KOMISJA EUROPEJSKA
Bruksela, dnia 6.7.2022
COM(2022) 327 final
2022/0209(NLE)
Wniosek
ROZPORZĄDZENIE RADY
w sprawie stosowania art. 93, 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do niektórych kategorii pomocy państwa w sektorze transportu kolejowego, żeglugi śródlądowej i transportu multimodalnego
(Tekst mający znaczenie dla EOG)
UZASADNIENIE
1.KONTEKST WNIOSKU
•Przyczyny i cele wniosku
Kontekst
Jak stwierdziła Komisja w swojej rocznej strategii zrównoważonego wzrostu gospodarczego na 2021 r. 1 , środki dotyczące transportu mogą zdecydowanie wspierać transformację ekologiczną przez znaczne ograniczenie emisji gazów cieplarnianych i poprawę jakości powietrza, przy jednoczesnym sprzyjaniu wzrostowi wydajności i wzmacnianiu odporności ekosystemów przemysłowych. W tym kontekście Komisja podkreśliła znaczenie inwestowania w transport publiczny i infrastrukturę, które wspiera przejście na bardziej zrównoważoną i inteligentną mobilność, w tym funkcjonujące bez zakłóceń i wydajne europejskie sieci multimodalne, a także modernizację transeuropejskich sieci transportowych dla pasażerów i towarów.
Dobrze funkcjonujący system kolei, żeglugi śródlądowej i transportu multimodalnego ma kluczowe znaczenie dla zapewnienia łączności w całej Europie, utworzenia jednolitego europejskiego obszaru kolejowego, wspierania spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej zgodnie z art. 170 i 174 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej („TFUE”), osiągnięcia celów klimatycznych UE („Europejski Zielony Ład” 2 ) oraz wspierania odporności przemysłu UE i jego łańcuchów wartości („Nowa strategia przemysłowa dla Europy” w zaktualizowanej wersji 3 ), w tym tych wspierających cele transformacji cyfrowej i cyfryzacji („Kształtowanie cyfrowej przyszłości Europy” 4 ). 9 grudnia 2020 r. Komisja przyjęła komunikat w sprawie swojej kompleksowej strategii na rzecz zrównoważonej i inteligentnej mobilności („kompleksowa strategia Komisji na rzecz zrównoważonej i inteligentnej mobilności”) 5 . Strategia ta przewiduje wzmocnienie transportu kolejowego i żeglugi śródlądowej, a także transportu multimodalnego, jest zasadniczym elementem ekologicznej i cyfrowej transformacji europejskiego transportu, która z kolei ma kluczowe znaczenie dla osiągnięcia unijnego celu, jakim jest uzyskanie neutralności klimatycznej do 2050 r.
Osiągnięcie tych celów będzie niemożliwe, jeśli państwa członkowskie nie dokonają znacznych inwestycji. Zakres inwestycji, jakie państwa członkowskie mogą rozważyć w celu wspierania niskoemisyjnych rodzajów transportu, obejmuje inwestycje w nową lub istniejącą flotę, inwestycje w infrastrukturę kolejową, terminale przeładunkowe oraz warsztaty usług konserwacyjnych, również w celu pobudzenia popytu na bezemisyjną flotę oraz na rozwiązania cyfrowe, które umożliwiają interoperacyjność różnych rodzajów transportu i w obrębie sektorów. Konieczne jest aby zasady pomocy państwa umożliwiały inwestycje tam, gdzie takie wsparcie publiczne jest niezbędne, przy jednoczesnym zachowaniu i zwiększeniu konkurencji w transporcie kolejowym, żegludze śródlądowej i transporcie multimodalnym.
Art. 93 TFUE stanowi, że „Zgodna z Traktatami jest pomoc, która odpowiada potrzebom koordynacji transportu lub stanowi zwrot za wykonanie pewnych świadczeń nierozerwalnie związanych z pojęciem usługi publicznej.”. Art. 93 TFUE zawarty jest w tytule VI „TRANSPORT”, którego postanowienia mają zastosowanie wyłącznie do transportu kolejowego, drogowego i żeglugi śródlądowej zgodnie z art. 100 ust. 1 TFUE. Niniejszy wniosek obejmuje transport kolejowy i żeglugę śródlądową, w tym transport multimodalny 6 .
i)Pomoc odpowiadająca potrzebom koordynacji transportu
Wytyczne wspólnotowe z 2008 r. w sprawie pomocy państwa na rzecz przedsiębiorstw kolejowych 7 („wytyczne dotyczące transportu kolejowego”) miały na celu skodyfikowanie i aktualizację praktyki Komisji dotyczącej zgodności z Traktatem pomocy dla przedsiębiorstw w sektorze transportu kolejowego w następstwie zmian sektorowych ram prawnych, w szczególności w kontekście stopniowego otwierania rynku dla konkurencji. W toku przeprowadzonej w 2020 r. oceny adekwatności 8 zasad pomocy państwa, w tym wytycznych dotyczących transportu kolejowego, potwierdzono potrzebę przeglądu zasad pomocy państwa mających zastosowanie do transportu kolejowego, żeglugi śródlądowej i transportu intermodalnego, zważywszy na istotne zmiany regulacyjne i rynkowe od 2008 r. 9 W tym kontekście Komisja rozważa nie tylko przegląd wytycznych dotyczących transportu kolejowego, ale również przyjęcie przepisów szczegółowych dotyczących wyłączeń grupowych, aby wesprzeć transport kolejowy, żeglugę śródlądową i transport multimodalny (zarówno w zakresie usług transportu pasażerskiego, jak i towarowego) w czasie transformacji ekologicznej i cyfrowej.
