograniczonej sprawności ruchowej, niezależnie od wieku czy płci, a transport rowerowy może w znacznym stopniu przyczynić się do tego celu. Jazda na rowerze powinna być również przystępna cenowo, niezależnie od poziomu dochodów, i promowana jako korzystna dla zdrowia psychicznego i fizycznego.
Zobowiązujemy się do:
6.zwiększenia skali wykorzystania transportu rowerowego w celu promowania włączenia społecznego poprzez zwrócenie szczególnej uwagi na potrzeby kobiet, dzieci, osób starszych, a także słabszych i zmarginalizowanych grup społecznych;
7.wprowadzenia środków zmierzających do zapewnienia osobom z niepełnosprawnościami lub o ograniczonej sprawności ruchowej lepszego dostępu do transportu rowerowego;
8.podjęcia działań sprzyjających aktywnej mobilności osób starszych w myśl idei aktywnego starzenia się;
9.zapewnienia ukierunkowanych szkoleń rowerowych, szczególnie dla dzieci oraz słabszych i zmarginalizowanych grup społecznych;
10.uznania możliwości stosowania przez państwa członkowskie obniżonych stawek VAT na dostawę, wynajem i naprawę rowerów i e-rowerów zgodnie z dyrektywą Rady (UE) 2022/542 10 w celu zwiększenia przystępności cenowej.
Rozdział III: Tworzenie większej i lepszej infrastruktury rowerowej
Poprawa jakości, ilości, ciągłości i atrakcyjności infrastruktury rowerowej ma zasadnicze znaczenie dla upowszechnienia transportu rowerowego.
Zobowiązujemy się do:
11.znacznego powiększenia bezpiecznej i spójnej infrastruktury rowerowej w całej Europie;
12.opracowania i stosowania wytycznych UE w sprawie wymagań jakościowych dotyczących niechronionych uczestników ruchu drogowego, w tym rowerzystów, na podstawie dyrektywy (UE) 2019/1936 w sprawie zarządzania bezpieczeństwem infrastruktury drogowej 11 ;
13.zapewnienia dostatecznie dużej przestrzeni dla rowerzystów i innych niechronionych uczestników ruchu drogowego w celu poprawy bezpieczeństwa, w szczególności poprzez fizyczne oddzielenie ścieżek rowerowych od ruchu zmotoryzowanego tam, gdzie jest to możliwe;
14.działania na rzecz tworzenia spójnej sieci rowerowej w miastach oraz poprawy połączeń między obszarami podmiejskimi, wiejskimi i centrami miast, w tym budowy autostrad rowerowych;
15.zapewnienia bezpiecznych i chronionych miejsc parkingowych dla rowerów na obszarach miejskich i wiejskich, w tym przy dworcach kolejowych i autobusowych oraz węzłach przesiadkowych;
16.zachęcania do uwzględniania instalacji punktów ładowania e-rowerów w planowaniu przestrzennym miast oraz na parkingach rowerowych wewnątrz i na zewnątrz budynków.
Rozdział IV: Zwiększenie inwestycji i tworzenie korzystnych warunków dla transportu rowerowego
Potrzeba więcej inwestycji, aby uwolnić potencjał transportu rowerowego.
Zobowiązujemy się do:
17.zapewnienia wsparcia technicznego i finansowania, aby pomóc w opracowaniu i wdrożeniu strategii transportu rowerowego oraz realizacji związanych z nim inwestycji. Chodzi między innymi o wykorzystanie dostępnych instrumentów UE, w szczególności Społecznego Funduszu Klimatycznego, Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, Instrumentu Wsparcia Technicznego 12 oraz Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, w celu wspierania środków związanych z transportem rowerowym;
18.uwzględnienia transportu rowerowego w inwestycjach na wszystkich szczeblach zarządzania 13 .
Rozdział V: Poprawa bezpieczeństwa ruchu drogowego
Każdy powinien mieć możliwość poruszania się na rowerze w sposób bezpieczny i chroniony.
