KOMISJA EUROPEJSKA

Bruksela, dnia 29.9.2021

COM(2021) 590 final

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

dotyczący sprawozdania w sprawie migracji i azylu

1.WPROWADZENIE

Przyjmując nowy pakt we wrześniu 2020 r., Komisja zaproponowała nowy początek w postaci kompleksowego pakietu, który ma zapewnić silny i zrównoważony system migracyjny i azylowy odpowiadający wyzwaniom przyszłości. Opiera się on na znacznym przyspieszeniu działań w zakresie migracji, które osiągnięto w ostatnich latach. Efektem tego jest wsparcie inwestycyjne i operacyjne dla państw członkowskich znajdujących się pod presją migracyjną, nowe narzędzia na rzecz silniejszej granicy zewnętrznej i bardziej skutecznych agencji UE, a także pogłębiona współpraca z kluczowymi partnerami w celu realizacji unijnych celów w dziedzinie migracji wzdłuż całych szlaków migracyjnych oraz nowe zmiany legislacyjne.

W pakcie określono szczegółowy plan działania 1 obejmujący zasadnicze etapy. Choć wiele z nich zostało już zrealizowanych albo ich realizacja posunęła się naprzód w ostatnim roku, prace nadal nie są ukończone.

Szybko zmieniająca się sytuacja migracyjna może powodować znaczną presję na granicy zewnętrznej UE. Każde państwo członkowskie, niezależnie od położenia geograficznego, może stanąć w obliczu złożonych wyzwań migracyjnych. Niekiedy wynika to z faktu, że osoby znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji opuszczają swoje domy z powodu konfliktu, zmiany klimatu, demografii, naruszeń praw człowieka lub braku możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb. Zawsze istnieje jednak ryzyko pojawienia się nowych wyzwań. Jaskrawym tego przykładem są niedawne ruchy migracyjne sponsorowane przez państwo i wykorzystanie migracji przez Białoruś jako narzędzia politycznego służącego destabilizacji Unii Europejskiej i jej państw członkowskich. W 2021 r. odnotowano nowe wzrosty na dotychczasowych szlakach migracyjnych, takich jak szlak środkowośródziemnomorski. Kryzys w Afganistanie może dodatkowo zwiększyć ryzyko migracji przymusowej, przepływów migracyjnych w regionie oraz przemytu migrantów w kierunku UE. W efekcie tego kryzysu podjęte zostały poważne globalne starania na rzecz rozwiązania kryzysu poprzez pomoc humanitarną 2 na miejscu, ewakuacje i przesiedlenia osób potrzebujących ochrony międzynarodowej, a także wsparcie dla sąsiadujących z Afganistanem państw, które przyjmują uchodźców. UE i państwa członkowskie powinny w pełni wywiązać się ze swojej roli poprzez pakiet wsparcia dla Afganistanu zapowiedziany w orędziu o stanie Unii przewodniczącej von der Leyen, zarówno w najbliższej przyszłości, jak i z myślą o potrzebach średnio- i długoterminowych.

Wydarzenia te pokazują, że pilna potrzeba zrównoważonych europejskich ram azylowych i migracyjnych jeszcze nigdy dotąd nie była tak silna. Te wspólne ramy muszą sprostać licznym wyzwaniom, przed którymi stoi UE, takim jak: zapewnienie pewności, jasności oraz godnych warunków dla mężczyzn, kobiet i dzieci przybywających do UE; zwiększenie zdolności UE do skutecznego zarządzania swoimi granicami; zwalczanie przemytu migrantów; ograniczenie szlaków imigracji nieuregulowanej, a także zapewnienie skuteczniejszych powrotów w ścisłej współpracy z krajami partnerskimi pochodzenia, tranzytu i krajami docelowymi oraz propagowanie zrównoważonych i bezpiecznych legalnych dróg migracji. Powinny pokazać obywatelom, że migracja jest normalną i możliwą do opanowania częścią współczesnego życia, z którą można sobie radzić w skuteczny i humanitarny sposób dzięki wspólnej pracy.

Na szczeblu UE są kwestie, zarówno wewnętrzne, jak i zewnętrzne, które nie zostały zakończone. Postępy w zakresie działań zewnętrznych mają zasadnicze znaczenie, muszą im jednak towarzyszyć postępy w zakresie działań wewnętrznych, aby dopełnić kompleksową politykę migracyjną i azylową UE. Oznacza to przede wszystkim ukończenie prac legislacyjnych nad wnioskami w ramach nowego paktu o migracji i azylu 3 . Kolejnym zasadniczym elementem będą działania wynikające ze strategii dotyczącej strefy Schengen przedstawionej w czerwcu 2021 r. 4 W nadchodzących miesiącach Komisja przedstawi wnioski w sprawie pozostałych inicjatyw określonych w planie działania.

W niniejszym sprawozdaniu podsumowano poczynione postępy oraz najważniejsze zmiany w polityce migracyjnej i azylowej na przestrzeni ostatniego półtora roku; przedstawiono kontekst, w którym dokonuje się postęp; określono najważniejsze wyzwania, a także skupiono się na perspektywach postępu, określając działania, które doprowadzą do opracowania bardziej solidnej, racjonalnej i sprawiedliwej polityki migracyjnej i azylowej.

2.AKTUALNA SYTUACJA NA GŁÓWNYCH SZLAKACH

Ogólnie rzecz biorąc, łączna liczna migrantów o nieuregulowanym statusie na wszystkich szlakach pozostaje na poziomie znacznie niższym niż przed kryzysem z 2015 r. – nawet uwzględniając wpływ pandemii, która spowodowała załamanie się wszystkich przepływów w latach 2020–2021. Liczba przybywających osób zaczęła jednak rosnąć i w ciągu dziewięciu miesięcy 2021 r. na wszystkich granicach zewnętrznych UE odnotowano około 120 000 nielegalnych przekroczeń granicy, w porównaniu z blisko 77 000 w tym samym okresie 2020 r. i nieco ponad 91 000 w tym samym okresie 2019 r.

Nielegalne przekroczenia granicy na trzech głównych szlakach (źródło: Frontex)

W 2021 r. największy wzrost ze wszystkich szlaków odnotowano na szlaku środkowośródziemnomorskim (+82 %). Chociaż w 2021 r. na Maltę przybyło łącznie 470 osób, co stanowiło spadek o 78 % w porównaniu z tym samym okresem w 2020 r., liczbę tę należy postrzegać w kontekście gwałtownego wzrostu liczby osób przybywających do Włoch – łącznie ponad 41 000 osób, z czego blisko połowa pochodziła z Libii. Migracja z Tunezji również pozostaje wysoka w porównaniu z poprzednimi latami i jak dotąd w tym roku stanowi blisko 40 % migrantów o nieuregulowanym statusie przybywających do Włoch. Inną znaczącą tendencją jest wzrost liczby osób przybywających bezpośrednio do Włoch, a nie docierających tam w wyniku operacji poszukiwawczo-ratowniczych. 

Łączna liczba osób, które w 2021 r. przybyły do Hiszpanii wynosi 25 852 (stan na dzień 19 września 2021 r.), co stanowi wzrost o 54 % w porównaniu z tym samym okresem 2020 r. Wynika to przede wszystkim z ponad dwukrotnego wzrostu liczby osób przybywających na Wyspy Kanaryjskie. Głównym krajem wyjazdu migrantów przybywających na główną część terytorium Hiszpanii szlakiem zachodniośródziemnomorskim jest Algieria, a następnie Maroko. Głównymi krajami wyjazdu na szlaku atlantyckim prowadzącym na Wyspy Kanaryjskie są Maroko, Mauretania i Senegal.

Na szlaku wschodniośródziemnomorskim ogólna liczba w 2021 r. jest niższa niż w ubiegłym roku – jak dotąd w 2021 r. odnotowano znaczący spadek, o 58 %, liczby osób przybyłych do Grecji. W 2021 r. odnotowano natomiast wzrost liczby osób przybyłych na Cypr o około 47 %, a także znaczący, 208-procentowy wzrost liczby osób przybywających bezpośrednio z Turcji do Włoch – w 2021 r. przybyło w ten sposób 6 175 osób, podczas gdy w 2020 r. było ich 2 007.

Dotychczas w 2021 r. na Cyprze na obszarach kontrolowanych przez rząd zgłoszono 6 026 przybyłych osób – 5 413 osób przekroczyło zieloną linię, a 613 przybyło bezpośrednio łodzią. Dla porównania w tym samym okresie ubiegłego roku 4 100 osób przekroczyło zieloną linię lub przybyło łodzią; odnotowano 5 400 osoby przybyłe przez zieloną linię i 496 osób przybyłych łodzią bezpośrednio na obszary kontrolowane przez rząd Cypru z Libanu, Syrii i z Turcji (334 z Turcji).

Niepokojącym zjawiskiem jest instrumentalizacja migracji do celów politycznych na różnych granicach zewnętrznych UE 5 . Najbardziej znamienny był jednak czerwiec 2021 r., kiedy to Białoruś zorganizowała sponsorowany przez państwo przemyt migrantów do UE. Nastąpiło to po wstrząsach politycznych na Białorusi oraz reakcji międzynarodowej na przymusowe lądowanie samolotu pasażerskiego w Mińsku. Zorganizowano loty i przejazdy wewnątrz kraju, aby ułatwić przemieszczanie migrantów, w większości obywateli Iraku, najpierw na Litwę, a następnie do Łotwy i Polski. W 2021 r. liczba osób o nieuregulowanym statusie przybywających na Litwę jest ponad pięćdziesiąt razy wyższa niż w 2020 r., a w Polsce i na Łotwie również odnotowano znaczny wzrost nielegalnych przekroczeń granicy ze strony Białorusi.

W wyniku wspólnych starań UE (zob. poniżej) dzienna liczba przybywających osób o nieuregulowanym statusie gwałtownie spadła, ale utrzymuje się presja migracyjna ze strony Białorusi.

Innym przykładem na to, jak zmieniające się wzorce wymagają stałej uwagi, jest wzrost liczby przypadków przekroczenia granicy z UE do Zjednoczonego Królestwa przez kanał La Manche. Do września 2021 r. odnotowano 13 500 przypadków przekroczenia granicy tą drogą, w porównaniu z 8 500 w całym 2020 r.

Liczba osób o nieuregulowanym statusie przybywających do UE z Afganistanu nie zmieniła się znacząco od czasu ostatnich wstrząsów. UE i państwa członkowskie wykazały jednak determinację, ucząc się z dotychczasowych doświadczeń i pracując w sposób skoordynowany, aby stawić czoła wyzwaniom humanitarnym, a także aby przygotować się na potencjalne ruchy migracyjne i nowe zagrożenia dla bezpieczeństwa.

Sytuacja w Afganistanie – natychmiastowa reakcja UE Po dramatycznych wydarzeniach w Afganistanie sytuacja polityczna oraz sytuacja w zakresie bezpieczeństwa pozostaje bardzo niestabilna. Tylko w bieżącym roku przesiedlono wewnętrznie około 635 000 Afgańczyków, a szacuje się, że w regionie przebywa już ponad 2 mln zarejestrowanych uchodźców oraz około 3 mln niezarejestrowanych uchodźców. Obecnie podejmowane są różne działania na szczeblu UE. •Ewakuacje objęły cały personel miejscowy UE wraz z osobami pozostającymi na utrzymaniu, jak również znaczną liczbę osób mających bliskie kontakty z UE lub państwami członkowskimi. Państwa członkowskie powinny w pełni wykorzystać istniejące możliwości zaspokojenia pilnych potrzeb ewakuowanych Afgańczyków, w tym sięgając po niewykorzystane środki finansowe w ramach istniejących programów krajowych. Potrzeba jest dalsza współpraca, aby kontynuować ewakuacje Afgańczyków najbardziej potrzebujących ochrony, w szczególności osób, których życie jest zagrożone, takich jak obrońcy praw człowieka, sędziowie i pracownicy wymiaru sprawiedliwości, dziennikarze i działacze organizacji społeczeństwa obywatelskiego. •Partnerzy UE w zakresie pomocy humanitarnej w dalszym ciągu prowadzą działania na miejscu, o ile pozwala na to sytuacja w zakresie bezpieczeństwa. Udzielana pomoc obejmuje usługi zdrowotne, dystrybucję żywności, działania kryzysowe związane z wodą i urządzeniami sanitarnymi, a także szybkie reagowanie na potrzeby nowych wysiedleńców. Na ministerialnym spotkaniu wysokiego szczebla ONZ nt. sytuacji humanitarnej w Afganistanie w dniu 13 września UE i jej państwa członkowskie zobowiązały się do udzielenia pomocy na łączną kwotę około 677 mln EUR. Kwota ta obejmuje pomoc humanitarną UE w wysokości ponad 200 mln EUR w 2021 r. •W dniu 7 października odbędzie się unijne forum wysokiego szczebla poświęcone zapewnianiu ochrony narażonym na ryzyko Afgańczykom, w którym wezmą udział ministrowie spraw zagranicznych i ministrowie spraw wewnętrznych, aby omówić kompleksowe i trwałe rozwiązania dla Afgańczyków najbardziej potrzebujących ochrony międzynarodowej. Obejmują one przyszłe wysiłki UE w zakresie przesiedleń oraz uzupełniające ścieżki prawne, takie jak łączenie rodzin, program sponsorowania przez społeczności lub przyjmowanie na studia lub do pracy, przy dodatkowym wsparciu finansowym UE w celu dostosowania do zobowiązań politycznych i podejmowanych przez państwa członkowskie starań w zakresie integracji. Należy poświęcić szczególną uwagę afgańskim obrońcom praw człowieka, sędziom i pracownikom wymiaru sprawiedliwości, dziennikarzom i działaczom organizacji społeczeństwa obywatelskiego, których życie jest w niebezpieczeństwie. •Zgodnie z konkluzjami Rady z dnia 21 września 2021 r. UE zainicjuje również regionalną polityczną platformę współpracy z bezpośrednimi sąsiadami Afganistanu, która ma pomóc zapobiec negatywnym skutkom ubocznym w regionie oraz wesprzeć odporność gospodarek i regionalną współpracę gospodarczą, a także pomóc zaspokoić potrzeby humanitarne i potrzeby w zakresie ochrony. •W celu zapewnienia, aby sytuacja w Afganistanie nie doprowadziła do powstania nowych zagrożeń dla bezpieczeństwa obywateli Unii, opracowano i przedstawiono unijnemu Stałemu Komitetowi Współpracy Operacyjnej w zakresie Bezpieczeństwa Wewnętrznego (COSI) plan działania na rzecz zwalczania terroryzmu w Afganistanie. W ramach jednego z zalecanych działań wzywa się COSI do zatwierdzenia protokołu określającego trzystopniową procedurę wzmocnionej kontroli bezpieczeństwa wszystkich osób, które przekraczają lub przekroczyły granice zewnętrzne UE w związku z wydarzeniami w Afganistanie, co pozwoli na szybkie, jednolite i pogłębione kontrole bezpieczeństwa, prowadzone przy wsparciu agencji UE, mające na celu identyfikację osób, które mogą stanowić zagrożenie dla bezpieczeństwa wewnętrznego UE. Zgodnie z konkluzjami Rady Europejskiej z dn. 24–25 czerwca Komisja wraz z Wysokim Przedstawicielem zaprezentowała plan działania w zakresie migracji w reakcji na wydarzenia w Afganistanie, w którym zwrócono uwagę na natychmiastowe i krótkoterminowe działania UE; plan ten uwzględnia oświadczenie przyjęte przez ministrów na nadzwyczajnym posiedzeniu Rady ds. WSiSW w dniu 31 sierpnia. Prace UE nad działaniami średnio- i długoterminowymi w odpowiedzi na to oświadczenie opisano w dalszej części niniejszego sprawozdania.