Komisja dąży w szczególności do zwiększenia pewności prawa i zmniejszenia obciążeń administracyjnych w odniesieniu do niektórych krajowych środków pomocy wspierających przesunięcie międzygałęziowe w ramach usług transportu towarowego i pasażerskiego z transportu drogowego na mniej zanieczyszczające rodzaje transportu i rozwiązania, które są opracowywane, w oparciu o szeroko zakrojoną praktykę decyzyjną Komisję, w sposób zapewniający ograniczenie zakłóceń konkurencji. Rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych dają państwom członkowskim i beneficjentom pomocy większą pewność prawa, jeśli chodzi o sposób opracowywania środków. Jednocześnie upraszczają one procedury, znosząc w odniesieniu do niektórych środków obowiązek, o którym mowa w art. 108 ust. 3 TFUE, dotyczący zgłoszenia Komisji pomocy państwa przed wdrożeniem takiej pomocy, o ile możliwe jest, na podstawie praktyki decyzyjną Komisji, określenie ex ante warunków zgodności zapewniających ograniczenie potencjalnych zakłóceń konkurencji.
Komisja zdobyła znaczne doświadczenie w zakresie pomocy na rzecz koordynacji transportu, o której mowa w sekcji 6.3 wytycznych dotyczących transportu kolejowego, a także pomocy na rzecz wspierania rodzajów transportu i rozwiązań, które w mniejszym stopniu zanieczyszczają środowisko i są bardziej zrównoważone niż transport wyłącznie drogowy, w tym pomocy na rzecz wspierania transportu intermodalnego 10 i transportu wodnego śródlądowego. Z doświadczenia Komisji wynika, że pomoc na rzecz koordynacji transportu ma zasadnicze znaczenie dla przesunięcia międzygałęziowego i – pod pewnymi warunkami – nie powoduje żadnych znaczących zakłóceń konkurencji. Ponadto państwa członkowskie powszechnie domagały się wyłączenia grupowego pomocy na rzecz koordynacji transportu. Należy zatem umożliwić Komisji wyłączenie grupowe pomocy udzielanej przez państwa członkowskie na rzecz tych środków, o ile spełnione są określone warunki.
Wyłączenie grupowe obejmowałoby środki wchodzące w zakres art. 93 TFUE i wspierałoby przesunięcie międzygałęziowe w odniesieniu do transportu towarowego i pasażerskiego z bardziej zanieczyszczających rodzajów transportu (w szczególności transportu drogowego) na mniej zanieczyszczające i bardziej zrównoważone rodzaje transportu i rozwiązania, zgodnie z praktyką podejmowania decyzji przez Komisję.
ii) Pomoc stanowiąca zwrot za wykonanie pewnych świadczeń nierozerwalnie związanych z pojęciem usługi publicznej
Jeżeli chodzi o pomoc na wykonanie pewnych świadczeń nierozerwalnie związanych z pojęciem usługi publicznej (która obecnie nie jest objęta wytycznymi dotyczącymi transportu kolejowego), Komisja może również rozważyć wyłączenie grupowe, pod pewnymi warunkami, rekompensaty przyznawanej przez państwa członkowskie z tytułu świadczenia usług publicznych w sektorach transportu kolejowego, żeglugi śródlądowej i transportu multimodalnego, pod warunkiem że nie wchodzi ona w zakres rozporządzenia (WE) nr 1370/2007 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2007 r. 11 (rozporządzenie (WE) nr 1370/2007).
W szczególności w odniesieniu do transportu towarowego zobowiązania z tytułu świadczenia usług publicznych mogą być odpowiednim instrumentem promowania usług w obszarach i segmentach, w których w przeciwnym razie transport towarowy odbywałby się wyłącznie po drogach.
Niniejszy wniosek nie obejmuje pomocy jako rekompensaty za realizację zobowiązań z tytułu świadczenia usług publicznych w zakresie transportu pasażerskiego, która podlega przepisom art. 9 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1370/2007 Parlamentu Europejskiego i Rady. Zgodnie z tym przepisem obowiązkowi wcześniejszego zgłaszania nie podlega rekompensaty z tytułu świadczenia usług publicznych w zakresie transportu pasażerskiego lub z tytułu dostosowania się do zobowiązań taryfowych ustanowionych zgodnie z ogólnymi zasadami, wypłacane zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1370/2007.
Problem, który inicjatywa ma rozwiązać
Potrzebne są przepisy szczegółowe umożliwiające uproszczenie procedur w odniesieniu do pomocy na rzecz transportu kolejowego, żeglugi śródlądowej i transportu multimodalnego.
Zgodnie z podziałem kompetencji między Radą a Komisją, określonym w art. 108 ust. 4 i art. 109 TFUE, do Rady należy określenie kategorii pomocy, które mogą być wyłączone z obowiązku zgłoszenia pomocy państwa, a do Komisji – przyjęcie rozporządzeń ustanawiających szczegółowe zasady dotyczące takiego wyłączenia.
W drodze rozporządzeń w sprawie wyłączeń grupowych Komisja zwalnia z obowiązku zgłaszania określonego w art. 108 ust. 3 TFUE środki pomocy określone przez Radę, umożliwiając tym samym państwom członkowskim ich bezpośrednie wdrożenie bez uprzedniej zgody Komisji.
