KOMISJA EUROPEJSKA
Bruksela, dnia 30.3.2022
COM(2022) 141 final
KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW
Strategia UE na rzecz zrównoważonych wyrobów włókienniczych w obiegu zamkniętym
1.Wprowadzenie
Wyroby włókiennicze są obecne w codziennym życiu każdego człowieka. Wykorzystuje się je w odzieży, artykułach włókienniczych do użytku domowego i w meblach, a także w produktach takich jak sprzęt medyczny i ochronny, budynki i pojazdy. Wyroby włókiennicze zapewniają funkcjonalność i wydajność produktów, ale są również wybierane ze względu na estetykę i wygodę.
Produkcja i konsumpcja tych wyrobów stale rosną, a wraz z nimi rośnie ich wpływ na klimat, zużycie wody i energii oraz na środowisko. W latach 2000–2015 produkcja wyrobów włókienniczych na świecie wzrosła niemal dwukrotnie 1 , a do 2030 r. konsumpcja odzieży i obuwia ma wzrosnąć o 63 % – z 62 mln ton obecnie do 102 mln ton w 2030 r. 2 W UE konsumpcja wyrobów włókienniczych, z których większość pochodzi z przywozu, ma obecnie średnio czwarty co do wielkości negatywny wpływ na środowisko i zmianę klimatu oraz trzeci co do wielkości wpływ na zużycie wody i użytkowanie gruntów z perspektywy globalnego cyklu życia 3 . Co roku w UE wyrzuca się około 5,8 mln ton wyrobów włókienniczych, czyli około 11 kg na osobę 4 , a co sekundę gdzieś na świecie ładunek jednej ciężarówki z wyrobami włókienniczymi trafia na składowisko lub jest spalany 5 .
Ponieważ odzież ma największy udział w konsumpcji wyrobów włókienniczych w UE (81 %) 6 , tendencje do używania odzieży przez coraz krótszy czas przed jej wyrzuceniem w największym stopniu przyczyniają się do niezrównoważonych wzorców nadprodukcji i nadmiernej konsumpcji. Takie tendencje stały się znane jako szybka moda, zachęcająca konsumentów do ciągłego kupowania odzieży gorszej jakości i po niższej cenie, produkowanej szybko w odpowiedzi na najnowsze trendy. Chociaż w latach 1996–2018 ceny odzieży w UE zmniejszyły się o ponad 30 % w stosunku do inflacji 7 , średnie wydatki gospodarstw domowych na odzież wzrosły 8 , co wskazuje, że takie niezrównoważone wzorce nie pozwoliły obywatelom w pełni skorzystać z możliwości obniżenia kosztów. Ponadto rosnący popyt na wyroby włókiennicze przyczynia się do nieefektywnego wykorzystywania zasobów nieodnawialnych, w tym produkcji włókien syntetycznych z paliw kopalnych.
Te negatywne skutki mają swoje początki w modelu liniowym, który charakteryzuje się niskimi wskaźnikami wykorzystania, ponownego użycia, naprawy wyrobów włókienniczych i recyklingu włókien i w którym często przy projektowaniu i produkcji odzieży nie traktuje się priorytetowo jakości, trwałości i zdolności do recyklingu. Wpływ tego sektora na środowisko dodatkowo zwiększa uwalnianie mikrodrobin plastiku z syntetycznych wyrobów włókienniczych i obuwia na wszystkich etapach ich cyklu życia.
Złożony i zróżnicowany globalny łańcuch wartości wyrobów włókienniczych stoi również w obliczu wyzwań społecznych, częściowo spowodowanych presją, aby zminimalizować koszty produkcji w celu zaspokojenia popytu konsumpcyjnego na produkty po przystępnych cenach. Poważny niepokój budzi praca dzieci w przemyśle odzieżowym. Ponieważ kobiety stanowią większość otrzymującej niskie wynagrodzenie i niewykwalifikowanej siły roboczej w przemyśle włókienniczym 9 , poprawa zrównoważonego rozwoju łańcucha dostaw ma także duże znaczenie dla równouprawnienia płci. Zwracając coraz większą uwagę na zrównoważony rozwój społeczny i zrównoważenie środowiskowe, UE dąży do wzmocnienia globalnych łańcuchów wartości, przyczyniając się w ten sposób do realizacji celów zrównoważonego rozwoju na całym świecie.
W UE sektor włókienniczy i odzieżowy ma duże znaczenie ekonomiczne i może odgrywać istotną rolę w gospodarce o obiegu zamkniętym. Obejmuje on ponad 160 000 przedsiębiorstw i zatrudnia 1,5 mln osób, a w 2019 r. osiągnął obroty w wysokości 162 mld EUR 10 . Pandemia COVID-19 wywarła negatywny wpływ na sektor. W 2020 r. obroty uzyskane w UE z wyrobów włókienniczych zmniejszyły się w porównaniu z 2019 r. o 9,2 %, a z odzieży – o 18,1 % 11 . Jednocześnie w trakcie pandemii ekosystem włókienniczy wykazał się zaradnością i pomysłowością, przestawiając w rekordowym czasie linie produkcyjne i dostarczając maski oraz inne środki ochrony indywidualnej, które były bardzo potrzebne, ale nie były dostępne w wystarczającej ilości.
Niesprowokowana i nieuzasadniona rosyjska napaść zbrojna na Ukrainę i jej konsekwencje pod względem wzrostu cen energii, bezpieczeństwa dostaw surowców oraz wpływu na eksportujące segmenty ekosystemu włókienniczego po raz kolejny przypominają o słabości globalnych łańcuchów dostaw.
Unijny ekosystem włókienniczy musi powrócić do stanu wyjściowego po serii nagłych spadków popytu, zakłóceń w łańcuchach wartości i podwyżek cen, które miały miejsce w ciągu ostatnich dwóch lat i stanowiły poważne wyzwanie dla przedsiębiorstw zarówno w ich codziennej działalności, jak i w kontekście ich przetrwania w perspektywie długoterminowej, a także musi sprostać się nie tylko ostrej konkurencji globalnej, ale także wytrzymać przyszłe wstrząsy. Ponieważ składa się głównie z małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP), musi wzmocnić swoją odporność, w szczególności w zakresie dostaw energii i surowców; wejść na nowe rynki bardziej zrównoważonych produktów oraz stać się bardziej atrakcyjny dla utalentowanej i wykwalifikowanej siły roboczej. Europa zawsze była i powinna pozostać kolebką innowacyjnych marek, kreatywności, know-how i wysokiej jakości wyrobów włókienniczych.
Te wyzwania i możliwości wymagają bardziej systemowych rozwiązań zgodnych z ambicjami Europejskiego Zielonego Ładu, by wzrost gospodarczy był zrównoważony, neutralny dla klimatu, energo- i zasobooszczędny oraz przyjazny przyrodzie, a także oparty na czystej gospodarce o obiegu zamkniętym. W Planie działania dotyczącym gospodarki o obiegu zamkniętym 12 z 2020 r. oraz w aktualizacji strategii przemysłowej UE 13 z 2021 r. wyroby włókiennicze wskazano jako kluczowy łańcuch wartości produktów, w którym istnieje pilna potrzeba i duży potencjał przejścia na zrównoważoną produkcję, konsumpcję i modele biznesowe o obiegu zamkniętym. Przedsiębiorstwa, konsumenci i organy publiczne w UE już teraz koncentrują się na zwiększaniu zrównoważonego rozwoju i obiegu zamkniętego tego sektora, ale przejście następuje powoli, a jego ślad środowiskowy i klimatyczny jest nadal duży.
