KOMISJA EUROPEJSKA

Bruksela, dnia 16.5.2023

COM(2023) 274 final

KOMUNIKAT KOMISJI KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY EUROPEJSKIEJ, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

Sprawozdanie w sprawie stanu strefy Schengen w 2023 r.

Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów
Sprawozdanie w sprawie stanu strefy Schengen w 2023 r.

Sprawozdanie w sprawie stanu strefy Schengen w 2023 r. wskazuje na dalszą realizację inicjatywy Komisji mającej na celu wzmocnienie zarządzania strefą Schengen bez kontroli na granicach wewnętrznych („strefa Schengen”) oraz zapewnienie ustrukturyzowanych, skoordynowanych i wspólnych europejskich reakcji na wyzwania mające wpływ na ten wspólny obszar. Sprawozdanie to rozpoczyna drugi roczny cykl Schengen i stanowi źródło informacji wykorzystywanych przy podejmowaniu decyzji politycznych, a także decyzji o technicznych działaniach następczych na poziomach europejskim i krajowym. W sprawozdaniu tym, opartym między innymi na ocenach Schengen przeprowadzonych w 2022 r., przedstawiono stan strefy Schengen, przyjrzano się poczynionym postępom na koniec rocznego cyklu zarządzania i podkreślono obszary priorytetowe, które wymagają dalszej uwagi.

W minionym roku z powodzeniem wdrożono ważne priorytety określone w sprawozdaniu w sprawie stanu strefy Schengen z 2022 r. oraz osiągnięto kluczowe cele pośrednie. Godne uwagi osiągnięcia obejmują przystąpienie Chorwacji do strefy Schengen, przyjęcie nowych ram prawnych dla ocen Schengen, pierwszą wieloletnią politykę strategiczną w zakresie europejskiego zintegrowanego zarządzania granicami, przyjęcie zalecenia Rady w sprawie współpracy operacyjnej organów ścigania oraz uruchomienie nowego Systemu Informacyjnego Schengen. Patrząc w przyszłość, stan strefy Schengen w 2023 r. ma wynikać z tych priorytetów i nadrzędnych celów z myślą o zagwarantowaniu płynnego i skutecznego wdrażania struktury Schengen, biorąc pod uwagę nowe wyzwania i obszary priorytetowe.

Niniejszy komunikat 1 stanowi wkład w posiedzenie Rady ds. Schengen 8 czerwca 2023 r. i na którym spotkają się ministrowie ze strefy Schengen, aby zapewnić strategiczną koordynację polityki spraw wewnętrznych, promować warunki dla dobrze funkcjonującej przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości oraz wyznaczyć kierunek operacyjny.

1.Wzmocnienie zarządzania strefą Schengen w celu utrzymania wysokiego poziomu wdrożenia

Zagwarantowanie przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości bez granic wewnętrznych wymaga wdrożenia przez wszystkich wspólnie uzgodnionych środków zgodnie z najwyższymi możliwymi standardami, a także zorganizowanego, skoordynowanego i wspólnego reagowania na zagrożenia. Aby sprostać zapotrzebowaniu na te wspólne ramy zarządzania, w 2022 r. Komisja ustanowiła pierwszy roczny cykl Schengen. Był to ważny krok w budowaniu wzajemnego zaufania między państwami członkowskimi strefy Schengen, zwiększaniu świadomości wspólnych wyzwań, pielęgnowaniu silniejszego poczucia zbiorowej odpowiedzialności oraz torowaniu drogi do skoordynowanych i zdecydowanych działań.

Wspólne i stabilne ramy koordynacji polityki

Od marca 2022 r. Rada ds. Schengen regularnie gromadzi ministrów spraw wewnętrznych w celu omawiania kwestii związanych ze wspólnymi obowiązkami ich państw związanymi z Schengen. Pierwsze sprawozdanie w sprawie stanu strefy Schengen 2 pozwoliło zapewnić wspólne ramy przez określenie kluczowych priorytetów polityki w celu sprostania wyzwaniom stojącym przed strefą Schengen. Aby ukierunkować dyskusje polityczne w ramach każdej Rady ds. Schengen, Komisja przedstawiła barometr Schengen. Barometr służył zapewnieniu kompleksowego obrazu sytuacji w zakresie kluczowych czynników mających wpływ na stabilność strefy Schengen i obejmował sytuację na granicach zewnętrznych i wewnętrznych, szlaki migracyjne do UE oraz w jej obrębie, zagrożenia i wspólne reakcje w zakresie bezpieczeństwa wewnętrznego, a także wyzwania związane z polityką wizową. Wzmocniony barometr Schengen+ przedstawiony w marcu 2023 r. stanowił odpowiedź na potrzebę poprawy unijnej orientacji sytuacyjnej, gotowości i kształtowania polityki na podstawie faktów zgodnie z propozycją przewodniczącej Ursuli von der Leyen skierowaną do przywódców UE na nadzwyczajnym posiedzeniu Rady Europejskiej w lutym.

Zwiększanie przejrzystości i zaangażowania

W odpowiedzi na wezwania do większego zaangażowania politycznego oraz większej przejrzystości Komisja opracowuje tablicę wyników strefy Schengen w ścisłej współpracy z państwami członkowskimi. Narzędzie to dodatkowo poprawi przejrzystość związaną z funkcjonowaniem strefy Schengen, zwiększy wzajemne zaufanie państw członkowskich i umożliwi skuteczne ustalenie hierarchii niezrealizowanych działań naprawczych. Wyniki analizy wdrażania zaleceń Schengen na przestrzeni ostatnich lat w kluczowych obszarach takich jak zarządzanie granicami zewnętrznymi, powroty, System Informacyjny Schengen oraz polityka wizowa wskazują, że w ujęciu łącznym wskaźnik skutecznego wdrożenia zaleceń na poziomie krajowym znacznie przekraczał 75 %.

Komisja kontynuowała prowadzenie działań informacyjnych na szczeblu krajowym w państwach członkowskich. W celu omówienia kluczowych reform w ramach działań następczych podejmowanych w związku ze sprawozdaniem z 2022 r. zorganizowano spotkania zarówno na szczeblu politycznym, jak i na szczeblu technicznym, które obejmowały dyskusje między koordynatorem ds. Schengen – powołanym w czerwcu 2022 r. – a jego odpowiednikami na szczeblu krajowym. Przeprowadzona wymiana informacji uwypukliła znaczenie zacieśniania związków między instytucjami Unii a państwami członkowskimi oraz pielęgnowania idei współodpowiedzialności za zarządzanie strefą Schengen. W jej toku ujawniono również, że pomimo bardzo wysokiego poziomu skutecznego wdrożenia dorobku Schengen w strefie Schengen wciąż występują poważne wyzwania, które trzeba będzie przezwyciężyć.

Przegląd wskaźników wdrożenia zaleceń sformułowanych w ocenach Schengen w podziale na obszary polityki 3

Drugi cykl Schengen: konsolidacja istniejących ram w celu zapewnienia możliwości lepszego wykrywania i przezwyciężania zidentyfikowanych wyzwań

W ramach drugiego cyklu Schengen Rada ds. Schengen powinna dodatkowo zwiększyć starania w obszarze koordynowania wdrażania wspólnej polityki oraz nadawania kierunku operacyjnego podejmowanym działaniom w oparciu o wspólny sposób postrzegania czynników ryzyka i zagrożeń. Bazując na postępach poczynionych w kontekście wdrażania działań priorytetowych w ramach pierwszego cyklu Schengen, należy dodatkowo skonsolidować ramy zarządzania, przyspieszyć wprowadzanie środków operacyjnych w zakresie migracji i zarządzania granicami, zapewnić pełne wdrożenie zalecenia dotyczącego współpracy policyjnej, znieść wszystkie długoterminowe kontrole na granicach wewnętrznych i kontynuować rozszerzanie strefy Schengen.

 

Zapewnienie sprawnego funkcjonowania tych ram stanowi wspólną odpowiedzialność wszystkich państw strefy Schengen oraz instytucji i agencji Unii i wymaga wysokiego poziomu koordynacji działań oraz wzajemnego zaufania. Podczas gdy oceny Schengen gwarantują skuteczne wdrażanie zaleceń przez państwa członkowskie, należy skoncentrować się na wypracowaniu wspólnego podejścia Schengen, aby zapobiegać potencjalnym negatywnym skutkom dla strefy Schengen. Indywidualne działania podejmowane przez państwa strefy Schengen powinny być zatem uzupełniane wspólnymi działaniami podejmowanymi za pośrednictwem Rady ds. Schengen, co zapewni możliwość zrealizowania zarówno priorytetów wyznaczonych na szczeblu poszczególnych państw, jak i priorytetów wyznaczonych na poziomie strefy Schengen rozumianej jako całość. Nowe ramy oceny Schengen przyjęte w 2022 r. 4 doprowadzą do uproszczenia zaleceń dla poszczególnych państw i sprawią, że staną się one bardziej kompleksowe, co pozwoli rozwijać strategiczne kierunki działań i przyjmować zalecenia dla całej strefy Schengen, wzmacniając tym samym dodatkowo ramy zarządzania i pozycję Rady ds. Schengen. Wspomniane ramy zapoczątkowują trzecią generację ocen Schengen 5 i rozpoczynają proces odchodzenia od rozdrobnionych ocen zgodności bazujących na obszarach polityki ku kompleksowym ocenom ogólnych wyników uzyskiwanych przez państwa członkowskie. Co więcej, oferują one Komisji i państwom członkowskim dodatkowe możliwości w zakresie przeprowadzania ocen tematycznych służących zbadaniu problemów i praktyk w poszczególnych obszarach polityki państw członkowskich borykających się z podobnymi wyzwaniami. Rozbudowane działania w zakresie monitorowania 6 przyczynią się do usprawnienia procesu realizacji tych wspólnych priorytetów i wniosą wkład w rozwój tablicy wyników strefy Schengen, bazując na nieustających staraniach służących zagwarantowaniu, aby narzędzie to stało się niezawodnym instrumentem opierającym się na wspólnym, rygorystycznym i przejrzystym podejściu, które należycie odzwierciedla sytuację w terenie. Najważniejsze zmiany, aktualny obraz sytuacji i kolejne działania związane z mechanizmem oceny i monitorowania Schengen przedstawiono w załączniku 1.

Wzmocnienie roli Rady ds. Schengen dzięki przyjęciu bardziej zdecydowanego, zorientowanego na działanie podejścia wiąże się z koniecznością skuteczniejszego wykorzystywania barometru Schengen, ocen Schengen i innych narzędzi, aby usprawnić proces identyfikowania obszarów wymagających podjęcia działań, co z kolei pozwoli osiągnąć konkretne i wymierne rezultaty. Priorytetami tego drugiego cyklu są zatem poprawa współwłasności i wspólnej odpowiedzialności przy położeniu większego nacisku na perspektywę średnioterminową w połączeniu z bardziej zdecydowanym, lepiej skoordynowanym i skuteczniejszym wdrażaniem zaleceń. Komisja wzywa obecną prezydencję Rady i przyszłe prezydencje Rady do dalszego konsolidowania ram zarządzania Schengen w oparciu o solidne podwaliny położone w ramach pierwszego cyklu Schengen, aby zapewnić sprawne, nieprzerwane i trwałe zarządzanie strefą Schengen.

Ramka 1. Gromadzenie najlepszych praktyk i dzielenie się wiedzą W ocenach Schengen zidentyfikowano innowacyjne praktyki stosowane przez niektóre państwa członkowskie, które mogłyby zostać przyjęte również w innych państwach, zapewniając im wgląd w innowacyjne strategie, narzędzia i środki na rzecz skutecznego wdrażania przepisów Schengen. Kompendium najlepszych praktyk przedstawione w załączniku 2 służy zapewnieniu organom państw członkowskich dodatkowych narzędzi przy wdrażaniu przepisów Schengen oraz zagwarantowaniu, aby przy opracowywaniu nowych wniosków i inicjatyw organy te opierały się na sprawdzonych podejściach i technikach. Jego celem jest również wzmocnienie ram opracowanych na forum Grupy Roboczej do spraw Schengen Rady, aby umożliwić państwom członkowskim dzielenie się doświadczeniami, wymianę wiedzy i uczenie się od siebie nawzajem, doprowadzając do usprawnienia procesu wdrażania architektury Schengen. Te najlepsze praktyki powinny również stanowić wsparcie na rzecz skutecznego wdrażania wieloletniego cyklu polityki strategicznej w zakresie europejskiego zintegrowanego zarządzania granicami. Państwa członkowskie zachęca się do uwzględnienia odpowiednich najlepszych praktyk w krajowych strategiach zintegrowanego zarządzania granicami.

2.Rozszerzona i lepiej prosperująca strefa Schengen: kluczowy czynnik sprzyjający wzrostowi w Europie

Obecnie około 425 mln osób cieszy się swobodą, bezpieczeństwem i sprawiedliwością, jakie oferuje strefa Schengen. Strefa Schengen jest największą na świecie przestrzenią swobodnego przepływu bez kontroli na granicach wewnętrznych. Po ósmym rozszerzeniu strefy, do którego doszło wraz z przystąpieniem do niej Chorwacji 1 stycznia 2023 r., strefa Schengen obejmuje 27 państw europejskich, które formalnie zniosły swoje granice wewnętrzne.

Strefa Schengen: najczęściej odwiedzane miejsce na świecie w 2022 r.

W 2022 r. wznowiono podróże międzynarodowe na dużą skalę po okresie pandemii COVID-19. W 2022 r. 585 mln spośród 900 mln turystów odbywających podróże międzynarodowe odwiedziło Europę, co stanowiło 65 % łącznej liczby turystów w skali globalnej – tym samym strefa Schengen była w tym roku najatrakcyjniejszym i najczęściej odwiedzanym miejscem na świecie 7 .

Poza ułatwianiem podróżowania na terytorium Unii, strefa Schengen jest również kluczowym czynnikiem napędzającym konkurencyjność europejskich przedsiębiorstw. Strefa Schengen wnosi znaczący wkład w sprawnie funkcjonujący jednolity rynek, w którego skład wchodzą 23 mln przedsiębiorstw i który odpowiada za 15 % światowego PKB. Na przestrzeni ostatnich trzydziestu lat handel towarami i usługami w strefie Schengen stawał się coraz intensywniejszy i pozostaje obecnie głównym źródłem handlu towarami dla UE (jest o około 60 % wyższy niż handel towarami państw UE-27 z zagranicą). W 2022 r., pomimo złożonej i zmiennej sytuacji międzynarodowej, odnotowano znaczący wzrost poziomu handlu wewnątrzunijnego w porównaniu z poprzednimi latami, dzięki staraniom na rzecz zmniejszenia zależności od rynków zewnętrznych i korzyściom związanym z prowadzeniem działalności w ramach wspólnej strefy Schengen charakteryzującej się niewielką liczbą barier. Na przykład łączna wartość handlu usługami transportowymi we wspólnej strefie w 2022 r. wyniosła niemal 270 mld EUR (w porównaniu z około 125 mld EUR w 2013 r.). Tego rodzaju usługi z reguły wiążą się z transgranicznym przepływem osób i usług, co świadczy o sprawnym funkcjonowaniu jednolitego rynku i strefy Schengen. Wniosek w sprawie zmiany kodeksu granicznego Schengen uzupełnia proponowany nadzwyczajny instrument jednolitego rynku służący zachowaniu swobodnego przepływu towarów, usług i osób oraz zapewnieniu dostępności produktów o krytycznym znaczeniu w sytuacjach wyjątkowych.

Jak ujawniły oceny Schengen przeprowadzone w 2022 r., szybsze tempo wzrostu globalnej mobilności doprowadziło do gwałtownego zwiększenia liczby wniosków o wizę Schengen, co przełożyło się na znaczne opóźnienia przy wyznaczaniu terminów spotkań i przetwarzaniu wniosków wizowych. W niektórych przypadkach wnioskodawcy płacą agencjom lub osobom fizycznym nawet 500 EUR za zarezerwowanie terminu spotkania. Co więcej, państwa członkowskie niejednokrotnie udzielają osobom ubiegającym się o wizę nieprawidłowych i nieścisłych informacji o przebiegu procedury ubiegania się o wydanie wizy, co odbija się na jakości oceny ryzyka migracyjnego i ryzyka dla bezpieczeństwa. Te niedociągnięcia pociągają za sobą różnorakie konsekwencje, począwszy od nadszarpnięcia reputacji państw członkowskich i UE rozumianej jako całość i strat ekonomicznych, w szczególności w sektorze turystyki, a skończywszy na zakłóceniu kontaktów rodzinnych i relacji biznesowych. Państwa członkowskie powinny zapewnić dostępność należycie wykwalifikowanych pracowników w konsulatach zdolnych do realizacji zadań związanych z rozpatrywaniem wniosków, aby zagwarantować odpowiednią jakość usług świadczonych na rzecz obywateli. Państwa członkowskie mogą korzystać z finansowania unijnego udostępnianego za pośrednictwem swoich programów krajowych realizowanych w ramach Instrumentu na rzecz Zarządzania Granicami i Wiz (IZGW) na lata 2021–2027, który stanowi jeden z elementów Funduszu Zintegrowanego Zarządzania Granicami (FZZG): na pokrycie kosztów wsparcia operacyjnego zapewnianego w kontekście wspólnej polityki wizowej przeznaczono 88 mln EUR 8 . Komisja pragnie również przypomnieć o wystosowanych niedawno zaleceniach, w których zwrócono się do państw członkowskich o usprawnienie nieefektywnych procesów działań w konsulatach, zapewnienie lepszego wykorzystywania wiedzy i zasobów pracowników zatrudnianych na szczeblu lokalnym oraz ponowne rozważenie możliwości odbycia określonych konsultacji z organami na szczeblu centralnym. Wydawanie większej liczby wiz wielokrotnego wjazdu o długim okresie ważności również doprowadziłoby do poprawy efektywności w tym obszarze.

W kwietniu 2022 r. Komisja przedstawiła wniosek dotyczący cyfryzacji procedury wizowej poprzez utworzenie wspólnej platformy do składania wniosków wizowych i zastąpienie stosowanych obecnie naklejek wizowych wizą cyfrową. Celem tych działań jest zmniejszenie spoczywających na państwach członkowskich obciążeń administracyjnych związanych z zarządzaniem wnioskami wizowymi, co ułatwiłoby uporanie się z istniejącymi opóźnieniami. Działania te przyczyniłyby się również do poprawy bezpieczeństwa strefy Schengen, ponieważ nowy format wizy byłby mniej podatny na próby fałszowania i trudniej byłoby dokonać jego kradzieży. Parlament i Rada rozpoczęły dyskusje dotyczące tego wniosku w czerwcu 2022 r., przy czym w ramach czeskiej i szwedzkiej prezydencji Rady poczyniono istotne postępy w tym zakresie, co umożliwiło przystąpienie do rozmów trójstronnych w maju 2023 r.

Rozszerzenie strefy Schengen

Pełne przystąpienie Chorwacji do strefy Schengen w 2023 r. jest ważnym kamieniem milowym w dążeniu do zakończenia budowy tej strefy. Był to jeden z obszarów priorytetowych określonych w pierwszym sprawozdaniu w sprawie stanu strefy Schengen. Pozytywne zmiany, jakie dokonały się w 2022 r., stanowiły rezultat kompleksowego procesu oceny zapoczątkowanego w 2016 r. W tym okresie Chorwacja podejmowała znaczące starania na rzecz wywiązania się ze spoczywających na niej zobowiązań do zapewnienia zgodności z dorobkiem Schengen. Po wydaniu pozytywnej opinii przez Parlament Europejski 9 Rada zdecydowała się znieść kontrole na wspólnych granicach między Chorwacją a innymi państwami stowarzyszonymi w ramach Schengen 8 grudnia 2022 r. 10 W 2023 r. Chorwacja rozpoczęła również wydawanie wiz Schengen, co ułatwiło turystom odwiedzenie tego państwa. Zapewnienie możliwości sprawnego podróżowania jest korzystne nie tylko dla Chorwacji, ale również dla sąsiadujących z nią państw i dla całej strefy Schengen.

W grudniu 2022 r. prezydencja czeska poprowadziła również ważną debatę w Radzie poświęconą decyzji o zniesieniu kontroli na granicach wewnętrznych w odniesieniu do Bułgarii i Rumunii 11 . Komisja potwierdziła już 12 lat temu, że zarówno Bułgaria, jak i Rumunia są gotowe stać się w pełni częścią strefy Schengen bez kontroli na granicach wewnętrznych. W komunikacie pt. Wzmocnienie strefy Schengen dzięki pełnemu uczestnictwu Bułgarii, Rumunii i Chorwacji w obszarze bez kontroli na granicach wewnętrznych 12 z listopada 2022 r. Komisja ponownie potwierdziła gotowość tych państw członkowskich UE do przystąpienia do strefy Schengen. Komisja wzięła pod uwagę w szczególności wyniki dobrowolnych misji informacyjnych w Bułgarii i Rumunii zorganizowanych w okresie od października do listopada 2022 r., które nie tylko potwierdziły wnioski z zakończonych procesów oceny z 2011 r., zwłaszcza wniosek stwierdzający, że Bułgaria i Rumunia nadal spełniają warunki niezbędne do pełnego stosowania wszystkich istotnych elementów dorobku Schengen, ale które uwypukliły również fakt, że wspomniane dwa państwa członkowskie należycie wywiązują się ze spoczywającego na nich zobowiązania do stosowania najnowszych zmian w dorobku Schengen, w istotnym stopniu przyczyniając się tym samym do prawidłowego funkcjonowania strefy Schengen.

Możliwość pełnego uczestnictwa w strefie Schengen przez państwa członkowskie przystępujące do Unii po sprawdzeniu i spełnieniu wszystkich uzgodnionych warunków stanowi zarówno oczekiwanie prawne, jak i europejską obietnicę. Co więcej, niewywiązanie się z obowiązku zniesienia kontroli na granicach wewnętrznych pociąga za sobą poważne negatywne konsekwencje gospodarcze i środowiskowe nie tylko dla obywateli Bułgarii i Rumunii, ale dla całej UE. Dłuższy czas oczekiwania na granicach skutkuje powstawaniem długich kolejek samochodów osobowych i ciężarówek, co prowadzi do wzrostu kosztów, ograniczenia konkurencyjności przedsiębiorstw, zakłócenia funkcjonowania łańcuchów dostaw oraz zmniejszenia przychodów generowanych przez sektor turystyki. Brak pewności związany z opóźnieniami na granicach i obciążeniami administracyjnymi może zniechęcić zagranicznych inwestorów i osłabić spójność gospodarczą i społeczną między państwami członkowskimi. Opisana sytuacja pociąga za sobą również koszty środowiskowe – sporządzone szacunki sugerują, że niezniesienie kontroli na granicach wewnętrznych przekłada się na emisję 46 000 ton CO2 każdego roku 13 .