W rozporządzeniu Rady (UE) 2015/1588 z dnia 13 lipca 2015 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do niektórych kategorii horyzontalnej pomocy państwa („rozporządzenie upoważniające z 2015 r.”) 12 określono pewną liczbę kategorii pomocy, które mogą zostać wyłączone przez Komisję z obowiązku zgłaszania określonego w art. 108 ust. 3 TFUE. Rozporządzenie upoważniające z 2015 r. obejmuje jednak wyłącznie środki pomocy państwa uznane za zgodne z rynkiem wewnętrznym na podstawie art. 107 ust. 2 lub art. 107 ust. 3 TFUE, lecz nie obejmuje środków pomocy, których zgodność jest oceniana na podstawie art. 93 TFUE.
W związku z tym Komisja uważa, że należy wypełnić tę lukę na potrzeby uproszczenia procedur dla państw członkowskich, które wprowadzają środki pomocy państwa na rzecz transportu kolejowego, żeglugi śródlądowej i transportu multimodalnego.
Pomoc państwa na rzecz transportu kolejowego, żeglugi śródlądowej i transportu multimodalnego wchodzi w zakres art. 93 TFUE, który stanowi lex specialis w stosunku do art. 107 ust. 2 i 3 TFUE, dlatego w pełni uzasadnione wydaje się szczegółowe upoważniające rozporządzenie Rady w sprawie transportu kolejowego, żeglugi śródlądowej i transportu multimodalnego („rozporządzenie upoważniające w sprawie transportu”). Art. 93 TFUE zawarty jest w tytule VI część 3 TFUE dotyczącym transportu i stanowi, że zgodna z Traktatami jest pomoc, która odpowiada potrzebom koordynacji transportu lub stanowi zwrot za wykonanie pewnych świadczeń nierozerwalnie związanych z pojęciem usługi publicznej. Zgodność pomocy państwa z rynkiem wewnętrznym na podstawie art. 93 TFUE można ocenić zatem przez sprawdzenie, czy pomoc służy osiąganiu tych celów. W rozporządzeniu Komisji w sprawie wyłączeń grupowych określono by odpowiednie kryteria umożliwiające taką ocenę.
Niniejszy wniosek ma na celu dostosowanie zasad pomocy państwa mających zastosowanie do transportu kolejowego, żeglugi śródlądowej i transportu multimodalnego do strategii Komisji na rzecz zrównoważonej i inteligentnej mobilności. Na podstawie rozporządzenia upoważniającego w sprawie transportu Komisja będzie mogła przyjąć rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych w odniesieniu do pomocy na podstawie art. 93 TFUE, która wiąże się z ograniczonym ryzykiem wystąpienia zakłóceń konkurencji i wymiany handlowej. Niniejszy wniosek upoważnia Komisję do przyjęcia rozporządzeń w sprawie wyłączeń grupowych w obszarach, w których zdobyła ona wystarczające doświadczenie, aby określić jasne kryteria zgodności, a jednocześnie zapewnić ograniczony wpływ na konkurencję i wymianę handlową między państwami członkowskimi.
Rozporządzenie upoważniające w sprawie transportu samo w sobie nie będzie miało żadnego bezpośredniego wpływu, lecz będzie stanowić podstawę prawną do przyjęcia ewentualnych rozporządzeń w sprawie wyłączeń grupowych. Na podstawie rozporządzenia upoważniającego w sprawie transportu Komisja oceni różne warianty strategiczne w odniesieniu do wszelkich takich rozporządzeń w sprawie wyłączeń grupowych oraz ich skutki w kontekście oceny skutków.
•Spójność z przepisami obowiązującymi w tej i w innych dziedzinach polityki Unii
Niniejszy wniosek przyczynia się do osiągania ogólnych celów Unii, w szczególności celu, jakim jest egzekwowanie i uproszczenie zasad pomocy państwa, z jednej strony, oraz wdrażanie Europejskiego Zielonego Ładu, z drugiej strony.
Jeżeli chodzi o cel egzekwowania zasad pomocy państwa, wskazany przez Komisję w jej komunikacie w sprawie unowocześnienia unijnej polityki w dziedzinie pomocy państwa z dnia 8 maja 2012 r. 13 , działania w tym zakresie powinny koncentrować się na sprawach mających największy wpływ na rynek wewnętrzny. Oznacza to z jednej strony ściślejszą kontrolę dużej i potencjalnie zakłócającej konkurencję pomocy, a z drugiej strony uproszczoną analizę spraw mających jedynie ograniczony wpływ na wymianę handlową i konkurencję. Ten ostatni cel można osiągnąć przez wyłączenie grupowe tych kategorii pomocy z obowiązku zgłaszania.
Jeżeli chodzi o uproszczenie zasad pomocy państwa, konieczne jest spójne podejście w ramach procedur mających zastosowanie do pomocy w formie rekompensaty z tytułu świadczenia usług publicznych w segmentach rynku dotyczących zarówno transportu pasażerskiego, jak i towarowego. Art. 9 ust. 1 rozporządzenia nr 1370/2007 przewiduje już zwolnienie z obowiązku wcześniejszego zgłaszania rekompensaty z tytułu świadczenia usług publicznych zgodnie z zasadami pomocy państwa w odniesieniu do usług publicznych w zakresie transportu pasażerskiego. Podobne wyłączenie grupowe w odniesieniu do rekompensaty z tytułu świadczenia usług publicznych nie istnieje jednak obecnie w zakresie transportu towarowego. W związku z tym pomoc na zwrot za wykonanie pewnych świadczeń nierozerwalnie związanych z pojęciem usługi publicznej w odniesieniu do transportu towarowego koleją, żeglugą śródlądową lub z wykorzystaniem transportu intermodalnego, o której to pomocy mowa w art. 93 TFUE, powinna zostać objęta zakresem rozporządzenia upoważniającego w sprawie transportu.