Opierając się na dotychczasowych osiągnięciach, zapewniając transformację ekologiczną i cyfrową, podejmując wyzwania społeczne i zapewniając przestrzeganie wymogów dotyczących zrównoważonego rozwoju, UE może stać się światowym pionierem w zakresie łańcuchów wartości zrównoważonych wyrobów włókienniczych w obiegu zamkniętym, nowych rozwiązań technologicznych i innowacyjnych modeli biznesowych. Pozwoliłoby to zmniejszyć ślad środowiskowy wyrobów włókienniczych w całym cyklu życia, zwiększyć odporność i konkurencyjność sektora, poprawić warunki pracy zgodnie z międzynarodowymi normami pracy oraz zapewnić jak najdłuższe utrzymanie wartości wyrobów włókienniczych w gospodarce, zmniejszając zależności od surowców pierwotnych.
Celem niniejszej strategii na rzecz zrównoważonych wyrobów włókienniczych w obiegu zamkniętym jest stworzenie spójnych ram i wizji transformacji w sektorze włókienniczym, zgodnie z którymi:
Do 2030 r. wyroby włókiennicze wprowadzane na rynek UE będą trwałe i nadające się do recyklingu, w znacznym stopniu wykonane z włókien wtórnych, wolne od substancji niebezpiecznych i produkowane z poszanowaniem praw socjalnych i środowiska. Konsumenci będą dłużej korzystali z wysokiej jakości wyrobów włókienniczych po przystępnej cenie, szybka moda wyjdzie z mody, a opłacalne ekonomicznie usługi w zakresie ponownego użycia i naprawy będą powszechnie dostępne. W konkurencyjnym, odpornym i innowacyjnym sektorze włókienniczym producenci będą ponosili odpowiedzialność za swoje produkty w całym łańcuchu wartości, także wtedy, gdy staną się one odpadami. Ekosystem włókienniczy o obiegu zamkniętym będzie się rozwijał dzięki wystarczającym zdolnościom w zakresie innowacyjnego recyklingu włókien, natomiast spalanie i składowanie wyrobów włókienniczych zostanie ograniczone do minimum.
2.Nowy wzorzec dla Europy: kluczowe działania na rzecz zrównoważonych wyrobów włókienniczych w obiegu zamkniętym
2.1.Wprowadzenie obowiązkowych wymogów dotyczących ekoprojektu
Wydłużenie okresu użytkowania wyrobów włókienniczych jest najskuteczniejszym sposobem znacznego zmniejszenia ich wpływu na klimat i środowisko. Kluczową rolę w realizacji tego dążenia odgrywa projektowanie produktów. Wady jakościowe pod względem odporności barw, wytrzymałości na rozdarcia lub jakości zamków błyskawicznych i szwów, należą do głównych powodów, dla których konsumenci wyrzucają wyroby włókiennicze 14 . Większa trwałość umożliwi konsumentom dłuższe użytkowanie odzieży, a jednocześnie wesprze modele biznesowe o obiegu zamkniętym, takie jak ponowne użycie, wypożyczanie i naprawa, usługi zwrotu i handel detaliczny towarami używanymi, w sposób umożliwiający obywatelom zaoszczędzenie kosztów.
Inne aspekty projektowania wpływające na efektywność środowiskową wyrobów włókienniczych obejmują skład materiałów, w tym wykorzystane włókna i ich mieszanki, lub obecność substancji potencjalnie niebezpiecznych utrudniających recykling odpadów włókienniczych, z których mniej niż 1 % wykorzystuje się na całym świecie do produkcji nowych wyrobów włókienniczych 15 . W fabrykach 25–40 % wszystkich wykorzystywanych tkanin pozostaje albo staje się odpadem 16 . Około 20 % selektywnie zbieranych używanych wyrobów włókienniczych w Europie jest poddawanych downcyklingowi w celu wykorzystania ich jako chusteczki do użytku przemysłowego lub do innych zastosowań 17 , natomiast reszta zostaje utracona.
Należy dalej rozwijać technologie sortowania i zaawansowanego recyklingu, ale pierwszym krokiem w stronę sprostania wyzwaniom technicznym jest poprawa projektowania produktów. Na przykład włókna są często ze sobą mieszane (np. poliester z bawełną), co utrudnia recykling ze względu na małą dostępność technologii umożliwiających oddzielanie odpadów włókienniczych według włókien. Ponadto elastan, często dodawany w celu zwiększenia funkcjonalności tkanin, może stanowić zanieczyszczenie w prawie wszystkich technologiach recyklingu włókien tekstylnych, wpływając na ekonomiczną wykonalność i koszty środowiskowe procesu recyklingu. W przypadku recyklingu termomechanicznego mieszanie różnych rodzajów poliestru może mieć również negatywny wpływ na przetwarzanie odpadów włókienniczych i jakość produktów recyklingu 18 .
Dobrowolne programy opracowane przez Komisję, takie jak kryteria przyznawania oznakowania ekologicznego UE dla wyrobów włókienniczych 19 oraz kryteria zielonych zamówień publicznych w UE dotyczące usługi i wyrobów włókienniczych 20 , zawierają już wymogi związane z aspektami środowiskowymi wyrobów włókienniczych. Obejmują one na przykład szczegółowe kryteria dotyczące trwałych wyrobów o wysokiej jakości, ograniczenia dotyczące stosowania niebezpiecznych substancji chemicznych, a także wymagania dotyczące zrównoważonego środowiskowo pozyskiwania włókien tekstylnych. Trwające prace poświęcone śladowi środowiskowemu produktów odzieżowych i obuwniczych z udziałem przedstawicieli przemysłu włókienniczego mają zakończyć się do 2024 r.
Korzystając z tej wiedzy, na podstawie rozporządzenia w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów 21 , pod warunkiem zatwierdzenia go przez współprawodawców i przeprowadzenia specjalnej oceny skutków, Komisja opracuje wiążące wymogi dotyczące ekoprojektu dla konkretnych produktów w celu poprawy właściwości użytkowych wyrobów włókienniczych pod względem trwałości, możliwości ponownego użycia, możliwości naprawy, zdolności do recyklingu włókien i obowiązkowej zawartości włókien wtórnych, zminimalizowania i śledzenia obecności substancji potencjalnie niebezpiecznych oraz zmniejszenia negatywnego wpływu na klimat i środowisko. Tym samym szczególna uwaga zostanie skierowana na opłacalność i proporcjonalność środków, a także przystępność cenową wyrobów włókienniczych. W ramach tych wymogów i pod warunkiem przeprowadzenia oceny skutków w celu określenia ich zakresu Komisja wprowadzi obowiązkowe kryteria dotyczące zielonych zamówień publicznych, których zakres zostanie określony po przeprowadzeniu oceny skutków, a także wymogi dotyczące zachęt dla państw członkowskich w odniesieniu do wyrobów włókienniczych.
Komisja będzie traktować priorytetowo produkty mające największy potencjał i wpływ w zakresie zrównoważenia środowiskowego. Ze wstępnej oceny Komisji wynika, że powinno to obejmować np. wyroby włókiennicze do użytku osobistego i dla gospodarstwa domowego, dywany i materace. Ostateczny wykaz zostanie określony na podstawie konsultacji dotyczących przyjęcia pierwszego programu prac na podstawie rozporządzenia w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów, które mają rozpocząć się do końca 2022 r.
Obecność substancji niebezpiecznych w wyrobach włókienniczych wprowadzanych na rynek UE, z których około 60 uważa się za rakotwórcze, mutagenne lub działające szkodliwie na rozrodczość, budzi obawy, do których Komisja odnosi się w rozporządzeniu REACH 22 . Ponadto, dzięki opracowaniu kryteriów bezpiecznych i zrównoważonych chemikaliów i materiałów już na etapie projektowania, Komisja będzie wspierać przemysł w jak największym zastępowaniu i w inny sposób ograniczaniu do minimum substancji potencjalnie niebezpiecznych w wyrobach włókienniczych wprowadzanych na rynek UE, zgodnie ze strategią w zakresie chemikaliów na rzecz zrównoważoności 23 . Jest to zgodne z działaniami na rzecz zwiększenia ochrony pracowników narażonych na działanie substancji niebezpiecznych, określonymi w strategicznych ramach UE dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy na lata 2021–2027 24 .