Komisja współpracuje ściśle z prezydencją szwedzką i nadchodzącą prezydencją hiszpańską, aby przygotować się do podjęcia przez Radę decyzji o zniesieniu kontroli na granicach wewnętrznych możliwie jak najszybciej w tym roku. Rumunia i Bułgaria niestrudzenie działały na rzecz zagwarantowania stałego rozwoju dorobku Schengen. Najwyższy czas, aby UE wywiązała się ze spoczywającego na niej zobowiązania do zapewnienia tym dwóm państwom członkowskim możliwości pełnego uczestnictwa w strefie Schengen, wzmacniając tym samym jedność Europy.

Poczyniono również znaczące postępy w ramach nieustających starań na rzecz dalszej konsolidacji strefy Schengen. Po okresie intensywnych przygotowań ze strony władz cypryjskich mających na celu zapewnienie ich gotowości do przetwarzania danych z Systemu Informacyjnego Schengen Cypr rozpocznie stosowanie przepisów dorobku Schengen dotyczących Systemu Informacyjnego Schengen od lipca 2023 r. 14 . Podłączenie Cypru do Systemu Informacyjnego Schengen doprowadzi do zacieśnienia współpracy organów ścigania i zwiększy poziom bezpieczeństwa w Europie. W październiku 2023 r., po uruchomieniu Systemu Informacyjnego Schengen na Cyprze, Komisja przeprowadzi ocenę Schengen służącą potwierdzeniu, że warunki niezbędne do stosowania dorobku Schengen w obszarze Systemu Informacyjnego Schengen zostały spełnione na Cyprze. Jeżeli chodzi o Irlandię, po pomyślnym przeprowadzeniu ocen Schengen w dziedzinie ochrony danych, Systemu Informacyjnego Schengen i współpracy policyjnej Irlandia zostanie poddana ocenom dotyczącym pozostałych obszarów dorobku Schengen, w których wyraziła gotowość uczestniczenia (tj. współpracy wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych, współpracy w dziedzinie narkotyków i art. 26 konwencji z Schengen 15 ) w 2023 r., mając na uwadze decyzję Rady, która ma zostać podjęta w kwestii stosowania tych elementów dorobku Schengen.

3.Silna i zjednoczona strefa Schengen

Europejski system zarządzania granicami wdrożony przez państwa członkowskie skutecznie umożliwił setkom milionów osób odbycie podróży do strefy Schengen w 2022 r. To osiągnięcie stanowi rezultat wspólnego zobowiązania do uczynienia z UE najatrakcyjniejszego docelowego miejsca podróży na świecie poprzez tworzenie warunków sprzyjających szybkiemu i bezpiecznemu przekraczaniu granic. Dlatego też tak istotne jest zagwarantowanie, aby środki służące zarządzaniu granicami zewnętrznymi były odpowiednio dostosowane do potrójnego celu obejmującego ułatwianie podróżowania, poprawę bezpieczeństwa i zarządzanie migracjami.

Choć niemal wszyscy obywatele państw niebędących członkami UE przybywają do UE legalnymi drogami migracji, w 2022 r. poziom migracji nieuregulowanej był najwyższy od 2016 r. 16 – Frontex odnotował 330 000 przypadków nielegalnego przekroczenia granicy. Liczba przypadków nielegalnego przekroczenia granicy wzrosła w porównaniu z poprzednimi latami na niemal wszystkich dotychczas wykorzystywanych szlakach migracyjnych. Mimo że wartość ta jest o 66 % wyższa w porównaniu z 2021 r., wciąż daleko jej do poziomów odnotowywanych w 2015 r. 17 . Wzrost liczby przybywających osób o nieuregulowanym statusie wynikał w dużej mierze z niekorzystnych okoliczności zachodzących w europejskim sąsiedztwie i poza nim, które doprowadziły również do zauważalnego nasilenia zjawiska wtórnej migracji nieuregulowanej, zwłaszcza na szlaku zachodniobałkańskim, który odpowiadał za 43 % wszystkich przypadków nielegalnego wjazdu w 2022 r. Szlak środkowośródziemnomorski był drugim pod względem popularności szlakiem migracyjnym w ujęciu bezwzględnym – natężenie ruchu na tym szlaku wzrosło o 56 % w porównaniu z 2021 r. Wzrost natężenia migracji nieuregulowanej wygenerował również dodatkowe ryzyko, ponieważ migranci o nieuregulowanym statusie są podatni na wykorzystywanie, a próby przekroczenia granicy – zarówno drogą morską, jak i drogą lądową – są niebezpieczne.

W lutym 2023 r. Rada Europejska przeprowadziła analizę sytuacji w zakresie migracji i zgodziła się zintensyfikować i przyspieszyć prowadzone działania przy wykorzystaniu ambitnego zestawu środków operacyjnych w dziedzinie migracji i zarządzania granicami. Zmiany i postępy dokonane na przestrzeni ostatnich miesięcy potwierdziły, że – w porównaniu z latami 2015–2016 – Unia jest obecnie lepiej przygotowana do wspólnego zapobiegania zjawisku wtórnego przemieszczania się dzięki wzmocnieniu kontroli na granicach zewnętrznych UE, a także do przeprowadzania skuteczniejszych operacji w zakresie powrotów i readmisji. Na przestrzeni ostatnich miesięcy podejmowano starania na rzecz poprawy zdolności na granicach oraz udzielano wsparcia przy zakupie teleinformatycznych systemów nadzoru na granicach zewnętrznych. W tym celu Komisja finalizuje prace nad otwartym zaproszeniem do wyrażenia zainteresowania w ramach instrumentu tematycznego IZGW, aby wesprzeć państwa członkowskie doświadczające presji na konkretnych odcinkach zewnętrznej granicy lądowej oraz aby wprowadzić nowe lub rozbudować bądź zmodernizować już istniejące systemy nadzoru. Co więcej, środki wdrożone w latach 2022–2023 w kontekście planu działania na rzecz Bałkanów Zachodnich, takie jak lepsze dostosowanie partnerów z Bałkanów Zachodnich do polityki wizowej UE 18 , przyniosły już obiecujące pierwsze rezultaty w postaci zmniejszenia liczby osób z tych regionów przekraczających granice Unii w niedozwolony sposób 19 . W grudniu 2022 r. Frontex rozszerzył ponadto swoją wspólną operację w Serbii na granicę z Węgrami, co stanowiło uzupełnienie wsparcia zapewnianego już na granicy z Bułgarią. Agencja ta rozpoczęła również wspólne operacje w Mołdawii (kwiecień 2022 r.) i Macedonii Północnej (kwiecień 2023 r.). Komisja oczekuje na przyjęcie umów o statusie wynegocjowanych z Czarnogórą i Albanią w 2023 r., a także na rozpoczęcie negocjacji z Serbią oraz Bośnią i Hercegowiną odpowiednio w sprawie odnowienia umów o statusie i zawarcia nowych umów. Pomogą one skuteczniej sprostać wyzwaniu migracji nieuregulowanej, wykorzystując pełny potencjał Agencji do pracy z państwami trzecimi i w tych państwach.

Ponadto realizowane obecnie działania na rzecz nawiązania współpracy z priorytetowymi państwami trzecimi będą służyły ograniczeniu wyjazdów o nieuregulowanym charakterze do UE i propagowaniu powrotów, a także legalnych dróg migracji, zgodnie z planem działania UE dotyczącym środkowego regionu Morza Śródziemnego i poszczególnymi inicjatywami Drużyny Europy. Na przykład realizowany jest pierwszy etap nowego pakietu ochrony granic Egiptu, nawiązano partnerstwo operacyjne na rzecz przeciwdziałania przemytowi z Tunezją i planowane jest kolejne z Egiptem. Opierając się na tych pozytywnych zmianach i mając na celu ustanowienie ogólnounijnych środków na rzecz utrzymania integralności i funkcjonalności strefy Schengen, Komisja pracuje również nad przygotowaniem planów działania dotyczących szlaku wschodniośródziemnomorskiego oraz atlantyckiego i zachodniośródziemnomorskiego.

Obecnie konieczne jest utrzymanie tempa działań i Komisja wzywa Radę ds. Schengen do podsumowania środków operacyjnych, które UE wspólnie wdraża po nadzwyczajnym posiedzeniu Rady Europejskiej z lutego. W szczególności Frontex powinien przedstawić sprawozdanie na temat ustaleń poczynionych w celu zwiększenia rozmieszczenia (przeniesienia) personelu i sprzętu z myślą o wzmocnieniu najważniejszych odcinków granic zewnętrznych w 2023 r. oraz na temat kroków, które zostaną podjęte wspólnie z państwami członkowskimi, aby zapewnić dostępność niezbędnych zdolności.

Rozwój sytuacji w ostatnim roku po raz kolejny uwidocznił pilną potrzebę szybkiego przyjęcia wniosków ustawodawczych towarzyszących paktowi o migracji i azylu umożliwiających zarządzanie migracją nieuregulowaną i azylem, wzmocnienie kontroli granicznych i zwalczanie przemytu migrantów w sposób strategiczny, spójny i skuteczny. Aby wesprzeć bardziej stabilną i silniejszą strefę Schengen, Komisja wzywa Parlament Europejski i Radę do szybkiego przyjęcia nowego kodeksu granicznego Schengen, w szczególności rozporządzenia w sprawie kontroli przesiewowej i rozporządzenia Eurodac.

Skuteczna administracja zarządzaniem granicami i powrotami

W marcu 2023 r. Komisja ustanowiła pierwszą wieloletnią politykę strategiczną 20 w zakresie europejskiego zintegrowanego zarządzania granicami, która ma zostać wdrożona przez Europejską Straż Graniczną i Przybrzeżną w ciągu najbliższych pięciu lat. Decyzja ta jest istotnym krokiem w staraniach na rzecz wzmocnienia strefy Schengen i zapewnienia skutecznego zarządzania jej granicami, co stanowi realizację jednego z działań priorytetowych określonych w sprawozdaniu w sprawie stanu strefy Schengen z 2022 r. Ten cykl polityki jest wynikiem procesu szeroko zakrojonych konsultacji między instytucjami, który zaowocował wspólną wizją zarządzania granicami zewnętrznymi. Zapewnia on skoordynowane ramy gwarantujące, że wszystkie działania państw członkowskich i Fronteksu – od ochrony granic po przez zwalczanie przemytu i powroty – są prowadzone zgodnie z tym samym zestawem wspólnych zasad i przynoszą wymierne wyniki w terenie. Te ramy zarządzania zostaną dodatkowo wzmocnione w drodze strategii technicznej i operacyjnej, która ma zostać opracowana przez Frontex do września 2023 r.

Właściwe funkcjonowanie zarządzania granicami UE i powrotów wymaga również skutecznego krajowego systemu zarządzania w każdym państwie członkowskim. Oceny Schengen przeprowadzone w 2022 r. potwierdziły, że złe zarządzanie i ograniczone podejście strategiczne w niektórych państwach członkowskich mają negatywny wpływ na kontrolę graniczną i działania związane z powrotami. W kilku państwach członkowskich stwierdzono także ograniczoną współpracę między organami w zakresie działań związanych z granicami i powrotami, co dodatkowo utrudnia skuteczną reakcję operacyjną. Jeżeli chodzi o zarządzanie granicami, część państw członkowskich wzmocniła zarządzanie na poziomie krajowym, na przykład poprzez ustanowienie jednostek ds. strategicznej koordynacji, natomiast inne państwa stosują bardziej zdecentralizowane podejście, co może prowadzić do występowania wyzwań dotyczących strategicznej koordynacji kontroli granicznej.

W dziedzinie powrotów nieustanne rozdrobnienie rozwiązań, reakcje ad hoc i brak planowania strategicznego uniemożliwiają państwom członkowskim kompleksowe uproszczenie procedur krajowych, pracę nad realizacją priorytetów i jak najlepsze wykorzystanie (ograniczonych) dostępnych zasobów.

Chociaż nie ma jednego rozwiązania ani modelu instytucjonalnego, krajowy system każdego państwa członkowskiego powinien być skuteczny w niwelowaniu istniejących luk, usprawnianiu starań i koordynowaniu działań wszystkich odpowiednich zaangażowanych organów w celu skutecznego zarządzania granicami zewnętrznymi i przeprowadzania powrotów. Rewizja krajowych strategii zintegrowanego zarządzania granicami do marca 2024 r. stwarza wyjątkową okazję do wzmocnienia zarządzania na poziomie krajowym i dalszego udoskonalenia strategicznego planowania krajowych zdolności w zakresie kontroli granicznej i powrotów, a także do ustanowienia krajowych planów awaryjnych.

W związku z tym, aby zapewnić wystarczającą liczbę odpowiednio wyszkolonego personelu, sprzęt i infrastrukturę do skutecznego wspierania realizacji krajowych strategii w zakresie europejskiego zintegrowanego zarządzania granicami zarówno w odniesieniu do działań związanych z granicami, jak i powrotami, państwa członkowskie powinny do marca 2024 r. wprowadzić odpowiednie rozwiązania finansowe i operacyjne, w tym dotyczące wykorzystania funduszy UE, w celu wdrożenia istniejących krajowych planów rozwoju zdolności.

Co więcej, aby zagwarantować dostępność wspólnych zdolności w przyszłości i po przygotowaniu przeglądu krajowych planów rozwoju zdolności, Frontex musi przyjąć plan działania w zakresie zdolności na potrzeby dalszego kierowania rozwojem personelu i sprzętu Europejskiej Straży Granicznej i Przybrzeżnej w nadchodzących latach z myślą o zapewnieniu, by zarówno Frontex, jak i organy państw członkowskich mogły wykonywać swoje zadania związane z zarządzaniem granicami i powrotami.

W kierunku najbardziej zaawansowanego zarządzania granicami na świecie

Uruchomienie odnowionego Systemu Informacyjnego Schengen w marcu 2023 r. jest podstawą do stworzenia najbardziej zaawansowanego systemu zarządzania granicami na świecie. Zaktualizowany system wzmacnia zarządzanie granicami zewnętrznymi i zapewnia dodatkowe możliwości transgranicznej współpracy operacyjnej w strefie Schengen. Osiągnięcie to stanowi realizację jednego z głównych celów określonych w sprawozdaniu w sprawie stanu strefy Schengen z 2022 r. Dzięki rozszerzonym funkcjom systemu możliwe jest teraz lepsze wykrywanie i zatrzymywanie osób podróżujących pod fałszywym nazwiskiem.

Pełen potencjał nowych narzędzi można wykorzystać wyłącznie wówczas, gdy zostaną one w całości wdrożone przez wszystkie państwa strefy Schengen. Ponadto państwa członkowskie muszą wdrożyć również istniejące funkcje, aby zapewnić równe warunki działania i pełną wzajemność w UE i strefie Schengen. W szczególności w ramach ocen Schengen z 2022 r. ujawniono, że nie wszystkie państwa członkowskie wprowadziły niezbędne narzędzia i procedury służące zapewnieniu, aby wszystkie istotne informacje, w tym odciski palców i fotografie, były zamieszczane w Systemie Informacyjnym Schengen przy tworzeniu wpisów lub były dostępne dla użytkowników końcowych. Uniemożliwia to funkcjonariuszom policji i straży granicznej dokładną identyfikację osoby, której dotyczy wpis, i podjęcie odpowiednich działań. Co więcej, w ocenach z 2022 r. podkreślono, że państwa członkowskie w coraz większym stopniu korzystają z automatycznego systemu identyfikacji daktyloskopijnej, ale w niektórych państwach członkowskich nadal istnieje możliwość poprawy w tym względzie 21 . Niesystematyczne korzystanie z systemu stwarza ryzyko, że osoby, których dotyczy wpis, mogą uniknąć wykrycia dzięki użyciu sfałszowanych dokumentów.

Wraz z innymi wielkoskalowymi systemami informatycznymi System Informacyjny Schengen umożliwi łatwe podróżowanie po całej strefie Schengen, gwarantując jednocześnie najwyższy poziom bezpieczeństwa wewnętrznego oraz zarządzania legalną i nieuregulowaną migracją. Jednym z głównych priorytetów pozostaje wdrożenie systemu wjazdu/wyjazdu oraz europejskiego systemu informacji o podróży oraz zezwoleń na podróż. W konkluzjach Rady Europejskiej z lutego potwierdzono konieczność jak najszybszego uruchomienia tych systemów w celu zapewnienia pełnej i skutecznej kontroli granic zewnętrznych. W ostatnim roku państwa członkowskie, eu-LISA i Komisja nadal zwiększały starania na rzecz wdrożenia tej nowej architektury informatycznej i jej interoperacyjności, prowadząc do powstania najbardziej zaawansowanego technologicznie systemu zarządzania granicami na świecie. Niezwykle istotne jest, aby eu-LISA i pozostałe odpowiednie zainteresowane strony podjęły niezbędne kroki zgodnie z zakresem swoich obowiązków w celu uniknięcia dalszych opóźnień, które mogłyby wywołać efekt domina w odniesieniu do innych systemów. W tym celu eu-LISA musi jak najszybciej dostarczyć brakujący zasadniczy centralny element systemu wjazdu/wyjazdu, aby umożliwić państwom członkowskim przeprowadzenie testów ich krajowego rozwoju technicznego i poczynienie postępów w przygotowaniach do korzystania z systemu.

Wspólne starania na rzecz skuteczniejszego unijnego systemu powrotów 

W ostatnim roku nastąpiły postępy w pracach w tej dziedzinie i wspólny unijny system powrotów nabiera kształtu zgodnie z działaniami priorytetowymi określonymi w sprawozdaniu w sprawie stanu strefy Schengen z 2022 r. Wdrażanie strategia UE na rzecz dobrowolnych powrotów i reintegracji z 2021 r. 22 przebiega sprawnie. W 2022 r. utrzymała się pozytywna tendencja dobrowolnych powrotów jako preferowanego wariantu powrotu obywateli państw trzecich bez statusu prawnego, przy czym dobrowolne powroty stanowiły 56 % wszystkich przeprowadzonych powrotów 23 . Tendencja ta trwała mimo niemal całkowitego zniesienia ograniczeń związanych z COVID-19 dotyczących przymusowych powrotów. Od kwietnia 2022 r. Frontex dostarcza państwom członkowskim ujednolicone pakiety służące wsparciu reintegracji osób powracających do krajów pochodzenia, aby dodatkowo wzmocnić spójne podejście europejskie. Państwa członkowskie aktywniej angażują się we wspólne usługi reintegracyjne Agencji, a Frontex zwiększa zasięg geograficzny 24 oraz zakres tych usług.

Całkowita liczba skutecznych powrotów przeprowadzonych w 2022 r. (około 78 000 25 ) pozostała jednak niska, biorąc pod uwagę, że w 2022 r. około 420 000 obywateli państw trzecich 26 poproszono o opuszczenie UE i strefy Schengen. Chociaż współpraca z niektórymi państwami trzecimi w zakresie readmisji ogranicza możliwości przeprowadzania powrotów, w ramach ocen Schengen z 2022 r. potwierdzono tendencję obserwowaną w ostatnich latach, wskazując na utrzymujące się wyzwania związane z barierami krajowymi, które zmniejszają skuteczność procedur powrotu. Wciąż istnieją praktyczne przeszkody – ograniczone zdolności operacyjne, uciążliwe procedury krajowe – które sprawiają, że państwa członkowskie nie dość szybko wydają decyzje nakazujące powrót migrantów o nieuregulowanym statusie. To z kolei znacząco utrudnia wszczęcie niezbędnych procedur i skuteczne przeprowadzanie powrotów. Ma to również negatywny wpływ na wartość dodaną zaktualizowanego Systemu Informacyjnego Schengen, ponieważ ogranicza możliwość wprowadzenia wpisów dotyczących powrotów. Co więcej, skuteczna współpraca między różnymi podmiotami krajowymi w obszarze powrotów 27 nadal nie jest wystarczająca, co w połączeniu z brakiem zintegrowanych systemów informatycznych do zarządzania sprawami powoduje luki, nieodpowiednie działania następcze i brak efektywności. Doradztwo w zakresie powrotów nadal nie jest powszechnie dostępne we wszystkich państwach członkowskich.

Złożoność powrotów wyraźnie wymaga usystematyzowanej współpracy, regularnej wymiany informacji, wspólnych priorytetów i bardziej strategicznego wykorzystania zasobów. Ustanowiona niedawno strategia operacyjna na rzecz skuteczniejszych powrotów 28 ma na celu zniwelowanie tej zasadniczej luki i wzmocnienie spójności starań państw członkowskich. Komisja wzywa wszystkie państwa członkowskie do pełnego wykorzystania dyskusji, praktycznego wsparcia i współpracy w ramach sieci wysokiego szczebla ds. powrotów i koordynatora ds. powrotów. Skuteczne świadczenie doradztwa w zakresie powrotów ma pozostać jedną z najważniejszych kwestii dla sieci wysokiego szczebla w celu zapewnienia, aby wszystkie państwa członkowskie prowadziły doradztwo w zakresie powrotów w ramach profilu zawodowego i miały pełną świadomość wszystkich dostępnych narzędzi i szkoleń Ponadto podczas drugiego cyklu Schengen sieć wysokiego szczebla musi przeanalizować praktyczne rozwiązania stwierdzonych utrzymujących się uchybień w oparciu o doświadczenia i dobre praktyki państw członkowskich. Oceny Schengen, które będą przeprowadzane od 2023 r., przyczynią się do tych prac poprzez wsparcie opracowania wspólnych ram oceny wyników w dziedzinie powrotów.