Jeżeli chodzi o wkład niniejszego wniosku w Europejski Zielony Ład, wniosek ten ułatwi promowanie ekologicznego, wydajnego i wzajemnie połączonego systemu transportu multimodalnego, co jest niezbędnym krokiem w kierunku osiągnięcia unijnego celu, jakim jest uzyskanie neutralności klimatycznej do 2050 r. W tym względzie istnieje wyraźny związek między niniejszym wnioskiem a planowanym przeglądem wytycznych dotyczących transportu kolejowego, ponieważ oba mają ułatwić publiczne finansowanie przesunięcia międzygałęziowego z transportu drogowego na transport kolejowy, żeglugę śródlądową i bardziej zrównoważone rozwiązania w zakresie transportu multimodalnego, a ostatecznie mają wspierać transformację ekologiczną i cyfrową europejskiego transportu, przy jednoczesnym ograniczaniu zakłóceń konkurencji. Proponowane rozporządzenie upoważniające w sprawie transportu wyłączyłoby z obowiązku zgłoszenia środki objęte zakresem art. 93 TFUE, w przypadku których możliwe jest określenie jasnych warunków zgodności.
2.PODSTAWA PRAWNA, POMOCNICZOŚĆ I PROPORCJONALNOŚĆ
•Podstawa prawna
Podstawą prawną niniejszego wniosku jest art. 109 TFUE, na mocy którego Rada może wydać wszelkie właściwe rozporządzenia, a w szczególności może określić warunki stosowania art. 108 ust. 3 TFUE i kategorie pomocy, które mogą być zwolnione z tej procedury.
Kompetencje Rady w zakresie przyjmowania właściwych rozporządzeń w celu określenia kategorii pomocy, które mogą zostać objęte wyłączeniem grupowym, zgodnie z art. 109 TFUE 14 , dotyczą wszystkich środków pomocy państwa, w tym odnoszących się do kolei, żeglugi śródlądowej i transportu multimodalnego, objętych art. 93 TFUE.
•Pomocniczość i proporcjonalność
Niniejszy wniosek wchodzi w zakres wyłącznych kompetencji Unii. Zgodnie z art. 3 TFUE („Unia ma wyłączne kompetencje w następujących dziedzinach: [...] b) ustanawianie reguł konkurencji niezbędnych do funkcjonowania rynku wewnętrznego”). Zasada pomocniczości nie ma zatem zastosowania.
Niniejszy wniosek nie wykracza poza to, co jest konieczne do osiągnięcia określonego w nim celu, jakim jest umożliwienie Komisji wyłączenia grupowego pomocy na rzecz koordynacji transportu oraz pomocy na zwrot za wykonanie pewnych świadczeń nierozerwalnie związanych z pojęciem usługi publicznej, o ile spełnione są określone warunki. W związku z powyższym niniejszy wniosek jest zgodny z zasadą proporcjonalności.•Wybór instrumentu
Proponowanym instrumentem jest rozporządzenie Rady.
Zgodnie z art. 109 TFUE rozporządzenie jest jedynym instrumentem prawnym, jakim dysponuje Rada w celu określenia warunków stosowania art. 108 ust. 3 TFUE oraz kategorii pomocy zwolnionych z tej procedury.
3.WYNIKI OCEN EX POST, KONSULTACJI Z ZAINTERESOWANYMI STRONAMI I OCEN SKUTKÓW
•Oceny ex post/oceny adekwatności obowiązującego prawodawstwa
Z oceny adekwatności wytycznych dotyczących transportu kolejowego wynika, że wytyczne te wymagają kompleksowego przeglądu w celu dostosowania ich do zmian rynkowych i regulacyjnych, a także do nowych nadrzędnych priorytetów określonych w Europejskim Zielonym Ładzie. W ocenie adekwatności wskazano między innymi na stosowność wyłączenia grupowego, w szczególności w odniesieniu do niektórych rodzajów pomocy na rzecz koordynacji transportu, które Komisja zatwierdziła w ciągu ostatnich dziesięciu lat w drodze decyzji o niewnoszeniu zastrzeżeń 15 , bez przeprowadzenia formalnego postępowania wyjaśniającego. Dokładniej rzecz ujmując, w ocenie sekcji 6,3 wytycznych dotyczących transportu kolejowego, dotyczącej pomocy na rzecz koordynacji transportu wykazano, że wszystkie przypadki doprowadziły do podjęcia decyzji o niewnoszeniu zastrzeżeń, zazwyczaj w ograniczonym czasie od zgłoszenia 16 .
Ocena adekwatności wytycznych dotyczących transportu kolejowego opierała się na kompleksowym przeglądzie decyzji Komisji w sprawie pomocy państwa zatwierdzonych na podstawie wytycznych dotyczących transportu kolejowego lub art. 93 TFUE, a także na uwagach otrzymanych od państw członkowskich i zainteresowanych stron w ramach otwartych konsultacji publicznych. Potrzeba rozporządzenia upoważniającego w sprawie transportu jest jeszcze bardziej paląca w świetle Europejskiego Zielonego Ładu i rosnącego znaczenia przesunięcia międzygałęziowego na bardziej zrównoważone rodzaje transportu, takie jak kolej, żegluga śródlądowa i transport multimodalny, aby osiągnąć cel polegający na redukcji emisji do 2050 r.
•Konsultacje z zainteresowanymi stronami
W przypadku niniejszego wniosku nie ma potrzeby konsultacji z zainteresowanymi stronami.