3.ZARZĄDZANIE MIGRACJAMI W UE

Wpływ pandemii COVID-19 na zarządzanie migracjami

Pandemia COVID-19 wpłynęła znacząco na napływ migrantów – zarówno legalnych, jak i migrantów o nieuregulowanym statusie – w 2020 r. oraz stworzyła kilka nowych wyzwań w kontekście zarządzania migracjami: jednocześnie pandemia ukazała również kluczową rolę pracowników będących cudzoziemcami w unijnej gospodarce oraz zasadnicze znaczenie takich legalnych dróg migracji.

Ogólnoświatowy spadek liczby wniosków wizowych odnotowano również w UE. W państwach członkowskich złożono w 2020 r. 2,9 mln wniosków o wizy krótkoterminowe, czyli o 83 % mniej niż w 2019 r. Kilka państw członkowskich przyjęło środki w celu zapewnienia, aby pobyt obywateli państw trzecich, którzy nie mogą opuścić UE z powodu ograniczeń związanych z podróżą, nie został uznany za nielegalny. Pandemia spowodowała również tymczasowe wstrzymanie rejestracji nowych wniosków o udzielenie azylu. Liczba 485 000 wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej, które złożono w państwach UE+ 6 w 2020 r., była o około jedną trzecią mniejsza niż w 2019 r., a łączny poziom wniosków w 2021 r. utrzymuje się poniżej poziomów sprzed pandemii 7 , chociaż w niektórych państwach członkowskich odnotowano wzrost. Skutkiem pandemii było również zmniejszenie się liczby osób ubiegających się o azyl, które obejmowano systemem dublińskim w celu przekazania do odpowiedzialnego państw członkowskiego – w latach 2019–2020 liczba ta zmniejszyła się o połowę 8 . W 2021 r. utrzymuje się niski poziom przekazań.

Wnioski o udzielenie azylu w latach 2020–2021 w UE+ (źródło: EASO)

Ograniczenia związane z podróżą wprowadzone w celu powstrzymania pandemii utrudniły również pomyślną realizację powrotów. Liczba decyzji nakazujących powrót wydanych w państwach członkowskich w 2020 r. zmniejszyła się o 19 % w porównaniu z 2019 r., ale liczba rzeczywistych powrotów do państw trzecich była o ponad połowę mniejsza 9 . Odsetek powrotów spadł do poziomu poniżej 18 % w 2020 r., w porównaniu z 29 % w 2019 r. Operacje powrotowe zaczynają być wznawiane w miarę stopniowego znoszenia ograniczeń. Niektóre państwa utrzymują jednak ograniczenia wprowadzone podczas pandemii. Z powodu pandemii w marcu 2020 r. Turcja zawiesiła operacje powrotowe z Grecji; UE w dalszym ciągu będzie wzywać Turcję do wznowienia powrotów, zgodnie z zobowiązaniem podjętym w ramach oświadczenia UE–Turcja.

W tym okresie Komisja starała się pomóc państwom członkowskim w zminimalizowaniu skutków pandemii. Pomoc ta obejmowała wskazówki 10 , praktyczne wsparcie agencji oraz wymianę najlepszych praktyk w takich obszarach, jak przesłuchania na odległość i przeprowadzanie procedur online 11 . Zmieniono również zasady finansowania w celu zminimalizowania ryzyka opóźnień oraz dostosowania wymogów dotyczących kontroli i audytów, aby umożliwić podjęcie takich działań, jak szersze wykorzystanie dowodów cyfrowych 12 . Finansowanie ukierunkowano również na szczególne potrzeby – przyznano dotację w wysokości 25,3 mln EUR na wzmocnienie zdolności Grecji do przeciwdziałania COVID-19 w ośrodkach recepcyjnych i szpitalach publicznych, uzupełnioną o wsparcie w ramach Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności, przy wkładzie ze strony 14 państw członkowskich.

Ogólnie rzecz biorąc, doświadczenie pandemii po raz kolejny podkreśliło znaczenie wypracowania bardziej nowoczesnego i spójnego podejścia w zarządzaniu migracjami. Okazało się, że kluczowe znaczenie ma szybka wymiana informacji, a unijny plan gotowości do reagowania w obszarze migracji i na wypadek kryzysu migracyjnego 13 ukazał się jako cenna platforma wymiany informacji na temat reakcji na pandemię.

Zarządzanie granicami i Frontex

Wejście w życie rozporządzenia w sprawie Europejskiej Straży Granicznej i Przybrzeżnej w grudniu 2019 r. było ważnym krokiem naprzód w zarządzaniu granicami i prawdziwym przykładem europejskiej integracji w obszarze zarządzania granicami zewnętrznymi. Od dnia 1 stycznia 2021 r. z powodzeniem rozmieszczono pierwsze zespoły stałej służby Europejskiej Straży Granicznej i Przybrzeżnej.

Należy jednak przyspieszyć proces zatrudniania i szkolenia członków stałej służby. Do chwili obecnej rozmieszczono trzy czwarte spośród 700 członków personelu statutowego, którego rozmieszczenie przewidziano do stycznia 2021 r. Należy podjąć dodatkowe starania, aby zrealizować cel na 2021 r. oraz zapewnić zatrudnienie dodatkowych 500 członków personelu statutowego przewidzianych na 2022 r. Należy również przyspieszyć oddelegowanie funkcjonariuszy straży granicznej oraz innych funkcjonariuszy z państw członkowskich. Liczba personelu udostępnionego Agencji przez państwa członkowskie jest nadal znacznie niższa od celów uzgodnionych w rozporządzeniu. Najpóźniej do 2027 r. Agencja powinna móc zmobilizować do stałej służby personel operacyjny liczący 10 000. W celu zapewnienia skutecznego wsparcia Agencji dla państw członkowskich w trudnych sytuacjach, oraz do czasu pełnego utworzenia stałej służby, do 2024 r. dostępna jest licząca 1 500 funkcjonariuszy rezerwa szybkiego reagowania (tj. kategoria 4 stałej służby) 14 .

Znaczenie i wartość dodana wsparcia operacyjnego, którego Frontex udziela państwom członkowskim dotkniętym problemem migracji nieuregulowanej, są nadal wyraźne. Niedawne wydarzenia na granicy z Białorusią potwierdziły silną potrzebę nowego mandatu Frontexu, zarówno w zakresie gotowości, jak i zdolności reagowania wymaganej do natychmiastowego reagowania operacyjnego. W ramach bieżących działań operacyjnych duża liczba funkcjonariuszy straży granicznej i przybrzeżnej, ekspertów i sprzętu jest obecnie rozmieszczona w Grecji, Włoszech, Hiszpanii, Bułgarii, Rumunii, na Litwie i w państwach Bałkanów Zachodnich 15 .

Komisja bardzo poważnie potraktowała zarzuty dotyczące nieodpowiedniego postępowania europejskiej straży granicznej i przybrzeżnej na granicach zewnętrznych UE. Chociaż ochrona granic zewnętrznych jest istotna, wszelkie podejmowane środki muszą być proporcjonalne, konieczne i zgodne z podstawowymi prawami i wartościami, w tym z prawem do azylu.

W 2021 r. działania i procedury Agencji zostały poddane przeglądowi przez szereg unijnych organów kontrolnych, w szczególności Parlament Europejski, grupę roboczą ds. kontroli Frontexu w Komisji Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych (LIBE), Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich, Europejski Trybunał Obrachunkowy oraz grupę roboczą zarządu Frontexu ds. praw podstawowych oraz prawnych i operacyjnych aspektów operacji. Chociaż nie potwierdzono żadnego przypadku naruszenia praw człowieka przez personel Frontexu, odpowiednie organy kontrolne zwróciły uwagę na różnego rodzaju niedociągnięcia i wydały zalecenia dotyczące ulepszeń. Obecnie Agencja analizuje te zalecenia.

Komisja z zadowoleniem przyjmuje wzmocnione ramy Agencji w zakresie monitorowania praw podstawowych oraz mianowanie urzędnika Frontexu ds. praw podstawowych, który rozpoczął pełnienie obowiązków w dniu 1 czerwca 2021 r. Obecnie urzędnika tego wspiera 20 spośród łącznej liczby 40 obserwatorów praw podstawowych. Agencja powinna w pełni wdrożyć te ramy i niezwłocznie zatrudnić pozostałych 20 obserwatorów praw podstawowych.

Zakres współpracy Frontexu z partnerami w państwach trzecich obejmuje obecnie umowy o statusie z Albanią, Czarnogórą i Serbią 16 , przy czym umowa o statusie z Macedonią Północną oczekuje na podpisanie. Choć umowę o statusie z Bośnią i Hercegowiną parafowano w styczniu 2019 r., umowa ta nie została jeszcze podpisana przez Bośnię i Hercegowinę. Aby przyspieszyć współpracę z krajami partnerskimi, do końca 2021 r. Komisja przyjmie modelowe porozumienie robocze i modelową umowę o statusie w celu określenia ram współpracy Frontexu z państwami trzecimi 17 . Przewiduje się, że nowa modelowa umowa o statusie zapewni warunki operacyjne umożliwiające przeprowadzanie wspólnych operacji wzdłuż granic między państwami trzecimi. Od 2020 r. zatwierdzono uzgodnienia robocze między Frontexem a Republiką Gwinei i Gruzją, a także zmieniono porozumienie robocze z Albanią, dzięki czemu Agencja mogła prowadzić uporządkowaną współpracę z tymi państwami 18 .

Niedawne utworzenie specjalnego działu powrotów i planowane powołanie zastępcy dyrektora wykonawczego ds. powrotów przyczyni się do poprawy zdolności Agencji w zakresie udzielania państwom członkowskim wsparcia we wszystkich obszarach związanych z powrotami, readmisją i reintegracją. Koordynator ds. powrotów, którego planuje się powołać w niedalekiej przyszłości, będzie propagował koordynację i spójność stosowanych przez państwa członkowskie praktyk w zakresie powrotów, dbał o odpowiednie dostosowanie tych praktyk do procedur readmisji oraz promował wdrażanie środków na rzecz solidarności w obszarze powrotów, pełniąc funkcję koordynatora w kontekście sponsorowania powrotów. Koordynator ds. powrotów będzie kierował pracami sieci wysokiego szczebla przedstawicieli państw członkowskich i ściśle współpracował z zastępcą dyrektora wykonawczego Frontexu ds. powrotów.

Pomimo ograniczeń wprowadzonych w związku z pandemią liczba realizowanych przez Frontex operacji powrotowych stopniowo wraca do wartości odnotowywanych przed wybuchem pandemii COVID-19. Jak dotąd Frontex skoordynował w 2021 r. 232 operacje powrotowe przeprowadzone przez państwa członkowskie poprzez loty czarterowe do 28 państw niebędących członkami UE, w ramach których niemal 8 000 obywateli państw trzecich powróciło do swoich państw pochodzenia. Liczba ta zasadniczo podwoiła się w porównaniu z 2020 r. 19 Frontex wspiera również dobrowolne powroty i dobrowolne wyjazdy, przy czym w 2021 r. – według stanu na dzień 5 września – zorganizowano 2 741 powrotów objętych wsparciem Frontex, z których wszystkie odbyły się lotami regularnymi.

Niedawne wydarzenia na granicach zewnętrznych potwierdziły kluczową rolę Frontexu we wspieraniu państw członkowskich oraz propagowaniu i koordynowaniu rozwoju wspólnego unijnego zintegrowanego zarządzania granicami, a także we wnoszeniu wkładu w ten rozwój. Silna, skuteczna i sprawnie działająca Europejska Straż Graniczna i Przybrzeżna musi stanowić wspólny cel dla całej UE, natomiast Parlament Europejski, Rada i Komisja są odpowiedzialne za zapewnienie rozliczalności i skuteczności działań Agencji. Państwa członkowskie – za pośrednictwem zarządu – również odgrywają kluczową rolę w zapewnieniu dobrego administrowania i prawidłowego zarządzania Agencją, a także jej pełnej przejrzystości, co zyskuje na znaczeniu w miarę powierzania jej kolejnych obowiązków.

Komisja będzie nadal współpracowała z Frontexem i jego zarządem, aby zapewnić stosowanie odpowiednich mechanizmów kontroli i równowagi w ramach Agencji, krzewić kulturę przejrzystości i rozliczalności oraz zagwarantować poszanowanie praw podstawowych. Komisja zamierza kontynuować swoje wieloletnie wysiłki na rzecz zapewnienia prawidłowego wykonywania mandatu Agencji.

Do końca 2021 r. Komisja przedstawi dokument programowy inicjujący proces wdrażania wieloletniego cyklu polityki strategicznej, który nada kierunek dyskusjom poświęconym europejskiemu zintegrowanemu zarządzaniu granicami na szczeblu UE na przestrzeni kolejnych pięciu lat.

Wsparcie w dziedzinie azylu i wsparcie operacyjne udzielane przez Europejski Urząd Wsparcia w dziedzinie Azylu

W 2020 r. przypadała 10. rocznica uzyskania pełnej zdolności operacyjnej przez Europejski Urząd Wsparcia w dziedzinie Azylu. EASO zapewnia wsparcie operacyjne na rzecz państw członkowskich znajdujących się pod presją migracyjną zgodnie z dwustronnymi planami operacyjnymi uzgodnionymi z siedmioma państwami członkowskimi, tj. Cyprem, Grecją, Włochami, Maltą, Hiszpanią, Litwą i Łotwą. Obecnie do realizacji tych operacji EASO oddelegowano 1 007 ekspertów i członków personelu. Pomoc dostosowuje się do potrzeb poszczególnych państw członkowskich – może ona obejmować wsparcie na rzecz przyspieszenia procesu przetwarzania wniosków o udzielenie azylu albo wsparcie dla krajowych systemów przyjmowania udzielane w celu zagwarantowania, aby stosowane standardy spełniały wymogi ustanowione w unijnym dorobku w zakresie prawa azylowego.

Niedobór ekspertów delegowanych przez państwa członkowskie pozostaje wyzwaniem i uniemożliwia EASO pełne wywiązywanie się z powierzonych mu obowiązków. Państwa członkowskie zachęca się do zwiększenia liczby ekspertów oddelegowywanych do udziału w operacjach EASO.