Dążenie do osiągnięcia zerowego poziomu emisji zanieczyszczeń w produkcji wyrobów włókienniczych przyświeca również zmianie dyrektywy w sprawie emisji przemysłowych 25 oraz trwającemu przeglądowi dokumentu referencyjnego dotyczącego najlepszych dostępnych technik (BAT) (BREF) dla przemysłu włókienniczego 26 .
2.2.Zaprzestanie niszczenia niesprzedanych lub zwróconych wyrobów włókienniczych
Niszczenie niesprzedanych lub zwróconych towarów, w tym odzieży, jest marnotrawieniem wartości i zasobów. Aby zniechęcić do takich praktyk, w rozporządzeniu w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów Komisja proponuje wprowadzenie obowiązku przejrzystości, zgodnie z którym duże przedsiębiorstwa będą musiały publicznie ujawniać liczbę produktów, które wyrzucają i niszczą, w tym wyrobów włókienniczych, oraz sposoby ich dalszego przetwarzania pod kątem przygotowania do ponownego użycia, recyklingu, spalania lub składowania. Z zastrzeżeniem uzyskania uprawnień na podstawie proponowanego rozporządzenia oraz specjalnej oceny skutków Komisja wprowadzi także zakazy niszczenia niesprzedanych produktów, w tym, w stosownych przypadkach, niesprzedanych lub zwróconych wyrobów włókienniczych.
Ponadto narzędzia cyfrowe zmieniają sposób projektowania, produkowania i konserwowania odzieży na całym świecie, umożliwiając nowe sposoby interakcji między sprzedawcami a konsumentami, co pozwala na bardziej dynamiczne reagowanie na potrzeby konsumentów. Komisja oceni wraz z przedstawicielami przemysłu, w szczególności w kontekście ścieżki przejściowej dla ekosystemu włókienniczego, w jaki sposób powstające technologie, takie jak cyfrowe technologie precyzyjne, mogłyby zmniejszyć wysoki odsetek zwrotów odzieży kupowanej przez internet, zachęcić do produkcji na zamówienie, a tym samym poprawić wydajność procesów przemysłowych i zmniejszyć ślad węglowy handlu elektronicznego.
2.3.Zwalczanie zanieczyszczenia mikrodrobinami plastiku
Zanieczyszczenie mikrodrobinami plastiku stało się powszechne w przyrodzie, w tym w środowisku morskim, i jest powodem do poważnych i rosnących obaw. Jednym z głównych źródeł niezamierzonego uwalniania mikrodrobin plastiku są wyroby włókiennicze wykonane z włókien syntetycznych. Szacuje się, że około 60 % włókien wykorzystywanych w odzieży stanowią włókna syntetyczne, głównie poliester 27 , a ilość ta stale rośnie.
Ponieważ największa ilość mikrodrobin plastiku uwalnia się w ciągu pierwszych 5–10 prań, szybka moda, która wiąże się z rosnącym wykorzystaniem włókien syntetycznych pochodzenia kopalnego, ma duży wpływ na zanieczyszczenie mikrodrobinami plastiku. Z samych ścieków z pralek co roku uwalnianych jest do 40 000 ton włókien syntetycznych 28 .
Komisja planuje zająć się poszczególnymi etapami cyklu życia, na których włókna syntetyczne są uwalniane do środowiska, za pomocą zestawu środków zapobiegawczych i ograniczających, zwłaszcza poprzez wiążące wymogi dotyczące projektowania, które zostaną wprowadzone na podstawie rozporządzenia w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów, a także w ramach planowanej inicjatywy Komisji na rzecz zaradzenia niezamierzonemu uwalnianiu mikrodrobin plastiku do środowiska, która zostanie przedstawiona w drugiej połowie 2022 r. Oprócz projektowania produktów, działania będą dotyczyć procesów produkcji, prania wstępnego w zakładach produkcyjnych, etykietowania i promowania innowacyjnych materiałów. Wśród innych możliwości znajdują się filtry do pralek, które mogą zmniejszyć nawet o 80 % ilość substancji uwalnianych podczas prania 29 , opracowanie łagodnych detergentów, wytyczne dotyczące pielęgnacji i prania, utylizacja odpadów włókienniczych po wycofaniu z użytku oraz przepisy dotyczące lepszego oczyszczania ścieków i osadów ściekowych.
Komisja weźmie pod uwagę trwające prace normalizacyjne nad ustanowieniem metod badań do pomiaru uwalniania mikrodrobin plastiku podczas prania syntetycznych wyrobów włókienniczych 30 , a także możliwości technologiczne i techniczne przemysłu.
2.4.Wprowadzenie wymogów informacyjnych i cyfrowego paszportu produktu
Jasne, uporządkowane i dostępne informacje na temat aspektów zrównoważenia środowiskowego produktów umożliwiają przedsiębiorstwom i konsumentom dokonywanie lepszych wyborów oraz poprawiają komunikację między uczestnikami łańcuchów wartości, w tym producentami i podmiotami zajmującymi się recyklingiem, na przykład w zakresie substancji potencjalnie niebezpiecznych, naprawy lub składu włókien. Takie informacje zwiększają także widoczność i wiarygodność zrównoważonych przedsiębiorstw i produktów. Dlatego też w ramach środków przewidzianych w nowym rozporządzeniu w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów Komisja wprowadzi cyfrowy paszport produktu dla wyrobów włókienniczych oparty na obowiązkowych wymogach informacyjnych dotyczących obiegu zamkniętego i innych kluczowych aspektów środowiskowych.
Aby zapewnić spójność z tym nowym aktem prawnym, Komisja dokona również przeglądu rozporządzenia w sprawie etykietowania wyrobów włókienniczych 31 , które zawiera wymóg, aby wyroby włókiennicze sprzedawane na rynku UE były opatrzone etykietą, na której wyraźnie zidentyfikowano skład surowcowy i wskazano wszelkie części nietekstylne pochodzenia zwierzęcego. W ramach tego przeglądu i po przeprowadzeniu oceny skutków Komisja wprowadzi obowiązek ujawniania innych rodzajów informacji, takich jak parametry dotyczące zrównoważonego rozwoju i obiegu zamkniętego, wielkość produktów oraz, w stosownych przypadkach, kraj, w którym odbywa się proces produkcji („made in”).
W kontekście powyższych propozycji Komisja rozważy także możliwość wprowadzenia etykiety cyfrowej.
2.5.Twierdzenie dotyczące ekologiczności w przypadku prawdziwie zrównoważonych wyrobów włókienniczych
Konsumentów, którzy chcą kupować bardziej zrównoważone produkty, często zniechęcają do ich zakupu niewiarygodne twierdzenia: niedawna kontrola twierdzeń dotyczących zrównoważonego rozwoju w sektorze włókienniczym, odzieżowym i obuwniczym wykazała, że 39 % z nich może być fałszywych lub wprowadzać w błąd 32 . Konsumenci mogą również kupić produkty, które są mniej zrównoważone niż im się wydaje, ponieważ twierdzenia dotyczą niektórych właściwości wyrobów włókienniczych, które w rzeczywistości nie przynoszą znaczących korzyści dla środowiska.