Jako organ operacyjny polityki powrotowej UE Frontex odgrywa zasadniczą rolę w tym względzie. Stały wzrost liczby powrotów koordynowanych przez Frontex jest niezwykle pozytywną zmianą (31 % w 2022 r. w porównaniu z 22 % w 2021 r. i 17 % w 2020 r.), tym bardziej, że wiąże się z coraz większym odsetkiem dobrowolnych powrotów (+109 % w 2022 r. w porównaniu z 2021 r.). Prowadzone przez Frontex operacje powrotowe do Albanii, Nigerii i Bangladeszu są charakterystycznymi cechami skutecznego europejskiego systemu i konieczne jest dalsze rozszerzanie jego zasięgu na nowe państwa trzecie. Agencja powinna również nadal wspierać państwa członkowskie w opracowywaniu, wdrażaniu i harmonizacji systemów informatycznych do zarządzania sprawami dotyczącymi powrotów na poziomie UE.

Ryzyko, że nasza reakcja będzie niewystarczająca, będzie się utrzymywać, dopóki nie będziemy mieć wzmocnionych i skuteczniejszych ram prawnych, dzięki którym wspólny unijny system będzie bardziej solidny i odporny. W tym celu zasadnicze znaczenie ma przyspieszenie prac nad paktem o migracji i azylu, w tym rozpoczęcie negocjacji w sprawie przekształconej dyrektywy powrotowej, a także nad skuteczniejszą współpracą z państwami trzecimi.

Ramka 2. Zwiększenie skuteczności powrotów dzięki zaktualizowanemu Systemowi Informacyjnemu Schengen Uruchomienie odnowionego Systemu Informacyjnego Schengen (SIS) w marcu 2023 r. pomoże usprawnić skuteczny powrót obywateli państw trzecich podlegających decyzji nakazującej powrót oraz monitorowanie wykonywania decyzji. Państwa członkowskie są teraz zobowiązane do umieszczania wpisów dotyczących powrotów w Systemie Informacyjnym Schengen. Ułatwi to wykrywanie osób powracających, które uciekają podczas kontroli migracyjnych i odpraw granicznych, a także pomoże zniechęcić osoby powracające do wtórnych przepływów. Ułatwi to również państwom członkowskim wzajemne uznawanie decyzji nakazujących powrót, ponieważ będą one teraz mogły sprawdzić w Systemie Informacyjnym Schengen, czy decyzja nakazująca powrót została wydana w innym państwie członkowskim. W ramach kolejnego kroku w kierunku wspólnego unijnego systemu powrotów Komisja wydała w marcu 2023 r. zalecenie w sprawie wzajemnego uznawania decyzji nakazujących powrót i przyspieszonych powrotów 29 , w którym przedstawiła wytyczne dla państw członkowskich dotyczące sposobu zwiększenia skuteczności procedur powrotu, w tym poprzez wzajemne uznawanie decyzji nakazujących powrót. Komisja przewodzi intensywnym dyskusjom z państwami członkowskimi na temat wdrożenia zalecenia i nowych możliwości wynikających z uruchomienia odnowionego Systemu Informacyjnego Schengen. W drodze dyskusji na temat różnych aspektów zalecenia w grupie kontaktowej ds. dyrektywy powrotowej w marcu, grupie roboczej IMEX Rady w kwietniu i SCIFA w maju Komisja i państwa członkowskie dalej analizowały wymianę najlepszych praktyk i określanie konkretnych praktycznych kroków na przyszłość. W ramach wdrażania strategii operacyjnej sieć wysokiego szczebla ds. powrotów, pod przewodnictwem koordynatora ds. powrotów, będzie kontynuować dyskusję na ten temat w czerwcu.

Wzmożona ochrona praw podstawowych podczas działań związanych z granicami i powrotami

Przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości musi być przede wszystkim jednolitym obszarem, w którym chronione są podstawowe prawa i wolności. UE i państwa członkowskie potwierdziły swoje zdecydowane zaangażowanie w skuteczne i bezpieczne zarządzanie granicami zewnętrznymi i działania związane z powrotami przy jednoczesnej ochronie praw podstawowych. W wieloletniej polityce strategicznej w zakresie zintegrowanego zarządzania granicami podkreślono konieczność, aby wszystkie podmioty unijne i krajowe skutecznie przestrzegały praw podstawowych podczas działań związanych z granicami i powrotami, korzystając z solidnych struktur gwarantujących dostęp do ochrony międzynarodowej, poszanowanie zasady non-refoulement, a także zapewniających odpowiednie warunki w wyjątkowych przypadkach, w których zatrzymanie obywateli państw trzecich staje się niezbędne zgodnie z prawem UE. W 2022 r. Frontex zatrudnił 46 obserwatorów praw podstawowych 30 . Krajowe mechanizmy monitorowania praw podstawowych, zaproponowane w rozporządzeniu w sprawie kontroli przesiewowej, zwiększają przejrzystość i rozliczalność na granicach UE. Chorwacja jako pierwsza ustanowiła niezależny mechanizm monitorowania w czerwcu 2022 r., który został odnowiony w listopadzie za pomocą nowych elementów, takich jak niezapowiedziane wizyty na zielonych granicach. Ponadto oceny z 2022 r. wykazały, że choć warunki zatrzymania nadal wymagają poprawy w niektórych państwach członkowskich, istnieją również pozytywne przykłady ośrodków odzwierciedlające administracyjny charakter zatrzymania.

Ramka 3. Priorytety dotyczące zarządzania granicami i powrotów 1.Wdrożenie i konsolidacja strategicznej administracji europejskiego zintegrowanego zarządzania granicami poprzez ustanowienie technicznej i operacyjnej strategii Fronteksu do września 2023 r. oraz dostosowanie krajowych strategii państw członkowskich do marca 2024 r. 2.Wzmocnienie krajowej administracji zarządzania granicami i powrotami oraz koordynacja procesów strategicznych, takich jak planowanie europejskich i krajowych zdolności w zakresie kontroli granicznej i powrotów, przy pełnym wykorzystaniu oferowanego wsparcia UE, w tym za pośrednictwem sieci wysokiego szczebla ds. powrotów i koordynatora ds. powrotów. 3.Poprawa jakości odpraw granicznych i ochrony granic poprzez zapewnienie wystarczającej liczby wyszkolonych pracowników, skutecznych procedur, odpowiedniego wykorzystania systemów informatycznych i zacieśnienia współpracy z państwami trzecimi. 4.Zwiększenie europejskiej i krajowej orientacji sytuacyjnej dzięki wdrożeniu analizy ryzyka i wymiany informacji w ramach europejskiego systemu ochrony granicy. 5.Systematyczne wydawanie decyzji nakazujących powrót obywatelom państw trzecich bez prawa do pozostania oraz zapewnienie odpowiednich działań następczych w związku z ich wykonaniem, zniwelowanie istniejących luk między azylem a powrotem oraz wprowadzenie skutecznych systemów informatycznych do zarządzania sprawami dotyczącymi powrotów. 6.Pełne wykorzystanie nowych funkcji Systemu Informacyjnego Schengen do celów powrotów z myślą o zwiększeniu korzystania z wzajemnego uznawania decyzji nakazujących powrót i całkowitym zmaksymalizowaniu możliwości wynikających z zalecenia Komisji w sprawie wzajemnego uznawania decyzji nakazujących powrót i przyspieszonych powrotów.

Stopniowe zniesienie długoterminowych kontroli na granicach wewnętrznych

Strefa Schengen wymaga wspólnego i skoordynowanego podejścia do sytuacji, w których istnieje ryzyko znaczącego wpływu na bezpieczeństwo i dobrostan mieszkańców UE. Chociaż tymczasowe przywrócenie kontroli na granicach wewnętrznych może zostać wdrożone w wyjątkowych okolicznościach, nie może to naruszać samej zasady braku kontroli na granicach wewnętrznych 31 .Wyjątki i odstępstwa od tego prawa podlegają wykładni ścisłej w przypadku wystąpienia konieczności zareagowania na poważne zagrożenie dla porządku publicznego lub bezpieczeństwa wewnętrznego. W celu realizacji tego zasadniczego priorytetu określonego w pierwszym sprawozdaniu w sprawie stanu strefy Schengen podjęto znaczące kroki. Pozostaje jednak jeszcze wiele do zrobienia, aby zapewnić stosowanie kontroli na granicach wewnętrznych jedynie w ostateczności.

W ostatnim roku państwa członkowskie były zmuszone do przywrócenia lub przedłużenia kontroli na granicach wewnętrznych w 28 sytuacjach, z których 19 jest związanych z przedłużeniem dotychczasowych długoterminowych kontroli na granicach wewnętrznych obowiązujących od 2015 r. Od października 2022 r. koordynator ds. Schengen prowadzi ścisły dialog z Austrią, Danią, Francją, Niemcami, Norwegią i Szwecją, a także z państwami członkowskimi, których dotyczą te kontrole. W celu opracowania planu działania na rzecz jak najszybszego odejścia od kontroli na granicach wewnętrznych zorganizowano szereg spotkań dwustronnych, trójstronnych i wielostronnych, aby lepiej zrozumieć charakter zagrożeń, o których powiadomiło te sześć państw, oraz określić bardziej ukierunkowane i skuteczne alternatywne środki ich zwalczania. Późniejsze zniesienie kontroli przez Austrię i Czechy na granicy ze Słowacją oraz przez Danię na granicy ze Szwecją wskazuje, że takie alternatywne środki są dostępne i dowodzi wartości dialogu i wymiany dobrych praktyk.

Spotkania te uwidoczniły również, że państwa członkowskie nadal borykają się z poważnymi zagrożeniami bezpieczeństwa wewnętrznego i porządku publicznego, które wymagają podjęcia działań. Ponadto zgłaszane kontrole na granicach wewnętrznych znacznie się różnią pod względem intensywności i często stanowią uzupełnienie pozostałych środków stosowanych w celu zwalczania zidentyfikowanych zagrożeń. Niektóre państwa członkowskie prowadzą trójstronne patrole w pociągach, na przykład na połączeniach kolejowych między Austrią, Niemcami i Węgrami, a także między Austrią, Włochami i Niemcami, a inne ustanowiły wspólne patrole. Austria, Chorwacja i Słowenia utworzyły również sieć współpracy policyjnej z partnerami z Bałkanów Zachodnich, co pomaga zapobiegać wjazdowi migrantów o nieuregulowanym statusie z tego regionu, a tym samym przyczynia się do wyeliminowania jednej z powtarzających się przyczyn przywracania kontroli granicznych. W przypadku Danii kontrole są przeprowadzane na podstawie systemu rozpoznawania tablic rejestracyjnych wdrożonego przez organy duńskie na granicy lądowej z Niemcami, co pozwala na ukierunkowane kontrole konkretnych, podejrzanych pojazdów zamiast systematycznych kontroli granicznych. Zacieśnienie współpracy transgranicznej między Austrią i Czechami doprowadziło do zniesienia kontroli granicznych ze Słowacją w lutym 2023 r. Rozszerzenie tych dobrych praktyk transgranicznej współpracy policyjnej na wszystkie odpowiednie odcinki granicy powinno spowodować zastąpienie dotychczasowych kontroli na granicach wewnętrznych alternatywnymi środkami i umożliwić zapewnienie wysokiego poziomu bezpieczeństwa na całym terytorium Schengen.

Ramka 4. Zmiany dotyczące kontroli na granicach wewnętrznych Między kwietniem a majem 2023 r. Austria, Dania, Francja, Niemcy, Norwegia i Szwecja powiadomiły Komisję o przywróceniu kontroli na granicach wewnętrznych na sześć miesięcy (od końca kwietnia/połowy maja do końca października/połowy listopada 2023 r.). Z jednej strony powiadomienia te odzwierciedlają starania podejmowane przez te państwa członkowskie w ostatnich kilku miesiącach mające na celu ograniczenie skutków kontroli dla korzystania ze swobody przemieszczania się. W szczególności część państw członkowskich zniosła kontrole na niektórych odcinkach granicy lub jest w trakcie wprowadzania środków, które mogą wkrótce doprowadzić do zniesienia kontroli. Na przykład Dania ograniczyła obecnie kontrole graniczne do granic z Niemcami, na których są one przeprowadzane w formie kontroli wyrywkowych, i zniosła kontrole na granicy ze Szwecją. Co więcej, Komisja oczekuje, że planowane na sierpień 2023 r. wejście w życie nowego szwedzkiego prawa krajowego umożliwiającego kontrole policyjne w strefach przygranicznych, zgodnie z zaleceniem Rady 2017/820 z dnia 12 maja 2017 r. 32 , pozwoli na zwalczanie zidentyfikowanych zagrożeń bez konieczności przywracania kontroli na granicach wewnętrznych. Ponadto, jak określono powyżej, niektóre państwa członkowskie wyjaśniły w swoich powiadomieniach także przydatne środki alternatywne, które zaczęły wdrażać, i wskazały, że będą dążyć do ich dalszego udoskonalenia. Komisja jest gotowa wesprzeć wszystkie zainteresowane państwa członkowskie w dalszym opracowywaniu alternatywnych środków, aby pomóc ograniczyć wpływ na transgraniczne stosunki społeczno-gospodarcze i ułatwić zniesienie kontroli. Z drugiej strony niezbędne są dalsze informacje od wszystkich państw członkowskich, aby lepiej zrozumieć powody podjętych decyzji, wpływ przywrócenia kontroli granicznych w terenie oraz jakie alternatywne środki mogłyby pomóc w zwalczaniu konkretnych zagrożeń, w obliczu których stoją obecnie te państwa członkowskie. Powinno to umożliwić Komisji ocenienie, w jakim stopniu zagrożenia przedstawione przez państwa członkowskie można uznać za nowe przyczyny w porównaniu z zagrożeniami przedstawionymi wcześniej, a także czy kontrole graniczne przywrócone w odpowiedzi na te zagrożenia są konieczne i proporcjonalne. W tym kontekście Komisja zauważa, że niektóre informacje związane z zagrożeniami bezpieczeństwa mają charakter wrażliwy, co uniemożliwia zainteresowanym państwom członkowskim publiczne udostępnianie tych informacji. Z tego względu Komisja rozpocznie formalny proces konsultacji na mocy art. 27 kodeksu granicznego Schengen ze wszystkimi zainteresowanymi państwami członkowskimi, korzystając z konstruktywnego dialogu, który miał miejsce do tej pory. W ramach tego procesu konsultacji Komisja należycie uwzględni wszystkie opinie wyrażone przez państwa członkowskie, których dotyczą obecne kontrole. W szczególności 26 kwietnia 2023 r. Komisja otrzymała opinię od Słowenii dotyczącą przywrócenia kontroli na granicy austriacko-słoweńskiej, która będzie przedmiotem konsultacji z Austrią. Jeżeli konsultacje te potwierdzą, że państwa członkowskie przedłużają kontrole na granicach wewnętrznych w sposób, który nie jest konieczny i proporcjonalny, i który nie jest uzasadniony istnieniem nowego poważnego zagrożenia mającego wpływ na porządek publiczny lub bezpieczeństwo wewnętrzne 33 , Komisja jest gotowa skorzystać z pozostających do jej dyspozycji środków prawnych. Ponadto Komisja podkreśla, że w pełni funkcjonująca strefa Schengen ma istotne znaczenie dla obywateli UE i zachęca państwa członkowskie do nieustannego monitorowania zmian zidentyfikowanych zagrożeń oraz do odzwierciedlania ustaleń w stosowanych środkach.

4.Pełne wykorzystanie potencjału Schengen z myślą o bezpiecznej przestrzeni swobodnego przepływu

Handel ludźmi, nielegalny obrót środkami odurzającymi i bronią palną, cyberprzestępczość i terroryzm nadal są głównymi zagrożeniami dla bezpieczeństwa wewnętrznego strefy Schengen. Przestępczość zorganizowana pociąga za sobą ogromne koszty ekonomiczne i ludzkie dla społeczeństwa. Szacuje się, że straty gospodarcze spowodowane przestępczością zorganizowaną i korupcją wynoszą od 218 do 282 mld EUR rocznie 34 .

Zwalczanie przestępczości zorganizowanej

Ilość niedozwolonych środków odurzających dostępnych w Europie, w szczególności kokainy z Ameryki Południowej, osiągnęła rekordowy poziom. Chociaż zdecydowana większość handlu odbywającego się przez unijne porty – krytyczną infrastrukturę zapewniającą sprawne funkcjonowanie rynku wewnętrznego – jest legalna, porty wykorzystuje się również do przemieszczania nielegalnych towarów do UE i są one podatne na infiltrację przez siatki przestępcze. Sama liczba kontenerów (ponad 90 mln) przeładowywanych każdego roku i niski ich odsetek (między 2 % a 10 %), który można fizycznie skontrolować, sprawiają, że wykrywanie nielegalnych towarów jest niezwykle trudne 35 . Szacuje się, że nielegalny obrót środkami odurzającymi generuje w UE roczne przychody w wysokości 30 mld EUR 36 . Infiltracja legalnej gospodarki i struktury społecznej przez przestępców ma daleko idące i destabilizujące skutki dla społeczeństwa, praworządności i zaufania do organów publicznych. Komisja analizuje potencjalne nowe inicjatywy polityczne dotyczące likwidacji siatek przestępczych i nielegalnego obrotu środkami odurzającymi w ramach strategii UE w dziedzinie narkotyków i Planu działania UE w zakresie środków odurzających na lata 2021–2025.

Ramka 5. Tematyczna ocena Schengen dotycząca nielegalnego obrotu środkami odurzającymi Zgodnie z rocznym programem oceny Schengen na rok 2023 37 w 2023 r. przeprowadzana jest ocena tematyczna w dziedzinie współpracy policyjnej, pozwalająca na określenie najlepszych praktyk państw członkowskich stojących w obliczu podobnych wyzwań w zakresie zwalczania przemytu narkotyków do UE, w szczególności przemytu narkotyków w dużych ilościach. Ocenie poddane zostaną krajowe zdolności państw członkowskich w obszarze współpracy policyjnej, ochrony granic zewnętrznych i zarządzania systemami informatycznymi. Szczególna uwaga zostanie poświęcona współpracy policyjnej określonej w dorobku Schengen, czyli: wymianie informacji do celów zapobiegania przestępstwom i ich wykrywania między odpowiednimi organami ścigania (w tym organami celnymi) na poziomie krajowym i europejskim/międzynarodowym; współpracy i koordynacji transgranicznych działań operacyjnych (takich jak ochrona, dostawy niejawnie nadzorowane i wspólne operacje); ukierunkowaniu na porty i analizie ryzyka; zasobom ludzkim i szkoleniom; strategiom antykorupcyjnym i wywiadowi morskiemu w zakresie przestępczości. Wyniki tej oceny spodziewane są pod koniec 2023 r. i zostaną przedstawione na marcowym posiedzeniu Rady ds. Schengen oraz na forum Schengen na początku 2024 r.

Zorganizowane grupy przestępcze stosują ogromną przemoc, korupcję i zastraszanie. Łatwy i tani dostęp do broni palnej w niektórych państwach znacznie przyczynia się do nielegalnego handlu bronią palną w całej UE. W 2022 r. Komisja przeprowadziła ocenę przepisów krajowych 38 w celu zapewnienia jednolitego podejścia do kontroli nabywania i posiadania broni, a także odpowiedniej wymiany informacji i śledzenia broni palnej, aby zmniejszyć ryzyko przekierowania jej na nielegalne rynki.

Zakłócanie modeli działalności zorganizowanych grup przestępczych

Zwalczanie grup przestępczych, które działają poza granicami strefy Schengen, wymaga współpracy, jednoczenia działań w krajach pochodzenia, tranzytu i przeznaczenia, łączenia zasobów i koordynowania starań.

Europejska multidyscyplinarna platforma przeciwko zagrożeniom przestępstwami (EMPACT) stała się głównym instrumentem zwalczania przestępczości zorganizowanej w Unii. Każdego roku realizowanych jest niemal 300 działań operacyjnych w ramach wspólnych starań na rzecz tworzenia obrazu wywiadu kryminalnego, prowadzenia dochodzeń i zapewnienia skutecznej reakcji wymiaru sprawiedliwości. W samym 2022 r. te wspólne działania doprowadziły do ponad 10 000 zgłoszonych zatrzymań i zajęcia mienia o wartości 269 mln EUR, co podkreśla znaczący wpływ tych ram dzięki zwiększonemu zaangażowaniu państw członkowskich i partnerów. Aby pomóc w tych staraniach, w 2022 r. państwom członkowskim przyznano 15,7 mln EUR z Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego na dalsze wspieranie projektów i działań w ramach EMPACT.

Rozszerzony mandat Europolu 39 pozwolił na osiągnięcie nowego poziomu w zwalczaniu poważnej i zorganizowanej przestępczości w Europie. Ten wzmocniony mandat upoważnia Agencję do proponowania państwom członkowskim, aby wprowadzały do Systemu Informacyjnego Schengen informacje na temat osób podejrzanych i przestępców przekazane przez państwa spoza UE lub organizacje międzynarodowe. Dzięki informacjom dostarczonym przez partnerów zewnętrznych Europol przyspieszył przetwarzanie list zagranicznych bojowników terrorystycznych z państw trzecich w celu wprowadzenia ich do Systemu Informacyjnego Schengen. Niezbędne są dalsze starania, aby przekształcić Europol z unijnego centrum informacji o przestępstwach w domyślną platformę europejskich rozwiązań policyjnych. Przegląd strategii Europolu 2020+ stwarza okazję do pełnego wykorzystania wzmocnionego mandatu i zasobów Europolu, aby zaspokoić coraz większe potrzeby w zakresie aktywnego rozmieszczania w państwach członkowskich oraz zwiększyć wkład Europolu w bezpieczeństwo w strefie Schengen.

Wymiana informacji

Wymiana danych i istotnych informacji między krajowymi organami ścigania jest warunkiem wstępnym skutecznej współpracy w zakresie zapobiegania przestępczości transgranicznej, jej wykrywania i prowadzenia postępowań przygotowawczych w jej sprawie. System Informacyjny Schengen, będący najpowszechniej wykorzystywanym i największym systemem wymiany informacji w zakresie bezpieczeństwa i zarządzania granicami w Europie, zapewnia organom państw członkowskich dostęp w czasie rzeczywistym do informacji o znaczeniu krytycznym, takich jak wpisy dotyczące osób poszukiwanych, osób zaginionych, skradzionych pojazdów oraz zgubionych lub skradzionych dokumentów. Zasadniczą rolę w tym względzie odgrywają zintegrowane krajowe pojedyncze punkty kontaktowe, centralne organy odpowiedzialne za międzynarodową współpracę policyjną. W ostatnim roku odnotowano pozytywne zmiany polegające na tym, że coraz więcej państw członkowskich wdraża podejście wielopodmiotowe, w ramach którego przedstawiciele różnych organów ścigania (policji, organów celnych, straży granicznej) są przydzielani do pojedynczego punktu kontaktowego. Nadal istnieje możliwość poprawy, w szczególności w przypadku skutecznego i efektywnego przepływu informacji, bezpośredniego i przyjaznego dla użytkownika dostępu do wszystkich odpowiednich baz danych, a także zintegrowanego i zautomatyzowanego systemu zarządzania sprawami.