Zawarto umowę w sprawie nowego, wzmocnionego mandatu nowej Agencji Unii Europejskiej ds. Azylu. Dzięki temu umowa ta powinna wejść w życie do końca roku. Przyznanie agencji dodatkowych uprawnień przyczyni się do wprowadzenia skuteczniejszych i spójniejszych systemów azylowych dzięki zapewnieniu państwom członkowskim większego wsparcia operacyjnego i technicznego oraz dzięki opracowaniu wspólnych standardów operacyjnych, wskaźników, wytycznych i najlepszych praktyk przyczyniających się do usprawnienia procesu wdrażania prawa azylowego UE. Przełoży się to również na lepsze monitorowanie systemów azylowych i systemów przyjmowania państw członkowskich, aby zagwarantować stosowanie spójniejszych praktyk, a także doprowadzi do przyjęcia dodatkowych gwarancji i środków na rzecz zapewnienia poszanowania praw podstawowych. W ramach nowego mandatu powstanie również interwencyjna rezerwa ekspertów ds. azylu obejmująca 500 ekspertów z państw członkowskich, którzy zostaną oddani do bezpośredniej dyspozycji Agencji. Kwestie związane z wkładem na poczet rezerwy wnoszonym przez poszczególne państwa członkowskie uregulowano w rozporządzeniu w sprawie nowego mandatu.

Bezpośrednie wsparcie dla państw członkowskich stawiających czoła wyzwaniom związanym z migracją

Na przestrzeni ostatnich sześciu lat Komisja udzielała państwom członkowskim w największym stopniu dotkniętym zjawiskiem migracji nieuregulowanej stałego wsparcia operacyjnego, technicznego i finansowego. Finansowanie unijne miało niezwykle istotne znaczenie, a wypracowane porozumienie w kwestii zwiększenia zasobów na rzecz polityki w dziedzinie migracji i zarządzania granicami w kolejnym okresie finansowania świadczy o skuteczności tego mechanizmu solidarnościowego.

Udzielane wsparcie przybiera różne formy. W niektórych przypadkach – np. w odniesieniu do Grecji – wsparcie długoterminowe zapewniło możliwość utworzenia nowych struktur roboczych i doprowadziło do powstania solidnych i trwałych podstaw dla dalszej współpracy.

Wsparcie UE dla Grecji Począwszy od kryzysu migracyjnego z 2015 r. UE udzielała Grecji znacznego wsparcia operacyjnego i finansowego. ·Kwota finansowania unijnego na rzecz Grecji opiewa na ponad 3,3 mld EUR. Finansowanie to przyczyniło się do poprawy zdolności przyjmowania uchodźców i migrantów, ich warunków życia oraz oferowanej im opieki medycznej, a także do przyspieszenia procedur azylowych, zwiększenia liczby powrotów i usprawnienia ochrony granic. Pozwoliło to skoncentrować się w większym stopniu na osobach znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji takich jak małoletni bez opieki. Po raz pierwszy od 2016 r. liczba migrantów na wyspach Morza Egejskiego zmniejszyła się do około 5 000 w porównaniu z 30 000 w czerwcu 2020 r. ·W następstwie pożarów, które doprowadziły do zniszczenia ośrodka przyjmowania i identyfikacji uchodźców Moria na wyspie Lesbos we wrześniu 2020 r., Komisja niezwłocznie zaoferowała niezbędne wsparcie i ochronę. Komisja pokryła koszty natychmiastowego przekazania małoletnich bez opieki do Grecji kontynentalnej; do chwili obecnej przekazano z Lesbos do Grecji kontynentalnej ponad 8 400 uchodźców i migrantów znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji. Co równie ważne, przeprowadzono roboty budowlane służące zapewnieniu odpowiedniego przystosowania tymczasowego ośrodka w Mavrovouni do warunków zimowych. ·Poza wnoszeniem wkładów w ramach stosunków dwustronnych 14 państw 20 wykazało się solidarnością z Grecją po pożarach, przekazując jej wsparcie za pośrednictwem Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności. UE koordynowała dostawy ponad 171 000 środków zakwaterowania i współfinansowała koszty transportu do Grecji. ·We wrześniu 2020 r. rozpoczęto nowy etap współpracy, powołując nową Europejską Grupę Zadaniową ds. Zarządzania Migracjami. Wspomniana grupa zadaniowa prowadzi ścisłą współpracę z władzami greckimi i agencjami UE na rzecz tworzenia nowych wielofunkcyjnych ośrodków recepcyjnych i identyfikacyjnych, aby przyczynić się do poprawy warunków przyjmowania zgodnie z prawem i standardami Unii. W celu wsparcia budowy ośrodków recepcyjnych na pięciu greckich wyspach – w tym budowy dużego nowego ośrodka na Lesbos – przyznano dotację w wysokości 276 mln EUR. W dniu 18 września 2021 r. otwarto nowy ośrodek na Samos. Ośrodki na Kos i Leros zostaną otwarte do końca 2021 r., natomiast jesienią planuje się rozpoczęcie budowy ośrodka na Lesbos. ·Kluczowym elementem działań w tym obszarze jest opracowanie przez Komisję i władze greckie niezależnego i wiarygodnego mechanizmu monitorowania, który ułatwi przeciwdziałanie naruszeniom praw podstawowych na granicach i zapewni wdrożenie procedur umożliwiających skuteczne prowadzenie dochodzeń w sprawie zarzutów dotyczących tego rodzaju naruszeń. W ramach działań następczych podejmowanych w związku z opracowaniem takiego mechanizmu powinno się rozszerzyć jego zakres na terytorium całej UE w drodze wniosku Komisji dotyczącego rozporządzenia w sprawie kontroli przesiewowej, aby ustanowić niezależny mechanizm monitorowania sytuacji na granicach zewnętrznych dla wszystkich państw członkowskich.

Latem w Chorwacji wszedł w życie niezależny mechanizm monitorowania sytuacji na granicy, którego celem jest poprawa przejrzystości dochodzeń i zapewnienie pełnego poszanowania praw podstawowych.

Wsparcia UE udzielano również w formie szybkiej reakcji na gwałtownie zmieniającą się sytuację. W odpowiedzi na niedawny gwałtowny wzrost liczby przypadków nielegalnego wjazdu z Białorusi UE w rekordowym czasie zapewniła wsparcie operacyjne, finansowe i dyplomatyczne, aby zaradzić temu nieoczekiwanemu kryzysowi na wschodniej granicy zewnętrznej UE.

Reakcja UE na napływ migrantów z Białorusi Latem 2021 r. Litwa odnotowała nagły wzrost presji migracyjnej na granicy z Białorusią. W późniejszym okresie Białoruś stwarzała warunki sprzyjające nielegalnemu wjazdowi migrantów również na terytorium Łotwy i Polski. UE zdecydowanie potępiła działania Białorusi i podjęła szybkie działania na rzecz uruchomienia szerokiej gamy narzędzi: ·agencje UE niezwłocznie udzieliły państwom doświadczającym zwiększonej presji migracyjnej konkretnego wsparcia. W ciągu kilku dni od otrzymania wniosku Litwy o przeprowadzenie szybkiej interwencji na granicy Frontex przystąpił do udzielania dodatkowej pomocy. Na chwilę obecną do wspomnianych trzech państw członkowskich oddelegowano łącznie 103 funkcjonariuszy Frontexu. Również EASO rozpoczęło w lipcu proces delegowania pierwszych ekspertów na Litwę – obecnie na terytorium Litwy przebywa 56 ekspertów EASO; EASO oddelegowało ponadto 10 ekspertów na Łotwę; ·Litwa otrzymała wsparcie UE w sytuacjach nadzwyczajnych opiewające na kwotę ponad 36,7 mln EUR, aby zaspokoić najpilniejsze potrzeby osób ubiegających się o azyl, udzielić im pomocy materialnej i zapewnić im tymczasowe schronienie. Wsparcie to ułatwi również wykrywanie potencjalnych ofiar handlu ludźmi i udzielanie pomocy osobom wymagającym ochrony międzynarodowej. Zmieniające się potrzeby będą stale monitorowane. Litwa aktywowała również Unijny Mechanizm Ochrony Ludności – na wezwanie odpowiedziało 18 państw członkowskich i Norwegia; ·Komisja i Frontex współpracują ściśle z odpowiednimi organami litewskimi, aby zwiększyć zdolność Litwy w zakresie powrotów, usprawnić wymianę najlepszych praktyk z innymi państwami członkowskimi i przekazywać wytyczne techniczne i operacyjne dotyczące procedur powrotu; ·zintensyfikowano działania podejmowane wspólnie z najważniejszymi zainteresowanymi państwami pochodzenia i tranzytu, co doprowadziło w szczególności do podjęcia przez władze Iraku decyzji o tymczasowym wstrzymaniu lotów do Mińska oraz do usprawnienia dobrowolnych powrotów z Litwy; ·nasilono presję dyplomatyczną wywieraną na Białoruś, pamiętając jednocześnie o potrzebie wspierania ludności białoruskiej. Wykorzystywanie migracji w charakterze narzędzia politycznego jest nie do przyjęcia dla UE i nie doprowadzi do zniesienia sankcji. Dzisiaj Komisja proponuje również częściowe zawieszenie obowiązywania umowy o ułatwieniach wizowych między UE a Białorusią.

Komisja wspiera również państwa członkowskie, usprawniając i koordynując dobrowolne relokacje. Za pośrednictwem mechanizmu uzgodnionego w ramach deklaracji maltańskiej z 2019 r. Komisja – korzystając ze wsparcia EASO – koordynuje działania w zakresie relokacji w przypadkach zejścia migrantów na ląd we Włoszech i na Malcie w rezultacie przeprowadzonych operacji poszukiwawczo-ratowniczych . Od początku 2019 r. ponad 2 100 wnioskodawców zostało przekazanych do innych państw członkowskich UE 21 . Komisja nieustannie wzywa państwa członkowskie do wnoszenia wkładów w dobrowolne relokacje do chwili przyjęcia bardziej przewidywalnego mechanizmu solidarnościowego i regularnie koordynuje starania w tym zakresie. Proces ten będzie kontynuowany, m.in. w celu spełnienia niezrealizowanych deklaracji złożonych przed 2021 r. i wdrożenia ograniczonych nowych deklaracji dotyczących przypadków zejścia migrantów na ląd w 2021 r.

W ramach przedstawionego w marcu 2020 r. planu działania dotyczącego bezpośrednich działań służących udzieleniu wsparcia Grecji 22 do początku września 2021 r. z Grecji dokonano relokacji łącznie 4 307 osób, w tym 984 małoletnich bez opieki.

Powyższe starania stanowią konkretny krok w kierunku zapewnienia w praktyce europejskiej solidarności. Takich doraźnych środków nie można jednak uznać ani za wystarczające, ani za trwałe rozwiązania. Unaoczniają one potrzebę ustanowienia bardziej przewidywalnego mechanizmu solidarnościowego, jak określono we wniosku dotyczącym rozporządzenia w sprawie zarządzania azylem i migracją.

Przypadki niedozwolonego przemieszczania się na terytorium UE

Niedozwolone przemieszczanie się osób ubiegających się o azyl na terytorium UE podważa wiarygodność i integralność systemu azylowego. Pandemia dodatkowo skomplikowała sytuację w tym zakresie, m.in. w związku z trudnościami w dokonywaniu przekazań na podstawie rozporządzenia dublińskiego (zob. powyżej). W ciągu pierwszych ośmiu miesięcy 2021 r. 131 000 wniosków o udzielenie azylu zarejestrowanych przez organy krajowe wygenerowało komunikat „Kategoria 1 – trafienie kategorii 1” w Eurodac, co oznacza, że dana osoba złożyła już przynajmniej jeden wniosek o udzielenie azylu w innym państwie członkowskim 23 . W tym samym okresie ponad 23 000 wniosków o udzielenie azylu (dane kategorii 1 w Eurodac) zostało skojarzonych z danymi zarejestrowanymi po nielegalnym przekroczeniu granicy zewnętrznej (dane kategorii 2 w Eurodac). Do niektórych ze wspomnianych przypadków zarejestrowania wniosków w co najmniej dwóch państwach członkowskich lub w państwie członkowskim innym niż państwo, w którym zarejestrowano nielegalne przekroczenie granicy, mogło jednak dojść po przekazaniu na podstawie rozporządzenia dublińskiego, a zatem nie można uznać ich za „niedozwolone przemieszczanie się”. Ponadto w omawianym okresie 71 620 przypadków wyszukiwania informacji w Eurodac w związku z odciskami palców osób przebywających na terytorium danego państwa nielegalnie (dane kategorii 3 w Eurodac) zostało skojarzonych z danymi kategorii 1, co oznacza, że po zarejestrowaniu wniosku o udzielenie azylu w jednym państwie członkowskim dana osoba przeniosła się do innego państwa członkowskiego, w którym została zatrzymana jako osoba przebywająca na terytorium tego państwa nielegalnie. Choć zgromadzenie wiarygodnych danych na temat skali zjawiska niedozwolonego przemieszczania się w UE jest trudne, dane pochodzące z Eurodac dostarczają pewnych orientacyjnych informacji dotyczących wyjazdów i miejsc przeznaczenia.

Niektóre państwa członkowskie odnotowują również wzrost liczby przypadków niedozwolonego przemieszczania się osób, które są już beneficjentami ochrony międzynarodowej, w ramach którego beneficjenci przemieszczają się zgodnie z prawem do innego państwa członkowskiego, posługując się autentycznymi dokumentami podróży wydanymi przez państwo członkowskie, które nadało im stosowny status, po czym powtórnie ubiegają się o udzielenie im ochrony międzynarodowej, przebywając na terytorium danego państwa dłużej niż przez dozwolony okres 90 dni. Obydwa opisane rodzaje niedozwolonego przemieszczania się utrudniają sprawne funkcjonowanie wspólnego europejskiego systemu azylowego bazującego na wzajemnym zaufaniu między państwami członkowskimi i niepotrzebnie obciążają krajowe systemy azylowe.

Komisja współpracuje z zainteresowanymi państwami członkowskimi w celu wypracowania krótkoterminowych rozwiązań tego problemu. Tego rodzaju rozwiązania obejmowały usprawnianie dokonywania przekazań na podstawie przepisów rozporządzenia dublińskiego w trakcie pandemii oraz zapewnienie dodatkowego wsparcia na rzecz integracji osób korzystających z ochrony międzynarodowej.

Rozwiązanie problemu niedozwolonego przemieszczania się stanowiło jeden z istotnych celów wniosków dotyczących paktu na rzecz zwiększenia zaufania między państwami członkowskimi. Celem proponowanego rozporządzenia o kwalifikowaniu jest ograniczenie istniejących czynników zachęcających do niedozwolonego przemieszczania się, takich jak występowanie istotnych różnic we wskaźnikach przyznawania azylu w poszczególnych państwach członkowskich, a także nierówności w poziomie praw i perspektyw integracji osób korzystających z ochrony międzynarodowej. Po przyjęciu proponowanych zmian dyrektywy w sprawie warunków przyjmowania obowiązywałby przepis, zgodnie z którym warunki przyjmowania należy zapewnić wyłącznie w odpowiedzialnym państwie członkowskim. Przyjęcie rozporządzenia w sprawie zarządzania azylem i migracją ograniczyłoby zachęty do niedozwolonego przemieszczania się dzięki dopuszczeniu możliwości przekazywania na podstawie rozporządzenia dublińskiego osób, którym przyznano już status uchodźcy, a także dzięki rozszerzeniu definicji członków rodziny na rodzeństwo i rodziny powstałe w trakcie tranzytu oraz wyeliminowaniu czynników proceduralnych sprzyjających niedozwolonemu przemieszczaniu się i ucieczkom. We wniosku dotyczącym przekształcenia rozporządzenia Eurodac przewidziano szereg usprawnień, które – poza odgrywaniem kluczowej roli w kontekście ram interoperacyjności – mogłyby przyczynić się do poprawy procesu zapobiegania niedozwolonym przemieszczeniom się oraz śledzenia tych przemieszczeń.