Proponowane rozporządzenie upoważniające w sprawie transportu samo w sobie nie będzie miało bezpośredniego wpływu na zainteresowane strony, ponieważ będzie jedynie stanowić podstawę prawną przyjęcia przez Komisję rozporządzeń w sprawie wyłączeń grupowych. Ze względu na techniczny charakter niniejszego wniosku, który jedynie przygotowuje grunt pod przyszłe rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych, nie zostaną przeprowadzone żadne konsultacje publiczne. 1 października 2021 r. Komisja opublikowała jednak plan działania dotyczący konkretnie inicjatywy polegającej na opracowaniu niniejszego wniosku. Zainteresowane strony miały cztery tygodnie na przekazanie uwag na temat planu działania 17 .
Konsultacje publiczne zostaną przeprowadzone w ramach przeglądu wytycznych dotyczących transportu kolejowego. Przegląd obejmuje projekt uproszczenia przepisów dotyczących pomocy państwa na rzecz koordynacji transportu w drodze rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych. Specjalne konsultacje publiczne przeprowadzone zostaną również w odniesieniu do przyszłych rozporządzeń Komisji w sprawie wyłączeń grupowych.
•Ocena skutków
Nie ma potrzeby przeprowadzenia oceny skutków. Niniejszy wniosek ma na celu przyjęcie przez Radę rozporządzenia upoważniającego w sprawie transportu, które umożliwi Komisji przyjęcie rozporządzeń w sprawie wyłączeń grupowych w odniesieniu do pomocy na rzecz transportu kolejowego, żeglugi śródlądowej i transportu multimodalnego, która wiąże się z ograniczonym ryzykiem wystąpienia zakłóceń wymiany handlowej i zakłóceń konkurencji. Niniejszy wniosek nie pociąga za sobą żadnego natychmiastowego wyłączenia grupowego kategorii pomocy wchodzących w zakres planowanego rozporządzenia upoważniającego w sprawie transportu, lecz raczej umożliwia Komisji przyjęcie rozporządzeń w sprawie wyłączeń grupowych na późniejszym etapie.
Podstawą treści przyszłych rozporządzeń Komisji w sprawie wyłączeń grupowych będzie ocena skutków.
•Sprawność regulacyjna i uproszczenie
Niniejszy wniosek ma na celu m.in. uproszczenie obowiązujących przepisów dotyczących pomocy państwa na rzecz koordynacji transportu oraz pomocy państwa stanowiącej rekompensatę za wykonanie zobowiązań z tytułu świadczenia usług publicznych w sektorach transportu kolejowego, żeglugi śródlądowej i transportu multimodalnego, a także zmniejszenie liczby zgłoszeń pomocy państwa i związanych z nimi kosztów regulacyjnych.
Proponowane rozporządzenie upoważniające w sprawie transportu umożliwia Komisji przyjęcie rozporządzeń w sprawie wyłączeń grupowych w odniesieniu do pomocy na rzecz transportu kolejowego, żeglugi śródlądowej i transportu multimodalnego. Przyjęcie takich rozporządzeń w sprawie wyłączeń grupowych przyniesie korzyści całej Unii. Po pierwsze, będzie wspierać mającą fundamentalne znaczenie ekologiczną i cyfrową transformację europejskiego transportu zgodnie z celami polityki określonymi w Europejskim Zielonym Ładzie. Po drugie, znacznie zmniejszy obciążenie administracyjne i koszty związane z inwestycjami w niskoemisyjne rodzaje transportu oraz z konsolidacją/rozbudową istniejących rodzajów transportu i rozwiązań mniej zanieczyszczających niż transport drogowy. Po trzecie, uprości rozliczanie pomocy na wykonanie pewnych świadczeń nierozerwalnie związanych z pojęciem usługi publicznej i będzie wspierać czystsze rodzaje transportu i rozwiązania w obszarach i segmentach, w których w przeciwnym razie transport odbywałby się wyłącznie po drogach.
•Prawa podstawowe
Niniejszy wniosek nie ma skutków dla ochrony praw podstawowych.
4.WPŁYW NA BUDŻET
Wniosek nie ma negatywnego wpływu na budżet Unii.5.ELEMENTY FAKULTATYWNE
•Plany wdrożenia i monitorowanie, ocena i sprawozdania
Proponowane rozporządzenie upoważniające w sprawie transportu będzie wiążące w całości i będzie stosowane bezpośrednio we wszystkich państwach członkowskich po jego wejściu w życie.
Zgodnie z art. 6 proponowanego rozporządzenia upoważniającego w sprawie transportu Komisja będzie co pięć lat przedkładać Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie ze stosowania rozporządzenia upoważniającego w sprawie transportu. Ponadto projekt sprawozdania będzie uprzednio przedkładany do rozpatrzenia Komitetowi Doradczemu ds. Pomocy Państwa, o którym mowa w art. 5 proponowanego rozporządzenia upoważniającego w sprawie transportu. Zgodnie z art. 5 ust. 1 proponowanego rozporządzenia upoważniającego w sprawie transportu Komisja będzie również konsultować się z komitetem w przypadku planowanego przyjęcia rozporządzenia o wyłączeniach grupowych i przed przyjęciem takiego rozporządzenia.