W najbliższych tygodniach spodziewane jest przyjęcie nowej dyrektywy w sprawie wymiany informacji między organami ścigania 40 . Zapewnia ona organom ścigania lepsze narzędzia do zapobiegania przestępstwom, ich wykrywania i prowadzenia postępowań przygotowawczych w ich sprawie dzięki zagwarantowaniu skutecznego i terminowego przepływu informacji w całej UE. W dyrektywie tej ustanowiono również zasady dotyczące składu krajowego pojedynczego punktu kontaktowego i szkolenia jego personelu, a także przewidziano domyślne korzystanie z aplikacji sieci bezpiecznej wymiany informacji Europolu (SIENA), co wzmocni rolę Europolu jako unijnego centrum informacji dla organów ścigania. W dyrektywie odniesiono się również do uchybień na poziomie krajowym stwierdzonych podczas ocen Schengen w dziedzinie współpracy policyjnej.

W czerwcu 2022 r. Rada przyjęła swój mandat negocjacyjny w sprawie wniosku dotyczącego Prüm II 41 i obecnie Parlament Europejski musi pilnie uczynić to samo, aby wzmocnić wymianę informacji między państwami członkowskimi 42 . Zgodnie ze zobowiązaniem podjętym w sprawozdaniu w sprawie stanu strefy Schengen z 2022 r. Komisja przyjęła w grudniu 2022 r. wnioski dotyczące danych pasażera przekazywanych przed podróżą 43 przewidujące gromadzenie danych na temat wybranych lotów wewnątrzunijnych na potrzeby organów ścigania, a także umożliwiające wspólne przetwarzanie danych w celu skutecznego zwalczania poważnej przestępczości i terroryzmu. W odpowiedzi na wyrażone przez państwa członkowskie potrzeby operacyjne w zakresie przetwarzania danych pasażerów innych rodzajów transportu Komisja przeprowadzi dwa badania dotyczące danych morskich oraz potrzeb organów ścigania związanych z transportem kolejowym i drogowym, aby ocenić konieczność, proporcjonalność i techniczną wykonalność przetwarzania takich danych. Aby zwiększyć zdolność państw stowarzyszonych w ramach Schengen do przetwarzania danych dotyczących przelotu pasażera i w ten sposób zwalczać wspólne zagrożenia bezpieczeństwa, Komisja zaproponuje rozpoczęcie negocjacji w sprawie umów międzynarodowych umożliwiających przekazywanie takich danych z UE.

W epoce cyfrowej niemal każde postępowanie przygotowawcze wymaga zastosowania technologii i narzędzi, w przypadku których także dochodzi do nadużyć do celów przestępczych, co utrudnia skuteczną pracę organów ścigania. Istnieje ryzyko, że przestępcy „zejdą do podziemia” i stworzą internetowe kryjówki sprzyjające bezkarności. Aby temu zapobiec, Komisja, we współpracy z prezydencją Rady, powoła grupę ekspertów wysokiego szczebla ds. dostępu do danych z myślą o skutecznej pracy organów ścigania. Grupa ta przeanalizuje problemy, z którymi mierzą się praktycy organów ścigania, i zaproponuje rozwiązania zapewniające dostęp do danych i zwiększające bezpieczeństwo w epoce cyfrowej.

Maksymalizacja transgranicznej współpracy operacyjnej

Współpraca transgraniczna organów ścigania ma zasadnicze znaczenie dla wspólnego sprostania zagrożeniom bezpieczeństwa i zapewnienia sprawnego funkcjonowania strefy Schengen. Ten zwiększony poziom współpracy służy jako podstawa działań państw członkowskich i z powodzeniem pozwolił zdecydowanej większości z nich uniknąć konieczności stosowania kontroli na granicach wewnętrznych.

Od czasu opublikowania pierwszego sprawozdania w sprawie stanu strefy Schengen państwa członkowskie podejmują wspólne działania, aby zalecenie Rady z czerwca 2022 r. w sprawie współpracy operacyjnej organów ścigania 44 , jedno z głównych działań priorytetowych określonych w sprawozdaniu w sprawie stanu strefy Schengen z 2022 r., stało się rzeczywistością operacyjną. Opierając się na wymianie dobrych praktyk w zakresie wspólnych patroli przeprowadzonej podczas warsztatów zorganizowanych w grudniu 2022 r. przez czeską prezydencję w Radzie UE i Komisję, szereg państw członkowskich pracuje nad zwiększeniem liczby wspólnych patroli z państwami sąsiadującymi. Kolejne takie warsztaty będą wspierać współpracę między praktykami organów ścigania. Postępy poczyniono również w kwestii usuwania przeszkód prawnych i praktycznych, które utrudniają państwom członkowskim pełne wykorzystanie potencjału zalecenia Rady. Projekty finansowane przez UE pomogły państwom członkowskim w stworzeniu wspólnych komisariatów policji, wspólnych szkoleń na temat poszczególnych procedur operacyjnych sąsiadujących państw członkowskich w ramach wspólnych patroli lub innych rodzajów wspólnych operacji oraz w przygotowaniu wspólnych regionalnych analiz ryzyka przestępczości, które umożliwiają lepsze ukierunkowanie wspólnych patroli i operacji. Komisja zapewni dodatkowe finansowanie w 2023 r. w celu zacieśnienia tej współpracy. Odzwierciedlając to zobowiązanie, oceny Schengen przeprowadzone w 2022 r. wykazały znaczny wzrost świadomości istnienia instrumentów UE w zakresie operacyjnej współpracy policyjnej i korzystania z nich. W kilku wewnątrzunijnych strefach przygranicznych odbywają się regularne wspólne spotkania poświęcone planowaniu, wspólne szkolenia i wspólne patrole przeprowadzane na podstawie regionalnej wspólnej analizy ryzyka.

Istnieje jednak znaczna możliwość dalszego zacieśnienia współpracy transgranicznej między organami ścigania w strefie Schengen, co znajduje odzwierciedlenie w ocenach Schengen. W szczególności konieczne jest rozpoczęcie procesu przeglądu dwustronnych i wielostronnych umów między państwami członkowskimi w sprawie współpracy policyjnej, tak aby odpowiadały one obecnym potrzebom operacyjnym.

W niektórych państwach członkowskich istnieje szereg dobrych praktyk w zakresie operacyjnej współpracy policyjnej, które mogą zostać wykorzystane przez inne państwa. Komisja zamierza utworzyć grupę ekspertów do celów wymiany wiedzy fachowej i koordynacji między państwami członkowskimi z myślą o usprawnieniu współpracy policyjnej, przy czym w 2024 r. i 2025 r. dostępne będą znaczne fundusze specjalne na przyspieszenie wdrażania dobrych praktyk w innych państwach członkowskich. Prace grupy ekspertów przyczyniłyby się również do przeprowadzenia przez Komisję oceny dotyczącej realizacji wspomnianego powyżej zalecenia Rady, która ma zostać zakończona do 2024 r.

Rozwiązanie kwestii konieczności większej wymiany danych osobowych przy jednoczesnym zapewnieniu poszanowania ochrony danych osobowych

Poszanowanie przepisów o ochronie danych ma zasadnicze znaczenie dla zapewnienia, aby podróże w strefie Schengen odbywały się przy zachowaniu niezbędnej ochrony danych osobowych. Podmioty zarządzające systemami informacyjnymi, takimi jak System Informacyjny Schengen, wizowy system informacyjny, a w niedalekiej przyszłości również system wjazdu/wyjazdu oraz ETIAS, oraz korzystające z tych systemów muszą zagwarantować przestrzeganie wymogów w zakresie ochrony danych w praktyce oraz regularne monitorowanie zgodności z tymi wymogami. Oceny Schengen przeprowadzone w 2022 r. potwierdziły, że nie zawsze tak jest. Ponadto organy ochrony danych często nie mają wystarczających zasobów ludzkich i finansowych, aby móc doradzać tym podmiotom i kompleksowo nadzorować zgodność przetwarzania danych osobowych w systemach informatycznych z prawem. Co więcej, oceny ujawniły również, że niektóre państwa członkowskie nadal muszą zapewnić organom ochrony danych skuteczne uprawnienia naprawcze wobec organów ścigania.

Ramka 6. Priorytety dotyczące bezpiecznej i lepiej chronionej strefy Schengen 1.Pełne wdrożenie zalecenia Rady w sprawie operacyjnej współpracy policyjnej poprzez wsparcie i koordynację grupy ekspertów prowadzące do przyjęcia dobrych praktyk w innych państwach członkowskich. 2.Pełna transpozycja i skuteczne wdrożenie dyrektywy w sprawie wymiany informacji w celu zapewnienia sprawnego, skutecznego i terminowego przepływu informacji między organami ścigania w całej UE. 3.Utworzenie lub modernizacja wszystkich krajowych pojedynczych punktów kontaktowych wyposażonych w skuteczne systemy zarządzania sprawami do celów wymiany informacji. 4.Usprawnienie zarządzania na poziomie krajowym z myślą o pełnym wykorzystaniu wsparcia udzielanego na poziomie UE, w tym za pośrednictwem Europolu, poprzez określenie jasnych priorytetów krajowych zgodnie z krajowymi i europejskimi ocenami zagrożenia oraz dzięki wprowadzeniu niezbędnych struktur koordynacji. 5.Wzmożenie monitorowania nielegalnego obrotu środkami odurzającymi przez granice zewnętrzne poprzez lepszą wymianę informacji wywiadowczych, wspólną analizę ryzyka, profilowanie i skuteczną współpracę między organami ścigania, organami celnymi i agencjami kontroli granicznej w państwach członkowskich i odpowiednich krajach partnerskich, a także z agencjami UE. Monitorowanie wdrażania zalecanych najlepszych praktyk, które zostaną określone w ramach trwającej oceny tematycznej Schengen dotyczącej zdolności państw członkowskich do zwalczania nielegalnego obrotu środkami odurzającymi na terytorium UE. 6.Skuteczne wdrożenie narzędzi i funkcji Systemu Informacyjnego Schengen, przestrzeganie zharmonizowanych procedur, zapewnienie wystarczających zasobów, w tym dla organów ochrony danych. 7.Pełna transpozycja i skuteczne wdrożenie dyrektywy UE w sprawie broni palnej w celu zwiększenia śledzenia broni palnej i lepszej wymiany informacji między organami ścigania.

5.Główne działania w wymiarze zewnętrznym mające na celu rozwiązanie problemu migracji nieuregulowanej i ryzyka dla bezpieczeństwa: strategiczne podejście do polityki wizowej UE 

Wspólna polityka wizowa UE jest integralną częścią strefy Schengen i jednym z najważniejszych narzędzi służących do sprostania wyzwaniom związanym z ryzykiem dla bezpieczeństwa i migracją nieuregulowaną w strefie Schengen.

Regularne monitorowanie ruchu bezwizowego, jaki UE stosuje wobec państw trzecich, w szczególności państw sąsiadujących z UE 45 , wykazało jednak, że nadal występują istotne wyzwania w tym zakresie. Dotyczą one w szczególności nieuregulowanych przepływów migracyjnych spowodowanych niedostosowaniem polityki wizowej tych państw do polityki UE, wzrostem liczby nieuzasadnionych wniosków o udzielenie azylu składanych przez obywateli państw objętych ruchem bezwizowym, a także funkcjonowaniem potencjalnie ryzykownych programów obywatelstwa dla inwestorów, które umożliwiają bezwizowy dostęp do UE obywatelom państw trzecich, którzy w przeciwnym razie potrzebowaliby wiz.

UE musi być wyposażona w odpowiednie narzędzia, aby sprostać powyższym wyzwaniom i zapobiegać wspomnianemu ryzyku. Obowiązujące przepisy 46 zobowiązujące Komisję do monitorowania funkcjonowania ruchu bezwizowego wobec państw trzecich i zawieszania zwolnień z obowiązku wizowego w przypadkach wzrostu migracji nieuregulowanej lub ryzyka dla bezpieczeństwa mogłyby zostać udoskonalone w świetle wyzwań, o których mowa powyżej.

W pierwszych miesiącach 2023 r., z inicjatywy prezydencji szwedzkiej, Rada omówiła potencjalną rewizję tych przepisów, a w szczególności mechanizmu zawieszającego zwolnienie z obowiązku wizowego, co spotkało się z szerokim poparciem państw członkowskich. W piśmie do Rady Europejskiej z 20 marca 2023 r. przewodnicząca Komisji Ursula von der Leyen zapowiedziała, że „Komisja wzmocni monitorowanie dostosowania polityki wizowej i przedstawi kompleksowe sprawozdanie torujące drogę do wniosku ustawodawczego zmieniającego mechanizm zawieszający zwolnienie z obowiązku wizowego”.

W tym kontekście Komisja przedstawi komunikat w sprawie monitorowania unijnych systemów ruchu bezwizowego przed posiedzeniem Rady ds. Schengen, które odbędzie się 9 czerwca. W ramach tego komunikatu Komisja zamierza skonsultować się z Parlamentem Europejskim i Radą w sprawie oceny głównych wyzwań w dziedzinie migracji nieuregulowanej i bezpieczeństwa związanych z funkcjonowaniem ruchu bezwizowego, w sprawie głównych uchybień w obecnym mechanizmie zawieszającym zwolnienie z obowiązku wizowego oraz w sprawie potencjalnych sposobów ich rozwiązania, przygotowując w ten sposób podstawę dla przyszłego wniosku dotyczącego zmiany mechanizmu, który ma zostać przyjęty we wrześniu 2023 r. W związku z tymi wyzwaniami należy również podjąć działania następcze w ramach ocen Schengen, aby zapewnić dalsze wsparcie w zakresie monitorowania funkcjonowania ruchu bezwizowego wobec państw trzecich.

6.Dalsze działania

Sprawozdaniem w sprawie stanu strefy Schengen z 2023 r. rozpoczyna się drugi cyklu Schengen jest roczne poprzez określenie głównych wyzwań stojących przez strefą Schengen oraz działań priorytetowych, którymi należy się zająć na poziomie zarówno krajowym, jak i europejskim. Powinno stanowić ono podstawę wzmożonego dialogu politycznego oraz monitorowania i egzekwowania dorobku Schengen. Niniejsze sprawozdanie dowodzi, że mimo określonych wyzwań mamy solidną i dobrze funkcjonującą strefę Schengen. Aby jeszcze bardziej wzmocnić obszar bez kontroli na granicach wewnętrznych, w drugim cyklu należy zająć się pewnymi kluczowymi obszarami priorytetowymi. Opierając się na ścisłym dialogu z przyszłymi prezydencjami szwedzką, hiszpańską i belgijską, Komisja proponuje zatem zestaw działań priorytetowych na cykl Schengen 2023/2024:

Ramka 7. Drugi cykl Schengen – przegląd priorytetów na lata 2023–2024 1.Konsolidacja i dalsze usprawnienie cyklu zarządzania strefą Schengen ·Wzmocnienie istniejących narzędzi, w tym barometru Schengen i tablicy wyników strefy Schengen ·Zapewnienie Radzie ds. Schengen ram niezbędnych do podjęcia działań następczych w związku z priorytetami i zaleceniami wynikającymi z kompleksowej analizy wyników państw członkowskich i ogólnego stanu strefy Schengen, umożliwiających opracowanie orientacji strategicznej i przyjęcie zaleceń dla całej strefy Schengen 2.Dalsze wzmocnienie zewnętrznych granic UE w celu sprostania obecnej presji i ustanowienia skutecznego zintegrowanego zarządzania granicami. W szczególności: ·Wzmocnienie najważniejszych odcinków granic, w tym za pomocą dostępnego wsparcia finansowego, oraz zapewnienie odpowiednich rozwiązań finansowych i operacyjnych gwarantujących pomyślne wdrożenie już istniejących krajowych planów rozwoju zdolności zgodnie z głównymi priorytetami na zewnętrznych granicach lądowych/morskich. ·Ustanowienie technicznej i operacyjnej strategii Fronteksu do września 2023 r. oraz dostosowanie krajowych strategii państw członkowskich do marca 2024 r. ·Poprawa jakości odpraw granicznych i ochrony granic poprzez zapewnienie wystarczającej liczby wyszkolonego personelu, skutecznych procedur, odpowiedniego wykorzystania systemów informatycznych i zacieśnionej współpracy z państwami trzecimi. ·Zwiększenie europejskiej i krajowej orientacji sytuacyjnej dzięki wdrożeniu analizy ryzyka i wymiany informacji w ramach europejskiego systemu ochrony granicy. ·Jak najszybsze dostarczenie przez eu-LISA brakujących zasadniczych centralnych elementów systemu wjazdu/wyjazdu. 3.Zwiększenie skuteczności systemu powrotów ·Sieć wysokiego szczebla musi przeanalizować praktyczne rozwiązania stwierdzonych utrzymujących się uchybień w oparciu o doświadczenia i dobre praktyki państw członkowskich. ·Pełne wykorzystanie nowych funkcji Systemu Informacyjnego Schengen do celów powrotów z myślą o zwiększeniu korzystania z wzajemnego uznawania decyzji nakazujących powrót i całkowitym zmaksymalizowaniu możliwości wynikających z zalecenia Komisji w sprawie wzajemnego uznawania decyzji nakazujących powrót i przyspieszonych powrotów. ·Systematyczne wydawanie decyzji nakazujących powrót obywatelom państw trzecich bez prawa do pozostania oraz zapewnienie odpowiednich działań następczych w związku z ich wykonaniem, zniwelowanie istniejących luk między azylem a powrotem oraz wprowadzenie skutecznych systemów informatycznych do zarządzania sprawami dotyczącymi powrotów. ·Przeprowadzanie oceny Schengen wspierających opracowanie wspólnych ram oceny wyników w dziedzinie powrotów. 4.Zwiększenie bezpieczeństwa wewnętrznego strefy Schengen w celu zwalczania przestępczości zorganizowanej i nielegalnego obrotu środkami odurzającymi ·Pełne wdrożenie zalecenia Rady w sprawie operacyjnej współpracy policyjnej. ·Modernizacja wszystkich krajowych pojedynczych punktów kontaktowych. ·Pełne wykorzystanie wsparcia udzielanego na poziomie UE do zwalczania zagrożeń transnarodowych. ·Skuteczne wdrożenie narzędzi Systemu Informacyjnego Schengen. ·Pełna transpozycja i skuteczne wdrożenie dyrektywy UE w sprawie broni palnej. 5.Ukończenie tworzenia strefy Schengen poprzez podjęcie przez Radę do końca 2023 r. decyzji w sprawie pełnego stosowania dorobku Schengen do Bułgarii i Rumunii. 6.Wdrożenie środków alternatywnych, stopniowe zniesienie długoterminowych kontroli na granicach wewnętrznych 7.Lepsze wykorzystanie istniejących narzędzi w ramach polityki wizowej UE ·Komisja sporządzi kompleksowe sprawozdanie na temat unijnego ruchu bezwizowego i wynikających z niego wyzwań dla strefy Schengen, aby usprawnić mechanizm zawieszający zwolnienie z obowiązku wizowego przewidziany w rozporządzeniu wizowym. ·Zapewnienie dostępności w konsulatach należycie wykwalifikowanych pracowników w wystarczającej liczbie oraz uruchomienie wszystkich niezbędnych zasobów, w tym z funduszy UE, w celu zapewnienia wsparcia operacyjnego na potrzeby wspólnej polityki wizowej. ·Zacieśnienie lokalnej współpracy schengeńskiej.

(1)

     Sprawozdanie w sprawie stanu strefy Schengen z 2023 r. stanowi także odpowiedź na zobowiązanie prawne Komisji do przedkładania sprawozdań zgodnie z art. 25 rozporządzenia Rady (UE) 2022/922 i art. 33 kodeksu granicznego Schengen.

(2)

     Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów z dnia 24 maja 2022 r. „Sprawozdanie w sprawie stanu strefy Schengen z 2022 r.”, COM(2022) 301 final.

(3)

     Wskaźniki wdrożenia w poszczególnych obszarach polityki: granice zewnętrzne 78 %, powroty 75 %, współpraca policyjna 79 %, System Informacyjny Schengen 79 % oraz wspólna polityka wizowa 82 %. We wskaźnikach wdrożenia uwzględniono charakter niedociągnięć (brak zgodności lub konieczność usprawnienia) oraz stopień wdrożenia działań naprawczych podejmowanych w celu zrealizowania zaleceń przedstawionych w ocenach Schengen.

(4)

     Rozporządzenie Rady (UE) 2022/922 w sprawie ustanowienia i funkcjonowania mechanizmu oceny i monitorowania w celu weryfikacji stosowania dorobku Schengen oraz w sprawie uchylenia rozporządzenia (UE) nr 1053/2013, Dz.U. L 160 z 15.6.2022, s. 1.

(5)

     Podczas gdy pierwszą generację ocen Schengen przeprowadzanych w latach 1998–2014 koordynowała Rada, odpowiedzialność za koordynację drugiej generacji tych ocen (lata 2015–2023) została przeniesiona na Komisję na mocy rozporządzenia Rady (UE) nr 1053/2013 z dnia 7 października 2013 r., Dz.U. L 295 z 6.11.2013, s. 27. Nowe ramy zostaną zastosowane w pełni przy przeprowadzaniu ocen dotyczących Finlandii, Litwy, Łotwy i Estonii w 2023 r.

(6)

     W nowym mechanizmie oceny i monitorowania Schengen przewidziano możliwość bardziej strategicznego wykorzystywania już dostępnych i nowych narzędzi monitorowania takich jak ponowne wizyty (w przypadku stwierdzenia poważnych niedociągnięć), wizyty weryfikacyjne oraz oceny tematyczne. Pozwoli to podejmować częstsze i lepiej ukierunkowane działania następcze w związku z wynikami ocen przeprowadzanych w państwach członkowskich, co ma szczególnie duże znaczenie w przypadku poważnych niedociągnięć. Komisja przeprowadziła pierwszą wizytę weryfikacyjną w lutym 2023 r., aby monitorować postępy Belgii w eliminowaniu uchybień w zarządzaniu granicami zewnętrznymi.