Finansowanie

W okresie finansowania przypadającym na lata 2021–2027 zwiększono wsparcie finansowe UE przekazywane państwom członkowskim na działania w obszarze migracji i azylu, aby przyczynić się do osiągania celów wyznaczonych w nowym pakcie. Odpowiednie akty podstawowe na potrzeby Funduszu Azylu, Migracji i Integracji (FAMI), Instrumentu Wsparcia Finansowego na rzecz Zarządzania Granicami i Polityki Wizowej (IZGW) oraz Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego (FBW) weszły w życie w dniu 15 lipca 2021 r. 24 Kolejnym krokiem jest formalne przedłożenie przez państwa członkowskie swoich programów na lata 2021–2027 w celu ich zatwierdzenia przez Komisję w terminie pięciu miesięcy. Komisja będzie w dalszym ciągu wspierała państwa członkowskie na obecnym etapie programowania, aby zapewnić przydzielanie środków w uporządkowany i strategiczny sposób, stosownie do zidentyfikowanych potrzeb i zgodnie z priorytetami UE. Nowe fundusze opiewają na kwotę 18 mld EUR (w porównaniu z kwotą 12,4 mld EUR w poprzednim okresie), co przełoży się na poprawę zdolności finansowej w zakresie reagowania na potrzeby w terenie. Wprowadzono instrument tematyczny służący rozwiązaniu problemu niedostatecznej elastyczności, który obejmuje od 30 % do 42,5 % funduszy, aby ułatwić zaspokojenie nieprzewidzianych potrzeb finansowych i wnieść wkład w realizację nowych priorytetów. Wspomniane trzy fundusze zostaną po raz pierwszy włączone do rozporządzenia w sprawie wspólnych przepisów obejmującego inne fundusze zarządzania dzielonego, co umożliwi poprawę spójności procesu wydatkowania środków UE oraz skoncentrowanie się w większym stopniu na celach horyzontalnych i prawach podstawowych.

W zależności od funduszu udział finansowania przydzielonego na realizację programów państw członkowskich wynosi do 70 %. Około 10 % łącznego finansowania zostanie przydzielone państwom członkowskim w połowie okresu realizacji programów na podstawie zaktualizowanych kryteriów, uwzględniając wskaźniki absorpcji. Pozwoli to państwom członkowskim inwestować w strategiczne, dobrze zorganizowane systemy zarządzania migracjami, dzięki czemu pomoc w sytuacjach nadzwyczajnych będzie mogła być wykorzystywana zgodnie z jej przeznaczeniem, tj. na przezwyciężanie nieprzewidzianych kryzysów.

4.POPRAWA FUNKCJONOWANIA RAM LEGISLACYJNYCH

Wyzwania w obszarze migracji utrzymujące się nie tylko na różnych odcinkach granic zewnętrznych UE, ale również w strefie Schengen, nadal obnażają istniejące braki. Doświadczenie związane z sytuacją na granicy z Białorusią dobitnie dowodzi, że zjawisko migracji nieuregulowanej może wywrzeć wpływ na wszystkie państwa członkowskie. Dopóki kompleksowa reforma unijnego systemu azylowego i migracyjnego, o której mowa w nowym pakcie z września 2020 r., nie zostanie przeprowadzona, UE pozostanie bardziej narażona na zmieniające się okoliczności i mniej przygotowana na to, aby skutecznie na nie reagować.

Wnioski ustawodawcze składane w ramach paktu stanowią odzwierciedlenie ogólnego podejścia obejmującego wszystkie aspekty polityki migracyjnej i azylowej, które sprzyja zrównoważeniu interesów i potrzeb wszystkich państw członkowskich. W pakcie ustanowiono gwarancje, zgodnie z którymi każde państwo członkowskie będzie rozpatrywać wnioski o udzielenie azylu w ramach swojego zakresu odpowiedzialności, a także gwarancje dotyczące ustanowienia uporządkowanego, przewidywalnego mechanizmu solidarności, który będzie zapobiegać nadmiernemu obciążeniu któregokolwiek z państw członkowskich. Wypracowanie prawdziwie wspólnej polityki migracyjnej i azylowej wymaga woli i wizji politycznej, a także zaangażowania i determinacji wszystkich zainteresowanych stron. Choć po upływie roku od przedstawienia nowego paktu udało się osiągnąć znaczne postępy na poziomie technicznym, wciąż daleko jest od osiągnięcia porozumienia politycznego w kwestii niektórych kluczowych elementów.

W maju 2021 r. poczyniono istotny krok w kierunku zapewnienia legalnej migracji dzięki osiągnięciu porozumienia politycznego dotyczącego nowej dyrektywy w sprawie niebieskiej karty. W ramach nowego systemu wprowadzone zostaną skuteczne zasady przyciągania wykwalifikowanych pracowników do UE, m.in. dzięki poprawie elastyczności warunków przyjmowania, zwiększeniu uprawnień przysługujących takim pracownikom oraz ułatwieniu im przemieszczania się między państwami członkowskimi i podejmowania pracy w innych państwach członkowskich.

Postępy związane z niebieską kartą i Agencją UE ds. Azylu (o której mowa powyżej) świadczą o możliwości osiągania postępów i wypracowywania kompromisowych rozwiązań dotyczących reform w dziedzinie migracji i azylu. Współpraca z Parlamentem Europejskim i Radą pod przewodnictwem prezydencji Rady musi obecnie koncentrować się na zapewnianiu, krok po kroku, zdecydowanych postępów w negocjacjach dotyczących pozostałych wniosków ustawodawczych, które są aktualnie rozpatrywane.

W czerwcu przyjęto kolejny istotny element planu działania na rzecz wdrożenia paktu, tj. strategię dotyczącą strefy Schengen 25 , która służy wzmocnieniu przestrzeni swobodnego przepływu Schengen; strategia ta jest obecnie wdrażania, przy czym związane z nią działania następcze będą obejmowały przedstawienie wniosku dotyczącego kodeksu granicznego Schengen. Działania w innych głównych obszarach zadaniowych są obecnie podejmowane zarówno w ramach posiedzeń nowej Europejskiej Grupy Kontaktowej ds. Usług Poszukiwawczo-Ratowniczych, jak i w ramach forum Schengen. Wsparcie zainteresowanych stron ma kluczowe znaczenie dla zapewnienia możliwości skutecznego wdrażania nowych polityk i dla zagwarantowania, aby przewidziane w nich środki mogły być stosowane na obszarach, na których są najbardziej potrzebne.

Prace nad niektórymi z wniosków wchodzących w skład paktu są bardzo zaawansowane – przyjęcie tych wniosków przyniosłoby natychmiastowe korzyści, jeżeli chodzi o bezpieczeństwo granic zewnętrznych Unii i spójność działań podejmowanych przez UE w odpowiedzi na zmieniające się wyzwania. Wniosek w sprawie Eurodac będzie miał kluczowe znaczenie dla ram interoperacyjności; ponadto stanowi on jeden z ostatnich elementów niezbędnych do ukończenia prac nad unijnym systemem zarządzania granicami, którego wdrożenie przyniesie wartość dodaną przejawiającą się zarówno poprawą bezpieczeństwa wewnętrznego, jak i usprawnieniem procesu zarządzania migracją. Nowy system Eurodac ułatwi śledzenie niedozwolonego przemieszczania się i migracji nieuregulowanej oraz przyczyni się do zwiększenia szans na zapewnienie powrotu migrantów do ich państw pochodzenia. Komisja Europejska oczekuje przyjęcia jej sprawozdania przekazanego Parlamentowi Europejskiemu i zachęca Radę do szybkiego osiągnięcia porozumienia w kwestii mandatu negocjacyjnego.

Sytuacja w Afganistanie przypomina o pilnej potrzebie zapewnienia w ramach wspólnego podejścia UE dostępności bezpiecznej drogi do Europy dla najbardziej narażonych osób potrzebujących ochrony międzynarodowej. Należy podjąć dalsze działania w związku z tymczasowym porozumieniem w kwestii rozporządzenia ustanawiającego unijne ramy przesiedleń osiągniętym przez Parlament Europejski i Radę w 2018 r., aby zagwarantować, że UE będzie dysponowała w przyszłości stabilnymi i przewidywalnymi ramami polityki w dziedzinie przesiedleń i przyjmowania ze względów humanitarnych.

Zdolność UE do ustanowienia dostatecznie solidnych ram polityki migracyjnej i azylowej będzie jednak nieuchronnie uzależniona od wymiernych postępów w pracach nad szerokim spektrum wniosków, uwzględniając akty prawne o kluczowym znaczeniu dla problematyki związanej z zarządzaniem migracjami i azylem. Jeżeli chodzi o Radę, należy jak najszybciej zakończyć prace nad rozporządzeniem w sprawie zarządzania azylem i migracją i rozporządzeniem w sprawie procedur azylowych, a także nad rozporządzeniem w sprawie reagowania na sytuacje kryzysowe i spowodowane działaniem siły wyższej, które bazuje na tych dwóch pierwszych aktach prawnych. Jeżeli chodzi o Parlament Europejski, Komisja liczy na to, że raport sprawozdawców zostanie wkrótce przedstawiony, i oczekuje przyjęcia porozumienia w przedmiocie mandatów negocjacyjnych do końca roku. W tym kontekście może również pojawić się szansa posunięcia naprzód dyskusji poświęconych rozporządzeniu w sprawie kontroli przesiewowej, co pozwoliłoby obydwu instytucjom przyjąć swoje mandaty do końca roku, o ile prace na szczeblu technicznym postępowałyby w dobrym tempie.

Aby negocjacje można było uznać za pomyślnie zakończone, ich wyniki muszą demonstrować, że przyjęte kompleksowe podejście bazuje zarówno na solidarności, jak i na odpowiedzialności, tak że kontynuowanie prac przy zapewnieniu odpowiedniej równowagi wymaga bardziej szczegółowych dyskusji na szczeblu politycznym. Wszystkie strony zgadzają się co do konieczności dążenia do ustanowienia przewidywalnych, obowiązkowych i elastycznych ram na rzecz solidarności dostosowanych do specyficznych potrzeb państw członkowskich znajdujących się pod presją migracyjną, które będą zapewniały możliwość dokonywania relokacji, sponsorowania powrotów i budowania zdolności. W tym kontekście należy bardziej szczegółowo omówić poszczególne formy solidarności. Choć dopuszcza się możliwość pewnej elastyczności, jeżeli chodzi o rodzaje solidarności, jaką będą wykazywać państwa członkowskie, kluczowe znaczenie ma zagwarantowanie efektu działań, tak aby zapewnić spełnienie potrzeb państw członkowskich. Komisja przedstawiła Parlamentowi Europejskiemu i Radzie symulacje ilościowe dotyczące różnych wariantów strategicznych w ramach hipotetycznych przyszłych scenariuszy, aby ułatwić trafne przewidzenie wpływu wywieranego przez mechanizmy solidarnościowe i usprawnić przebieg dyskusji, które muszą być kontynuowane.

Należy też określić poziom odpowiedzialności każdego z państw członkowskich za zarządzanie migrantami na ich granicach lub terytorium, zapewniając odpowiednią elastyczność w stosownych przypadkach i udzielając wsparcia za pośrednictwem agencji UE. Komisja wyraża gotowość współpracy z Parlamentem Europejskim i Radą na rzecz znalezienia odpowiedniej równowagi w tym zakresie.

Jeżeli chodzi o pozostałe nierozpatrzone wnioski prawne przedstawione w 2016 r., w czerwcu 2018 r. osiągnięto tymczasowe porozumienie w kwestii wersji przekształconej dyrektywy w sprawie warunków przyjmowania i rozporządzenia o kwalifikowaniu. Opóźnianie wejścia tych aktów prawnych w życie pozbawia UE możliwości istotnego udoskonalenia aktualnie obowiązujących ram.

Postępy w tym obszarze są ściśle powiązane z pilną potrzebą dalszych kroków w procedowaniu wniosku dotyczącego przekształcenia dyrektywy powrotowej, która będzie odgrywała kluczową rolę w procesie budowy wspólnego unijnego systemu powrotów. Sprawniej działający system powrotów przyczyniłby się do zwiększenia wiarygodności całego systemu migracyjnego i azylowego.

Komisja przedstawi również kolejne wnioski, aby skutecznie przeprowadzić kompleksową reformę, o której mowa w nowym pakcie. Przygotowywany obecnie pakiet dotyczący umiejętności i talentów będzie koncentrował się na wyeliminowaniu głównych braków w aktualnie obowiązujących przepisach w zakresie legalnej migracji, które zidentyfikowano podczas oceny adekwatności w 2019 r. Pakiet będzie składał się z dwóch wniosków ustawodawczych: zmiany dyrektywy w sprawie rezydentów długoterminowych w celu rozszerzenia praw i zwiększenia mobilności wewnątrzunijnej migrantów, którzy są już dobrze zintegrowani, oraz zmiany dyrektywy w sprawie jednego zezwolenia służącej usprawnieniu i uproszczeniu procedur admisji z korzyścią dla pracodawców, organów ds. migracji i migrantów oraz poprawie ochrony pracowników będących obywatelami państw trzecich. Komisja przedstawi również warianty dotyczące tworzenia unijnej puli talentów – ogólnounijnej platformy rekrutacji międzynarodowej, która mogłaby ułatwić dopasowywanie umiejętności pracowników migrujących do potrzeb pracodawców w UE.

Komisja zaprezentuje ponadto wniosek dotyczący cyfryzacji procedur wizowych. Przyjęcie tego wniosku pozwoliłoby obniżyć ponoszone przez państwa członkowskie koszty związane z procedurami wizowymi i usprawnić proces składania wniosków wizowych przez obywateli państw trzecich, przyczyniając się jednocześnie do poprawy bezpieczeństwa UE oraz do zwiększenia jej atrakcyjności jako docelowego miejsca podróży. Poza licznymi korzyściami logistycznymi i finansowymi oraz korzyściami związanymi z usprawnieniem procesu wdrażania rozwiązań włączenie procedur wizowych do platformy internetowej obejmującej całą strefę Schengen wiązałoby się również z korzyściami politycznymi, ponieważ doprowadziłoby do powstania punktu kompleksowej obsługi osób ubiegających się o wizę z całego świata.

Najważniejsze kolejne działania ·Parlament Europejski i Rada powinny osiągnąć porozumienie polityczne w kwestii rozporządzenia w sprawie Agencji Unii Europejskiej ds. Azylu i doprowadzić do jego formalnego przyjęcia. ·Parlament Europejski i Rada powinny jak najszybciej przyjąć wnioski, nad którymi prace znajdują się obecnie na ukończeniu, tj. rozporządzenie Eurodac i rozporządzenie ustanawiające unijne ramy przesiedleń. Jest to niezbędne, zważywszy na dynamiczną sytuację w Afganistanie. ·Rada i Parlament Europejski powinny pogłębić dyskusje polityczne dotyczące solidarności i odpowiedzialności, aby szybko osiągnąć porozumienie w kwestii rozporządzenia w sprawie zarządzania azylem i migracją, rozporządzenia w sprawie procedur azylowych, rozporządzenia w sprawie kontroli przesiewowej oraz aktu prawnego dotyczącego sytuacji kryzysowych. ·Państwa członkowskie powinny zapewnić szybką transpozycję i szybkie wdrożenie dyrektywy w sprawie niebieskiej karty. Komisja wyraża gotowość udzielenia państwom członkowskim wsparcia w zakresie optymalnego sposobu dokonania transpozycji przepisów tej dyrektywy. ·W ramach działań następczych związanych z prezentacją strategii dotyczącej strefy Schengen w czerwcu 2021 r. Komisja przedstawi wnioski ustawodawcze, w tym wniosek w sprawie rozporządzenia zmieniającego kodeks graniczny Schengen, a także pakiet dotyczący umiejętności i talentów oraz wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie cyfryzacji procedur wizowych.