•Szczegółowe objaśnienia poszczególnych przepisów wniosku
W art. 1 ust. 1 proponowanego rozporządzenia upoważniającego w sprawie transportu określono dwie kategorie pomocy wyłączone z obowiązku zgłoszenia na podstawie art. 108 ust. 3 TFUE: (i) pomoc na rzecz koordynacji transportu; oraz (ii) pomoc stanowiącą zwrot za wykonanie pewnych świadczeń nierozerwalnie związanych z pojęciem usługi publicznej. Kategorie te odzwierciedlają zakres art. 93 TFUE. Zakres proponowanego rozporządzenia upoważniającego w sprawie transportu nie obejmuje jednak rekompensaty z tytułu świadczenia usług publicznych w zakresie transportu pasażerskiego ani z tytułu dostosowania się do zobowiązań taryfowych określonych na podstawie zasad ogólnych, objętych rozporządzeniem (WE) nr 1370/2007.
W art. 1 ust. 2 proponowanego rozporządzenia upoważniającego w sprawie transportu wskazano elementy, które Komisja doprecyzuje w swoich rozporządzeniach w sprawie wyłączenia grupowego powyższych kategorii pomocy z obowiązku zgłoszenia na podstawie art. 108 ust. 3 TFUE. Kategorie te są takie same jak kategorie określone w rozporządzeniu upoważniającym z 2015 r.
W art. 1 ust. 3 proponowanego rozporządzenia upoważniającego w sprawie transportu wskazano rodzaj warunków, które Komisja może określić w rozporządzeniach w sprawie wyłączeń grupowych w celu zapewnienia zgodności pomocy objętej niniejszym wnioskiem z rynkiem wewnętrznym. W szczególności art. 1 ust. 3 lit. b) umożliwia Komisji wyłączenie niektórych sektorów z zakresu rozporządzeń w sprawie wyłączeń grupowych. Przepis ten uwzględnia fakt, że niniejszy wniosek umożliwia Komisji przyjęcie rozporządzeń w sprawie wyłączeń grupowych, ponieważ zdobyła ona wystarczające doświadczenie, aby określić jasne kryteria zgodności, a jednocześnie zapewnić, aby wpływ na konkurencję i wymianę handlową między państwami członkowskimi był ograniczony.
W odniesieniu do przejrzystości i monitorowania, okresu obowiązywania i zmiany rozporządzeń, wysłuchania zainteresowanych stron, Komitetu Doradczego ds. Pomocy Państwa i konsultacji z nim oraz sprawozdania z oceny, art. 2–6 proponowanego rozporządzenia upoważniającego w zakresie transportu odzwierciedlają przepisy rozporządzenia upoważniającego z 2015 r.
2022/0209 (NLE)
Wniosek
ROZPORZĄDZENIE RADY
w sprawie stosowania art. 93, 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do niektórych kategorii pomocy państwa w sektorze transportu kolejowego, żeglugi śródlądowej i transportu multimodalnego
(Tekst mający znaczenie dla EOG)
RADA UNII EUROPEJSKIEJ,
uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 109,
uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej,
uwzględniając opinię Parlamentu Europejskiego 18 ,
a także mając na uwadze, co następuje:
(1)Na mocy rozporządzenia Rady (UE) 2015/1588 19 Komisja jest uprawniona do uznania w drodze rozporządzeń, że niektóre określone kategorie pomocy są zgodne z rynkiem wewnętrznym i są wyłączone z obowiązku zgłoszenia przewidzianego w art. 108 ust. 3 Traktatu. Chociaż rozporządzenie (UE) 2015/1588 obejmuje niektóre kategorie pomocy na rzecz przedsiębiorstw działających w różnych sektorach, takiej jak pomoc na ochronę środowiska, rozporządzenie to nie obejmuje, między innymi, pomocy na rzecz wspierania transportu kolejowego i żeglugi śródlądowej, w tym transportu multimodalnego 20 . Sektory transportu kolejowego, żeglugi śródlądowej i transportu multimodalnego nabierają coraz większego znaczenia na poziomie Unii, w kontekście Europejskiego Zielonego Ładu 21 oraz strategii Komisji na rzecz zrównoważonej i inteligentnej mobilności 22 .
(2)Art. 93 Traktatu stanowi, że zgodna z Traktatami jest pomoc odnosząca się do transportu kolejowego, żeglugi śródlądowej i transportu multimodalnego, odpowiadająca potrzebom koordynacji transportu lub stanowiąca zwrot za wykonanie pewnych świadczeń nierozerwalnie związanych z pojęciem usługi publicznej.
(3)Komisja zastosowała art. 93, art. 107 ust. 1 i art. 108 Traktatu w licznych decyzjach dotyczących niektórych kategorii pomocy państwa dla przedsiębiorstw działających w sektorach transportu kolejowego, żeglugi śródlądowej i transportu intermodalnego oraz opracowała wytyczne na potrzeby oceny niektórych kategorii pomocy państwa, które mają sprostać potrzebom związanym z koordynacją transportu 23 . Z doświadczenia Komisji wynika, że tego rodzaju pomoc nie prowadzi do żadnych istotnych zakłóceń konkurencji, pod warunkiem że jest ona udzielana na podstawie otwartych, przejrzystych i niedyskryminujących procedur oraz że można określić jasne warunki zgodności na podstawie zdobytego doświadczenia.
(4)W związku z tym, w celu uproszczenia administrowania sprawami, w których zakłócenie konkurencji ograniczone jest do minimum, Komisja powinna być uprawniona do uznania w drodze rozporządzeń, że pomoc na rzecz koordynacji transportu lub stanowiąca zwrot za wykonanie pewnych świadczeń nierozerwalnie związanych z pojęciem usługi publicznej, o której to pomocy mowa w art. 93 Traktatu, jest zgodna z rynkiem wewnętrznym i nie podlega obowiązkowi zgłoszenia określonemu w art. 108 ust. 3 Traktatu.