(7)

     Światowa Organizacja Turystyki: Tourism set to return to pre-pandemic levels in some regions in 2023 [„Przewiduje się, że w 2023 r. turystyka w niektórych regionach powróci do poziomów sprzed pandemii”], data publikacji: 17 stycznia 2023 r., materiał dostępny tutaj . Statista: Number of international tourist arrivals worldwide from 2005 to 2022, by region [„Liczba przybywających turystów międzynarodowych na świecie w latach 2005–2022, w podziale na regiony”], data ostatniego dostępu: 12 maja, materiał dostępny tutaj .

(8)

     Choć państwa członkowskie powszechnie wykorzystują fundusze UE do modernizacji pomieszczeń, opracowywania oprogramowania i udoskonalania sprzętu, a także organizowania szkoleń, zaledwie kilka z nich przeznacza je na rozmieszczanie/rekrutowanie pracowników odpowiedzialnych za przetwarzanie wiz Schengen.

(9)

     Rezolucja ustawodawcza Parlamentu Europejskiego z dnia 10 listopada 2022 r. w sprawie projektu decyzji Rady w sprawie pełnego stosowania przepisów dorobku Schengen w Republice Chorwacji (10624/2022 – C9-0222/2022 – 2022/0806(NLE)).

(10)

     Decyzja Rady (UE) 2022/2451 z dnia 8 grudnia 2022 r. w sprawie pełnego stosowania przepisów dorobku Schengen w Republice Chorwacji.

(11)

     Zgodnie z art. 140 ust. 1 i 2 konwencji z Schengen przystąpienie do strefy bez kontroli na granicach wewnętrznych jest uzależnione od zawarcia porozumienia między przystępującym państwem i każdą z umawiających się stron. W grudniu 2022 r. Austria i Niderlandy nie poparły decyzji w sprawie pełnego stosowania dorobku Schengen w Bułgarii i Rumunii.

(12)

     Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 listopada 2022 r. – Wzmocnienie strefy Schengen dzięki pełnemu uczestnictwu Bułgarii, Rumunii i Chorwacji w obszarze bez kontroli na granicach wewnętrznych, COM(2022) 636 final.

(13)

     KPMG Romania, The Unnecessary Burden [„Zbędny ciężar”], marzec 2023 r., materiał dostępny tutaj .

(14)

     Decyzja Rady (UE) 2023/870 z dnia 25 kwietnia 2023 r. w sprawie stosowania w Republice Cypryjskiej przepisów dorobku Schengen dotyczących Systemu Informacyjnego Schengen.

(15)

     W art. 26 konwencji z Schengen określono zobowiązania spoczywające na przewoźnikach przewożących obywateli państw trzecich, którym odmówiono wjazdu.

(16)

     Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów z dnia 12 stycznia 2023 r. dotyczący sprawozdania w sprawie migracji i azylu, C(2023) 219 final.

(17)

     W 2015 r. Frontex odnotował 1 047 210 przypadków nielegalnego przekroczenia granicy.

(18)

     Serbia przywróciła obowiązek wizowy dla Burundi (21 października), Tunezji (21 października, wprowadzony w życie od 22 listopada), Indii (9 grudnia, wprowadzony w życie od 1 stycznia 2023 r.), Gwinei Bissau (1 grudnia, wprowadzony w życie od 6 grudnia), Kuby i Boliwii (27 grudnia, wprowadzony w życie odpowiednio od 13 kwietnia i 10 lutego 2023 r.). Macedonia Północna przywróciła obowiązek wizowy dla Botswany i Kuby (29 listopada, wprowadzony w życie od 1 stycznia 2023 r.) oraz Azerbejdżanu (29 listopada, wprowadzony w życie od 16 marca 2023 r.). 12 stycznia 2023 r. Czarnogóra przyjęła decyzję o przywróceniu obowiązku wizowego dla obywateli Kuby i rezydentów ZEA (wprowadzoną w życie 13 stycznia 2023 r.). Albania nie odnowiła sezonowego zwolnienia z obowiązku wizowego dla obywateli Indii, Rosji i Egiptu (zostało ono jednak przedłużone do 31 grudnia 2023 r. dla obywateli Arabii Saudyjskiej, Bahrajnu, Omanu, Kataru i Tajlandii).

(19)

     W lutym 2023 r. zgłoszono 3 654 przypadki nielegalnego przekroczenia granicy, co stanowi spadek o 36 % w porównaniu ze styczniem 2023 r. (5 751) i kontynuację tendencji spadkowej, która rozpoczęła się w listopadzie (14 105). W marcu, chociaż odnotowano wzrost o 69 % miesiąc do miesiąca (6 181), nadal utrzymuje się spadek przypadków nielegalnego przekroczenia granicy na tym szlaku o 22 % w 2023 r. (14 858) w stosunku do tego samego okresu w ubiegłym roku (19 029).

.

(20)

     Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiający wieloletnią politykę strategiczną w zakresie europejskiego zintegrowanego zarządzania granicami, COM(2023) 146 final.

(21)

     W 2022 r. wyszukiwanie w Systemie Informacyjnym Schengen z wykorzystaniem automatycznego systemu identyfikacji daktyloskopijnej przeprowadzono ponad 4 mln razy, natomiast w 2021 r. było to zaledwie 1,3 mln raza.

(22)

     Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 27 kwietnia 2021 r. – Strategia UE na rzecz dobrowolnych powrotów i reintegracji. COM(2021) 120 final.

(23)

     Wstępne dane zgromadzone przez Frontex zgodnie z informacjami przekazanymi przez państwa członkowskie.

(24)

     Liczba uczestniczących państw członkowskich i państw trzecich objętych zakresem stale rosła, odpowiednio z 5 państw członkowskich biorących udział w projekcie pilotażowym do 17 państw członkowskich od stycznia 2023 r., wraz ze wzrostem zasięgu geograficznego (z 24 aktywnych państw trzecich w 2022 r. do 37 w 2023 r.).

(25)

     Dane Eurostatu za 2022 r. Statystyki | Eurostat (europa.eu)

(26)

     Dane Eurostatu za 2022 r. Statystyki | Eurostat (europa.eu)

(27)

     W ponad 10 państwach członkowskich istnieją co najmniej dwa organy (niejednokrotnie podlegające różnym władzom) odpowiedzialne za wydawanie decyzji nakazujących powrót, a w większości państw członkowskich organ odpowiedzialny za przeprowadzanie powrotów również jest inny.

(28)

     Komisja wniosła swój wkład na rzecz strategii operacyjnej za pomocą dokumentu programowego „W kierunku strategii operacyjnej na rzecz skuteczniejszych powrotów” z dnia 24 stycznia 2023 r., COM(2023) 45 final.

(29)

     Zalecenie Komisji z dnia 16 marca 2023 r. w sprawie wzajemnego uznawania decyzji nakazujących powrót i przyspieszonych powrotów podczas wdrażania dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/115/WE, C(2023) 1763 final.

(30)

     Zatrudnienie to przekracza liczbę obserwatorów (40) przewidzianą w rozporządzeniu w sprawie Europejskiej Straży Granicznej i Przybrzeżnej.

(31)

     Sprawy połączone C-368/20 i C-369/20, NW/Landespolizeidirektion Steiermark, ECLI:EU:C:2022:298, pkt 64.

(32)

     Zalecenie Komisji (UE) 2017/820 z dnia 12 maja 2017 r. dotyczące proporcjonalnych kontroli policyjnych oraz współpracy policyjnej w strefie Schengen. C/2017/3349, Dz.U. L 122 z 13.5.2017, s. 79.

(33)

     Zob. orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości w sprawach połączonych C-368/20 i C-369/20.

(34)

     Zob. Komisja Europejska, Ochrona Europejczyków przed terroryzmem i przestępczością zorganizowaną, ostatnie wejście 12 maja, strona dostępna tutaj .

(35)

     Zob. Europol, Criminal networks in EU ports: Risks and challenges for law enforcement [Siatki przestępcze w portach UE: ryzyko i wyzwania dla organów ścigania], https://www.europol.europa.eu/cms/sites/default/files/documents/Europol_Joint-report_Criminal%20networks%20in%20EU%20ports_Public_version.pdf

(36)

     EU Drugs Market Report 2019 [Europejski raport narkotykowy z 2019 r.], EMCDDA 2019 r.

(37)

     Decyzja wykonawcza Komisji (UE) C(2023) 56 z dnia 13 stycznia 2023 r. ustanawiająca roczny program ocen na 2023 r. zgodnie z art. 13 ust. 1 rozporządzenia Rady (UE) 2022/922 z dnia 9 czerwca 2022 r. w sprawie ustanowienia mechanizmu oceny i monitorowania w celu weryfikacji stosowania dorobku Schengen.

(38)

     Komisja zakończyła 38 postępowań przeciwko państwom członkowskim w sprawie uchybienia zobowiązaniom w zakresie zgłoszenia środków transpozycji. Skierowała do Trybunału sprawę przeciwko jednemu państwu członkowskiemu w związku z brakiem transpozycji dyrektywy oraz przeciwko jednemu państwu członkowskiemu w związku z brakiem transpozycji aktu wykonawczego dotyczącego oznakowania. Obecnie Komisja ocenia zgodność przepisów krajowych z tymi aktami prawnymi.

(39)

     Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/991 z dnia 8 czerwca 2022 r. zmieniające rozporządzenie (UE) 2016/794 w odniesieniu do współpracy Europolu z podmiotami prywatnymi, przetwarzania danych osobowych przez Europol w celu wspierania postępowań przygotowawczych oraz roli Europolu w zakresie badań naukowych i innowacji, Dz.U. L 169 z 27.6.2022, s. 1.

(40)

     Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wymiany informacji między organami ścigania państw członkowskich, uchylającej decyzję ramową Rady 2006/960/WSiSW, (COM)2021 782 final.

(41)

     Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zautomatyzowanej wymiany danych na potrzeby współpracy policyjnej („Prüm II”), zmieniające decyzje Rady 2008/615/WSiSW i 2008/616/WSiSW oraz rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1726, 2019/817 i 2019/818, COM(2021) 784 final.

(42)

     Oprócz środków związanych z dorobkiem Schengen – solidnych ram prawnych obejmujących środki wspierające współpracę operacyjną i wymianę informacji między organami policyjnymi i wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych, a także środków z obszaru polityki dotyczącej wiz i powrotów – państwa członkowskie muszą współpracować również w dziedzinie bezpieczeństwa, współpracy policyjnej i sądowej, a także migracji i azylu. 

(43)

     Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie gromadzenia i przekazywania danych pasażera przekazywanych przed podróżą (API) w celu usprawnienia i ułatwienia kontroli na granicach zewnętrznych, zmieniającego rozporządzenie (UE) 2019/817 i rozporządzenie (UE) 2018/1726 oraz uchylającego dyrektywę Rady 2004/82/WE, COM(2022) 729 final oraz wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie gromadzenia i przekazywania danych pasażera przekazywanych przed podróżą w celu zapobiegania przestępstwom terrorystycznym i poważnej przestępczości, ich wykrywania, prowadzenia postępowań przygotowawczych w ich sprawie i ich ścigania oraz zmieniającego rozporządzenie (UE) 2019/818, COM(2022) 731 final.

(44)

     Zalecenie Rady (UE) 2022/915 z dnia 9 czerwca 2022 r. w sprawie współpracy operacyjnej organów ścigania, Dz.U. L 158 z 13.6.2022, s. 53.

(45)

     Zgodnie z art. 8 ust. 4 rozporządzenia (UE) 2018/1806 Komisja ma obowiązek zapewnienia odpowiedniego monitorowania ciągłości spełniania warunków zwolnienia z obowiązku wizowego przez państwa, których obywatele uzyskali bezwizowy dostęp do UE po pomyślnym zakończeniu dialogu w sprawie liberalizacji reżimu wizowego. W tym celu od 2017 r. Komisja przyjęła pięć sprawozdań w ramach mechanizmu zawieszającego zwolnienie z obowiązku wizowego, które obejmują państwa objęte ruchem bezwizowym na Bałkanach Zachodnich (Albania, Bośnia i Hercegowina, Czarnogóra, Macedonia Północna i Serbia) oraz państwa należące do Partnerstwa Wschodniego (Gruzja, Mołdawia i Ukraina).

(46)

     Art. 8 rozporządzenia (UE) 2018/1806.

KOMISJA EUROPEJSKA

Bruksela, dnia 16.5.2023

COM(2023) 274 final

ZAŁĄCZNIK

do

Komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów

Sprawozdanie w sprawie stanu strefy Schengen w 2023 r.

ZAŁĄCZNIK 1

Mechanizm oceny i monitorowania Schengen: główne zmiany i dalsze kroki

Kluczowym zabezpieczeniem pozwalającym zapewnić dobre funkcjonowanie strefy Schengen, umożliwiającym terminową identyfikację i eliminację luk strategicznych, jest mechanizm oceny i monitorowania Schengen. Co najmniej raz na siedem lat zespoły ekspertów z państw członkowskich i Komisji, wspierane przez agencje i organy UE, oceniają każde państwo członkowskie i państwo stowarzyszone w ramach Schengen w pełni stosujące dorobek Schengen. Są to również ramy służące weryfikacji, czy w państwach członkowskich, co do których Rada nie podjęła jeszcze decyzji o stosowaniu dorobku Schengen w całości lub w części, spełniono warunki niezbędne do stosowania dorobku Schengen, z wyjątkiem tych państw członkowskich, których ocena została już zakończona w chwili wejścia w życie nowego rozporządzenia w sprawie mechanizmu oceny i monitorowania Schengen („rozporządzenie”) 1 .

Zgodnie z art. 25 rozporządzenia Komisja przedkłada sprawozdanie z ocen przeprowadzonych w poprzednim roku i wniosków wyciągniętych z tych ocen, dotyczące funkcjonowania puli ekspertów, w tym dostępności ekspertów z państw członkowskich, oraz stanu działań naprawczych podjętych przez państwa członkowskie.

Działania w zakresie oceny przeprowadzone w 2022 r.

W 2022 r. Komisja zakończyła drugi cykl programowania ocen Schengen i przeprowadziła wizyty w Hiszpanii, Norwegii, Szwecji, Islandii, Danii i Portugalii. Ponadto oceniono Grecję, Włochy, Maltę, Luksemburg, Cypr, Belgię, Austrię, Francję i Niderlandy pod kątem wdrażania wspólnej polityki wizowej 2 . Luksemburg poddano także ocenie wdrażania wymogów dotyczących ochrony danych.

Każde z tych państw członkowskich gościło zespoły oceniające, czy granicami zewnętrznymi zarządza się zgodnie z wymaganymi standardami, oraz oceniające środki w strefie Schengen, w tym skuteczne wdrażanie polityki powrotowej, współpracę policyjną i System Informacyjny Schengen. Działania w zakresie oceny objęły również środki w państwach trzecich w ramach polityki wizowej. Szczególną uwagę zwrócono na weryfikację poszanowania praw podstawowych przy stosowaniu dorobku Schengen, w tym wdrażanie obowiązujących wymogów w zakresie ochrony danych.

Podczas wszystkich ocen przeprowadzonych w 2022 r. uwzględniono elementy strategiczne na poziomie krajowym, aby zapewnić zespołom oceniającym dobre zrozumienie centralnej organizacji oraz strategii organów, w tym elementów takich jak szkolenia i zasoby ludzkie, analiza ryzyka i planowanie ewentualnościowe, do celów wdrażania dorobku Schengen. Elementy te oceniono podczas wizyt w organach centralnych, w tym w krajowych operacyjnych centrach koordynacyjnych, komendach policji, ministerstwach i biurach SIRENE. Wizyty na szczeblu strategicznym realizowano równolegle z wizytami na szczeblu operacyjnym, w miejscach takich, jak kluczowe przejścia graniczne i międzynarodowe porty lotnicze, komisariaty policji oraz ośrodki detencyjne.

Podczas przygotowywania i przeprowadzania działań w zakresie oceny należycie uwzględniono wyniki innych mechanizmów monitorowania, w szczególności oceny narażenia przeprowadzane przez Frontex, czym zapewniono aktualną orientację sytuacyjną.

Oceny Schengen z 2022 r. dają ogólny obraz wdrażania dorobku Schengen w strefie Schengen we wszystkich państwach członkowskich. Chociaż ogólny poziom wdrażania dorobku Schengen jest wysoki, podczas ocen w 2022 r. trzykrotnie stwierdzono poważne niedociągnięcia. Zamknięcie planów działania dotyczących poważnych niedociągnięć 3 jest absolutnym priorytetem dla strefy Schengen. Większość poważnych niedociągnięć zidentyfikowanych w ubiegłym roku została już usunięta lub jest obecnie eliminowana. W szczególności w obszarze zarządzania granicami zewnętrznymi ocena Hiszpanii wykazała niską jakość i niewydolność odpraw granicznych na większości wizytowanych przejść granicznych. Podjęto szybkie kroki zaradcze w celu rozwiązania problemów z łącznością i innych problemów technicznych związanych z systemami odprawy granicznej, a Komisja przeprowadzi w tym roku ponowną wizytę, aby ocenić ich realizację. Ponadto w przypadku Islandii stwierdzono poważne niedociągnięcia w dziedzinie współpracy policyjnej ze względu na nieskuteczność wyszukiwania przez islandzką policję. W rezultacie funkcjonariusze policji nie byli w stanie systematycznie wykrywać aktywnych wpisów wśród wpisów do Systemu Informacyjnego Schengen. Natychmiast po otrzymaniu powiadomienia władze Islandii poczyniły kroki w celu rozwiązania tego problemu. Na ten rok zaplanowano także wizytę weryfikacyjną. Co więcej, za poważne niedociągnięcie uznano znaczące opóźnienia w wyznaczaniu terminów przez usługodawców zewnętrznych na potrzeby składania wniosków wizowych w Niderlandach. Władze niderlandzkie zobowiązały się do priorytetowego potraktowania tej kwestii, a Komisja nadal monitoruje wdrażane działania naprawcze.

Ponadto na podstawie wyników ocen można zidentyfikować pewne wspólne kwestie w kilku państwach członkowskich, wymagające szczególnej uwagi:

·Oceny zarządzania granicami zewnętrznymi z 2022 r. wykazały słabość europejskiego zintegrowanego zarządzania granicami w niektórych państwach członkowskich oraz niski poziom współpracy między agencjami. Ogólnie niska jakość odpraw granicznych, w szczególności na granicach morskich, oraz słaba ochrona granic morskich w połączeniu z brakiem spójności analiz ryzyka i rozproszoną orientacją sytuacyjną w większości ocenianych państw członkowskich w 2022 r. pozostają głównymi kwestami budzącymi zastrzeżenia.

·Oceny wykazały, że w porównaniu z ocenami przeprowadzonymi w poprzednich latach wzrosło zaangażowanie w działania na rzecz skuteczniejszej polityki powrotowej. Nie skupiono się jednak jeszcze w wystarczającym stopniu na poprawie kwestii wewnętrznych powrotu, a dostępne narzędzia nie są w pełni wykorzystywane. Ograniczenia we współpracy, jak również brak skutecznych systemów zarządzania sprawami powrotowymi znacznie utrudniają realizację powrotów.

·Podczas gdy większość państw członkowskich wykazała dobrą zgodność z odpowiednim dorobkiem Schengen w dziedzinie współpracy policyjnej, powtarzającym się problemem był ograniczony dostęp lub brak dostępu jednostek policji do wizowego systemu informacyjnego do celów zapobiegania przestępstwom terrorystycznym i innym poważnym przestępstwom, jak również ich wykrywania i prowadzenia postępowań przygotowawczych w ich sprawie. Wiele państw członkowskich nie dysponowało systemem gwarantującym taki dostęp.

·Stałym elementem wszystkich ocen dotyczących wiz w 2022 r. były znaczące opóźnienia w wyznaczaniu terminów składania wniosków wizowych przez osoby ubiegające się o wizę lub w rozpatrywaniu tych wniosków. Współpraca konsulatów państw członkowskich z usługodawcami zewnętrznymi i monitorowanie często okazywały się nieoptymalne.

·Oceny służące weryfikacji korzystania z Systemu Informacyjnego Schengen ujawniły, że wiele państw członkowskich nie korzysta jeszcze w wystarczającym stopniu z funkcji wyszukiwania odcisków palców. Wyświetlanie wszystkich dostępnych danych, takich jak fotografie i odciski palców, w krajowych aplikacjach SIS nie jest jeszcze optymalne.

·Oceny służące weryfikacji przestrzegania wymogów w zakresie ochrony danych przy wdrażaniu dorobku Schengen wykazały, że w niektórych państwach członkowskich nadal istnieje potrzeba zapewnienia organom ochrony danych wystarczających zasobów ludzkich i finansowych, aby umożliwić tym organom wykonywanie zadań związanych z Schengen, w szczególności dlatego, że organy te nie zawsze mogą przeprowadzać obowiązkowe audyty w zakresie ochrony danych.

Zgodnie ze wzmocnionym mechanizmem oceny i monitorowania Schengen, który zaczął obowiązywać w październiku 2022 r., w lutym 2023 r. Komisja zorganizowała również pierwszą wizytę weryfikacyjną w Belgii w celu monitorowania postępów w realizacji planu działania związanego z oceną z 2020 r. w dziedzinie zarządzania granicami zewnętrznymi. Odnotowano postępy w zakresie koordynacji strategicznej i prowadzone są działania mające na celu konsolidację koordynacji krajowej oraz współpracy między agencjami.

W 2022 r. nie przeprowadzono żadnych niezapowiedzianych wizyt.

Funkcjonowanie puli ekspertów

Po przyjęciu nowego rozporządzenia w sprawie mechanizmu oceny i monitorowania Schengen Komisja ustanowiła pulę ekspertów na 2023 r., aby zapewnić udział wystarczającej liczby doświadczonych ekspertów w szybszy i mniej uciążliwy sposób.

Wszystkie państwa członkowskie wyznaczyły co najmniej jednego eksperta z każdego obszaru polityki, w których są oceniane, chyba że wyznaczenie eksperta miałoby istotny wpływ na wykonywanie jego zadań krajowych 4 . W sumie wyznaczono 570 ekspertów krajowych, z których 514 wybrano do puli na 2023 r., biorąc pod uwagę ogólne i szczegółowe kryteria określone w rozporządzeniu oraz w zaproszeniu do wyznaczenia ekspertów, skierowanym do państw członkowskich 5 .