5.WSPÓŁPRACA Z NASZYMI PARTNERAMI MIĘDZYNARODOWYMI

Podejście opierające się na nowym pakcie

Zawiązywanie kompleksowych, dostosowanych do indywidualnych potrzeb i przynoszących wzajemne korzyści partnerstw z państwami pochodzenia i tranzytu ma fundamentalne znaczenie dla zapewnienia bezpiecznego i uporządkowanego zarządzania migracją. Kwestia ta stanowi kluczowy element nowego paktu o migracji i azylu i jest jednym z najważniejszych celów Komisji na nadchodzące lata. Doświadczenie wskazuje, że polityka migracyjna okaże się skuteczna wyłącznie wówczas, gdy będzie stanowiła podstawowy element stosunków zewnętrznych Unii – dlatego też Komisja i Wysoki Przedstawiciel zintensyfikowali dialog polityczny z partnerami, aby podkreślić, że tworzenie silnych partnerstw w dziedzinie migracji stanowi jeden z priorytetów UE. Ścisła współpraca w zakresie wymiany informacji i koordynacji działań między ministrami spraw zagranicznych a ministrami spraw wewnętrznych jest istotnym czynnikiem przyczyniającym się do osiągnięcia tego celu. Kwestia ta była przedmiotem wspólnego posiedzenia Rady Ministrów Spraw Zagranicznych i Spraw Wewnętrznych z marca 2021 r. – uczestnicy posiedzenia zgodzili się co do tego, że problematyka migracji musi stać się kluczowym elementem ogółu stosunków dwustronnych Unii z kluczowymi państwami trzecimi.

Sprawnie działające partnerstwa opierają się na zaufaniu i znajomości potrzeb oraz celów naszych partnerów. Prowadzona aktualnie współpraca z wieloma kluczowymi partnerami zapewnia solidny fundament dla tworzenia dostosowanych do indywidualnych potrzeb partnerstw koncentrujących się na dążeniu do osiągnięcia priorytetów wyznaczonych wspólnie przez UE i jej partnerów. Zawiązywanie tego rodzaju partnerstw będzie ustawicznym procesem, który przyniesie trwałe rezultaty wyłącznie w przypadku długoterminowego zaangażowania obydwu stron.

W konkluzjach Rady Europejskiej z dnia 24–25 czerwca wskazano trzy główne elementy działań związanych z zewnętrznymi aspektami migracji, wzywając Komisję i Wysokiego Przedstawiciela do niezwłocznego zintensyfikowania działań prowadzonych wspólnie z priorytetowymi państwami pochodzenia i tranzytu oraz zwiększenia wsparcia dla tych państw; oraz do przedstawienia do jesieni, wspólnie z państwami członkowskimi, planów działania na rzecz wspomnianych państw o znaczeniu priorytetowym, w których wskażą jasne cele, dalsze środki wsparcia i konkretne harmonogramy działań, a także zwracając się do Komisji o przedstawienie do listopada sprawozdania opisującego możliwie najlepszy sposób wykorzystania 10 % puli środków finansowych Instrumentu Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej – „Globalny wymiar Europy” przeznaczonej na działania związane z migracją. Działania w tym zakresie są obecnie podejmowane w ramach poszczególnych komponentów nowego paktu.

-Współpraca z kluczowymi partnerami w dziedzinie migracji

Unia już od dłuższego czasu prowadzi dialog i współpracę w dziedzinie migracji z wieloma kluczowymi partnerami. Bazując na tych istniejących strukturach, podejmowano istotne starania na rzecz zawiązywania dostosowanych do indywidualnych potrzeb partnerstw w dziedzinie migracji, koncentrując się na priorytetach wyznaczonych wspólnie przez UE i jej partnerów. Podsumowanie inicjatyw realizowanych niedawno i obecnie wspólnie z kluczowymi partnerami zawarto w załączniku II. Współpraca odbywa się w ramach dialogu dwustronnego, a także za pośrednictwem forów regionalnych takich jak proces budapeszteński, proces rabacki i proces chartumski oraz w kontekście współpracy z partnerami regionalnymi takimi jak Unia Afrykańska. UE podejmuje działania w ramach dialogu politycznego i współpracy w połączeniu z wdrażaniem działań finansowanych z funduszy UE w poszczególnych obszarach, na które zwrócono uwagę w pakcie: ochrona migrantów i wysiedleńców, przeciwdziałanie czynnikom sprzyjającym migracji nieuregulowanej i przymusowym wysiedleniom, ład migracyjny i zarządzanie granicami, powroty migrantów o nieuregulowanym statusie i ich reintegracja oraz legalne kanały migracji. Działania w tym zakresie są ściśle powiązane z szerzej zakrojonymi inicjatywami UE służącymi pobudzeniu inwestycji i zacieśnieniu współpracy z partnerami takimi jak Bałkany Zachodnie 26 i południowe sąsiedztwo 27 .

-Ochrona potrzebujących i wspieranie państw przyjmujących

Ochrona uchodźców i migrantów znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji stanowi centralny element polityki UE. UE i państwa członkowskie są wiodącym dostawcami pomocy humanitarnej dla uchodźców, osób ubiegających się o azyl, osób wewnętrznie przesiedlonych i społeczności przyjmujących na całym świecie. Z pomocy rozwojowej UE w coraz większym stopniu korzystają również osoby przymusowo wysiedlone na długi czas, co ułatwia im uzyskanie odpowiedniej ochrony, zdobycie źródeł utrzymania i uzyskanie samodzielności. Skala wsparcia zapewnianego przez UE i jej państwa członkowskie w kontekście kryzysu w Syrii sprawiła, że Unia stała się największym darczyńcą na świecie – od 2011 r. na potrzeby przezwyciężenia tego kryzysu UE zmobilizowała 24,9 mld EUR. W czerwcu 2021 r. Rada Europejska wyraziła zgodę na dalsze wspieranie uchodźców syryjskich i innych uchodźców oraz społeczności ich przyjmujących. Komisja opracowała pakiet działań obejmujący okres czterech lat, w ramach którego planuje przekazać ponad 5,7 mld EUR, z czego ponad 3,5 mld EUR ma być skierowane do uchodźców w Turcji, a 2,2 mld EUR ma trafić do beneficjentów w Syrii, Libanie, Jordanii i Iraku.

Turcja ·Pomimo pewnych trudności oświadczenie UE–Turcja 28 z marca 2016 r. umożliwiło udzielenie wsparcia – w ramach szerzej zakrojonego pakietu – milionom uchodźców i migrantów z Syrii i innych państw, którzy przebywają w Turcji. Oświadczenie doprowadziło do istotnego zmniejszenia liczby ofiar śmiertelnych wśród osób decydujących się wyruszyć w niebezpieczną podróż do Europy i znacznie ograniczyło skalę zjawiska nielegalnego przekraczania granicy między Turcją a UE. ·W ramach Instrumentu Pomocy dla Uchodźców w Turcji na pomoc syryjskim uchodźcom i społecznościom ich przyjmującym przeznacza się 6 mld EUR. Wymierne skutki tej pomocy obejmują przekazanie bezpośredniego wsparcia pozwalającego zaspokoić podstawowe potrzeby na rzecz ponad 1,8 mln uchodźców znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji i zapewnienie możliwości regularnego uczęszczania do szkoły dla ponad 680 000 dzieci. ·Jak dotąd, w ramach oświadczenia UE–Turcja do państw członkowskich UE przesiedlono niemal 31 000 osób. UE będzie nadal uczestniczyła w tym procesie i oczekuje od Turcji wywiązywania się z zaciągniętych przez nią zobowiązań dotyczących realizacji wszystkich elementów oświadczenia, w tym przeciwdziałania nielegalnym wyjazdom do państw członkowskich, zapobiegania powstawaniu nowych szlaków migracyjnych oraz szybkiego przywrócenia procedury readmisji osób powracających z wysp greckich zawieszonej przez Turcję w marcu 2020 r. W październiku planuje się zorganizować posiedzenie w ramach dialogu na wysokim szczeblu między UE a Turcją w dziedzinie migracji i bezpieczeństwa.

Środki z budżetu UE na cele humanitarne i rozwojowe wykorzystywane do propagowania powiązań między aspektami humanitarnymi, rozwojowymi i pokojowymi są dystrybuowane na terytorium całej Afryki, gdzie osoby wewnętrznie przesiedlone lub osoby będące uchodźcami liczy się w milionach. Fundusze humanitarne zapewniają krótkoterminowe wsparcie osobom dotkniętym skutkami konfliktów, epidemii i klęsk żywiołowych oraz społecznościom przyjmującym, a także przyczyniają się do zapewnienia włączania migrantów w kampanie szczepień organizowane w celu przeciwdziałania pandemii COVID-19. Pomocy rozwojowej udziela się w ramach dłuższych planów wieloletnich, których celem jest wspieranie budowania odporności i samodzielności osób przymusowo wysiedlonych poprzez zapewnianie im dostępu do edukacji o wysokiej jakości, otwieranie przed nimi możliwości gospodarczych i obejmowanie ich ochroną socjalną. W Azji UE wspiera uchodźców należących do grupy etnicznej Rohingja w Bangladeszu, a także Afgańczyków (zob. poniżej). W Ameryce Łacińskiej pomoc humanitarna i rozwojowa UE wspiera osoby wysiedlone wskutek kryzysu w Wenezueli, który doprowadził do największego wysiedlenia ludności w historii obu Ameryk i do drugiego pod względem wielkości wysiedlenia ludności spośród obserwowanych obecnie na świecie.

Jeżeli chodzi o aktualną sytuację w Afganistanie, należy przygotować się na wszystkie możliwe scenariusze i podejmować stosowne działania, koncentrując się na perspektywie długoterminowej, a także wzmocnić współpracę między UE a państwami zlokalizowanymi wzdłuż szlaku migracyjnego wiodącego z Afganistanu do UE i udzielać wsparcia tym państwom.

UE postrzegała Afganistan jako państwo o priorytetowym znaczeniu w kontekście migracji i przymusowych wysiedleń jeszcze przed ostatnimi wydarzeniami. Dalsze rozwiązywanie problemów związanych z przymusowymi wysiedleniami na terytorium Afganistanu będzie konieczne z uwagi na duże prawdopodobieństwo nasilenia się już i tak ogromnej skali przesiedleń wewnętrznych, do których dochodzi w tym państwie. Wypłata środków rozwojowych na rzecz Afganistanu została obecnie wstrzymana, a jej wznowienie będzie uzależnione od spełnienia rygorystycznych warunków związanych w szczególności z poszanowaniem praw podstawowych. Choć podejmowane obecnie działania koncentrują się przede wszystkim na potrzebach humanitarnych, należy mieć na uwadze również inne aspekty, takie jak ochronę zdrowia, edukację, źródła utrzymania, a także czynniki sprzyjające stabilizacji.

Szacuje się, że ponad 5 mln Afgańczyków (15 % ogółu ludności) zostało już przesiedlonych i przebywa obecnie na terytorium Pakistanu i Iranu – liczba ta obejmuje miliony osób, które nie zostały zarejestrowane. Zaangażowanie UE w działania w zakresie przesiedleń w Afganistanie i poza jego terytorium obejmują przewodniczenie grupie głównej w ramach platformy wsparcia na rzecz strategii rozwiązania problemu afgańskich uchodźców w 2021 r. Z tej pozycji UE będzie dążyła do wzmocnienia międzynarodowej reakcji na sytuację afgańskich uchodźców i będzie zachęcała do podejmowania kolejnych zobowiązań politycznych, finansowych i materialnych.

W nadchodzących miesiącach UE powinna skoncentrować się na konkretnych propozycjach przezwyciężenia wyzwań występujących wzdłuż całego szlaku migracyjnego. Działania w tym zakresie będą obejmowały zaspokajanie potrzeb państw sąsiadujących z Afganistanem m.in. poprzez udzielanie wsparcia na rzecz systemów ochrony, zaspokajanie potrzeb społeczności przyjmujących i wzmocnienie programów współpracy między organami ścigania, aby przeciwdziałać zjawisku przemytu migrantów i zwalczać siatki parające się handlem ludźmi (przy wsparciu Europolu), a także zwiększenie intensywności prac nad utworzeniem legalnego kanału migracji. Europejski Urząd Wsparcia w dziedzinie Azylu zbada możliwość zintensyfikowania prowadzonych przez siebie operacji zewnętrznych na rzecz budowania zdolności azylowych. Komisja będzie traktowała priorytetowo również specjalne kampanie informacyjne służące przekazywaniu przejrzystych i spójnych informacji na temat ryzyka związanego z podjęciem decyzji o wyruszeniu w niebezpieczną, nielegalną podróż.

Zgodnie z ustaleniami przyjętymi przez ministrów spraw zagranicznych UE Unia będzie dążyła do utworzenia regionalnej politycznej platformy współpracy z państwami sąsiadującymi z Afganistanem m.in. w celu zarządzania przepływami migracyjnymi z Afganistanu, przeciwdziałania szerzeniu się terroryzmu i zwalczania przestępczości zorganizowanej, w tym przestępczości związanej z narkotykami. Na nadzwyczajnym posiedzeniu Rady ds. WSiSW z dnia 31 sierpnia wezwano również do przyjęcia podejścia bazującego na Drużynie Europy w kontaktach z państwami sąsiadującymi z Afganistanem, aby złagodzić skutki przesiedleń w tym regionie.

UE będzie również współpracowała z państwami tranzytu położonymi wzdłuż szlaku migracyjnego wiodącego do UE, w tym z państwami Bałkanów Zachodnich i Turcją, aby wzmocnić ich systemy ochrony, zwiększyć ich zdolność w zakresie zarządzania granicami oraz przeciwdziałać przemytowi migrantów i migracji nieuregulowanej z tego regionu m.in. przy wykorzystaniu wsparcia zapewnianego przez agencje UE.

-Tworzenie możliwości ekonomicznych i eliminowanie pierwotnych przyczyn nieuregulowanej migracji

Wyeliminowanie pierwotnych przyczyn migracji nieuregulowanej i przymusowych wysiedleń wiąże się z koniecznością prowadzenia stałej współpracy z partnerami, aby propagować wysiłki na rzecz przeciwdziałania konfliktom, ochrony praw podstawowych, rozwoju gospodarczego i społecznego oraz działań w dziedzinie klimatu. Prace w tym zakresie pokrywają się z wieloma priorytetami unijnej polityki rozwojowej. Na przykład państwa Afryki Subsaharyjskiej dotknięte kryzysem gospodarczym, społecznym i politycznym pozostają głównymi państwami pochodzenia i tranzytu do UE. Wsparcie UE koncentruje się na tworzeniu szans gospodarczych i możliwości znalezienia zatrudnienia, a także na odporności społeczności, dobrej administracji i poprawie zarządzania migracjami. W świetle ostatnich wydarzeń zdecydowanie większy nacisk kładzie się na kwestie związane z bezpieczeństwem. Podobnie państwa Afryki Północnej – jako państwa pochodzenia, tranzytu i przeznaczenia – mierzą się z różnego rodzaju wyzwaniami dotyczącymi zarządzania migracjami i przymusowych wysiedleń, które nasilają się w związku z występowaniem szerszych wyzwań politycznych i gospodarczych. Wsparcie dwustronne UE ma na celu odpowiedź na te wyzwania w ramach podejść dostosowanych do indywidualnych potrzeb.