Inicjatywa dotycząca wzmocnienia pozycji konsumentów w procesie transformacji ekologicznej 33 , w ramach której Komisja proponuje zmianę dyrektywy o nieuczciwych praktykach handlowych 34 oraz dyrektywy 2011/83/UE w sprawie praw konsumentów 35 , doprowadzi do wprowadzenia nowych wymogów, które mają duże znaczenie dla wyrobów włókienniczych. Dzięki nowym unijnym przepisom konsumenci będą otrzymywać w punkcie sprzedaży informacje o handlowej gwarancji trwałości, a także informacje dotyczące naprawy, w tym punktową ocenę możliwości naprawy, jeśli tylko jest ona dostępna. Ogólne twierdzenia dotyczące ekologiczności, takie jak „zielony”, „przyjazny dla środowiska”, „dobry dla środowiska”, będą dozwolone tylko wtedy, gdy będą poparte uznanymi wybitnymi wynikami w zakresie efektywności środowiskowej, w szczególności na podstawie oznakowania ekologicznego UE, oznakowań ekologicznych typu I lub szczegółowych przepisów UE odnoszących się do danego twierdzenia. Dobrowolne oznaczenia zgodności z zasadami zrównoważonego rozwoju dotyczące aspektów środowiskowych lub społecznych muszą opierać się na weryfikacji przez osobę trzecią lub być ustanowione przez organy publiczne. Ponadto określone zostaną warunki przedstawiania twierdzeń dotyczących ekologiczności odnoszących się do przyszłej efektywności środowiskowej, takich jak „neutralny dla klimatu do 2030 r.”, oraz porównywania z innymi produktami.
Aby uzupełnić te przepisy bardziej szczegółowymi wymogami, Komisja kontynuuje również prace nad minimalnymi kryteriami dla wszystkich rodzajów twierdzeń dotyczących ekologiczności w kontekście inicjatywy na rzecz twierdzeń dotyczących ekologiczności, która ma zostać przedstawiona w drugiej połowie 2022 r. Wykorzystanie metod oznaczania śladu środowiskowego 36 uznaje się za sposób uzasadniania twierdzeń dotyczących ekologiczności i ich przekazywania z zachowaniem zgodności z bardziej ogólnymi zasadami dotyczącymi ochrony konsumentów. W tym kontekście uwzględnione zostaną trwające prace poświęcone śladowi środowiskowemu produktów odzieżowych i obuwniczych.
Komisja dokona również przeglądu kryteriów oznakowania ekologicznego UE dla wyrobów włókienniczych i obuwia, aby wesprzeć ich upowszechnienie wśród producentów i zaoferować konsumentom łatwo rozpoznawalny i wiarygodny sposób wyboru przyjaznych środowisku wyrobów włókienniczych.
Szczególnym źródłem rosnących obaw jest prawdziwość twierdzeń dotyczących ekologiczności w odniesieniu do stosowania w odzieży polimerów z tworzyw sztucznych pochodzących z recyklingu, w przypadku gdy polimery te nie pochodzą z recyklingu włókien, ale w szczególności z sortowanych butelek PET. Oprócz ryzyka wprowadzenia konsumentów w błąd, taka praktyka nie jest zgodna z modelem o obiegu zamkniętym dla butelek PET, które mogą być wykorzystywane w systemie recyklingu w obiegu zamkniętym materiałów przeznaczonych do kontaktu z żywnością i podlegają obowiązkom w zakresie rozszerzonej odpowiedzialności producenta, w tym opłatom, aby osiągnąć cele określone w przepisach UE dotyczących produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych 37 i opakowań 38 . Z tymi twierdzeniami związane są dalsze wyzwania, z uwagi na rolę włókien syntetycznych w zanieczyszczeniu mikrodrobinami plastiku. W związku z tym, aby zapewnić prawdziwość takich twierdzeń dotyczących ekologiczności i adekwatność informacji przekazywanych przedsiębiorstwom i konsumentom, a jednocześnie dalej propagować recykling polimerów z tworzyw sztucznych i ich rynki, Komisja zwróci szczególną uwagę na tę kwestię w kontekście przyszłych inicjatyw, takich jak inicjatywa na rzecz twierdzeń dotyczących ekologiczności, przegląd kryteriów oznakowania ekologicznego UE dla wyrobów włókienniczych i obuwia oraz opracowanie wiążących wymogów dotyczących ekoprojektu dla poszczególnych produktów. Komisja zachęca również przedsiębiorstwa do priorytetowego traktowania starań w zakresie recyklingu włókien, a także do przedstawiania twierdzeń dotyczących osiągnięć w realizacji tego ważnego wyzwania, jakim jest zamykanie obiegu wyrobów włókienniczych.
2.6.Rozszerzona odpowiedzialność producenta oraz wspieranie ponownego użycia i recyklingu odpadów włókienniczych
Istnieją znaczne możliwości ograniczenia ilości odpadów włókienniczych i zapewnienia, aby prowadziło ono do tworzenia dodatkowej wartości dzięki lepszemu przygotowaniu do ponownego użycia i recyklingu. Co roku w UE zbiera się selektywnie do 2,1 mln ton odzieży i wyrobów włókienniczych dla gospodarstwa domowego pochodzących od konsumentów w celu ich recyklingu lub sprzedaży na światowych rynkach wtórnego wykorzystania, co stanowi około 38 % wyrobów włókienniczych wprowadzanych na rynek UE. Uważa się, że pozostałe 62 % jest usuwane w strumieniach odpadów mieszanych 39 .
Obciążenie producentów odpowiedzialnością za odpady wytwarzane przez ich produkty ma zasadnicze znaczenie dla oddzielenia wytwarzania odpadów włókienniczych od wzrostu sektora. Wymagania w zakresie rozszerzonej odpowiedzialności producenta okazały się skuteczne w usprawnianiu selektywnej zbiórki odpadów i ich późniejszego zagospodarowania zgodnie z hierarchią postępowania z odpadami. Rozszerzona odpowiedzialność producenta może stanowić zachętę do projektowania produktów, które sprzyja obiegowi zamkniętemu w całym cyklu materiałowym i w którym uwzględnia się etap wycofania produktów z użytku. Szereg państw członkowskich UE już wprowadziło lub rozważa wprowadzenie wymagań w zakresie rozszerzonej odpowiedzialności producenta w odniesieniu do wyrobów włókienniczych, biorąc pod uwagę wynikający z przepisów UE dotyczących odpadów obowiązek wprowadzenia selektywnego zbierania odpadów włókienniczych do dnia 1 stycznia 2025 r.
W tym kontekście w ramach przyszłego przeglądu dyrektywy ramowej w sprawie odpadów, który ma nastąpić w 2023 r., Komisja zaproponuje zharmonizowane unijne zasady dotyczące rozszerzonej odpowiedzialności producenta w odniesieniu do wyrobów włókienniczych z ekomodulacją opłat. Kluczowym celem będzie stworzenie gospodarki zbierania, sortowania, ponownego użycia, przygotowania do ponownego użycia i recyklingu, a także zachęt dla producentów i marek, które mają zapewnić, aby ich produkty były projektowane z uwzględnieniem zasad obiegu zamkniętego. W tym celu, po przeprowadzeniu oceny skutków, Komisja zaproponuje, aby znaczna część składek wnoszonych do systemów rozszerzonej odpowiedzialności producenta była przeznaczana na środki zapobiegania powstawaniu odpadów i przygotowanie do ponownego użycia.
Komisja rozważy również wprowadzenie wymogu, aby selektywnie zbierane odpady włókiennicze z gospodarstw domowych i podobne odpady były przygotowywane do ponownego użycia jako niezbędny pierwszy krok, który przyspieszy przygotowanie do ponownego użycia, ponowne użycie i naprawę oraz zmniejszy ilość odpadów przetwarzanych w sposób znajdujący się niżej w hierarchii postępowania z odpadami.
Komisja będzie ściśle monitorować rozwój sytuacji w zakresie wytwarzania, składu i przetwarzania odpadów włókienniczych. Komisja rozpoczęła również specjalne badanie mające na celu zaproponowanie obowiązkowych celów w zakresie przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów włókienniczych w ramach przeglądu unijnych przepisów dotyczących odpadów, który przewidziano na 2024 r.