Pula ta jest podstawową listą ekspertów w odniesieniu do działań w zakresie oceny i monitorowania, które mają być przeprowadzone w 2023 r. Ogłoszono dodatkowe zaproszenie do zgłaszania ekspertów na potrzeby oceny tematycznej dotyczącej nielegalnego obrotu środkami odurzającymi.

Przegląd działań naprawczych podejmowanych przez państwa członkowskie

Po zakończeniu działania w zakresie oceny państwa członkowskie muszą zająć się zidentyfikowanymi niedociągnięciami oraz przedłożyć Radzie i Komisji plan działania zawierający działania naprawcze, które należy wdrożyć. Wraz z publikacją drugiego sprawozdania w sprawie stanu strefy Schengen monitorowanie działań naprawczych podejmowanych przez państwa członkowskie w następstwie ocen Schengen przeniesiono do internetowego narzędzia KOEL-SCHEVAL. Odejście od obsługi papierowej umożliwi lepszy przegląd stanu wdrożenia zaleceń i lepszą zgodność z wymogami sprawozdawczymi określonymi w nowym rozporządzeniu.

Od czasu rozpoczęcia w 2015 r. pierwszych ocen Schengen koordynowanych przez Komisję zespoły oceniające zamknęły ponad 50 planów działania. W następstwie najnowszych ocen sprawozdań z działań następczych przedłożonych przez państwa członkowskie Komisja niniejszym zamyka plany działania Portugalii, Litwy, Malty, Norwegii, Czech, Węgier i Słowacji w dziedzinie wspólnej polityki wizowej, estońskie plany działania w dziedzinie granic i powrotów, a także węgierski plan działania w dziedzinie zarządzania granicami zewnętrznymi, ze względu na pełne wdrożenie wszystkich zaleceń.

Ponadto Komisja zamyka również wszystkie plany działania dotyczące zaleceń z ocen przeprowadzonych w latach 2015 i 2016 6 . Zamknięcie to ma jednak charakter techniczny, ponieważ obejmuje plany, w których nadal pozostają niezrealizowane działania związane z poprzednimi ocenami, podczas gdy przeprowadzono już nową ocenę dla danego państwa członkowskiego w danym obszarze polityki i sformułowano nowe zalecenia. Działania te przenosi się do planu działania związanego z nową oceną, aby zapobiec powielaniu obowiązków sprawozdawczych. W tym samym duchu, gdy państwa członkowskie przedłożą plany działania związane z ostatnimi ocenami, wszystkie stare plany działania zostaną technicznie zamknięte w ramach przeglądu adekwatności nowego planu działania 7 .

	2015 r.	2016 r.	2017 r.	2018 r.	2019 r.	2020 r.	2021 r.	2022 r.
Zamknięte 8	26	30	17	9	5	0	0	0
Otwarte	2	6	19	21	25	22	37	36
Łącznie	28	36	36	30	30	22	37	36

Jak pokazano w powyższej tabeli, wiele planów działania nadal pozostaje otwartych (168 z 255). Należy jednak zauważyć, że zasadniczo Komisja może zamknąć plan działania dopiero wtedy, gdy wszystkie zalecenia zostaną w pełni wdrożone 9 . Stan realizacji poszczególnych planów działania pokazuje, że poczyniono znaczne postępy, a ogólny wskaźnik realizacji w dużej mierze przekracza 75 %. Obszary priorytetowe wymagające wzmocnionego wdrożenia obejmują odprawy graniczne, ochronę granic, Eurosur oraz skuteczność systemu powrotów.

Przegląd stopnia wdrożenia zaleceń Grupy Roboczej ds. Oceny Schengen według obszarów polityki

Zarządzanie granicami zewnętrznymi:

Powroty:

Współpraca policyjna:

Wielkoskalowe systemy informatyczne:

Wspólna polityka wizowa:

(1)

     Rozporządzenie Rady (UE) 2022/922 z dnia 9 czerwca 2022 r. w sprawie ustanowienia i funkcjonowania mechanizmu oceny i monitorowania w celu weryfikacji stosowania dorobku Schengen oraz w sprawie uchylenia rozporządzenia (UE) nr 1053/2013.

(2)

     W 2020 ani 2021 r. nie można było ocenić tych państw członkowskich pod kątem wdrażania wspólnej polityki wizowej, podobnie jak pozostałych obszarów polityki, ze względu na ograniczenia związane z podróżą w następstwie pandemii COVID-19.

(3)

     W przypadku stwierdzenia poważnych niedociągnięć oceniane państwo członkowskie podlega ściślejszej kontroli ze strony zespołu oceniającego i Rady. Musi ono częściej składać sprawozdania i odbędzie się w nim ponowna wizyta w celu określenia postępów poczynionych w usuwaniu tych niedociągnięć.

(4)

     Zgodnie z art. 17 ust. 2 rozporządzenia „[p]aństwa członkowskie nie są zobowiązane do wyznaczania ekspertów w obszarach, w których, z obiektywnych przyczyn, państwa te nie są poddawane ocenie, lub w wyjątkowych przypadkach, jeżeli wyznaczenie eksperta miałoby istotny wpływ na wykonywanie jego zadań krajowych. Jeżeli państwo członkowskie powołuje się na ten drugi przypadek, przedstawia Komisji na piśmie uzasadnienie oraz informacje dotyczące tej wyjątkowej sytuacji”.

(5)

     Art. 15 ust. 1 rozporządzenia stanowi, że eksperci „muszą posiadać odpowiednie kwalifikacje, w tym gruntowną wiedzę teoretyczną i doświadczenie w dziedzinach objętych mechanizmem oceny i monitorowania, oraz solidną znajomość zasad, procedur i technik oceny, a także muszą być w stanie skutecznie porozumiewać się we wspólnym języku”. Zgodnie z art. 17 ust. 5 państwa członkowskie muszą wyznaczyć ekspertów spełniających te warunki.

(6)

     Następujące plany działania zostały technicznie zamknięte: Austria – System Informacyjny Schengen i ochrona danych (2015 r.); Belgia – System Informacyjny Schengen (2015 r.); Niemcy – powroty (2015 r.); Liechtenstein – powroty i ochrona danych (2015 r.); Niderlandy – ochrona danych (2015 r.); Grecja – powroty, współpraca policyjna, System Informacyjny Schengen (wszystkie z 2016 r.); Francja – zarządzanie granicami zewnętrznymi, powroty, System Informacyjny Schengen (wszystkie z 2016 r.); Włochy – zarządzanie granicami zewnętrznymi, powroty, System Informacyjny Schengen (wszystkie z 2016 r.); Luksemburg – System Informacyjny Schengen (2016 r.); oraz Malta – zarządzanie granicami zewnętrznymi, powroty, współpraca policyjna i System Informacyjny Schengen (wszystkie z 2016 r.). Ze względu na znaczną liczbę działań, których jeszcze nie wdrożono, nie można było zamknąć planu działania Grecji związanego z oceną przeprowadzoną w 2016 r. w dziedzinie zarządzania granicami zewnętrznymi. Z powodu opóźnień w przyjęciu sprawozdań z oceny lub zaleceń po ocenach w 2020 i 2021 r. nie można było zamknąć planów działania w zakresie ochrony danych w Belgii, Niemiec, Grecji, Francji, Włoch, Luksemburga i Malty (związanych z ocenami z 2015 i 2016 r.).

(7)

     Po nowych ocenach w 2022 r. to techniczne zamknięcie można już ogłosić w odniesieniu do planów działania związanych z ocenami Islandii, Norwegii i Szwecji z 2017 r. dotyczącymi Systemu Informacyjnego Schengen oraz Hiszpanii w dziedzinie wspólnej polityki wizowej.

(8)

     Tabela odzwierciedla liczbę planów działania wynikających z ocen okresowych, które to plany zamknęła Komisja, w tym planów zamkniętych w ramach sprawozdania w sprawie stanu strefy Schengen z 2023 r.

(9)

     Z wyjątkiem przypadków zamknięć technicznych, jak opisano powyżej, chociaż w takim przypadku państwa członkowskie są zobowiązane do raportowania o otwartych zaleceniach w ramach nowego sprawozdania.

KOMISJA EUROPEJSKA

Bruksela, dnia 16.5.2023

COM(2023) 274 final

ZAŁĄCZNIK

do

Komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów

Sprawozdanie w sprawie stanu strefy Schengen w 2023 r.

ZAŁĄCZNIK 2

Kompendium najlepszych praktyk określonych w ramach mechanizmu oceny i monitorowania Schengen

Ponieważ strefa Schengen bez kontroli na granicach wewnętrznych („strefa Schengen”) niezmiennie pozostaje kamieniem węgielnym integracji europejskiej, skuteczne wdrażanie przepisów Schengen ma zasadnicze znaczenie dla zapewnienia płynnego przepływu osób przez granice, zwiększenia bezpieczeństwa przy jednoczesnym poszanowaniu praw podstawowych oraz wspierania współpracy między państwami członkowskimi. Określenie najlepszych praktyk i innowacyjnych rozwiązań stosowanych przez państwa członkowskie, które to praktyki i rozwiązania mogłyby zostać wykorzystane przez inne państwa członkowskie, leży u podstaw nowego mechanizmu oceny i monitorowania Schengen. Jego celem jest ulepszenie wdrażania dorobku Schengen.

W niniejszym kompendium zgromadzono szeroki zakres najlepszych praktyk i innowacyjnych rozwiązań obejmujących różne aspekty dorobku Schengen, w tym zarządzanie granicami, powroty, politykę wizową, ściganie przestępstw, ochronę danych i wykorzystanie systemów informatycznych. Aspekty te określono podczas ocen Schengen przeprowadzonych podczas wdrażania pierwszego (lata 2015–2019) i drugiego (lata 2020–2022) wieloletniego programu oceny.

Kompendium najlepszych praktyk ma na celu zapewnienie wglądu w innowacyjne strategie, narzędzia i środki, które mogą wspierać organy państw członkowskich we wdrażaniu dorobku Schengen oraz pomóc im w dalszym rozwijaniu sprawdzonych podejść i technik przy przedstawianiu nowych wniosków i inicjatyw. Ma także na celu wzmocnienie ram stworzonych w odpowiedniej grupie roboczej Rady, aby jeszcze bardziej ułatwić państwom członkowskim dzielenie się doświadczeniami, wymianę wiedzy i uczenie się od siebie nawzajem oraz je to tego zachęcić. Ułatwiłoby to w szczególności wzajemne uczenie się i sprzyjałoby współpracy państw członkowskich, prowadząc do lepszego wdrażania struktury Schengen. Kompendium to nie ma na celu zastąpienia ani powtórzenia istniejących najlepszych praktyk zawartych w poszczególnych obowiązujących zaleceniach Komisji lub Rady lub w podręczniku, lecz uzupełnienie tych praktyk o nowe elementy.

Komisja zamierza co roku aktualizować to kompendium, aby zgromadzić nowe i innowacyjne środki określone przez zespoły oceniające podczas działań w zakresie oceny Schengen w poprzednim roku.

Te najlepsze praktyki powinny również wspierać skuteczne wdrażanie wieloletniej polityki strategicznej w zakresie europejskiego zintegrowanego zarządzania granicami (EUIBM). W związku z tym zachęca się państwa członkowskie do uwzględnienia odpowiednich najlepszych praktyk w krajowych strategiach zintegrowanego zarządzania granicami z myślą o EUIBM.

Niniejsze kompendium ma charakter wyjaśniający i nie jest prawnie wiążące. Ma ono stanowić cenne źródło informacji dla decydentów, funkcjonariuszy organów ścigania i innych zainteresowanych stron zaangażowanych w zapewnianie sprawnego i skutecznego funkcjonowania strefy Schengen oraz wsparcie na rzecz możliwych rozwiązań w zakresie działań naprawczych odnoszących się do przyszłych zaleceń zaproponowanych przez zespoły oceniające. Kompendium to stanowi część sprawozdania rocznego, o którym mowa w art. 25 rozporządzenia Rady (UE) 2022/922.

1.Zarządzanie granicami zewnętrznymi

Wdrażanie europejskiego zintegrowanego zarządzania granicami (EUIBM)

Zarządzanie krajowymi strategiami zintegrowanego zarządzania granicami -Na poziomie krajowym utworzono centrum skupiające siedem organów, w tym policję, urząd ds. migracji oraz administrację celną. Jego głównym celem jest opracowywanie strategii przeciwdziałania, wczesne ostrzeganie i opracowywanie zaleceń. Jest to stała struktura, zorganizowana z uwzględnieniem pracy tymczasowych jednostek, i obejmuje szeroką gamę produktów analitycznych, które służą zarówno taktycznemu podejmowaniu decyzji na szczeblu lokalnym, jak i strategicznemu podejmowaniu decyzji na szczeblu ministerialnym. Analizy są dystrybuowane do wszystkich jednostek policji granicznej za pośrednictwem policyjnej platformy internetowej. [Niemcy, 2015 r.] -Stworzenie dobrze funkcjonującego i stałego systemu zarządzania EUIBM koordynowanego za pośrednictwem specjalnej struktury zarządzania i obejmującego wszystkie zaangażowane organy krajowe ma zasadnicze znaczenie dla skutecznego ustanowienia, monitorowania i wdrażania EUIBM w państwach członkowskich. Zaangażowanie oficera łącznikowego Fronteksu (jako obserwatora) w ramach krajowego organu zarządzającego EUIBM uważa się za korzystne dla wymiany informacji i skutecznej współpracy oraz dla zagwarantowania połączenia między poziomem krajowym a europejskim. [Ocena tematyczna krajowych strategii zintegrowanego zarządzania granicami, 2020 r.]

Współpraca międzyagencyjna -Ścisła i skuteczna sformalizowana koordynacja międzyagencyjna oraz współpraca między poszczególnymi organami krajowymi na szczeblu centralnym, regionalnym i lokalnym są uważane za niezbędne dla skutecznego funkcjonowania systemów zintegrowanego zarządzania granicami. Na wodach terytorialnych i na lądzie zainteresowanych państw trzecich rozmieszcza się jednostki straży granicznej, zapewniające stałe wspólne patrolowanie drogą morską i powietrzną na pokładach statków i samolotów państw członkowskich, przy wsparciu środków elektronicznych, takich jak zintegrowany system nadzoru zewnętrznego (SIVE). [Ocena tematyczna krajowych strategii zintegrowanego zarządzania granicami, 2020 r.]

Poszukiwanie i ratownictwo -W strategii krajowej należy uwzględnić cele związane z włączeniem funkcji poszukiwawczo-ratowniczej do krajowej koncepcji ochrony granic morskich oraz powiązanie jej ze wsparciem UE w tym obszarze zapewnianym za pomocą wspólnych operacji morskich koordynowanych przez Frontex. Funkcję poszukiwawczo-ratowniczą należy włączyć jako integralną część krajowego systemu ochrony granic morskich w odniesieniu do planowania i rozwoju zdolności w zakresie ochrony. Krajowe centrum poszukiwania i ratownictwa mogłoby udostępniać informacje zgromadzone w ramach światowego systemu poszukiwawczo-ratowniczego w celu poprawy planowania wspomnianej ochrony. [Ocena tematyczna krajowych strategii zintegrowanego zarządzania granicami, 2020 r.]

Mechanizm kontroli jakości -Ministerstwo Spraw Wewnętrznych ustanowiło krajowy mechanizm oceny granic zewnętrznych, oparty na europejskich i krajowych mechanizmach kontroli jakości. Łączy on zalecenia z mechanizmu oceny Schengen, ocenę narażenia przeprowadzoną przez Frontex oraz krajowe wizyty oceniające. Wizyty te obejmują ocenę Systemu Informacyjnego Schengen/SIRENE i kwestie współpracy policyjnej. [Austria, 2020 r.] -Zarządzanie granicami na poziomie krajowym i unijnym powinno systematycznie podlegać stosowaniu europejskiego mechanizmu kontroli jakości obejmującego cały zakres EUIBM. Stały krajowy mechanizm kontroli jakości obejmuje krajową pulę osób przeprowadzających ocenę, które szkoli się podczas kursów Fronteksu dla osób przeprowadzających ocenę Schengen. [Ocena tematyczna krajowych strategii zintegrowanego zarządzania granicami, 2020 r.]

Krajowy i europejski system orientacji sytuacyjnej i wczesnego ostrzegania

Współpraca (orientacja sytuacyjna) -Na podstawie porozumienia o współpracy żandarmerie dwóch sąsiadujących państw członkowskich rozwinęły bardzo dobrą współpracę dwustronną. Na podstawie tego porozumienia możliwe jest między innymi prowadzenie wspólnych patroli na morzu i lądzie oraz dokonywanie wymiany personelu operacyjnego. Organy tych państw członkowskich zgodziły się również na integrację swoich systemów nadzoru morskiego i wymianę informacji na temat obrazu sytuacji na morzu. [Portugalia/Hiszpania, 2017 r.] -Koordynacja między krajowymi ośrodkami koordynacji dwóch sąsiadujących państw członkowskich pozwala na uzyskanie wspólnego obrazu sytuacji, skuteczną wymianę informacji, poprawę orientacji sytuacyjnej na wspólnych granicach oraz zwiększenie zdolności reagowania, ponieważ pozycjonowanie zasobów jest również wspólne dla obu tych państw. [Portugalia/Hiszpania, 2017 r.]

Odprawy graniczne

Granice lądowe  -Dowódca zmiany przeprowadza odprawy operacyjne dla funkcjonariuszy przydzielonych do odprawy granicznej pierwszej linii, zanim przeprowadzą oni odprawę graniczną przyjeżdżającego pasażerskiego pociągu dużych prędkości z państwa spoza strefy Schengen. We wspomnianych odprawach operacyjnych uczestniczą przedstawiciele celni, co ma na celu zapewnienie spójnej wymiany informacji na temat zaktualizowanych profili ryzyka, a także innych istotnych danych operacyjnych. Jednego członka zespołu patrolu straży granicznej specjalnie przeszkolono w zakresie zarządzania danymi wywiadowczymi. Skuteczne odprawy graniczne przeprowadza się, stosując strategiczne rozmieszczenie personelu i odpowiednie wykorzystanie języków odzwierciedlających skład danej grupy pasażerów. W przypadku wszystkich pociągów oraz pasażerów i członków załogi tych pociągów wymaga się danych pasażera przekazywanych przed podróżą. Wyznaczeni funkcjonariusze straży granicznej przetwarzają dane pasażerów przekazywane przed podróżą zawarte na liście pasażerów, wstępnie sprawdzone w wybranych wcześniej rejestrach, i oceniają oznaczone zagrożenia. Dokumenty podróży sprawdza się i weryfikuje wizualnie oraz przy użyciu odpowiednich urządzeń technicznych. [Finlandia, 2018 r.]

Granice powietrzne  -Specjalna jednostka składająca się z sześciu funkcjonariuszy straży granicznej monitoruje transport prywatny i lotnictwo rekreacyjne, w tym lekkie statki powietrzne i śmigłowce, ponieważ ma dostęp do śledzenia trasy w czasie rzeczywistym oraz danych o locie z radaru wojskowego. Jednostka ta otrzymuje wszystkie plany lotów, które są następnie analizowane. Jeśli lotnisko odlotu lub przylotu nie jest przejściem granicznym, jednostka policji otrzymuje ostrzeżenie w celu interwencji. W przypadku nieautoryzowanych lądowań na lotniskach, które nie są przeznaczone do przekraczania granicy, organy nakładają grzywny. Regularnie przeprowadza się ocenę ryzyka związanego ze zmianami tras lotu. [Belgia, 2020 r.]

Ochrona granicy

-Straż graniczna jest wspierana za pomocą systemu operacyjnego, który umożliwia bezpośredni mobilny dostęp do odpowiednich baz danych oraz koordynację operacyjną w zakresie ochrony granic. System ten wykorzystuje się również do celów koordynacji patroli, orientacji sytuacyjnej, pozycjonowania patroli i skutecznej zdolności reagowania. Ponadto umożliwia on Regionalnemu Centrum Koordynacji uzyskanie ogólnego obrazu operacyjnego, co daje możliwość wyboru odpowiednich środków interwencji i kanału komunikacyjnego w odpowiednim czasie. Interaktywny interfejs pozwala patrolom straży granicznej i policji, dowódcom zmian i Regionalnemu Centrum Koordynacji na wybór i wysłanie geolokalizacji miejsca będącego przedmiotem zainteresowania bezpośrednio do monitorów zainstalowanych w każdym samochodzie patrolowym i na każdym okręcie patrolowym. Interfejs ten zapewnia stałą i kompleksową orientację sytuacyjną funkcjonariuszom straży granicznej odpowiedzialnym za ochronę granicy, ułatwia komunikację i poprawia zdolności reagowania. [Estonia, 2018 r.] -Straż graniczna wykorzystuje bezzałogowe statki powietrzne do zadań związanych z ochroną i interwencją. Każda z jednostek regionalnych odpowiedzialnych za zewnętrzne granice lądowe jest podłączona do odnośnego systemu. Składa się on z trzech platform (bezzałogowych mini motoszybowców), stacji naziemnej (ze zdalnym sterowaniem, ekranami i anteną) oraz innego sprzętu pomocniczego. Powyższe platformy są wyposażone w kamery dzienne i noktowizyjne, a w dowolnej chwili można używać jednej platformy. Wysokiej jakości obrazy z tych kamer są dostarczane w czasie rzeczywistym do stacji naziemnej lub innych podłączonych odbiorców. Ten system bezzałogowych statków powietrznych może przełożyć się na zwiększenie zdolności ochrony granic, poprawę orientacji sytuacyjnej oraz usprawnienie zdolności reagowania. Po wykryciu obiektu latającego Regionalne Centrum Koordynacji jest szybko informowane o konieczności wdrożenia konkretnych środków interwencji. [Polska, 2019 r.]