(5)Pomoc państwa stanowiąca rekompensatę za wykonanie zobowiązań z tytułu świadczenia usług publicznych w związku z usługami publicznymi w zakresie transportu pasażerskiego wchodzi już w zakres rozporządzenia (WE) nr 1370/2007 Parlamentu Europejskiego i Rady, w tym gdy państwa członkowskie decydują się stosować to rozporządzenie do publicznego pasażerskiego transportu wodnego śródlądowego oraz na krajowych wodach terytorialnych zgodnie z art. 1 ust. 2 tego rozporządzenia 24 . Rekompensata z tytułu świadczenia usług publicznych w zakresie publicznego transportu pasażerskiego powinna zatem zostać wyłączona z zakresu niniejszego rozporządzenia.
(6)Przyjmując rozporządzenia wyłączające niektóre kategorie pomocy z wymogów zgłoszenia określonych w art. 108 ust. 3 Traktatu („rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych”), Komisja powinna określić cel pomocy, kategorie beneficjentów i progi ograniczające pomoc objętą wyłączeniem, warunki regulujące kumulację pomocy oraz warunki monitorowania, a także dołączyć wszelkie dalsze szczegółowe warunki w celu zapewnienia zgodności pomocy objętej niniejszym rozporządzeniem z rynkiem wewnętrznym.
(7)Ważne jest, aby wszystkie strony mogły sprawdzić, czy pomoc przyznawana jest zgodnie z obowiązującymi zasadami. Przejrzystość pomocy państwa ma zatem zasadnicze znaczenie dla prawidłowego stosowania przepisów Traktatu i prowadzi do lepszego przestrzegania przepisów, większej rozliczalności, wzajemnej oceny i ostatecznie do efektywniejszych wydatków publicznych. Z tego powodu państwa członkowskie powinny być zobowiązane do przekazywania podsumowań informacji dotyczących wdrożonej przez nie pomocy objętej rozporządzeniem w sprawie wyłączeń grupowych. Aby zapewnić przejrzystość środków przyjętych przez państwa członkowskie, Komisja powinna publikować takie podsumowania.
(8)Zgodnie z art. 108 ust. 1 Traktatu Komisja we współpracy z państwami członkowskimi stale bada wszystkie istniejące systemy pomocy. W tym celu oraz aby zapewnić możliwie największą przejrzystość i odpowiednią kontrolę, Komisja powinna dopilnować, aby państwa członkowskie rejestrowały i przechowywały informacje na temat stosowania rozporządzeń w sprawie wyłączeń grupowych przyjętych przez Komisję. Komisja powinna również dopilnować, aby państwa członkowskie co najmniej raz w roku przekazywały jej sprawozdanie ze stosowania takich rozporządzeń w sprawie wyłączeń grupowych. Dostęp do tych sprawozdań powinny mieć wszystkie państwa członkowskie.
(9)Przed przyjęciem rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych na podstawie niniejszego rozporządzenia Komisja powinna umożliwić wszystkim zainteresowanym stronom zgłaszanie uwag w celu zebrania możliwie jak najbardziej kompleksowych i reprezentatywnych informacji zwrotnych. W tym celu Komisja powinna publikować projekt takich rozporządzeń w sprawie wyłączeń grupowych.
(10)W czasie publikacji projektu rozporządzenia należy konsultować się z Komitetem Doradczym ds. Pomocy Państwa ustanowionym na mocy art. 7 rozporządzenia (UE) 2015/1588. Jednakże w trosce o zapewnienie przejrzystości projekt rozporządzenia należy opublikować na stronie internetowej Komisji w tym samym czasie, kiedy Komisja po raz pierwszy zasięga opinii Komitetu Doradczego ds. Pomocy Państwa.
(11)Kontrola przyznawania pomocy dotyczy różnorodnych kwestii natury faktycznej, prawnej i ekonomicznej, o bardzo złożonym charakterze i występujących w stale zmieniającym się środowisku. Komisja powinna zatem regularnie prowadzić przegląd kategorii pomocy, które należy wyłączyć z obowiązku zgłaszania. W tym celu Komisja powinna co pięć lat przedkładać Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie z oceny,
PRZYJMUJE NINIEJSZE ROZPORZĄDZENIE:
Artykuł 1
Wyłączenia grupowe
1.Komisja może w drodze rozporządzeń przyjętych zgodnie z procedurą określoną w art. 5 uznać, że następujące kategorie pomocy w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu są zgodne z rynkiem wewnętrznym i nie podlegają obowiązkowi zgłoszenia określonemu w art. 108 ust. 3 Traktatu:
a)pomoc na rzecz koordynacji transportu;
b)pomoc na zwrot za wykonanie pewnych świadczeń nierozerwalnie związanych z pojęciem usługi publicznej, z wyłączeniem rekompensaty z tytułu świadczenia usług publicznych w związku z usługami publicznymi w zakresie transportu pasażerskiego, objęta rozporządzeniem (WE) nr 1370/2007.
2.W rozporządzeniach przyjętych na podstawie ust. 1 określa się dla każdej kategorii pomocy:
c)cel takiej pomocy;
d)kategorie beneficjentów;
e)progi wyrażone albo jako intensywność pomocy w odniesieniu do zbioru kosztów kwalifikowalnych albo jako maksymalne kwoty pomocy lub też – w odniesieniu do pewnych rodzajów pomocy, w przypadku których trudne może być precyzyjne określenie intensywności pomocy lub kwoty pomocy, w szczególności instrumentów inżynierii finansowej lub inwestycji finansowanych kapitałem wysokiego ryzyka lub instrumentów podobnego rodzaju – jako maksymalny poziom wsparcia zapewnianego przez państwo zawartego w tym środku lub związanego z nim, bez uszczerbku dla kwalifikowania danych środków w świetle art. 107 ust. 1 Traktatu;
f)warunki regulujące kumulację pomocy;
g)warunki przejrzystości i monitorowania zgodnie z art. 2.