3.Kształtowanie przemysłu jutra: tworzenie sprzyjających warunków
3.1.Stworzenie ścieżki przejściowej dla ekosystemu włókienniczego przyszłości
W aktualizacji strategii przemysłowej UE 40 podkreślono potrzebę dalszego przyspieszenia transformacji ekologicznej i cyfrowej oraz zwiększenia odporności ekosystemów przemysłowych UE. W tym celu Komisja proponuje współtworzenie ścieżek przejściowych. Są to niezbędne narzędzia do współpracy na rzecz przekształcania ekosystemów przemysłowych.
Wraz z tą strategią służby Komisji opublikują scenariusze współtworzenia ścieżki przejściowej dla ekosystemu włókienniczego 41 .
Proces współtworzenia z udziałem zainteresowanych stron rozpocznie się w drugim kwartale 2022 r. Do końca 2022 r. proces ten powinien przynieść uzgodnioną wizję ekosystemu i konkretnych zobowiązań. Mogą one obejmować zobowiązania dotyczące obiegu zamkniętego i modeli biznesowych o obiegu zamkniętym, działania mające na celu wzmocnienie trwałej konkurencyjności, cyfryzacji i odporności, a także określenie konkretnych inwestycji potrzebnych do przeprowadzenia dwojakiej transformacji.
Kiedy ścieżka przejściowa zostanie ustanowiona, umożliwi także monitorowanie postępów w osiągnięciu podwójnej transformacji oraz wypełnianiu luk w zakresie inwestycji i innowacji, a tym samym zwiększy konkurencyjność ekosystemu włókienniczego. To narzędzie współpracy może służyć jako forum dyskusyjne w oczekiwaniu na działania podjęte na podstawie rozporządzenia w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów, w tym cyfrowy paszport produktu.
3.2.Odwrócenie nadprodukcji i nadmiernej konsumpcji odzieży: aby szybka moda wyszła z mody
Obowiązkowe wymogi dotyczące projektowania zrównoważonych wyrobów włókienniczych w obiegu zamkniętym, które zostaną wprowadzone na podstawie rozporządzenia w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów, wydłużą okres użytkowania odzieży i wraz z nowymi zasadami dotyczącymi rozszerzonej odpowiedzialności producenta na podstawie dyrektywy ramowej w sprawie odpadów staną się etapem w tworzeniu nowego paradygmatu atrakcyjnych alternatyw dla szybko zmieniających się trendów w modzie.
Przedsiębiorstwa powinny stać się liderami tej zmiany paradygmatu. Podmioty, które w ciągu ostatnich dwudziestu lat budowały swoje modele biznesowe, czerpiąc zyski z wprowadzania na rynek coraz większej liczby linii ubrań i mikrokolekcji w coraz szybszym tempie, zdecydowanie zachęca się do przyjęcia zasad opartych na obiegu zamkniętym i modeli biznesowych o obiegu zamkniętym, ograniczenia liczby kolekcji w roku, przyjęcia odpowiedzialności i podjęcia działań w celu zminimalizowania ich śladu węglowego i środowiskowego.
Zmiana nawyków zakupowych konsumentów jest trudna, chyba że przedsiębiorstwa zapewnią nowe modele biznesowe o obiegu zamkniętym, takie jak modele „produkt jako usługa”, usługi związane ze zwrotami, zbieranie przedmiotów używanych i usługi naprawy. Chociaż te nowe modele nadal stanowią rynek niszowy, wykazano, że wydłużają one okres użytkowania wyrobów włókienniczych oraz stanowią opłacalną i przystępną cenowo alternatywę dla szybkiej mody 42 . Ponieważ szybka moda wiąże się z rosnącym wykorzystaniem włókien syntetycznych pochodzenia kopalnego, przejście na bardziej zrównoważone modele biznesowe zmniejszy zarówno zależność producentów odzieży od paliw kopalnych, jak i ich wpływ na zmianę klimatu i zanieczyszczenie mikrodrobinami plastiku.
Jak wspomniano powyżej, w kontekście ścieżki przejściowej Komisja będzie współpracować z zainteresowanymi stronami, aby ułatwić rozpowszechnianie zasobooszczędnych procesów produkcji, ponowne użycie, naprawę i inne nowe modele biznesowe o obiegu zamkniętym w sektorze włókienniczym.
Szczególnie ważne jest wspieranie przedsiębiorstw społecznych działających w sektorze ponownego użycia, ponieważ mają one znaczny potencjał tworzenia lokalnych, ekologicznych i sprzyjających włączeniu społecznemu przedsiębiorstw i miejsc pracy w UE 43 . Przedsiębiorstwo społeczne tworzy średnio 20–35 miejsc pracy na 1 000 ton zebranych wyrobów włókienniczych z myślą o ich ponownym użyciu 44 . Przed sektorem tym stoi jednak wiele wyzwań, aby był on konkurencyjny i stał się uczestnikiem głównego nurtu w sektorze włókienniczym. Aby wesprzeć sektor ponownego użycia w zwiększaniu skali, budowaniu zdolności i dalszej internalizacji zasad obiegu zamkniętego, konieczne jest wprowadzenie szeregu środków. Ścieżka przejściowa dotycząca gospodarki bliskości i gospodarki społecznej stwarza możliwość omówienia tych zagadnień z zainteresowanymi stronami. Ponadto w ramach niedawno przyjętego unijnego planu działania na rzecz gospodarki społecznej 45 Komisja przyjmie wytyczne dotyczące sposobów upowszechniania gospodarki o obiegu zamkniętym i partnerstw na jej rzecz między przedsiębiorstwami społecznymi i innymi podmiotami, w tym przedsiębiorstwami głównego nurtu, które w szczególności zbadają możliwości, jakie stwarza ponowne użycie i naprawa wyrobów włókienniczych.
Ważną rolę do odegrania mają także państwa członkowskie. Oprócz środków wspierających sektor ponownego użycia i napraw, m.in. w ramach gospodarki społecznej, szczególnie użytecznym narzędziem mogą być środki podatkowe zgodne z zasadami pomocy państwa i zasadami WTO. Komisja zachęca państwa członkowskie do przyjęcia korzystnych środków podatkowych dla sektora ponownego użycia i napraw. Komisja opracuje wytyczne dotyczące wspierania modeli biznesowych o obiegu zamkniętym poprzez inwestycje, finansowanie i inne zachęty, które będą uwzględniać możliwości tworzenia wartości i miejsc pracy w obiegu zamkniętym w ekosystemie włókienniczym.
Aby przyspieszyć zmiany we wzorcach konsumpcji i produkcji, Komisja będzie promować to przejście pod hasłem #ReFashionNow, stawiając na jakość, trwałość, dłuższe użytkowanie, naprawę i ponowne użycie. W ramach europejskiej platformy zainteresowanych stron gospodarki o obiegu zamkniętym zmobilizuje projektantów, producentów, sprzedawców detalicznych, reklamodawców i obywateli do ponownego zdefiniowania mody. Inne inicjatywy UE również posłużą za punkt wyjścia dla konkretnych działań w ramach #ReFashionNow, zwłaszcza europejskiego Bauhausu, zobowiązania do zrównoważonej konsumpcji 46 , a także Europejskiego Roku Młodzieży.
3.3.Zapewnienie uczciwej konkurencji i zgodności na dobrze funkcjonującym rynku wewnętrznym
Przepisy UE dotyczące nadzoru rynku określają zasady zapewniające właściwym organom krajowym możliwość egzekwowania przepisów UE w odniesieniu do produktów wprowadzanych na rynek UE niezależnie od ich pochodzenia. Wyzwania związane z globalnym rynkiem i coraz bardziej złożonymi łańcuchami dostaw, a także wzrost liczby produktów sprzedawanych w internecie w UE wymagają bardziej zdecydowanych środków egzekwowania prawa, aby zapewnić bezpieczeństwo konsumentów i dobrze funkcjonujący rynek wewnętrzny.