Współpraca międzynarodowa -Ustanowienie współpracy wielostronnej i umów dwustronnych z kilkoma państwami trzecimi umożliwia wymianę danych w czasie rzeczywistym w zakresie nadzoru morskiego i na przejściach granicznych na potrzeby odprawy promów, jak również innych informacji związanych z granicami. Organy aktywnie wspierają rozwój krajowych zdolności w zakresie kontroli granicznej w państwach trzecich przez przekazywanie aktywów. [Włochy, 2021 r.] -Organy krajowe zarządzają przepływami migracyjnymi i zwalczają przestępczość transgraniczną spoza strefy Schengen przez wdrażanie regionalnej koncepcji ochrony granic. Obejmuje ona oddelegowanie oficerów łącznikowych z państw trzecich do regionalnych ośrodków koordynacji danego państwa członkowskiego i odwrotnie, co ma na celu ułatwienie bezpośredniej współpracy i wymiany informacji. Na wodach terytorialnych i na lądzie państw trzecich rozmieszcza się jednostki straży granicznej, zapewniając stałe wspólne patrolowanie drogą morską i powietrzną. Mechanizm poszukiwawczo-ratowniczy służy uzupełnieniu regionalnego systemu ochrony granic o statki koordynowane przez krajową agencję poszukiwawczo-ratowniczą. [Hiszpania, 2022 r.]

2.Polityka wizowa

Usługodawca zewnętrzny

-Nakładanie sankcji finansowych na usługodawców zewnętrznych w przypadku nieprzestrzegania umowy, w połączeniu ze wzmocnionym monitorowaniem ich pracy, jest skutecznym sposobem na zapewnienie zgodności danego usługodawcy zewnętrznego z postanowieniami tej umowy oraz poprawę jego wyników. [Austria, 2022 r.]

Krajowy system informatyczny

-W krajowym informatycznym systemie wizowym pilne wnioski (np. w przypadku gdy wnioskodawca musi odbyć podróż wkrótce po złożeniu wniosku, przykładowo w związku z hospitalizacją bliskiego członka rodziny) oznacza się na stałe. W związku z tym takie pilne wnioski są łatwe do zidentyfikowania, a ich rozpatrzenie można w łatwy sposób potraktować priorytetowo. [Malta, 2022 r.]

3.Powrót

Skuteczność systemu powrotów

Procedury powrotu -Praktyka podejmowania decyzji o powrocie, wydaleniu i zakazie wjazdu w ramach jednego kroku skutkuje zmniejszeniem obciążenia administracyjnego, przy jednoczesnym pełnym poszanowaniu praw procesowych osób powracających. [Austria, 2015 r.] -Procedura powiadamiania o „zamiarze wydania zakazu wjazdu” w przypadku wykrycia nielegalnego pobytu podczas odpraw wyjazdowych, dająca obywatelowi państwa trzeciego możliwość wniesienia sprzeciwu, pozwala organom na wydanie zakazu wjazdu bez przerywania wyjazdu danego obywatela państwa trzeciego przy jednoczesnym poszanowaniu praw tego obywatela. [Niderlandy, 2021 r.] -Procedura ustanowiona w celu systematycznej kontroli przestrzegania przez obywatela państwa trzeciego zobowiązania do powrotu w terminie dobrowolnego wyjazdu obejmuje: ·Weryfikację wyjazdu obywatela państwa trzeciego przez przejścia graniczne w systemie informacyjnym Państwowej Straży Granicznej. ·Konsultacje z właściwymi organami sąsiednich państw członkowskich w sprawie tego, czy dany obywatel państwa trzeciego wyjechał przez ich odcinek granicy zewnętrznej. ·Jeżeli powyższe kontrole nie przyniosą rezultatów, Państwowa Straż Graniczna odwiedza ostatni znany adres danego obywatela państwa trzeciego w państwie członkowskim. ·Departament Migracji jest informowany o wynikach i wdraża odpowiednie środki. [Litwa, 2018 r.]

Dobrowolny powrót -Promowanie programów wspomaganych dobrowolnych powrotów na każdym etapie procedur azylowych i procedur powrotu pozwala zagwarantować, by obywatele państw trzecich byli w pełni informowani o możliwości dobrowolnego powrotu od najwcześniejszego kontaktu z organami krajowymi. Praktyka ta przyczynia się do wysokiego wskaźnika dobrowolnych powrotów, czego skutkiem jest propagowanie bardziej godnego, bezpieczniejszego i opłacalnego sposobu powrotu nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich. [Luksemburg, 2016 r.] -W trakcie całej procedury powrotu priorytetem dla organów krajowych jest dobrowolny powrót. Na wszystkich etapach wspomnianej procedury występuje proaktywne podejście do motywowania obywateli państw trzecich do dobrowolnego wyjazdu, w szczególności w ośrodkach detencyjnych. Ośrodki detencyjne uważa się za sprzyjające promowaniu dobrowolnych powrotów, a osoby zarządzające sprawami i organy aktywnie motywują obywateli państw trzecich do dobrowolnego opuszczenia danego państwa, zapewniając jednocześnie odpowiednie zakwaterowanie i wsparcie. [Niderlandy, 2021 r.] -Wczesne zaangażowanie osób powracających w promowanie dobrowolnych powrotów/wyjazdów oraz możliwość uczestnictwa osoby powracającej w programie dobrowolnych powrotów na każdym etapie procedury powrotu wiąże się z promowaniem oraz zwiększaniem wykorzystania dobrowolnych powrotów i reintegracji jako integralnej części wspólnego unijnego systemu powrotów zgodnie ze strategią UE na rzecz dobrowolnych powrotów i reintegracji. [Dania, 2022 r.]

System informatyczny -Wykorzystanie nowoczesnego, dostosowanego do potrzeb wyposażenia technicznego, takiego jak tablety, smartfony i inne urządzenia przenośne, ze specjalnym oprogramowaniem zaprogramowanym w celu ułatwienia pracy policji w zakresie identyfikacji obywateli państw trzecich w celu szybkiego sprawdzenia, czy tacy obywatele podlegający kontroli policyjnej są uprawnieni do pobytu w danym państwie członkowskim. [Szwajcaria, 2018 r.] -Wykorzystanie zaawansowanych technologii, urządzeń mobilnych i kompleksowych baz danych na potrzeby łatwego dostępu do informacji oraz ich wymiany sprzyja skutecznemu powrotowi obywateli państw trzecich bez prawa pobytu. [Niderlandy, 2021 r.] -Krajowy informatyczny system zarządzania sprawami dotyczącymi powrotów, który opracowano zgodnie z modelem Fronteksu (RECAMAS), zapewnia organom zajmującym się powrotami wydajne i zintegrowane narzędzie sprzyjające skutecznemu zarządzaniu sprawami dotyczącymi powrotów. [Włochy, 2021 r.] -Połączenie krajowego systemu zarządzania sprawami dotyczącymi migracji z modułem aplikacji Fronteksu dotyczącej powrotów (FAR) w przypadku lotów czarterowych umożliwia organom krajowym bezpośredni dostęp do wszystkich operacji czarterowych organizowanych przy wsparciu Fronteksu oraz pomaga im w skuteczniejszym organizowaniu operacji powrotowych i uczestniczeniu w nich. [Austria, 2020 r.]

Zabezpieczenia

Procedura przymusowego powrotu -Istnieją procedury umożliwiające organom szybkie podjęcie decyzji w sprawie kolejnego wniosku o udzielenie azylu złożonego w trakcie procesu wydalenia, aby uniknąć odroczenia lub opóźnienia wydalenia obywatela państwa trzeciego przy jednoczesnym poszanowaniu zasady non-refoulement. [Niderlandy, 2015 r.]

Monitorowanie przymusowych powrotów -Zapewniono odpowiednie monitorowanie dzięki pełnej niezależności krajowego gwaranta, zakresowi jego działań, szkoleniom zapewnionym eskortom powrotów w zakresie praw podstawowych i zasady non-refoulement, a także regionalnej sieci przeszkolonych obserwatorów przymusowych powrotów działających na całym terytorium. [Włochy, 2021 r.] -Regularna publikacja online sprawozdań z monitorowania przymusowych powrotów przez Publicznego Obrońcę Praw, w tym w języku angielskim w ramach ogólnego sprawozdania rocznego Rzecznika Praw Obywatelskich, pozwala zapewnić dodatkową warstwę kontroli nad procesem wydalenia, prowadzi do zwiększenia jego przejrzystości oraz dodatkowego wsparcia skuteczności mechanizmu monitorowania przymusowych powrotów. [Czechy, 2019 r.]

Szkolenia -Rozbudowany program szkoleniowy prowadzony przez wysoko wykwalifikowanych instruktorów, wraz z ustalonymi ramami eskortowania, wspierany za pośrednictwem dobrze rozwiniętej sieci instruktorów, pozwala zagwarantować wysokie standardy w zakresie eskorty zgodnie ze standardami Fronteksu. Powyższe szkolenie składa się z części teoretycznej i praktycznej. Część teoretyczną poświęcono procedurze operacji powrotowych, prawom podstawowym, ramom prawnym, komunikacji i świadomości kulturalnej, a także aspektom medycznym. Podczas części praktycznej funkcjonariusze odbywają szkolenie z zakresu technik interwencyjnych i sytuacji wymagających zastosowania ograniczeń (pierwszy kontakt, odprawa pilota dowódcy, wejście na pokład, zajmowanie miejsc, przemieszczanie się na pokładzie, niedozwolone przemieszczanie się, catering, procedura sanitarna i przekazanie). Ćwiczenia praktyczne odbywają się w makiecie samolotu, co umożliwia trening w realistycznych sytuacjach. [Portugalia, 2022 r.]

Zatrzymanie w celu wydalenia

Ośrodki detencyjne -Odpowiednie i stymulujące otoczenie dla dzieci stanowi pokój dziecięcy w ośrodkach rejestracji dla cudzoziemców. Długie godziny otwarcia i dostępność bez ograniczeń, obecność pracownika socjalnego oraz duża liczba dostępnych gier i zajęć sprawiają, że pokój ten jest atrakcyjny dla dzieci. [Litwa, 2018 r.] -Ośrodki rodzinne i ukierunkowane ośrodki psychiatryczne mogą zaspokajać szczególne potrzeby osób wymagających szczególnego traktowania, które zatrzymano. Rozkład pomieszczeń w takim ośrodku rodzinnym, aktywności i zaangażowanie personelu pozwalają na życie rodzinne jak najbardziej zbliżone do normalnego oraz zapewniają odpowiednie i stymulujące otoczenie dla rodzin i małoletnich bez opieki. Ośrodek psychiatryczny umożliwia ścisłą współpracę między odpowiednimi partnerami w celu zaspokojenia potrzeb osób wymagających szczególnego traktowania z problemami psychologicznymi w ramach procedury powrotu, przy jednoczesnym zwiększeniu skuteczności takich procedur. [Niderlandy, 2021 r.] -Opracowane protokoły i szkolenia personelu, w połączeniu z projektem i systemem, przyczyniają się do łagodzenia stresu i traumy u małoletnich w ramach procedury powrotu i są zgodne z zasadą najlepszego interesu dziecka. [Norwegia, 2022 r.]

4.Współpraca policyjna

Krajowe strategie ścigania przestępstw

-Co cztery lata Minister Sprawiedliwości i Bezpieczeństwa ustanawia Agendę Bezpieczeństwa Narodowego zawierającą cele polityki krajowej w zakresie obowiązków policji. Na poziomie regionalnym władze lokalne przekładają priorytety krajowe na cele polityki regionalnej dla policji w Regionalnej Agendzie Bezpieczeństwa. Organy ścigania wymieniają się danymi wywiadowczymi i informacjami w celu gromadzenia odpowiednich informacji i danych wywiadowczych, aby wnieść wkład w Agendę Bezpieczeństwa Narodowego, Regionalne Agendy Bezpieczeństwa oraz ocenę zagrożenia poważną i zorganizowaną przestępczością (SOCTA) Europolu. Komitety sterujące z Departamentu Badań mają za zadanie koordynację i monitorowanie całej procedury. Codzienna odprawa operacyjna umożliwia poszczególnym zespołom policyjnym uzyskanie informacji na temat konkretnych kwestii wymagających uwagi w ich obszarze roboczym. Odprawa opiera się na modelu krajowym i obejmuje wszystkie istotne informacje oraz dane wywiadowcze dostępne na poziomie lokalnym, regionalnym, krajowym i międzynarodowym. Opracowuje się także różne oceny zagrożeń. Wykorzystuje się je przykładowo jako punkt wyjścia do kształtowania polityki w dziedzinie zwalczania przestępczości zorganizowanej oraz do szacowania poziomów zagrożenia, które wskazują prawdopodobieństwo ataku terrorystycznego. Ponadto działy ds. badań i analiz wszystkich regionalnych służb wywiadowczych dokonują własnych ocen zagrożeń i bezpieczeństwa. [Niderlandy, 2021 r.]

Organizacja pojedynczego punktu kontaktowego na potrzeby międzynarodowej wymiany informacji w zakresie ścigania przestępstw

Organizacja, wymiana informacji -Wszystkie organy ścigania mają dostęp do systemów krajowych, umożliwiających wyszukiwanie informacji w systemach pozostałych organów, co zmniejsza opóźnienia i zwiększa wydajność. Co więcej, ponieważ wszystkie organy ścigania używają tego samego krajowego systemu do rejestrowania spraw, pozwala to uniknąć sytuacji, w której różne organy ścigania pracują nad tymi samymi sprawami lub utraty możliwości spójniejszej pracy. [Finlandia, 2018 r.] -W celu lepszej koordynacji międzynarodowej współpracy policyjnej policja stworzyła sieć urzędników odpowiedzialnych za kontakty ds. międzynarodowej współpracy policyjnej. Znajdują się oni we wszystkich regionalnych komendach policji oraz w stołecznej Komendzie Głównej Policji. Urzędnicy odpowiedzialni za kontakty pełnią funkcję łącznika między lokalnymi funkcjonariuszami policji a pojedynczym punktem kontaktowym w komendzie głównej policji krajowej i wykonują następujące zadania: doradztwo w zakresie wyboru kanału współpracy policyjnej, pomoc w sporządzaniu wniosków o wymianę informacji, tłumaczenie i przekazywanie odpowiedzi lokalnej policji, podnoszenie świadomości lokalnych funkcjonariuszy policji na temat różnych możliwości międzynarodowej wymiany informacji. Urzędnicy odpowiedzialni za kontakty pomagają poprawić jakość i ułatwiają koordynację wniosków o wymianę informacji. [Polska, 2019 r.] -Istnieje dobrze ugruntowany codzienny przepływ zgłoszeń o incydentach przestępczych z poziomu lokalnego do regionalnego i krajowego. W praktyce lokalnemu zespołowi zarządzającemu komisariatem, szczeblowi regionalnemu i państwowemu Centralnemu Biuru Policji Kryminalnej regularnie udostępnia się sprawozdanie elektroniczne na temat wydarzeń z ostatnich 24 godzin. Umożliwia to podejmowanie świadomych decyzji na wszystkich szczeblach. [Niemcy, 2020 r.] -Wszystkie dane wywiadowcze z poszczególnych organizacji i instytucji policyjnych odpowiedzialnych za zapobieganie terroryzmowi, brutalnemu radykalizmowi, przestępczości zorganizowanej i poważnej oraz zwalczanie tych zjawisk gromadzone są za pomocą systemu koordynacji operacji antyterrorystycznych. System ten stanowi odpowiednią alternatywę i łączy w sobie zarządzanie informacjami z koordynacją operacyjną w sytuacji, gdy odpowiednie organy krajowe nie mają wzajemnego dostępu do swoich baz danych. [Hiszpania, 2022 r.]

Organizacja -Stałe Centrum Wywiadu Kryminalnego i Analizy Przestępczości Policji, Służby Celnej i Straży Granicznej (PCB) jest formą skutecznej współpracy i koordynacji między organami ścigania, tworzącymi m.in. wspólne produkty analityczne oraz produkty z zakresu oceny zagrożeń. W związku z tym powyższe centrum może być postrzegane jako ogniwo wspierające zarówno poziom polityczny w podejmowaniu decyzji opartych na dowodach na podstawie wspólnego obrazu sytuacji, jak również regionalne i lokalne służby w działaniach dochodzeniowych i wywiadowczych. [Finlandia, 2018 r.] -Wszechstronna i intensywna współpraca między organami ścigania a Krajową Administracją Podatkową i Celną zarówno na szczeblu krajowym, jak i regionalnym. Wspólne dochodzenia i operacje, a także wymiana informacji i danych są powszechnymi praktykami. [Węgry, 2019 r.] -Centra współpracy policyjnej posiadają własny, najnowocześniejszy moduł systemu zarządzania sprawami, który jest zintegrowany z krajowym policyjnym systemem zarządzania sprawami i posiada wbudowaną funkcję generowania kompleksowych, zautomatyzowanych statystyk dotyczących działalności transgranicznej. [Węgry, 2019 r.] -Utworzenie biur centralnych, łączących zasoby z różnych administracji i koncentrujących się na jednym rodzaju przestępczości, prowadzi do bardzo skutecznych wyników operacyjnych. [Francja, 2021 r.] -Skuteczna struktura umożliwiająca opracowywanie nie tylko krajowej oceny zagrożenia, ale także specjalnych ocen zagrożenia i ryzyka. Struktura ta łączy w sobie centralnie zorganizowaną kontrolę jakości z analizą wymogów na poziomie regionalnym. Za strategiczną analizę przestępczości odpowiada multidyscyplinarna jednostka ds. analizy strategicznej. Jednostka ta składa się z zespołu pracującego na poziomie krajowym oraz zespołów terenowych w kilku regionach. Kontrolę jakości utrzymuje się na poziomie centralnym, co zapewnia również spójność między poszczególnymi produktami analitycznymi. Powyższa jednostka opracowuje coroczną krajową ocenę zagrożenia, w ramach której koncentruje się na zorganizowanych grupach przestępczych. [Francja, 2021 r.] -Wydział Współpracy Międzynarodowej łączy operacyjną wymianę informacji ze strategicznym podejmowaniem decyzji na poziomie międzynarodowym. W wydziale tym mieści się krajowy pojedynczy punkt kontaktowy w zakresie międzynarodowej wymiany informacji między organami ścigania. Punkt ten korzysta z reprezentacji zarówno krajowych sił policyjnych, regionalnych sił policyjnych, jak i służb celnych. Oba odpowiednie organy dysponują siecią ekspertów ds. międzynarodowej współpracy policyjnej, którzy pomagają i doradzają jednostkom wywiadu kryminalnego na poziomie regionalnym w zakresie korzystania z instrumentów międzynarodowej współpracy policyjnej. Główne organy ścigania regularnie szkolą ekspertów w zakresie międzynarodowej współpracy policyjnej. Eksperci ci stanowią część ich jednostek na poziomie regionalnym i pełnią tę funkcję oprócz codziennej pracy. Wiedzę przekazuje się do wspomnianej sieci na corocznym spotkaniu, na które jako prelegenci zapraszani są na przykład krajowi oficerowie łącznikowi Europolu. Pomiędzy tymi spotkaniami wiedzę na temat nowych procedur przekazuje się do sieci za pośrednictwem biuletynów lub spotkań ad hoc. Ponadto eksperci należący do sieci organów przechodzą tygodniowe szkolenie w zakresie zdolności przed przystąpieniem do tej sieci. Te sieci ekspertów są sposobem o niskim progu dostępu na rozpowszechnianie wiedzy na temat międzynarodowej współpracy policyjnej na poziomie regionalnym. [Hiszpania, 2022 r.]

Zarządzanie informacją – aplikacje mobilne

-W celu zapewnienia funkcjonariuszom patrolowym dostępu do odpowiednich baz danych za pośrednictwem aplikacji mobilnej wdrożono urządzenia mobilne. Urządzenia mobilne są zarówno przyjazne dla użytkownika, jak i wydajne oraz umożliwiają odczytywanie tablic rejestracyjnych pojazdów, a także pól przeznaczonych do odczytu maszynowego na dokumentach tożsamości. Urządzenia te są również wyposażone w funkcje rozpoznawania twarzy (tj. wysyłania zdjęć do celów rozpoznawania twarzy do centralnej bazy danych). [Węgry, 2019 r.] -Wszystkich funkcjonariuszy policji o odpowiednim profilu wyposażono w smartfony z bezpośrednim dostępem do międzynarodowych/krajowych baz danych oraz z aplikacją do bezpiecznej komunikacji. Krajowe siły policyjne korzystają z rozwiązania mobilnego do pracy poza biurem. Za pośrednictwem urządzeń mobilnych (tabletów, smartfonów i laptopów) każdy funkcjonariusz operacyjny może wprowadzać zapytania do międzynarodowych/krajowych baz danych (uwzględniając dokumenty tożsamości, tablice rejestracyjne oraz biometrię). Przedmioty, takie jak tablice rejestracyjne, które skanuje się za pomocą smartfona, są natychmiast sprawdzane w centralnej bazie danych. [Niderlandy, 2021 r.]

Wykorzystanie narzędzi Europolu do współpracy transgranicznej i wymiany informacji

-Dane z krajowego systemu do celów dochodzeń prowadzonych przez policję są automatycznie przesyłane do systemu informacyjnego Europolu. Baza danych dotyczących toczących się postępowań przygotowawczych jest podłączona do automatycznego systemu ładowania danych w systemie informacyjnym Europolu. Każdego dnia nowe informacje są wprowadzane, istniejące informacje są uzupełniane, a stare informacje – usuwane. Proces ten jest całkowicie zautomatyzowany. Jednostka krajowa Europolu obsługuje trafienia między dochodzeniami krajowymi i zagranicznymi, które są już dostępne w systemie informacyjnym Europolu. [Niderlandy, 2021 r.]