Zobowiązujemy się do:
19.działania na rzecz urzeczywistnienia wizji zero 14 (wyeliminowanie śmiertelnych wypadków drogowych do 2050 r.), w tym w odniesieniu do niechronionych uczestników ruchu drogowego, z uwzględnieniem celu przejściowego, czyli zmniejszenia do 2030 r. liczby ofiar śmiertelnych i poważnych obrażeń o 50 % zgodnie z oświadczeniem z Valletty 15 ;
20.egzekwowania zasad i przepisów bezpieczeństwa ruchu drogowego w celu zapewnienia współistnienia różnych środków transportu, ze szczególnym uwzględnieniem ochrony rowerzystów i innych niechronionych użytkowników dróg;
21.zadbania o to, by przepisy dotyczące wymogów bezpieczeństwa mających zastosowanie do e-rowerów były merytorycznie istotne, oraz do promowania ich wdrażania;
22.poprawy bezpieczeństwa na publicznych parkingach rowerowych (w tym w punktach wypożyczania rowerów i węzłach multimodalnych) oraz skuteczniejszego przeciwdziałania kradzieżom rowerów;
23.poprawy treści i zakresu szkoleń rowerowych, w tym kursów jazdy na rowerze dla dzieci i młodzieży, oraz kampanii uświadamiających na temat bezpieczeństwa ruchu drogowego, w szczególności na temat największych zagrożeń dla rowerzystów, a także promowania bezpiecznego korzystania z rowerów i e-rowerów oraz podnoszenia kwestii bezpieczeństwa niechronionych uczestników ruchu drogowego podczas szkolenia kierowców.
Rozdział VI: Wspieranie wysokiej jakości zielonych miejsc pracy i rozwoju światowej klasy europejskiego przemysłu rowerowego
Większe upowszechnienie transportu rowerowego oznacza więcej wysokiej jakości miejsc pracy i jest korzystne dla gospodarki UE i branży rowerowej, przyczyniając się jednocześnie do realizacji celów strategii przemysłowej UE.
Zobowiązujemy się do:
24.tworzenia warunków sprzyjających zwiększeniu europejskiej produkcji szerokiego asortymentu rowerów (w tym e-rowerów, szybkich rowerów ze wspomaganymi pedałami i rowerów dla osób z niepełnosprawnościami) oraz części do nich, w tym dostępu do materiałów i sprzętu, a także utrzymania równych szans na rynkach światowych poprzez wykorzystanie istniejących unijnych instrumentów ochrony handlu;
25.wspierania sektora usług rowerowych, w tym podmiotów gospodarki społecznej, oraz wykorzystania rowerów w obiegu zamkniętym (rynek wtórny, naprawa i wynajem);
26.tworzenia korzystnych warunków do powstawania wysokiej jakości miejsc pracy i klastrów rowerowych, w tym w turystyce rowerowej, w celu istotnego zwiększenia liczby wysokiej jakości miejsc pracy związanych z transportem rowerowym, wspierania MŚP oraz podnoszenia poziomu wymaganych umiejętności i szkoleń zawodowych;
27.zwiększenia atrakcyjności tego sektora i umożliwienia znaczącego przepływu miejsc pracy z innych gałęzi przemysłu;
28.uznania europejskiego przemysłu rowerowego za partnera w systemie mobilności w celu wzmocnienia odporności, zrównoważonego rozwoju, obiegu zamkniętego i cyfryzacji w sektorze rowerowym;
29.wspierania sektorów usług rowerowych, takich jak wypożyczalnie rowerów i logistyka rowerowa, zwłaszcza w miastach, w tym poprzez wzmocnienie integracji logistyki rowerowej z ogólnym systemem logistycznym.
Rozdział VII: Wspieranie multimodalności i turystyki rowerowej
Transport rowerowy powinien odgrywać istotną rolę w ulepszaniu sieci połączeń multimodalnych i rozwoju turystyki, zwłaszcza w powiązaniu z pociągami, autobusami i innymi rodzajami transportu, zarówno na obszarach miejskich, jak i wiejskich.