W tym celu konieczne jest umożliwienie zorganizowanej koordynacji i współpracy między krajowymi organami odpowiedzialnymi za egzekwowanie przepisów oraz usprawnienie praktyk nadzoru rynku. Nowo utworzona Unijna Sieć ds. Zgodności Produktów 47 będzie koordynować i wspierać praktyki transgranicznego nadzoru rynku w UE w obszarach priorytetowych, które zostaną zaproponowane przez właściwe organy, oraz zapewniać międzysektorową koordynację między różnymi grupami współpracy administracyjnej, takimi jak grupa współpracy administracyjnej ds. oznakowania chemikaliów i wyrobów włókienniczych. Komisja zapewni wsparcie poprzez wspólne inicjatywy i projekty 48 w celu zacieśnienia współpracy między wszystkimi właściwymi podmiotami, zwłaszcza organami celnymi i organami nadzoru rynku, przemysłem i laboratoriami badawczymi w ekosystemie włókienniczym, poprzez budowanie zdolności w ramach Programu na rzecz jednolitego rynku, zapewnienie wykorzystania narzędzi cyfrowych do nadzoru rynku oraz ustalenie jednolitych warunków i częstotliwości kontroli niektórych produktów.
Aby zwalczać naruszenia praw własności intelektualnej, Komisja stworzy do 2023 r. unijny zestaw narzędzi przeciwko podrabianiu produktów określający zasady wspólnego działania, współpracy i wymiany informacji między posiadaczami praw, pośrednikami, zarówno w internecie, jak i poza nim, oraz organami ścigania, takimi jak organy celne, policja i organy nadzoru rynku.
3.4.Wspieranie badań, innowacji i inwestycji
Aby transformacja ekologiczna i cyfrowa stała się przykładem sukcesu i odporności w kontekście globalnych łańcuchów wartości, ekosystem włókienniczy musi być zdolny do przeobrażenia się. Udoskonalanie badań naukowych i innowacji oraz wspieranie inwestycji w tym sektorze są konieczne do wykorzystania jego potencjału w zakresie tworzenia zrównoważonego wzrostu gospodarczego i lokalnych miejsc pracy i powinny być priorytetem na szczeblu unijnym, krajowym i regionalnym.
Nowy europejski Bauhaus przekłada Europejski Zielony Ład na konkretne inicjatywy, które propagują zrównoważony tryb życia, w tym modę. W ramach tego programu i pod hasłem #ReFashionNow Komisja będzie wspierać projekty, które zwiększają zrównoważony charakter mody, a jednocześnie spełniają oczekiwania związane z estetyką i inkluzywnością.
Komisja opracowuje również wspólny plan działania w zakresie technologii przemysłowych w odniesieniu do obiegu zamkniętego, którego celem jest usprawnienie badań naukowych i innowacji w przemyśle, w tym w zakresie recyklingu wyrobów włókienniczych. Potwierdzono to w niedawno opublikowanym badaniu 49 poświęconym skuteczności obecnych zdolności w zakresie recyklingu odpadów włókienniczych, w którym podkreślono potrzebę wprowadzania dalszych innowacji w celu zwiększenia tych zdolności.
Partnerstwa publiczno-prywatne określą przyszłe inicjatywy badawcze oraz zapewnią wiodącą pozycję i doskonałość ekosystemu. Na przykład partnerstwo „Made in Europe” 50 będzie wspierać cyfrową, konkurencyjną, ekologiczną, społecznie zrównoważoną i odporną produkcję i wykorzystanie tekstyliów. Wsparcie koncentruje się również na zmniejszeniu zależności przemysłu od paliw kopalnych dzięki innowacjom biotechnologicznym w sektorze włókienniczym, poprzez Wspólne Przedsięwzięcie na rzecz Biotechnologicznej Europy Opartej na Obiegu Zamkniętym 51 , którego celem jest między innymi pobudzenie rozwoju nowych rodzajów włókien tekstylnych. Celem europejskiego partnerstwa „Processes4Planet” jest propagowanie obiegu zamkniętego i daleko idącego obniżenia emisyjności europejskiego przemysłu przetwórczego, w tym przemysłu włókienniczego, poprzez rozwój i wdrażanie niezbędnych innowacji w ramach inicjatyw takich jak „Hubs for Circularity” (H4C). Oprócz dalszego finansowania w ramach istniejących programów, takich jak Europejski Instytut Innowacji i Technologii (EIT), w ramach programu „Horyzont Europa” ogłoszone zostaną specjalne zaproszenia do składania wniosków w celu dalszego rozwijania technologii i procesów zwiększania skali napraw, poprawy zbierania i sortowania, zwiększania zdolności przemysłu UE w zakresie recyklingu wyrobów włókienniczych 52 , a także zwiększania recyklingu włókien i wykorzystania zawartości włókien pochodzących z recyklingu. Kluczowe znaczenie będą miały również innowacje społeczne, w szczególności w celu wspierania przedsiębiorstw nastawionych na ponowne użycie.
Komisja będzie współfinansować w ramach programu LIFE 53 projekty dotyczące innowacji technologicznych w zakresie modeli biznesowych związanych z modą w obiegu zamkniętym oraz wspierać tworzenie partnerstw w ramach społecznej gospodarki o obiegu zamkniętym. Ekosystem włókienniczy może również skorzystać z możliwości oferowanych przez Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego, który wspiera transformację w regionach i udostępnia fundusze na badania naukowe i innowacje, cyfryzację, konkurencyjność MŚP, rozwój umiejętności, łączność cyfrową, projektowanie produktów o zamkniętym cyklu życia i procesy produkcji.
Komisja będzie zachęcać przedsiębiorstwa z ekosystemu włókienniczego do udziału w inicjatywach mających na celu stworzenie przestrzeni danych Europejskiego Zielonego Ładu oraz przestrzeni danych dotyczących produkcji, aby ułatwić wymianę i ponowne wykorzystanie danych między przedsiębiorstwami. Szersze wsparcie dla innowacji cyfrowych zapewnia sieć europejskich centrów innowacji cyfrowych, która będzie rozwijać infrastrukturę cyfrową niezbędną do testowania nowych technologii cyfrowych oraz pomagać pracownikom w sektorze w lepszym zrozumieniu możliwości, jakie niesie ze sobą cyfryzacja, i w aktualizowaniu ich technologicznej wiedzy fachowej.
Państwa członkowskie odgrywają również kluczową rolę w zapewnianiu wsparcia na rzecz badań, innowacji i inwestycji, m.in. poprzez wykorzystanie pożyczek i dotacji w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (RRF). Na przykład Portugalia przedstawiła już swoje plany wsparcia inwestycji mających na celu modernizację i rozwój krajowego bioprzemysłu o obiegu zamkniętym, aby zwiększyć włączanie biomateriałów do wyrobów włókienniczych. Francja planuje rozwijać innowacje w różnych dziedzinach, w tym w zakresie recyklingu i ponownego włączenia materiałów pochodzących z recyklingu, przy czym wśród pięciu materiałów priorytetowych wymienia się wyroby włókiennicze. Włochy rozważają utworzenie centrów recyklingu, które będą zbierać, sortować i przetwarzać odpady włókiennicze. Ponadto wiele elementów w planach krajowych odnoszących się do innowacji i cyfryzacji może zapewnić wsparcie dla ekosystemu, np. poprzez zakup sprzętu cyfrowego.
Niezbędne jest zmobilizowanie inwestycji prywatnych w zrównoważone wyroby włókiennicze. Na podstawie prac składającej się z ekspertów platformy ds. zrównoważonego finansowania Komisja rozważa przyjęcie technicznych kryteriów kwalifikacji określających, między innymi, co stanowi istotny wkład w gospodarkę o obiegu zamkniętym w produkcji odzieży zgodnie z rozporządzeniem w sprawie systematyki dotyczącej zrównoważonych inwestycji, a także kryteriów dotyczących zanieczyszczeń powstających podczas wykańczania wyrobów włókienniczych.