-Partnerstwa na rzecz wzmocnienia ładu migracyjnego i zarządzania migracjami 

Wspieranie procesu ustanawiania odpowiednich ram ładu migracyjnego stanowi jedno z najważniejszych działań podejmowanych przez UE we współpracy z krajami partnerskimi. Wspomniane ramy sprzyjają realizacji polityki uporządkowanego zarządzania migracjami w zainteresowanych krajach partnerskich i ochronie praw przemieszczających się osób. Na przykład, dzięki znacznemu wsparciu ze strony UE, na przestrzeni ostatnich dziesięciu lat partnerzy z regionu Bałkanów Zachodnich wzmocnili i dostosowali swoje krajowe systemy azylowe i migracyjne do norm unijnych w kontekście negocjacji dotyczących przystąpienia do UE. W ostatnich latach wsparcie unijne doprowadziło do przyjęcia nowych przepisów w zakresie przeciwdziałania przemytowi migrantów i handlowi ludźmi w państwach takich jak Niger i Mauretania. W przyszłości zwiększanie zdolności w zakresie zarządzania migracjami, udzielania azylu i powrotów pozostanie jednym z najistotniejszych celów prowadzonej współpracy.

Budowanie zdolności w dziedzinie zarządzania granicami stanowi kolejny istotny obszar, na którym koncentrują się podejmowane działania. Umowy o statusie Europejskiej Straży Granicznej i Przybrzeżnej zawierane między UE a jej partnerami z Bałkanów Zachodnich zapoczątkowują nowy etap współpracy na rzecz ochrony granic z partnerami z tego regionu. Umowy te ułatwiają opracowywanie działań na rzecz zapobiegania migracji nieuregulowanej i zwalczania przemytu migrantów, co leży w interesie zarówno UE, jak i jej partnerów. Zarządzanie granicami było również jednym z głównych tematów poświęconego Afryce Północnej segmentu kryzysowego funduszu powierniczego UE na rzecz Afryki, w ramach którego wspierano szkolenia i zapewniano sprzęt w Libii, Maroku i Tunezji; działania te będą kontynuowane po wygaśnięciu funduszu powierniczego. Dostosowane do potrzeb partnerstwa w dziedzinie migracji są rozwijane również za pomocą działań w ramach wsparcia budżetowego, które wzmacniają takie obszary, jak zdolność zarządzania granicami w krajach partnerskich, np. w Maroku.

Wsparcie EASO dla państw trzecich przyczynia się do wzmocnienia systemów azylowych i systemów przyjmowania oraz zarządzania migracjami uwzględniającego kwestię ochrony. Działania obejmują szkolenia, szkolenie w miejscu pracy, wkład w dokumenty techniczne, warsztaty itp. Obecnie EASO współpracuje z krajami Bałkanów Zachodnich i Turcją, w szczególności poprzez wdrażanie uzgodnionych planów działania w celu wzmocnienia systemów azylowych i systemów przyjmowania, obok wsparcia na rzecz budowania zdolności w regionie Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej.

Libia Trwający dziesięć lat brutalny konflikt doprowadził do powstania w Libii poważnych wyzwań związanych z migracją – migranci i uchodźcy doświadczają poważnych naruszeń praw człowieka i żyją w niepewności, a przemyt migrantów wiąże się z dużym ryzykiem utraty życia na morzu. W odniesieniu do Libii, która otrzymała portfel wsparcia związanego z migracją w wysokości 455 mln EUR w ramach poświęconego Afryce Północnej segmentu kryzysowego funduszu powierniczego UE na rzecz Afryki, wprowadzono szeroko zakrojone działania mające pomóc temu państwu w lepszym zarządzaniu migracjami. Działania UE mają na celu ochronę osób potrzebujących pomocy oraz zwalczanie przemytu migrantów, jak również handlu ludźmi. Obejmuje to: ·współpracę z agencjami ONZ i międzynarodowymi organizacjami pozarządowymi w celu zapewnienia ochrony i dążenia do opracowania rozwiązań stanowiących alternatywę dla zatrzymania, aby uwzględnić potrzeby osób najbardziej narażonych, czyli dzieci, kobiet oraz ofiar handlu ludźmi i przemocy ze względu na płeć. Udzielane jest również wsparcie na rzecz poprawy warunków życia uchodźców, migrantów i społeczności przyjmujących; ·bezpośrednią pomoc dla osób potrzebujących ochrony międzynarodowej poprzez udostępnienie legalnych dróg migracji, w tym możliwości przesiedlenia. Dzięki współpracy z Komisją Praw Człowieka ONZ i Unią Afrykańską od listopada 2017 r. ewakuowano około 6 379 uchodźców i osób ubiegających się o azyl znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji. Kryzysowe mechanizmy tranzytowe ułatwiają ewakuację uchodźców i osób ubiegających się o azyl znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji z Libii do Nigru i Rwandy. Zapewniany jest dostęp do procedur uznania statusu uchodźcy, przesiedlenia, a nawet integracji lokalnej; ·wspieranie migrantów w dobrowolnym powrocie do państw pochodzenia i ich reintegracji w tych państwach – z programu dobrowolnego powrotu i reintegracji skorzystało do tej pory ponad 53 000 migrantów. Prace UE w Libii opierały się również na współpracy prowadzonej od 2017 r. za pośrednictwem grupy zadaniowej UE–Unia Afrykańska–ONZ zajmującej się kwestiami związanymi z ochroną; ·współpracę z libijską strażą przybrzeżną na rzecz zwalczania przemytu migrantów, ratowania życia i zapewniania zdolności zarządzania granicami z poszanowaniem praw człowieka; ·inicjatywę „Drużyna Europy” planowaną w odniesieniu do szlaku środkowośródziemnomorskiego, która będzie miała istotne znaczenie dla postępów w pracach służących wyeliminowaniu licznych wyzwań migracyjnych w Libii.

-    Wspieranie współpracy w zakresie powrotów, readmisji i reintegracji

Skuteczne powroty oraz skuteczna readmisja i reintegracja są ważnymi elementami kompleksowego podejścia do migracji i azylu określonego w pakcie i przyczyniają się do tworzenia partnerstw migracyjnych przynoszących wzajemne korzyści. Rozszerzenie i poprawa wdrażania istniejących umów 29 i porozumień UE 30 w sprawie readmisji stanowią istotne elementy stosunków z kluczowymi partnerami 31 .

W dniu 10 lutego 2021 r. Komisja przedstawiła pierwsze w historii sprawozdanie z oceny poziomu współpracy w zakresie readmisji z krajami partnerskimi na podstawie kodeksu wizowego, dotyczące roku 2019. Celem jest zapewnienie usystematyzowanego podejścia do poprawy współpracy w zakresie readmisji w przypadkach, w których stwierdzono wyraźne niedociągnięcia, w ramach trwającego dialogu z partnerami na ten temat. W następstwie tego sprawozdania w lipcu 2021 r. przedłożono Radzie wnioski w sprawie przyjęcia szczególnych środków tymczasowych dotyczących wiz krótkoterminowych, które to środki miałyby być stosowane wobec osób ubiegających się o wizę będących obywatelami Bangladeszu, Iraku i Gambii. Rada podejmie teraz decyzję w sprawie wniosku Komisji, uwzględniając rozwój współpracy w zakresie readmisji. Przy wsparciu Frontexu i w oparciu o informacje otrzymane od państw członkowskich Komisja przygotowuje obecnie drugie sprawozdanie w celu oceny współpracy w zakresie readmisji w 2020 r.

W kwietniu 2021 r. Komisja przyjęła strategię UE na rzecz dobrowolnych powrotów i reintegracji 32  w celu zwiększenia skuteczności, koordynacji i wpływu programów unijnych i krajowych w tej dziedzinie. Określono w niej praktyczne działania służące wzmocnieniu prawnych i operacyjnych ram dobrowolnych powrotów z Europy i z państw tranzytu, podniesieniu jakości programów powrotów i trwałej reintegracji, nawiązanie lepszych powiązań z inicjatywami rozwoju i wzmocnienie współpracy z krajami partnerskimi. W kontekście wdrażania tej strategii Frontex osiągnął zadowalające postępy w operacjonalizacji swojego mandatu w zakresie reintegracji poprzez współpracę z państwami członkowskimi w celu uruchomienia w maju 2021 r. pilotażowych wspólnych usług reintegracyjnych w kilku państwach trzecich, torując drogę do przeniesienia działań z europejskiej sieci powrotów i reintegracji, co ma się zakończyć w czerwcu 2022 r.

Prace w tym obszarze dotyczą nie tylko powrotów z UE do państw trzecich, ale również wsparcia powrotów z państw tranzytowych wzdłuż szlaków migracyjnych do państw pochodzenia. Ważnym przykładem takich prac jest wspólna inicjatywa UE i Międzynarodowej Organizacji ds. Migracji (IOM). W ramach tej inicjatywy od maja 2017 r. do kwietnia 2021 r. zapewniano pomoc dla ponad 50 000 migrantów uratowanych lub przechwyconych na morzu lub na pustyni. Ponadto ponad 95 000 migrantów, głównie z Libii i Nigru, a także z Mali i Dżibuti, dobrowolnie powróciło do swoich państw pochodzenia. Dzięki tej wspólnej inicjatywie wsparcie UE na rzecz reintegracji otrzymało ponad 112 000 migrantów w państwach pochodzenia.

-Rozwój legalnych dróg migracji do Europy

Wspieranie legalnych dróg migracji jest kolejnym kluczowym filarem pracy z partnerami zewnętrznymi. Nie jest to nowy priorytet dla UE: od 2015 r. ponad 81 000 osób zostało objętych ochroną w UE w ramach programów przesiedleń. Od stycznia 2020 r. do czerwca 2021 r., pomimo zakłóceń spowodowanych pandemią, państwa członkowskie przesiedliły około 13 500 osób potrzebujących ochrony. Na 11. forum w sprawie przesiedleń, przyjęcia ze względów humanitarnych i uzupełniających dróg migracji, które odbyło się w lipcu 2021 r., Komisja zwróciła się do państw członkowskich o podjęcie zobowiązań w kontekście kolejnego doraźnego programu przesiedleń w 2022 r. Na forum wysokiego szczebla zorganizowanym po raz pierwszy z udziałem ministrów z Kanady i USA uzgodniono, że należy zintensyfikować wspólne wysiłki w zakresie przesiedleń. UE uczestniczy również w pracach grupy G-7 mających na celu prowadzenie wspólnych działań, w tym z państwami sąsiadującymi i innymi państwami w regionie przyjmującym uchodźców, w zakresie skoordynowanego podejścia do zapewniania bezpiecznych i legalnych dróg przesiedlenia. Unijne forum wysokiego szczebla poświęcone zapewnianiu ochrony narażonym na ryzyko Afgańczykom, które odbędzie się w październiku, jest ważną okazją do określenia wkładu w pakiet wsparcia dla Afganistanu w odniesieniu do przesiedleń i innych bezpiecznych i legalnych dróg uzyskania ochrony jako alternatywy dla nieuregulowanej migracji Afgańczyków najbardziej potrzebujących ochrony.

Zgodnie z zaleceniem Komisji w sprawie legalnych dróg uzyskania ochrony w UE 33 Komisja rozpoczęła działania informacyjne mające na celu promowanie, oprócz przesiedleń, uzupełniających dróg migracji powiązanych z nauką i pracą. Do finansowania wybrano sześć projektów w zakresie uzupełniających dróg migracji, których celem jest promowanie przyjmowania uchodźców i budowanie zdolności w państwach członkowskich 34 . EASO prowadzi prace nad europejskim podejściem do kwestii sponsorowania przez społeczności, aby wesprzeć państwa członkowskie we wprowadzaniu lub zwiększaniu skali programów takiego sponsorowania w celu nadania bardziej usystematyzowanej roli społeczeństwu obywatelskiemu i społecznościom w przyjmowaniu i integracji uchodźców.

W dziedzinie legalnej migracji trwają prace nad szeregiem projektów pilotażowych badających możliwości ukierunkowanej migracji zarobkowej w interesie państw członkowskich i partnerów, głównie w Afryce Północnej 35 . Partnerstwa w zakresie talentów będą czerpać z tych doświadczeń.

Nowe narzędzia finansowe i operacyjne

-Zwalczanie przemytu migrantów i przeciwdziałanie czynnikom napędzającym migrację nieuregulowaną

Komisja przyjęła dziś uaktualniony unijny plan działania na rzecz zwalczania przemytu migrantów na lata 2021–2025 36 , w którym określono środki mające na celu zwalczanie przemytu migrantów i ochronę ich praw podstawowych, opierając się na prowadzonych już na znaczną skalę działaniach zwalczających przemyt oraz uwzględniając nowe wyzwania, w tym wykorzystywanie migracji do celów politycznych. Komisja będzie współpracować z krajami partnerskimi w celu ustanowienia dostosowanych do potrzeb partnerstw operacyjnych w zakresie zwalczania przemytu, stanowiących ważną część kompleksowych partnerstw w ramach nowego paktu. Perspektywa zatrudnienia, nawet nielegalnego, jest kluczowym czynnikiem, który sprzyja migracji nieuregulowanej. W ramach nowego paktu Komisja zapowiedziała, że oceni, w jaki sposób można zwiększyć skuteczność dyrektywy w sprawie kar wobec pracodawców, a w przyjętym dziś komunikacie 37 zaproponowała sposób wzmocnienia jej wdrażania, koncentrując się na karach dla pracodawców, środkach ochrony praw migrantów o nieuregulowanym statusie i kontrolach.

-Partnerstwa w zakresie talentów 

Partnerstwa w zakresie talentów, zainicjowane na konferencji wysokiego szczebla w dniu 11 czerwca, mogą pomóc UE w strategicznym działaniu na rzecz tworzenia silnych, zrównoważonych i wzajemnie korzystnych partnerstw w dziedzinie migracji z kluczowymi krajami partnerskimi, przyciągając jednocześnie talenty, których Europa potrzebuje. Zapewnią one kompleksowe ramy polityczne i finansowe w celu lepszego dopasowania umiejętności i potrzeb między UE a docelowymi krajami partnerskimi, łącząc narzędzia UE i państw członkowskich służące współpracy w dziedzinie legalnej migracji i mobilności. Komisja będzie pracować wspólnie z państwami członkowskimi oraz pracodawcami, partnerami społecznymi i agencjami edukacyjnymi w celu uruchomienia pierwszych partnerstw w zakresie talentów, wykorzystując dotychczasowe doświadczenia ze współpracy z niektórymi krajami Afryki Północnej, a w zależności od zainteresowania państw członkowskich możliwe będzie stopniowe uruchamianie kolejnych partnerstw w zakresie talentów z innymi państwami.