Współpraca transgraniczna na wewnętrznych obszarach przygranicznych

Współpraca operacyjna z sąsiednimi państwami członkowskimi -Wspólne trójstronne patrole pociągów z sąsiadami. [Austria, 2015 r.] -Dwa razy w roku państwa członkowskie przygotowują wspólne sprawozdanie z analizy przestępczości oraz operacyjne sprawozdanie z analizy przestępczości. Ponadto codzienne przygotowywane są dokumenty z informacjami na temat przestępstw popełnionych w jednym państwie członkowskim, które to dokumenty udostępnia się partnerskim państwom członkowskim. [Liechtenstein, 2015 r.] -W okręgu policyjnym w regionie przygranicznym działa wspólny zespół analityczny. Składa się on z kilku agencji obejmujących policję, służby celne oraz urzędy graniczne i kryminalne. Odnośne analizy wykorzystuje się do podejmowania decyzji dotyczących kontroli granicznych, działań policyjnych i spraw celnych. Zauważono, że sprawozdania z analiz wykorzystywano do udzielania informacji funkcjonariuszom przed wspólnymi patrolami, w tym do określania dni, godzin i miejsc takich patroli. W przypadku portów upoważnionych w odniesieniu do przyjazdów spoza strefy Schengen opracowuje się miesięczne sprawozdania z analizy ryzyka. Wykorzystuje się je jako źródła informacji na potrzeby operacyjnych i administracyjnych aspektów kontroli granicznych. [Dania, 2017 r.] -W porozumieniu administracyjnym w sprawie współpracy między organami policyjnymi w krajach nordyckich przewidziano zwiększenie operacyjnej współpracy policyjnej między organami policyjnymi krajów nordyckich. W powyższym porozumieniu określono wytyczne dotyczące wymiany informacji (w celu zapobiegania przestępstwom, ich wykrywania lub prowadzenia postępowań przygotowawczych w ich sprawie), przesłuchań policyjnych w jurysdykcji jednej z pozostałych stron, wniosków o transkrypcje rejestrów karnych i doręczanie wezwań sądowych, poszukiwania osoby w innym kraju nordyckim, wspólnych zespołów dochodzeniowo-śledczych, wypożyczania sprzętu oraz tranzytu w związku z ekstradycją cudzoziemców. Krajowi funkcjonariusze policji doskonale zdają sobie sprawę z postanowień, z których mogą korzystać dzięki powyższemu porozumieniu. [Dania, 2017 r.; Finlandia, 2018 r.] -Aby zapewnić skuteczną współpracę transgraniczną i wzajemne udostępnianie zasobów, sąsiednie państwa członkowskie podpisały porozumienie w sprawie wspólnego korzystania z niejawnych źródeł wywiadu osobowego w celu przeprowadzania tajnych operacji wywiadowczych za pośrednictwem wspólnej puli funkcjonariuszy policji. [Litwa, 2018 r.] -Porozumienia dwustronne o współpracy policyjnej zawarte z dwoma sąsiednimi państwami członkowskimi umożliwiają wymianę informacji o przestępstwach administracyjnych, przewidują przekazywanie i tranzyt osób przez terytorium drugiego państwa przez funkcjonariuszy drugiej umawiającej się strony, zawierają postanowienia służące rozszerzeniu tradycyjnego zakresu pościgu transgranicznego i obserwacji transgranicznej oraz przyznano w nich takie same uprawnienia policyjne jak funkcjonariuszowi policji krajowej, w przypadku gdy funkcjonariusze policji drugiego państwa członkowskiego prowadzą działania na terytorium pierwszego państwa. W ramach wspomnianych porozumień zorganizowano również wiele transgranicznych wspólnych inicjatyw w zakresie współpracy policyjnej. [Czechy, 2019 r.] -Krajowy system danych powoduje miganie ekranów, gdy rozpoczyna się operacja, co natychmiast ostrzega operatorów o konieczności podjęcia działań następczych. System ten zapewnia również transmisję na żywo. Jest w nim także widoczna geolokalizacja patrolujących samochodów. Zarówno centra współpracy policyjno-celnej, jak i pojedynczy punkt kontaktowy mają do niego bezpośredni dostęp. [Czechy, 2019 r.] -Obowiązujące porozumienia dwustronne z sąsiadującymi państwami strefy Schengen dopuszczają pościg transgraniczny na odpowiednich terytoriach bez żadnych ograniczeń czasowych i terytorialnych, a także dopuszczono w nich pościg wykraczający poza przestępstwa wymienione w art. 2 decyzji ramowej Rady z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między państwami członkowskimi, na przykład w przypadku gdy ktoś unika kontroli policyjnej lub odprawy granicznej. Powyższe porozumienia dwustronne wykraczają również poza postanowienia konwencji z Schengen i dopuszczono w nich pościg na wodzie, a także umożliwiają one zatrzymanie osoby ściganej przez zagranicznego funkcjonariusza policji zaangażowanego w dany pościg. Zgodnie ze wspomnianym porozumieniem pościg można prowadzić przez więcej niż jedną granicę wewnętrzną Schengen. [Słowacja, 2019 r.; Węgry, 2019 r.] -Państwa członkowskie z powodzeniem współpracują w zakresie obserwacji transgranicznej z państwami sąsiadującymi w przypadkach śledzenia urządzeń GPS na podstawie międzynarodowego wniosku. Wszystkie państwa sąsiadujące dysponują urządzeniami kompatybilnymi pod względem technicznym, które zapewniają skuteczne śledzenie pojazdów bez fizycznego nadzoru. Biuro centralne koordynuje realizację takich spraw i gromadzi kompleksowe dane statystyczne. [Węgry, 2019 r.] -Wspólne dwunarodowe brygady do walki z nielegalną imigracją i przemytnikami to zintegrowane i stałe mechanizmy współpracy międzynarodowej umożliwiające dwóm sąsiednim państwom organizowanie kontroli na podstawie wspólnej analizy ryzyka migracji. Powyższe „brygady” (lub „wspólne jednostki”), składające się z równej liczby funkcjonariuszy z obu państw wybranych ze względu na ich umiejętności techniczne i językowe, utworzone na granicy francusko-niemieckiej i francusko-włoskiej są regulowane na podstawie umów z Prüm lub porozumienia dwustronnego. Oprócz organizacji wspólnych patroli wspólne brygady (lub wspólne jednostki) zapewniają wspólne szkolenia. Ten system wspólnych brygad ułatwia wymianę informacji między dwoma sąsiednimi państwami oraz koordynację operacji kontroli i dlatego należy go propagować i rozszerzać na inne granice, a w szczególności na granicę francusko-hiszpańską. [Francja, 2021 r.]

Zasoby ludzkie

Oficerowie łącznikowi -W ramach trójstronnego porozumienia policyjnego państwa członkowskie zgodziły się udostępnić wszystkich swoich oficerów łącznikowych znajdujących się w państwach trzecich i ukierunkować ich działania na określone obszary geograficzne. [Belgia, 2015 r.] -W ramach nordyckiego porozumienia w sprawie współpracy policyjnej krajowe organy ścigania (policja, służby celne i straż graniczna) mogą korzystać z całej sieci nordyckich oficerów łącznikowych na całym świecie. Państwa członkowskie mogą również korzystać z usług oficerów łącznikowych z innych państw członkowskich. Ponadto współpraca między policją państw członkowskich jest wzmocniona przez rozmieszczenie w ramach wydziału policji jednego z państw członkowskich. [Finlandia, 2018 r.]

Szkolenia -Państwo członkowskie przyjęło koncepcję wspólnych szkoleń ze służbami policyjnymi państw sąsiadujących jako sposób na poprawę współpracy na obszarach przygranicznych. Wspólne szkolenia i inne organy ścigania z zagranicznymi odpowiednikami wynikają na przykład z prac komitetu ds. współpracy dwustronnej. Wspólne szkolenia organizuje także centrum współpracy policyjno-celnej. [Niemcy, 2020 r.; Hiszpania, 2022 r.]

Wsparcie zagranicznych funkcjonariuszy policji podczas wydarzeń -W przypadku wydarzeń specjalnych (np. festiwali muzycznych, jarmarków bożonarodzeniowych, imprez sportowych i meczów piłki nożnej) organy policji korzystają ze wsparcia zagranicznych funkcjonariuszy policji na podstawie decyzji Rady 2008/615/WSiSW. Podczas dużych festiwali policja państwowa korzysta ze wsparcia umundurowanych funkcjonariuszy policji z innych państw członkowskich UE oraz specjalnych śledczych ds. kieszonkowców z innych państw członkowskich UE. [Niemcy, 2020 r.]

5.Wielkoskalowe systemy informatyczne:

System Informacyjny Schengen (SIS)

Aplikacje krajowe

Wpisy i zapytania -Jeśli biuro SIRENE utworzy, zaktualizuje lub usunie wpis w aplikacji krajowej, organ dokonujący wpisu/wnioskujący o wpis jest automatycznie powiadamiany w wiadomości e-mail. Skutkuje to uproszczeniem procedury, zmniejszeniem obciążenia pracą i usprawnieniem wymiany informacji między poszczególnymi zaangażowanymi organami. [Węgry, 2019 r.] -Szeroko zakrojone wdrożenie funkcji umożliwiającej wyszukiwanie na podstawie odcisków palców w krajowym automatycznym systemie identyfikacji daktyloskopijnej i automatycznym systemie identyfikacji daktyloskopijnej (AFIS) SIS. Funkcja ta oraz czytniki odcisków palców są dostępne w większości komisariatów policji. [Niemcy, 2020 r.] -Państwo członkowskie otrzymuje dane pasażerów wszystkich lotów przybywających z państw trzecich, dane te zestawia się w ośrodku kontroli granicznej, a następnie przetwarza się je automatycznie za pośrednictwem krajowego systemu danych pasażera przekazywanych przed podróżą (APIS). APIS składa się z krajowych baz danych, „list zagrożeń”, profili opartych na analizie ryzyka, SIS oraz bazy zawierającej dane skradzionych lub utraconych dokumentów podróży (SLTD). W przypadku dopasowania operatorzy mają dostęp do kilku baz danych i korzystają z aplikacji krajowej, aby zweryfikować to dopasowanie i uzyskać więcej informacji na temat odnośnego wpisu (zdjęcia, odciski palców, szczegółowe informacje na temat „działań, które należy podjąć” itp.). W ramach wyniku trafienia wyświetlają się identyfikatory, „powód złożenia wniosku” oraz „działania, które należy podjąć”. Dane podejrzanego i informacje na temat jego lotu wysyła się do odpowiedniego portu lotniczego lub morskiego, który jest odpowiedzialny za zatrzymanie danego podejrzanego. [Niderlandy, 2021 r.] -Wszystkie aplikacje do wprowadzania zapytań w SIS zapewniają łatwą możliwość (mały czerwony przycisk tuż pod imieniem i nazwiskiem użytkownika końcowego) przeglądania informacji na temat ostrzeżeń dotyczących jakości danych we wpisach SIS utworzonych dla poszczególnych urzędów (według kodu urzędu), co może być łatwym sposobem na skorygowanie błędów w krajowych wpisach do SIS. [Włochy, 2021 r.]

Zgłaszanie trafień -Istnieje kilka praktyk służących zapewnieniu automatycznego powiadamiania biura SIRENE o trafieniu. W szczególności: ·Wyświetlanie na ekranach funkcjonariuszy drugiej linii informacji o trafieniu natychmiast po jego zarejestrowaniu w pierwszej linii. Funkcjonariusze straży granicznej w biurze SIRENE otrzymują również informacje o trafieniach za pośrednictwem aplikacji straży granicznej. [Polska, 2015 r.] ·Gdy Krajowa Agencja Pojazdów Drogowych uzyska trafienie, biuro SIRENE otrzymuje automatyczne powiadomienie e-mail. Pozwala to operatorowi SIRENE zweryfikować to trafienie i skontaktować się z powyższą Agencją, w przypadku gdy ta nie podjęła inicjatywy. [Luksemburg, 2016 r.] ·Aplikacja graniczna ma funkcję bezpośredniego „czatu” z osobą prowadzącą daną sprawę w biurze SIRENE, co umożliwia natychmiastowy bezpośredni kontakt z biurem SIRENE w przypadku wysłania wewnętrznego formularza zgłoszenia trafienia. [Chorwacja, 2018 r.] ·Użytkownicy końcowi mogą wysłać powiadomienie o trafieniu do SIRENE bezpośrednio z okna przeglądu wpisów do SIS (automatyczne generowanie wiadomości e-mail). [Litwa, 2018 r.] ·Aplikacja krajowa umożliwia użytkownikowi końcowemu wysyłanie wiadomości błyskawicznych (tj. z pierwszej do drugiej linii) w celu podania dalszych szczegółów dotyczących danego trafienia. [Finlandia, 2018 r.] -W aplikacji kontroli granicznej dla funkcjonariuszy pierwszej linii kontroli granicznej dostępny jest ustrukturyzowany formularz sprawozdawczy; służy on do opisywania okoliczności związanych z danym trafieniem i wysyłania tych informacji do drugiej linii kontroli. [Polska, 2019 r.] -Dla wszystkich użytkowników końcowych dostępny jest standardowy formularz zgłaszania trafień. Użytkownicy końcowi mogą uzyskać dostęp do tego formularza bezpośrednio za pośrednictwem aplikacji wykorzystywanych do wprowadzania zapytań w SIS na poziomie krajowym lub przez system obsługi plików policji federalnej. Formularz zgłaszania trafień jest interaktywny i można go łatwo wypełnić, korzystając z wartości podanych w menu rozwijanym. Identyfikuje on również błędne informacje wprowadzone w polach tekstowych. [Niemcy, 2020 r.] -W porcie lotniczym funkcjonariusze straży granicznej we współpracy z funkcjonariuszami celnymi opracowali skuteczną procedurę działań następczych w przypadku trafień dotyczących wpisów odnoszących się do kontroli niejawnych. Gdy funkcjonariusze straży granicznej zauważą, że danego pasażera dotyczy wniosek w SIS o przeprowadzenie kontroli niejawnej, dyskretnie sygnalizują to funkcjonariuszom celnym. [Francja, 2021 r.]

Urządzenia mobilne -Znaczące rozpowszechnienie urządzeń mobilnych zwiększyło ogólną liczbę wyszukiwań i trafień w SIS. [Czechy, 2019 r.] -Korzystanie z urządzenia mobilnego, które sprawdza pole przeznaczone do odczytu na dokumencie podróży, wyświetla i przechowuje dane z dokumentów oraz przeszukuje krajowe bazy danych oraz SIS. W przypadku awarii systemów zapytań do sprawdzania SIS w celu kontroli przepływu pasażerów można wykorzystywać urządzenia mobilne z czytnikami dokumentów. [Węgry, 2019 r.] -Dystrybucja urządzeń mobilnych wyposażonych w możliwość wprowadzania zapytań w Systemie Informacyjnym Schengen pozwala zagwarantować, aby wszyscy funkcjonariusze policji mogli łatwo i szybko samodzielnie wprowadzać zapytania w tym systemie bez względu na to, gdzie się znajdują. [Belgia, 2021 r.]

Tworzenie wpisów

-W obiegu zadań SIRENE utworzono komunikat ostrzegawczy przypominający organom o konieczności wprowadzenia danych biometrycznych, jeśli są one dostępne, podczas tworzenia wpisu w SIS. [Niderlandy, 2021 r.] -Podczas tworzenia wpisów w SIS za pośrednictwem aplikacji krajowej dane z poprzednich wpisów są dodawane automatycznie. Załączane są fotografie, a dane dotyczące tożsamości można automatycznie wprowadzić do nowego wpisu. [Francja, 2021 r.]

Krajowe SIS i systemy informatyczne

-Dostępny jest system ostrzegania do natychmiastowego sygnalizowania anomalii. W przypadku wystąpienia anomalii narzędzie monitorujące wysyła wiadomości e-mail do administratorów systemu. [Włochy, 2016 r.] -Centrum monitorowania bezpieczeństwa monitoruje bezpieczeństwo całej sieci policyjnej na poziomie użytkownika i wykrywa anomalie, które mogą wskazywać na możliwe ataki. Gdy centrum monitorowania bezpieczeństwa wykryje podejrzane wykorzystanie, centrum to musi interweniować, aby zweryfikować możliwą anomalię. Aktywne monitorowanie „nietypowych zachowań” użytkowników końcowych wprowadzających zapytania pozwala centrum identyfikować oznaki niewłaściwego korzystania z Systemu Informacyjnego Schengen oraz zapobiegać możliwym zagrożeniom bezpieczeństwa danych. [Niderlandy, 2021 r.]

Biuro SIRENE

Procedury SIRENE -Prokuratura posiada dyżurkę, która jest dostępna całodobowo, w przypadku skierowań z biura SIRENE. [Dania, 2017 r.] -Zaangażowanie pracowników SIRENE w działania na miejscu podczas operacji policyjnych na dużą skalę. [Szwajcaria, 2018 r.] -Ofiarom przywłaszczenia tożsamości wydawane jest zaświadczenie zgodnie z procedurami krajowymi. [Dania, 2022 r.] -Istnieje możliwość przesyłania odcisków palców z Systemu Informacyjnego Schengen do krajowego automatycznego systemu identyfikacji daktyloskopijnej za pośrednictwem systemu kontroli obiegu zadań SIRENE i automatycznego uzyskiwania odpowiedzi typu „trafienie/brak trafienia”. Proces ten jest inicjowany dopiero po utworzeniu akt sprawy w systemie kontroli obiegu zadań SIRENE. Zgodnie z przepisami proces ten nie obejmuje przechowywania odcisków palców z SIS w krajowym AFIS. [Irlandia, 2021 r.]

System kontroli obiegu zadań SIRENE -W aplikacjach do zarządzania sprawami, w przypadku trafienia dotyczącego wpisu, który zawiera aliasy, tożsamości przywłaszczone lub powiązania, pojawia się okno podkreślające obecność tych istotnych informacji. Powiadomienie to skutecznie rozwiązuje jeden z najczęstszych problemów wśród rozwiązań w zakresie zapytań w poszczególnych państwach członkowskich: trudność w uwidocznieniu tych informacji użytkownikowi końcowemu. [Węgry, 2019 r.] -System kontroli obiegu zadań SIRENE automatycznie sprawdza wszystkie wiadomości przychodzące ze wszystkich kanałów międzynarodowych (w tym również formularze SIRENE) pod kątem wstępnie określonych słów kluczowych. Dane osobowe zawarte w formularzach są automatycznie sprawdzane w połączonych bazach danych. Pozytywne wyniki takiego sprawdzania są oznaczane jako „pilne trafienia” w celu wskazania, że formularze te należy traktować priorytetowo. Dzięki temu rozwiązaniu biuro SIRENE może skutecznie zarządzać przychodzącymi wnioskami bez żadnych zaległości. [Liechtenstein, 2021 r.] -System kontroli obiegu zadań zawiera wiele przydatnych funkcji, w tym możliwość bezpośredniej komunikacji z użytkownikami końcowymi i odwrotnie, przyciski skrótów do najczęściej używanych funkcji. [Irlandia, 2021 r.] -Przychodzące formularze A i M (wykorzystywane odpowiednio do wymiany informacji na temat europejskich nakazów aresztowania i wniosków o ekstradycję oraz na temat różnych informacji uzupełniających, gdy nie ustanowiono żadnej procedury) dotyczące osób są przetwarzane automatycznie w systemie zarządzania sprawami SIRENE, który automatycznie przekazuje przychodzące formularze dotyczące wpisów związanych z terroryzmem do duńskiej służby bezpieczeństwa i wywiadu. [Dania, 2022 r.] -Formularze SIRENE tworzone przez funkcjonariuszy są wstępnie wypełnione danymi zawartymi we wpisie i zawierają domyślne teksty, które można dodać jednym kliknięciem. Domyślne teksty są dostosowane do każdego formularza i rodzaju wpisu. [Słowacja, 2019 r.]

Szkolenia -Krajowe służby policyjne silnie wspierały rozwój dobrze zaprojektowanych modułów e-uczenia się, które okazały się szczególnie skuteczne w kontekście pandemii i dotarły do niemal wszystkich zainteresowanych użytkowników końcowych. Opracowano także narzędzia do monitorowania postępów uczestników szkoleń i wprowadzono kursy przypominające. Doprowadziło to do przeciętnie dobrej znajomości Systemu Informacyjnego Schengen wśród użytkowników końcowych pod względem potencjału, funkcji i procedur, których należy przestrzegać. [Irlandia, 2021 r.] -Dla operatorów SIRENE dostępny jest kompleksowy podręcznik obejmujący wewnętrzne procedury obsługi wpisów w SIS, a co najważniejsze, dostęp do tego podręcznika można uzyskać bezpośrednio z aplikacji do obsługi spraw SIRENE. [Norwegia, 2017 r.]

6.Ochrona danych

-Pracownicy organu ochrony danych zajmujący się kwestiami związanymi z wizowym systemem informacyjnym (VIS) i Systemem Informacyjnym Schengen (SIS) przechodzą odpowiednie szkolenia, dostosowane indywidualnie do każdej osoby. [Niderlandy, 2021 r.] -Szeroko zakrojona koncepcja szkolenia administratora danych N.SIS, a w szczególności udostępnianie modułów e-uczenia się i kompleksowa strategia szkolenia nowych pracowników. [Niderlandy, 2021 r.] -Zdecentralizowana struktura monitorowania ochrony danych osobowych, w ramach której osoby wyznaczone do kontaktów w kwestiach dotyczących ochrony danych osobowych są dostępne w każdej jednostce policji; dwóch inspektorów odpowiada za ogólny nadzór. [Niderlandy, 2021 r.] -Inspektor ochrony danych podlegający administratorowi danych N.SIS ustanowił kompleksową politykę zgłaszania naruszeń ochrony danych, w tym procedury, narzędzia i instrukcje dla pracowników. [Niemcy, 2020 r.] -Odpowiedzi udzielane osobom, których dane dotyczą, przez organ zarządzający N.SIS są dostępne w różnych językach. [Dania, 2017 r.] -Organy zarządzające N.SIS i N-VIS przyjmują wnioski złożone w językach innych niż język danego państwa członkowskiego. [Litwa, 2018 r.] -Wieloaspektowe (regularne i kompleksowe) podejście Ministerstwa Spraw Europejskich i Międzynarodowych do kontroli procesu wizowego w ramach wizowego systemu informacyjnego. [Austria, 2020 r.] -Istnieją dobrze rozwinięte szkolenia w zakresie ochrony danych dla personelu oddelegowanego w urzędach konsularnych oraz szkolenia organizowane we współpracy z inspektorem ochrony danych Ministerstwa Spraw Zagranicznych oraz organem ochrony danych. [Czechy, 2019 r.] -Federalny organ ochrony danych opracował narzędzia do wdrażania regularnego nadzoru nad organami federalnego Systemu Informacyjnego Schengen i wizowego systemu informacyjnego oraz przeprowadził szereg działań nadzorczych. [Niemcy, 2020 r.] -Szeroko zakrojone działania administratora danych N-VIS w związku z nadzorem nad konsulatami i zewnętrznym dostawcą usług, w tym w zakresie bezpieczeństwa danych i kwestii związanych z ochroną danych. W szczególności w ostatnich latach administrator danych N-VIS przeprowadził szereg kontroli wewnętrznych. [Hiszpania, 2017 r.]