3.5.Rozwijanie umiejętności potrzebnych do transformacji ekologicznej i cyfrowej
Ekosystem włókienniczy wymaga wysoko wykwalifikowanej siły roboczej, aby uwolnić potencjał możliwości zatrudnienia, jakie niesie ze sobą transformacja cyfrowa i ekologiczna, ponieważ jedynie 13 % siły roboczej posiada wysokie kwalifikacje 54 . Sektor ten ma trudności z przyciągnięciem wykwalifikowanych młodych talentów, a MŚP działające w ekosystemie włókienniczym borykają się z brakiem wykwalifikowanych pracowników. 55 % europejskich przedsiębiorstw zgłosiło trudności w obsadzeniu wolnych miejsc pracy w branży ICT 55 , a 40 % przedsiębiorstw wykazuje braki w umiejętnościach ekologicznych 56 . Szczególnie istotne są takie obszary jak: ekoprojekt, opracowywanie włókien, produkcja innowacyjnych wyrobów włókienniczych, naprawa i ponowne użycie. Kształcenie i szkolenie zawodowe, zarówno podstawowe, jak i ustawiczne, w tym przygotowanie zawodowe, są niezbędne do nabywania niezbędnych umiejętności.
W ramach paktu na rzecz umiejętności 57 Komisja wsparła utworzenie partnerstwa na rzecz umiejętności na dużą skalę dla ekosystemu włókienniczego w celu promowania podnoszenia i zmiany kwalifikacji oraz nabywania i przekazywania umiejętności ekologicznych i cyfrowych, w tym wiedzy na temat oceny cyklu życia i oceny łańcucha wartości. Zgodnie z Nowym europejskim programem na rzecz umiejętności 58 , cyfrowym kompasem na 2030 r. 59 oraz celami szczytu w Porto 60 w zainicjowanym w dniu 16 grudnia 2021 r. pakcie na rzecz umiejętności dla ekosystemu włókienniczego podjęto zobowiązanie do osiągnięcia określonych kluczowych wskaźników efektywności z myślą o tworzeniu lokalnych partnerstw między przemysłem, organami publicznymi i organizatorami kształcenia. Uzgodnione działania obejmują zwiększenie dywersyfikacji zarządzania przedsiębiorstwem co roku o maksymalnie 5 %, a w szczególności dostępu kobiet do wyższych stanowisk; wspieranie 10 000 MŚP w ich staraniach na rzecz cyfryzacji; zaprojektowanie 20 nowych procesów i narzędzi edukacyjnych odpowiadających na potrzeby w zakresie umiejętności ekologicznych i cyfrowych; zwiększenie oferty przygotowania zawodowego w sektorze o 20 % 61 oraz inne zobowiązania dotyczące podnoszenia i zmiany kwalifikacji siły roboczej w nadchodzących latach.
4.Łączenie globalnych łańcuchów wartości zrównoważonych wyrobów włókienniczych
UE będzie dążyć do globalnego postępu w kierunku bardziej zrównoważonych wyrobów włókienniczych w obiegu zamkniętym na forach międzynarodowych (grupa G-7, grupa G-20) w kontekście światowego sojuszu na rzecz gospodarki o obiegu zamkniętym i efektywnego gospodarowania zasobami (GACERE) oraz Zgromadzenia ONZ ds. Ochrony Środowiska. Komisja będzie współpracować z innymi partnerami na szczeblu globalnym, regionalnym i dwustronnym w celu propagowania współpracy i inicjatyw wspierających łańcuchy wartości zrównoważonych wyrobów włókienniczych oraz zrównoważoną modę. Praktycznym przykładem takiej współpracy jest finansowany przez Zgromadzenie ONZ ds. Ochrony Środowiska projekt InTex 62 , którego celem jest stymulowanie innowacyjnych praktyk biznesowych i modeli gospodarczych w łańcuchu wartości wyrobów włókienniczych.
4.1.Należyta staranność w zakresie sprawiedliwości środowiskowej i społecznej
Większość gotowych artykułów odzieżowych i wyrobów włókienniczych dla gospodarstwa domowego konsumowanych w Europie jest przywożona z państw trzecich. W 2019 r. UE była jednym z największych światowych importerów odzieży o łącznej wartości 80 mld EUR 63 . Wspieranie bardziej ekologicznych i sprawiedliwych łańcuchów wartości ponad granicami i między kontynentami pozwoli zapewnić, aby wyroby włókiennicze konsumowane w UE i poza nią były produkowane z uwzględnieniem zarówno aspektów społecznych, jak i środowiskowych na całym świecie.
W komunikacie w sprawie godnej pracy na całym świecie na rzecz globalnej sprawiedliwej transformacji i trwałej odbudowy 64 przemysł włókienniczy wskazano jako kluczowy sektor, w którym godne warunki pracy będą propagowane za pomocą działań informacyjnych w stosunkach dwustronnych i na forach wielostronnych. W tym kontekście przemysł tekstylny może przyczynić się do poprawy równouprawnienia płci, ponieważ szacuje się, że 75 % pracowników przemysłu odzieżowego na świecie stanowią kobiety 65 . Ponadto w ramach programu na rzecz lepszej pracy 66 Komisja wspiera partnerskie państwa trzecie w poprawie warunków pracy i lepszym przestrzeganiu międzynarodowych norm pracy.
W kontekście łańcuchów wartości wyrobów włókienniczych w wytycznych OECD dotyczących należytej staranności w sektorze odzieżowym i obuwniczym zidentyfikowano szereg wspólnych zagrożeń związanych z poważnymi naruszeniami praw człowieka i praw pracowniczych, w tym pracę dzieci, dyskryminację, pracę przymusową, problemy związane z bezpieczeństwem i higieną pracy oraz niesprawiedliwe płace 67 . We wniosku dotyczącym dyrektywy w sprawie należytej staranności przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju 68 wprowadzono horyzontalny obowiązek w zakresie należytej staranności dla dużych przedsiębiorstw polegający na identyfikowaniu faktycznych i potencjalnych niekorzystnych skutków dla praw człowieka, w tym praw pracowniczych, i dla środowiska, zapobieganie takim skutkom, ograniczanie ich i ich powstrzymanie w ramach własnej działalności przedsiębiorstw oraz w ich globalnych łańcuchach wartości. Zakres wniosku obejmuje również spółki o średniej kapitalizacji (duże przedsiębiorstwa zatrudniające ponad 250 pracowników i osiągające obroty powyżej 40 mln EUR) działające w sektorach o dużym wpływie na środowisko, w tym w branży włókienniczej. Przedsiębiorstwa z państw trzecich uczestniczące w łańcuchach wartości wyrobów włókienniczych nabywców europejskich lub dużych nabywców działających w UE, którzy generują znaczne obroty w UE, będą również musiały spełnić takie obowiązki. Ponadto w strategii UE na rzecz praw dziecka 69 podkreślono zasadę „zero tolerancji dla pracy dzieci”, a państwa członkowskie UE wezwano do uwolnienia ich łańcuchów dostaw od pracy dzieci. Komisja przygotowuje również nową inicjatywę ustawodawczą, aby skutecznie zakazać wprowadzania na rynek UE produktów wytworzonych z wykorzystaniem pracy przymusowej, w tym przymusowej pracy dzieci.
Ponadto trwające tworzenie i wdrażanie międzynarodowych ram przejrzystości i identyfikowalności dla zrównoważonych łańcuchów wartości w przemyśle odzieżowym i obuwniczym 70 ułatwi bardziej efektywne zarządzanie łańcuchami wartości, identyfikację i rozwiązywanie problemów związanych z łamaniem praw pracowniczych i praw człowieka oraz wpływem na środowisko.