-Inicjatywy w ramach „Drużyny Europy”

Drużyna Europy składa się z UE, jej państw członkowskich, a także EBI oraz EBOR i ma na celu wzmocnienie koordynacji, spójności i komplementarności działań mających zwiększyć wpływ UE. Inicjatywy Drużyny Europy obejmujące pojedyncze kraje lub większą ich liczbę są wpisane w unijne programy finansowania i mogą angażować państwa członkowskie w realizację priorytetów unijnej polityki migracyjnej. Obecnie opracowywane są dwie wielokrajowe inicjatywy Drużyny Europy w sprawie migracji: jedna dotycząca szlaku zachodniośródziemnomorskiego i atlantyckiego na podstawie wniosku Hiszpanii, a druga, dotycząca szlaku środkowośródziemnomorskiego, zaproponowana przez Włochy i Francję. Trzecią inicjatywę zaproponowała Komisja jako odpowiedź na regionalny kryzys związany z wysiedleniami w Afganistanie.

-Finansowanie

W rozporządzeniu ustanawiającym Instrument Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej – „Globalny Wymiar Europy” określono, że orientacyjnie 10 % puli środków finansowych wynoszącej 79,8 mld EUR należy przeznaczyć w szczególności na działania związane z migracją w państwach trzecich. Określono w nim kluczowe cele 38 oraz konkretne obszary współpracy i interwencji, które należy uwzględnić. Trwają prace nad wieloletnimi programami indykatywnymi dla poszczególnych krajów, regionów i tematów; prace te powinny zostać zakończone do końca roku. Dzięki temu podjęcie decyzji o pierwszych działaniach będzie możliwe przed końcem 2021 r. W listopadzie Komisja przedstawi sprawozdanie na temat sposobu, w jak zamierza wykorzystać indykatywny 10-procentowy przydział środków na działania związane z migracją, zgodnie z wnioskiem Rady Europejskiej.

Dotychczasowo poczynione przygotowania oznaczają, że migracja i przymusowe wysiedlenia będą odgrywały ważną rolę w dokumentach programowych i będą traktowane jako priorytetowy obszar współpracy w krajowych wieloletnich programach indykatywnych opracowywanych dla kluczowych krajów będących przedmiotem zainteresowania i zaangażowania UE. W przypadkach, w których migracja i przymusowe wysiedlenia nie zostaną uznane za kwestie priorytetowe na szczeblu krajowym, takie działania zostaną włączone do głównego nurtu innych priorytetowych obszarów prac. Migracja będzie również istotnym elementem wszystkich regionalnych wieloletnich programów indykatywnych, w szczególności tych obejmujących Afrykę Subsaharyjską, Azję i kraje południowego sąsiedztwa. Uwzględnią one specjalne programy realizowane w kilku krajach regionu, na przykład obejmujące szlaki migracyjne lub przypadki, gdy kraje te napotykają na takie same wyzwania. Dzięki regionalnym wieloletnim programom indykatywnym możliwe będzie również zapewnienie dodatkowych środków finansowych dla konkretnych państw, w oparciu o elastyczne podejście, które może również zachęcać do współpracy i partnerstwa z UE. Niektóre działania w dziedzinie migracji i przymusowych wysiedleń będą realizowane wspólnie jako inicjatywy Drużyny Europy, poprzez połączenie starań UE i państw członkowskich. Wszystkim szlakom migracyjnym zostanie poświęcona należyta uwaga, a finansowanie będzie dostosowane do zwiększonych ambicji unijnej polityki migracyjnej i wyższego poziomu wyzwań. W odniesieniu do obszaru sąsiedztwa można oczekiwać, że inwestycje w działania związane z migracją przekroczą indykatywną kwotę 10 % zasobów wskazaną w rozporządzeniu ustanawiającym Instrument Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej – „Globalny Wymiar Europy”.

Przyszłe programy migracyjne w krajach ubiegających się o członkostwo finansowane w ramach Instrumentu Pomocy Przedakcesyjnej (IPA III) będą również realizowane poprzez programy dwustronne i regionalne. Planowane działania na Bałkanach Zachodnich nadal będą służyły wzmacnianiu zarządzania migracjami i systemów azylowych, jak również zarządzania granicami. Sytuacja związana z przyjmowaniem uchodźców w Bośni i Hercegowinie będzie wymagała stałej uwagi.

6.INTEGRACJA I WŁĄCZENIE SPOŁECZNE

UE ma również na celu wspieranie państw członkowskich w stawianiu czoła ważnemu wyzwaniu, jakim jest integracja migrantów i obywateli UE wywodzących się ze środowisk migracyjnych. Skuteczna polityka integracyjna wspiera prawidłowe zarządzanie migracjami, a także stanowi najważniejszy element polityki społecznej UE w ramach Europejskiego filaru praw socjalnych, w którym podkreśla się, że poprawa sytuacji osób wywodzących się ze środowisk migracyjnych będzie miała kluczowe znaczenie dla osiągnięcia wyznaczonych celów 39 .

W listopadzie 2020 r. Komisja przyjęła plan działania na rzecz integracji i włączenia społecznego na lata 2021–2027 40  jako pierwszy kluczowy rezultat nowego paktu, obejmujący blisko 60 działań w dziedzinie edukacji, zatrudnienia i umiejętności, zdrowia oraz mieszkalnictwa. Jego wdrażanie jest na zaawansowanym etapie i obejmuje publikację zestawu narzędzi wraz z praktycznymi wskazówkami na rzecz włączania w ramach wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem 41 . W marcu 2021 r. Komisja zainicjowała partnerstwo z Komitetem Regionów, aby rozpocząć dialog polityczny oraz promować uczenie się i wymianę doświadczeń w dziedzinie integracji na rzecz organów lokalnych i regionalnych 42 . Komisja opublikowała również zestaw narzędzi dotyczących wykorzystania funduszy UE na rzecz integracji osób ze środowisk migracyjnych na lata 2021–2027 43 . We współpracy z Europejskim Komitetem Ekonomiczno-Społecznym Komisja prowadzi regularne konsultacje i dialogi z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego w ramach Europejskiego Forum Migracyjnego 44 . 

Aktywne angażowanie migrantów, osób ubiegających się o azyl i uchodźców w proces opracowywania i wdrażania polityki migracyjnej, azylowej i integracyjnej ma zasadnicze znaczenie dla zwiększenia jej skuteczności i zapewnienia, aby była lepiej dostosowana do realnych potrzeb. Komisja powołała grupę ekspertów złożoną z organizacji reprezentujących interesy migrantów oraz specjalistów ds. migracji wywodzących się ze środowiska migrantów, której zadaniem jest doradzanie Komisji w zakresie polityki w dziedzinie migracji, azylu i integracji migrantów. Pierwsze spotkanie grupy ekspertów odbyło się w listopadzie 2020 r., a kolejne będą odbywać się cyklicznie.

7.WNIOSKI

Ostatecznym celem unijnej polityki migracyjnej jest zapewnienie, aby migracja odbywała się w sposób bezpieczny, regularny i dobrze zarządzany, umożliwienie UE i jej partnerom stawienia czoła wyzwaniom związanym z migracją nieuregulowaną i przymusowymi wysiedleniami oraz czerpanie wielorakich korzyści, jakie oferuje migracja. Aby to osiągnąć, UE nadal prowadzi politykę mającą na celu zapewnienie najlepszych rezultatów dla jej państw członkowskich i partnerów w świecie, w którym zarówno migracja nieuregulowana i przymusowe wysiedlenia, jak i legalne przepływy osób są ciągłym wyzwaniem, a także zbudowanie skutecznego systemu, który pozwala zarządzać migracjami, chronić prawa podstawowe i przyciągać bardzo potrzebne talenty i umiejętności.

Szlaki i przepływy migrantów, z których wielu jest osobami najbardziej narażonymi, ulegają ciągłym zmianom. Będą one ściśle monitorowane, a w miarę możliwości prognozowane, aby zapewnić gotowość UE do reagowania na nowe tendencje. Ostatnie wydarzenia na Białorusi i w Afganistanie pokazują, że UE musi nieustannie analizować nowe tendencje i być przygotowana, aby na nie reagować, dostosowując obecnie obowiązujące przepisy i planując nowe środki w celu położenia kresu nadużywaniu systemu migracyjnego i azylowego przez sponsorowane przez państwa siatki przemytu migrantów lub siatki przestępcze.

UE podjęła już wiele działań mających na celu zwiększenie jej zdolności do stawienia czoła tym wyzwaniom. Kluczowe znaczenie ma obecnie szybki i konstruktywny postęp w zakresie dokumentów ustawodawczych wchodzących w skład nowego paktu; przyczyni się on do dalszego wzmocnienia zdolności Europy do zarządzania migracjami, zapewnienia legalnych dróg migracji, ochrony jej granic, przyjmowania w humanitarnych warunkach osób, które mają prawo do przyjazdu, a także godnego traktowania tych, którym to prawo nie przysługuje, zgodnie z wartościami i zasadami UE.

(1)

   Informacje na temat aktualnego stanu realizacji planu działania przedstawiono w załączniku 1 do niniejszego komunikatu.

(2)

   Świadczenie pomocy humanitarnej UE odbywa się zgodnie z zasadami człowieczeństwa, bezstronności, neutralności i niezależności oraz wyłącznie na podstawie potrzeb. Na pomoc tę nie mają wpływu żadne cele polityczne, strategiczne, wojskowe ani gospodarcze (Komunikat w sprawie operacji humanitarnych UE: nowe wyzwania, te same zasady (COM(2021) 110).

(3)

   COM(2020) 609 z 23.9.2020.

(4)

   COM(2021) 277 z 2.6.2021.

(5)

   Oświadczenie Rady do Spraw Zagranicznych z dnia 6 marca 2020 r. oraz konkluzje Rady Europejskiej z 24–25 czerwca 2021 r.

(6)

   UE+ odnosi się do 27 państw członkowskich UE, Norwegii i Szwajcarii.

(7)

   Podobnie jak miało to miejsce w 2020 r. największa liczbę wniosków wpłynęła w Niemczech, a kolejne miejsca zajmują Francja i Hiszpania. W stosunku do liczby ludności najwięcej wniosków wpłynęło na Cyprze, a w dalszej kolejności na Malcie i w Grecji. Dotychczas w 2021 r. największą liczbę wniosków pierwszorazowych złożyli obywatele Syrii, a za nimi plasują się obywatele Afganistanu, Pakistanu, Iraku i Turcji.

(8)

   Ogólny wskaźnik przyznawania w odniesieniu do decyzji w sprawie wniosków dublińskich w 2020 r. wyniósł 59 %, co oznacza spadek trzeci rok z rzędu. Cztery państwa – Francja, Niemcy, Grecja i Niderlandy – zrealizowały ponad trzy czwarte wszystkich przekazań.

(9)

   W 2020 r. w państwach członkowskich wydano blisko 400 000 decyzji nakazujących powrót i zrealizowano ponad 70 000 rzeczywistych powrotów.

(10)

   Komunikat Komisji COVID-19: wskazówki dotyczące wdrażania odpowiednich przepisów UE w dziedzinie azylu, procedur powrotu oraz przesiedleń (2020/C 126/02 z 17 kwietnia 2020 r.).

(11)

   Na przykład praca Europejskiej Sieci Migracyjnej i europejska strona internetowa poświęcona integracji.

(12)

   Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2020/1019 z dnia 13 lipca 2020 r. Rozporządzenie (UE) 2020/1543 zmieniono w celu ujednolicenia terminów składania sprawozdań i umorzenia, aby zmniejszyć ryzyko umorzenia środków.

(13)

   Zalecenie Komisji w sprawie unijnego mechanizmu na potrzeby zapewnienia gotowości i zarządzania kryzysami związanymi z migracją (plan gotowości do reagowania w obszarze migracji i na wypadek kryzysu migracyjnego), C(2020) 6469 z 23.9.2020.

(14)

   Podzielona na trzy kategorie personelu, najpóźniej do 2027 r.: 3 000 członków statutowego personelu operacyjnego (kategoria 1) i 7 000 ekspertów krajowych z państw członkowskich oddelegowanych na krótki i długi okres (kategorie 2 i 3). 1 500 funkcjonariuszy z rezerwy szybkiego reagowania (kategoria 4 stałej służby) można uruchomić, gdy personel operacyjny dostępny w ramach kategorii 1, 2 i 3 został już w pełni rozmieszczony.

(15)

   W ramach trwających operacji rozmieszczono łącznie 1 982 funkcjonariuszy stałej służby i innych ekspertów, 4 pełnomorskie statki patrolowe, 19 przybrzeżnych statków patrolowych, 32 przybrzeżne łodzie patrolowe, 13 pojazdów ochrony granic, 3 pojazdy termowizyjne, 121 wozów patrolowych, 3 samoloty, 8 śmigłowców, 21 kamer, 75 gogli noktowizyjnych, 29 mobilnych biur, 27 czujników CO2 oraz 8 wykrywaczy pulsu.

(16)

   Na chwilę obecną Frontex oddelegował 110 funkcjonariuszy stałej służby w ramach swoich wspólnych operacji lądowych i morskich w Albanii, 25 funkcjonariuszy w ramach wspólnych operacji lądowych i morskich w Czarnogórze i około 50 funkcjonariuszy w ramach wspólnej operacji lądowej w Serbii.

(17)

   Komisja opracowuje również modelowe przepisy służące zharmonizowaniu procesu wymiany informacji między państwami członkowskimi a państwami trzecimi w ramach europejskiego systemu nadzorowania granic (Eurosur).

(18)

   Aby Frontex mógł delegować funkcjonariuszy straży granicznej uprawnionych do wykonywania uprawnień wykonawczych na terytorium państw trzecich, Unia musi zawrzeć z tymi państwami umowy o statusie wynegocjowane przez Komisję. Inne rodzaje współpracy między Frontexem a państwami trzecimi prowadzi się zazwyczaj na podstawie dwustronnych porozumień roboczych podpisywanych między Agencją a właściwymi organami państw niebędących członkami UE zgodnie z art. 73 ust. 4 rozporządzenia w sprawie Europejskiej Straży Granicznej i Przybrzeżnej.

(19)

   W 2020 r. zorganizowano 7 952 powroty do 28 krajów docelowych lotami czarterowymi oraz 3 981 powrotów lotami regularnymi.

(20)

   Austria, Cypr, Dania, Finlandia, Francja, Niderlandy, Niemcy, Polska, Republika Czeska, Słowacja, Słowenia, Szwecja, Węgry i Zjednoczone Królestwo.

(21)

   1 145 z Włoch i 959 z Malty.

(22)

   IP/20/384 Situation at Greek borders [Sytuacja na greckich granicach] (europa.eu) .

(23)

   Źródło: Eurodac. W tym samym okresie ubiegłego roku zarejestrowano zaledwie 97 000 trafień, natomiast w analogicznym okresie 2019 r. – 153 000 trafień. Choć liczba trafień nie odpowiada liczbie osób (ta sama osoba może wygenerować kilka trafień), powyższe dane liczbowe pozwalają w wiarygodny sposób oszacować tendencje w tym zakresie.