3.Ponadto w rozporządzeniach przyjętych na podstawie ust. 1 można w szczególności:
h)ustalić progi lub inne warunki informowania o przyznaniu pomocy indywidualnej;
i)wyłączyć niektóre sektory z zakresu tych rozporządzeń;
j)załączyć dalsze warunki zgodności pomocy wyłączonej w ramach takich rozporządzeń.
Artykuł 2
Przejrzystość i monitorowanie
4.W rozporządzeniach przyjętych na podstawie art. 1 ust. 1 zawarte są szczegółowe zasady mające zapewnić przejrzystość i monitorowanie pomocy objętej zakresem tych rozporządzeń.
5.W przypadku gdy państwa członkowskie wdrażają programy pomocy lub pomoc indywidualną wyłączone z obowiązku zgłoszenia zgodnie z rozporządzeniami, o których mowa w art. 1 ust. 1, przesyłają one Komisji, w celu publikacji, podsumowania informacji dotyczących takiej pomocy.
6.Państwa członkowskie rejestrują i zestawiają wszelkie informacje dotyczące stosowania rozporządzeń przyjętych na podstawie art. 1 ust. 1. Jeśli Komisja posiada informacje stanowiące powód, aby sądzić, że rozporządzenie przyjęte na podstawie art. 1 ust. 1 nie jest prawidłowo stosowane, państwa członkowskie przekazują Komisji wszelkie informacje, jakie Komisja uzna za niezbędne do oceny, czy pomoc udzielona na podstawie tego rozporządzenia spełnia wszystkie określone w nim warunki.
7.Co najmniej raz w roku państwa członkowskie przekazują Komisji sprawozdanie ze stosowania rozporządzeń przyjętych na podstawie art. 1 ust. 1, zgodnie z określonymi przez Komisję wymogami szczegółowymi, najlepiej w formie skomputeryzowanej. Komisja umożliwia dostęp do tych sprawozdań wszystkim państwom członkowskim. Komitet, o którym mowa w art. 5, raz w roku bada i ocenia te sprawozdania.
Artykuł 3
Okres ważności i zmiana rozporządzeń
8.W rozporządzeniach przyjętych na podstawie art. 1 ust. 1 określono ich okres obowiązywania. W rozporządzeniach przewiduje się okres przejściowy, jeżeli ich okres obowiązywania nie zostanie przedłużony w chwili ich wygaśnięcia.
9.W przypadku gdy rozporządzenia przyjęte na podstawie art. 1 ust. 1 zostaną uchylone lub zmienione nowym rozporządzeniem, takie nowe rozporządzenie przewiduje sześciomiesięczny okres przejściowy umożliwiający dostosowanie pomocy objętej uchylonym lub zmienionym rozporządzeniem.
Artykuł 4
Wysłuchanie zainteresowanych stron
Przed przyjęciem rozporządzenia na podstawie art. 1 ust. 1 Komisja publikuje jego projekt, aby umożliwić wszystkim zainteresowanym osobom i organizacjom przedstawienie uwag w terminie ustalonym przez Komisję. Termin ten wynosi co najmniej jeden miesiąc, chyba że Komisja uzna za stosowne ustalenie krótszego terminu.
Artykuł 5
Konsultacje z Komitetem Doradczym ds. Pomocy Państwa
10.Komisja konsultuje się z Komitetem Doradczym ds. Pomocy Państwa (zwanym dalej „komitetem”):
k)w czasie publikacji projektów rozporządzenia na podstawie art. 4; oraz
l)przed przyjęciem dowolnego rozporządzenia na podstawie art. 1 ust. 1.
11.Konsultacje z komitetem prowadzone są na posiedzeniu zwołanym przez Komisję za pomocą komunikacji elektronicznej. Do takiej komunikacji elektronicznej załączane są projekty i dokumenty, które mają zostać zbadane. Posiedzenie odbywa się nie wcześniej niż w terminie dwóch miesięcy od daty komunikacji elektronicznej. Okres ten może zostać skrócony w przypadku konsultacji, o których mowa w ust. 1, gdy uzasadnia to pilny charakter sprawy lub w przypadku przedłużenia okresu stosowania rozporządzenia.
12.Przedstawiciel Komisji przedkłada komitetowi projekt środków, które należy wprowadzić. Komitet przedstawia swoją opinię na temat takiego projektu w terminie ustalonym przez przewodniczącego stosownie do pilności sprawy, w razie potrzeby w drodze głosowania.
13.Opinię komitetu odnotowuje się w protokole. Ponadto każde państwo członkowskie ma prawo zwrócić się o wpisanie do protokołu jego stanowiska. Komitet może zalecić publikację opinii w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.
14.Komisja uwzględnia opinię wydaną przez komitet. Komisja informuje komitet, w jaki sposób uwzględniła jego opinię.
Artykuł 6
Sprawozdanie z oceny
Co pięć lat Komisja przedkłada Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie z oceny stosowania niniejszego rozporządzenia. Projekt sprawozdania przedstawiany jest do rozpatrzenia komitetowi, o którym mowa w art. 5.
Artykuł 7
Wejście w życie
Niniejsze rozporządzenie wchodzi w życie dwudziestego dnia po jego opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.
Niniejsze rozporządzenie wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich.
Sporządzono w Brukseli dnia […] r.
W imieniu Rady
Przewodniczący