4.2.Rozwiązywanie problemów związanych z wywozem odpadów włókienniczych
Wywóz odpadów włókienniczych poza UE stale rośnie, a w 2020 r. osiągnął 1,4 mln ton 71 . Zgodnie z niedawnym wnioskiem Komisji w sprawie nowych przepisów UE dotyczących przemieszczania odpadów 72 wywóz odpadów włókienniczych do państw nienależących do OECD będzie dozwolony tylko pod warunkiem, że państwa te zgłoszą Komisji chęć przywozu określonych rodzajów odpadów i wykażą zdolność do gospodarowania nimi w sposób zrównoważony.
Aby uniknąć sytuacji, w której strumienie odpadów są fałszywie etykietowane przy wywozie z UE jako towary używane i w ten sposób wymykają się z systemu gospodarowania odpadami, na podstawie uprawnień przewidzianych we wniosku Komisja rozważy opracowanie szczegółowych kryteriów na poziomie UE pozwalających na rozróżnienie między odpadami a niektórymi używanymi wyrobami włókienniczymi. W ramach programu LIFE ogłoszono zaproszenie do składania wniosków 73 , aby poprawić identyfikowalność wywozu używanych wyrobów włókienniczych i odpadów włókienniczych.
Komisja będzie również działać na rzecz zwiększenia przejrzystości i zrównoważonego charakteru globalnego handlu odpadami włókienniczymi i używanymi wyrobami włókienniczymi. Na poziomie dwustronnym UE będzie intensyfikować współpracę w kwestiach będących przedmiotem wspólnego zainteresowania związanych z przemieszczaniem odpadów włókienniczych poprzez dialog na temat środowiska z państwami trzecimi i regionami, a także w kontekście rozdziałów dotyczących handlu i zrównoważonego rozwoju zawartych, w stosownych przypadkach, w dwustronnych umowach handlowych UE oraz umowach handlowych między regionami, zgodnie z ogólnymi celami UE dotyczącymi zwiększenia wymiaru zrównoważonego rozwoju w jej polityce handlowej.
5.Wniosek
Dążenie do bardziej zrównoważonego ekosystemu włókienniczego wymaga głębokich zmian w dominującym obecnie linearnym sposobie projektowania, produkcji, użytkowania i wyrzucania wyrobów włókienniczych, a także zmniejszenia ich wpływu na zmianę klimatu, niezrównoważone wykorzystanie zasobów i zanieczyszczenie środowiska oraz powstrzymania naruszeń praw człowieka w łańcuchach wartości wyrobów włókienniczych.
Przejście na zrównoważony przemysł włókienniczy o obiegu zamkniętym, w synergii ze zdecydowanym programem działań na rzecz digitalizacji i sprawiedliwości społecznej, może pomóc sektorowi wyjść z kryzysu związanego z COVID-19, zwiększyć jego odporność w przyszłości i wzmocnić konkurencyjny zrównoważony rozwój, a także pozytywnie przyczynić się do rozwiązania problemów związanych z kryzysem klimatycznym i bioróżnorodnością oraz niesprawiedliwością społeczną.
Komisja zwraca się do instytucji i organów Unii o zatwierdzenie niniejszej strategii i wzywa państwa członkowskie, podmioty całego łańcucha wartości oraz partnerów międzynarodowych do podjęcia zdecydowanych i konkretnych działań na rzecz jej realizacji.
KOMISJA EUROPEJSKA
Bruksela, dnia 30.3.2022
COM(2022) 141 final
ZAŁĄCZNIK
do
KOMUNIKATU KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW
Strategia UE na rzecz zrównoważonych wyrobów włókienniczych w obiegu zamkniętym
ZAŁĄCZNIK
|
Kluczowe działania |
Data |
|
Działania na podstawie rozporządzenia w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów po jego przyjęciu |
|
|
Obowiązkowe wymogi w zakresie właściwości użytkowych dotyczące zrównoważenia środowiskowego wyrobów włókienniczych |
2024 |
|
Cyfrowy paszport produktu dla wyrobów włókienniczych z wymogami informacyjnymi dotyczącymi zrównoważenia środowiskowego |
2024 |
|
Obowiązkowe wymogi dotyczące zielonych zamówień publicznych i zachęt państw członkowskich |
2024 |
|
Ujawnianie liczby produktów wyrzucanych przez duże przedsiębiorstwa i sposobów ich dalszego przetwarzania oraz środki zakazujące niszczenia niesprzedanych wyrobów włókienniczych |
2024 |
|
Inne działania w zakresie zrównoważonej produkcji i konsumpcji |
|
|
Wzmocnienie pozycji konsumentów w procesie transformacji ekologicznej i zapewnienie wiarygodności twierdzeń dotyczących ekologiczności |
2022 |
|
Przegląd rozporządzenia w sprawie etykietowania wyrobów włókienniczych i rozważenie wprowadzenia etykiety cyfrowej |
2023 |
|
Rewizja kryteriów oznakowania ekologicznego UE dla wyrobów włókienniczych i obuwia |
2024 |
|
Zasady dotyczące kategorii śladu środowiskowego produktu w odniesieniu do odzieży i obuwia |
2024 |
|
Inicjatywa na rzecz zaradzenia niezamierzonemu uwalnianiu mikrodrobin plastiku z wyrobów włókienniczych |
2022 |
|
Przegląd dokumentu referencyjnego dotyczącego najlepszych dostępnych technik dla przemysłu włókienniczego |
2022 |
|
Egzekwowanie dyrektywy w sprawie należytej staranności przedsiębiorstw w obszarze zrównoważonego rozwoju w sektorze włókienniczym |
od 2023 |
|
Działania w zakresie wyzwań związanych z odpadami |
|
|
Wymogi dotyczące rozszerzonej odpowiedzialności producenta w odniesieniu do wyrobów włókienniczych z ekomodulacją opłat oraz środki propagujące hierarchię postępowania z odpadami włókienniczymi |
2023 |
|
Rozpoczęcie prac nad ustaleniem celów w zakresie przygotowania do ponownego użycia i recyklingu wyrobów włókienniczych |
2022 |
|
Egzekwowanie ograniczeń w wywozie odpadów włókienniczych poza OECD oraz opracowanie kryteriów odróżniania odpadów od używanych wyrobów włókienniczych |
od 2023 |
|
Działania umożliwiające transformację |
|
|
Stworzenie ścieżki przejściowej dla ekosystemu włókienniczego |
2022 |
|
Wytyczne dotyczące upowszechniania gospodarki o obiegu zamkniętym i partnerstw na jej rzecz między przedsiębiorstwami społecznymi i innymi podmiotami, m.in. w sektorze włókienniczym |
2022 |
|
Wytyczne dotyczące modeli biznesowych w gospodarce o obiegu zamkniętym z uwzględnieniem sektora włókienniczego |
2024 |
|
Rozpoczęcie #ReFashionNow |
od 2022 |
|
Nowy europejski Bauhaus na rzecz wspierania zrównoważonych wyrobów włókienniczych |
od 2022 |
|
Zaproszenia w ramach programu „Horyzont Europa” do wspierania badań i rozwoju w dziedzinie wyrobów włókienniczych |
2021–2027 |
|
Przyjęcie wspólnego planu działania w zakresie technologii przemysłowych w odniesieniu do obiegu zamkniętego |
2022 |
|
Kryteria dotyczące produkcji odzieży w obiegu zamkniętym zgodnie z rozporządzeniem w sprawie systematyki |
2022 |
|
Prace dotyczące umiejętności dla ekosystemu włókienniczego w ramach europejskiego programu na rzecz umiejętności oraz odnowionego europejskiego sojuszu na rzecz przygotowania zawodowego |
od 2022 |
|
Wzmocnienie nadzoru rynku poprzez współpracę między organami odpowiedzialnymi za egzekwowanie przepisów oraz uruchomienie unijnego zestawu narzędzi przeciwko podrabianiu produktów |
od 2022 |