(24)

   Rozporządzenie (UE) 2021/1147 ustanawiające Fundusz Azylu, Migracji i Integracji; rozporządzenie (UE) 2021/1148 ustanawiające Instrument Wsparcia Finansowego na rzecz Zarządzania Granicami i Polityki Wizowej; rozporządzenie (UE) 2021/1149 ustanawiające Fundusz Bezpieczeństwa Wewnętrznego.

(25)

   COM(2021) 277 z 2.6.2021.

(26)

   Plan gospodarczo-inwestycyjny dla Bałkanów Zachodnich, COM(2020) 641 final.

(27)

   Nowy program na rzecz regionu śródziemnomorskiego, JOIN(2021) 2 final.

(28)

    https://www.consilium.europa.eu/pl/press/press-releases/2016/03/18/eu-turkey-statement/  

(29)

   Albania, Armenia, Azerbejdżan, Białoruś, Bośnia i Hercegowina, Czarnogóra, Gruzja, Hongkong, Macedonia Północna, Makau, Mołdawia, Sri Lanka, Pakistan, Rosja, Serbia, Turcja, Ukraina, Republika Zielonego Przylądka.

(30)

   Afganistan, Bangladesz, Etiopia, Gambia, Gwinea i Wybrzeże Kości Słoniowej.

(31)

   Negocjacje w sprawie umowy o readmisji z Nigerią, wstrzymane od 2018 r., wznowiono w styczniu 2021 r.

(32)

   COM(2021) 120 z 27.4.2021.

(33)

   C(2020) 6467 z 23.9.2020.

(34)

   W ramach tych projektów współfinansowane będą konsorcja organizacji pozarządowych, w niektórych przypadkach z udziałem organizacji międzynarodowych, umożliwiające wymianę dobrych praktyk i zdolności do tworzenia uzupełniających dróg migracji dla osób potrzebujących ochrony, aby mogły one być przyjmowane w UE w celu podjęcia studiów, pracy lub połączenia się z członkami rodziny przebywającymi już w UE.

(35)

   Na przykład projekt pilotażowy „Przeciwdziałanie niedoborom pracowników poprzez innowacyjne modele migracji zarobkowej” służy wzmocnieniu współpracy między Belgią a Marokiem w zakresie zarządzania regularną migracją poprzez oferowanie bezpiecznych i legalnych możliwości młodym specjalistom pragnącym zdobyć zgodne z ich kwalifikacjami doświadczenie zawodowe w sektorze ICT.

(36)

   COM(2021) 591.

(37)

   COM(2021) 592.

(38)

   W rozporządzeniu stwierdzono, że środki z Instrumentu Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej – „Globalny wymiar Europy” powinny „przyczynić się do zapewnienia dostępu do     ochrony międzynarodowej, wyeliminowania pierwotnych przyczyn migracji nieuregulowanej i przymusowych wysiedleń, poprawy    zarządzania granicami oraz do prowadzenia działań służących zapobieganiu migracji nieuregulowanej i przymusowym wysiedleniom, do walki    z handlem ludźmi i przemytem migrantów, a także do zapewnienia warunków umożliwiających godne i trwałe powroty,    a w stosownych przypadkach, readmisję i reintegrację, w oparciu o wzajemną rozliczalność i pełne przestrzeganie     zobowiązań w dziedzinie pomocy humanitarnej i praw człowieka wynikających z prawa międzynarodowego i unijnego, oraz poprzez współpracę z    diasporami i wspieranie legalnych dróg migracji”.

(39)

    https://op.europa.eu/webpub/empl/european-pillar-of-social-rights/downloads/KE0921008ENN.pdf  

(40)

   COM(2020) 758 final.

(41)

   Dokument ten został opublikowany w lutym 2021 r.: https://op.europa.eu/s/pcwI  

(42)

    Integracja migrantów: Partnerstwo Komisji i Komitetu Regionów na rzecz wspierania działań lokalnych przez UE (europa.eu) .

(43)

   Ponadto Komisja organizuje inicjatywy w zakresie wzajemnego uczenia się w dziedzinie integracji i włączenia społecznego migrantów, z których korzystają organy i zainteresowane strony w państwach członkowskich UE. Wyniki są dostępne na jej stronie internetowej.

(44)

   Następne spotkanie odbędzie się w październiku 2021 r. https://www.eesc.europa.eu/pl/sections-other-bodies/other/european-migration-forum

KOMISJA EUROPEJSKA

Bruksela, dnia 29.9.2021

COM(2021) 590 final

ZAŁĄCZNIK

do

KOMUNIKATU KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

dotyczącego sprawozdania w sprawie migracji i azylu

Realizacja Planu działania dotyczącego wdrażania nowego paktu o migracji i azylu

Stan realizacji na wrzesień 2021 r.

 Wykonano (kiedy oczekiwane było działanie Komisji); lub uzgodniono (kiedy oczekiwane było działanie Parlamentu Europejskiego i Rady)

 W przypadku wniosków ustawodawczych: możliwe szybkie osiągnięcie porozumienia; w przypadku działań o charakterze nieustawodawczym: w toku/postępy w toku

 Porozumienie możliwe pod warunkiem zdecydowanego zaangażowania politycznego wszystkich instytucji UE

Działania	Orientacyjny harmonogram	Opis	Aktualna sytuacja
Wspólne europejskie ramy w dziedzinie zarządzania migracją i azylem
Komisja:
Przedstawia wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie zarządzania azylem i migracją obejmującego nowy mechanizm solidarnościowy	III kw. 2020 r.	Przyjęto we wrześniu 2020 r.
Proponuje nowe przepisy w celu ustanowienia procedury kontroli przesiewowej na granicach zewnętrznych	III kw. 2020 r.	Przyjęto we wrześniu 2020 r.
Wprowadza zmiany we wniosku dotyczącym nowego rozporządzenia w sprawie procedur azylowych, aby uwzględnić nową procedurę graniczną i zwiększyć skuteczność procedur azylowych	III kw. 2020 r.	Przyjęto we wrześniu 2020 r.
Wprowadza zmiany we wniosku dotyczącym rozporządzenia Eurodac, by odpowiadało ono zapotrzebowaniu na dane wynikającemu z nowych ram	III kw. 2020 r.	Przyjęto we wrześniu 2020 r.
Powoła koordynatora ds. powrotów – będzie on działać w strukturach Komisji w oparciu o nową strategię operacyjną i korzystać ze wsparcia ze strony nowej sieci wysokiego szczebla ds. powrotów	I kw. 2021 r.	Procedura powołania jest w toku
Określi nową strategię na rzecz dobrowolnych powrotów i reintegracji	I kw. 2021 r.	Przyjęto w kwietniu 2021 r.
Europejska Agencja Straży Granicznej i Przybrzeżnej (Frontex) powinna:
W pełni wykorzystać w działaniach operacyjnych rozszerzone uprawnienia w zakresie powrotów oraz zapewnić pełne wsparcie państwom członkowskim na poziomie krajowym	IV kw. 2020 r.	W toku
Powołać zastępcę dyrektora wykonawczego ds. powrotów	II kw. 2021 r.	W toku
Parlament Europejski i Rada powinny:
Przyjąć rozporządzenie w sprawie zarządzania azylem i migracją, a także rozporządzenie w sprawie kontroli przesiewowej i zmienione rozporządzenie w sprawie procedur azylowych	II kw. 2021 r.	Sprawozdanie Parlamentu w przygotowaniu. Negocjacje w grupach roboczych Rady w toku
Nadać bezwzględny priorytet przyjęciu rozporządzenia w sprawie Agencji UE ds. Azylu	IV kw. 2020 r.	Osiągnięto porozumienie polityczne
Zapewnić szybkie przyjęcie zmienionego rozporządzenia Eurodac	IV kw. 2020 r.	Projekt sprawozdania przedstawiono Komisji Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych (LIBE). Dyskusje w Radzie wznowiono dnia 8 września.
Zapewnić szybkie przyjęcie zmienionej dyrektywy w sprawie warunków przyjmowania oraz rozporządzenie o kwalifikowaniu	II kw. 2021 r.	Rada nie zatwierdziła wstępnego porozumienia między Parlamentem a Radą głównie ze względu na podejście przewidujące traktowanie wszystkich wniosków jako jednego pakietu.
Zapewnić szybkie zakończenie negocjacji w sprawie zmienionej dyrektywy powrotowej	II kw. 2021 r.	Nie przyjęto jeszcze projektu sprawozdania Parlamentu. W czerwcu 2019 r. Rada przyjęła częściowe podejście ogólne.
Solidny system gotowości i reagowania na sytuacje kryzysowe
Komisja:
Przedstawia plan gotowości do reagowania w obszarze migracji i na wypadek kryzysu migracyjnego	III kw. 2020 r.	Przyjęto we wrześniu 2020 r.
Proponuje przepisy w sprawie reagowania na sytuacje kryzysowe lub spowodowane działaniem siły wyższej oraz uchylające dyrektywę w sprawie tymczasowej ochrony	III kw. 2020 r.	Przyjęto we wrześniu 2020 r.
Parlament Europejski i Rada powinny:
Priorytetowo potraktować i zakończyć pracę nad nowym aktem prawnym dotyczącym sytuacji kryzysowych	II kw. 2021 r.	Sprawozdanie Parlamentu w przygotowaniu. Dyskusje w grupach roboczych Rady jeszcze się nie rozpoczęły.
Państwa członkowskie, Rada i Komisja powinny:
Rozpocząć wdrażanie planu gotowości do reagowania w obszarze migracji i na wypadek kryzysu migracyjnego	IV kw. 2020 r.	Wdrażanie rozpoczęło się i jest w toku.
Zintegrowane zarządzanie granicami
Komisja:
Przyjmuje zalecenie w sprawie współpracy między państwami członkowskimi w zakresie działań ratunkowych prowadzonych przez podmioty prywatne	III kw. 2020 r.	Podjęto działania następcze, m.in. poprzez ustanowienie grupy ekspertów ds. poszukiwań i ratownictwa
Przedstawia wytyczne dla państw członkowskich w celu wyraźnego podkreślenia, że działania ratunkowe na morzu nie mogą być uznane za przestępstwo	III kw. 2020 r.	W trakcie wdrażania, działania następcze w toku
Przyjmie strategię dotyczącą przyszłości strefy Schengen	I kw. 2021 r.	Przyjęto w czerwcu 2021 r.
Ustanowi forum Schengen	IV kw. 2020 r.	Forum ustanowiono w listopadzie 2020 r.
Powoła nową europejską grupę ekspertów ds. poszukiwań i ratownictwa	IV kw. 2020 r.	Grupę powołano w marcu 2021 r.
Komisja, państwa członkowskie i Frontex powinny:
Zapewnić sprawne i pełne wdrożenie nowego rozporządzenia w sprawie Europejskiej Straży Granicznej i Przybrzeżnej	IV kw. 2020 r.	W różnych obszarach objętych rozporządzeniem w sprawie Europejskiej Straży Granicznej i Przybrzeżnej prowadzi się działania wdrożeniowe.
Zapewnić wdrożenie i interoperacyjność wszystkich wielkoskalowych systemów informatycznych	IV kw. 2023 r.	W toku Komisja nadal monitoruje wdrażanie i wspiera państwa członkowskie.
Zaostrzenie walki z przemytem migrantów
Komisja zamierza:
Przedstawić nowy unijny plan działania na rzecz zwalczania przemytu migrantów na lata 2021–2025	II kw. 2021 r.	Przyjęto dnia 29 września 2021 r.
Rozpocząć ocenę, w jaki sposób zwiększyć skuteczność dyrektywy w sprawie kar wobec pracodawców	IV kw. 2020 r.	Przyjęto dnia 29 września 2021 r.
Rozwinąć działania przeciwko przemytowi migrantów w partnerstwach z państwami trzecimi	IV kw. 2020 r.	W toku
Współpraca z naszymi partnerami międzynarodowymi
Komisja, w ścisłej współpracy z wysokim przedstawicielem i państwami członkowskimi, zamierza:
Natychmiast rozpocząć prace nad opracowaniem i pogłębieniem dostosowanych do indywidualnych potrzeb kompleksowych i wyważonych dialogów i partnerstw w obszarze migracji	IV kw. 2020 r.	Rozpoczęte prace z różnymi krajami w ramach istniejących dialogów i partnerstw są w toku.
Zwiększyć wsparcie na rzecz pomocy osobom potrzebującym i społecznościom przyjmującym te osoby	IV kw. 2020 r.	W toku
Zwiększyć wsparcie na rzecz tworzenia możliwości ekonomicznych i eliminowania przyczyn migracji nieuregulowanej	IV kw. 2020 r.	W toku
Nadać kwestii migracji większe znaczenie przy programowaniu nowych instrumentów w obrębie kolejnych wieloletnich ram finansowych	IV kw. 2020 r.	Programowanie jest w toku.
Zbadać możliwości zawarcia przez UE nowych umów o readmisji i ustaleń dotyczących readmisji	IV kw. 2020 r.	W toku
Wykorzystać kodeks wizowy jako narzędzie do zachęcania do współpracy i poprawy współpracy w celu ułatwiania powrotów i readmisji, także w przygotowaniu do wejścia w życie przepisów nowego rozporządzenia w sprawie zarządzania azylem i migracją	I kw. 2021 r.	Pierwsze sprawozdanie przyjęto w lutym 2021 r.
Kontynuować prace nad zaleceniem w sprawie legalnych dróg uzyskania ochrony w UE, w tym w drodze przesiedleń	IV kw. 2020 r.	W toku
Rozwijać partnerstwa UE w zakresie talentów z kluczowymi krajami partnerskimi	IV kw. 2020 r.	W toku
Parlament Europejski i Rada powinny:
Szybko zakończyć negocjacje dotyczące rozporządzenia ramowego w sprawie przesiedleń i przyjmowania ze względów humanitarnych	IV kw. 2020 r.	Rada nie zatwierdziła wstępnego porozumienia między Parlamentem a Radą głównie ze względu na podejście przewidujące traktowanie wszystkich wniosków jako jednego pakietu.
Przyciąganie do UE umiejętności i talentów
Komisja zamierza:
Rozpocząć debatę na temat kolejnych kroków w zakresie legalnej migracji obejmującą konsultacje publiczne	III kw. 2020 r.	Wyniki konsultacji zostały opublikowane w marcu 2021 r.
Zaproponować pakiet dotyczący umiejętności i talentów, obejmujący przegląd dyrektywy w sprawie rezydentów długoterminowych i przegląd dyrektywy w sprawie jednego zezwolenia, oraz określić warianty rozwoju unijnej puli talentów	IV kw. 2021 r.	W przygotowaniu
Parlament Europejski i Rada powinny:
Zakończyć negocjacje dotyczące dyrektywy w sprawie niebieskiej karty	IV kw. 2020 r.	Porozumienie polityczne osiągnięto w maju 2021 r.
Wspieranie integracji na rzecz bardziej integracyjnych społeczeństw
Komisja zamierza:
Przyjąć kompleksowy plan działania na rzecz integracji i włączenia społecznego na lata 2021–2024	IV kw. 2020 r.	Przyjęto w listopadzie 2020 r.
Wdrożyć odnowione partnerstwo europejskie na rzecz integracji z partnerami społecznymi i gospodarczymi oraz rozważyć rozszerzenie przyszłej współpracy o dziedzinę migracji zarobkowej	I kw. 2021 r.	W toku