Zobowiązujemy się do:
30.promowania i wdrażania rozwiązań multimodalnych na obszarach miejskich, podmiejskich i wiejskich, dotyczących także dłuższych podróży, za sprawą większej synergii między transportem rowerowym a innymi rodzajami transportu, między innymi poprzez umożliwienie przewozu większej liczby rowerów autobusami i pociągami oraz zapewnienie bezpieczniejszych i chronionych parkingów rowerowych przy dworcach i węzłach przesiadkowych;
31.wspierania systemów współdzielenia rowerów jako rozwiązania umożliwiającego dostęp do usług transportu publicznego na pierwszym i ostatnim odcinku podróży;
32.tworzenia korzystnych warunków do wspierania transportu rowerowego jako zrównoważonej formy rekreacji i turystyki.
Rozdział VIII: Usprawnienie systemu gromadzenia danych na temat transportu rowerowego
Dane dotyczące transportu rowerowego należy gromadzić w ten sam sposób w całej UE, aby umożliwić skuteczne monitorowanie postępów we wdrażaniu zasad i zobowiązań zawartych w niniejszej deklaracji.
Zobowiązujemy się do:
33.monitorowania realizacji naszych zobowiązań;
34.umożliwienia ciągłego pomiaru postępów w korzystaniu z transportu rowerowego w UE poprzez ustanowienie ogólnounijnego poziomu odniesienia, w tym dotyczącego długości, gęstości sieci, jakości i poziomu dostępności infrastruktury rowerowej i usług rowerowych dla szeregu rodzajów użytkowników, udziału transportu rowerowego w transporcie i mobilności ogółem oraz liczby poważnych obrażeń i ofiar śmiertelnych wśród rowerzystów;
35.opracowania ujednoliconych wskaźników dotyczących transportu rowerowego dla węzłów miejskich transeuropejskiej sieci transportowej (TEN-T);
36.opracowywania statystyk dotyczących transportu rowerowego i jego infrastruktury na szczeblu lokalnym, krajowym i unijnym, w tym współpracy między państwami członkowskimi a Eurostatem w celu gromadzenia danych dotyczących transportu rowerowego.
COM(2020) 789.
W 8. unijnym programie działań w zakresie środowiska (decyzja (UE) 2022/591) wezwano Komisję, państwa członkowskie, organy regionalne i lokalne oraz zainteresowane strony do wzmocnienia proekologicznych zachęt oraz do stopniowego wycofywania dotacji o skutkach szkodliwych dla środowisk, w szczególności dotacji na paliwa kopalne, na szczeblu unijnym, krajowym, regionalnym i lokalnym.
Zalecenie Komisji (UE) 2023/550 z dnia 8 marca 2023 r. w sprawie krajowych programów wsparcia na rzecz planowania zrównoważonej mobilności miejskiej.
W szczególności usługi serwisowe i naprawy, sprzedawcy detaliczni itp.
Komunikat Komisji „Droga do zdrowej planety dla wszystkich – Plan działania UE na rzecz eliminacji zanieczyszczeń wody, powietrza i gleby”, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX%3A52021DC0400&qid=1623311742827
COM(2020) 789.
COM(2021) 811.
https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/TA-9-2023-0058_PL.html
https://www.benelux.int/fr/publication/european-cycling-declaration/
Dyrektywa Rady (UE) 2022/542 z dnia 5 kwietnia 2022 r. zmieniająca dyrektywy 2006/112/WE i (UE) 2020/285 w zakresie stawek podatku od wartości dodanej, Dz.U. L 107 z 6.4.2022, s. 1.
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1936 z dnia 23 października 2019 r. zmieniająca dyrektywę 2008/96/WE w sprawie zarządzania bezpieczeństwem infrastruktury drogowej, Dz.U. L 305 z 26.11.2019, s. 1.
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/240 z dnia 10 lutego 2021 r. ustanawiające Instrument Wsparcia Technicznego – https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX:32021R0240 .
Z uwzględnieniem krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu (wprowadzonych rozporządzeniem (UE) 2018/1999 w sprawie zarządzania unią energetyczną i działaniami w dziedzinie klimatu).
https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-9994-2017-INIT/pl/pdf