18.7.2022 |
PL |
Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej |
C 275/95 |
Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie przemieszczania odpadów oraz zmiany rozporządzeń (UE) nr 1257/2013 i (UE) nr 2020/1056”
[COM(2021) 709 final – 2021/0367 (COD)]
(2022/C 275/15)
Sprawozdawca: |
Anastasis YIAPANIS |
Wniosek o konsultację |
Parlament Europejski, 22.11.2021 Rada, 1.12.2021 |
Podstawa prawna |
Art. 192 i 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
Sekcja odpowiedzialna |
Sekcja Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego |
Data przyjęcia przez sekcję |
9.2.2022 |
Data przyjęcia na sesji plenarnej |
23.2.2022 |
Sesja plenarna nr |
567 |
Wynik głosowania (za/przeciw/wstrzymało się) |
160/2/0 |
1. Wnioski i zalecenia
1.1. |
EKES z zadowoleniem przyjmuje wniosek Komisji dotyczący nowego rozporządzenia i towarzyszący mu komunikat oraz uważa, że ochrona zdrowia ludzkiego i środowiska naturalnego jest jednym z najważniejszych priorytetów UE. Jeżeli jest to technicznie możliwe, odpady wytworzone w Unii powinny być poddawane recyklingowi w Unii w sposób racjonalny pod względem środowiskowym, gospodarczym i społecznym. |
1.2. |
EKES wzywa państwa członkowskie, by jak najszybciej przyjęły system elektronicznej wymiany danych (EDI), uzgodniły przyjęcie zharmonizowanych kryteriów dotyczących procedur zezwolenia wstępnego i upoważniły Komisję do przyjmowania aktów delegowanych dotyczących wspólnej klasyfikacji odpadów. Należy niezwłocznie zapewnić fundusze i pomoc techniczną w celu zwiększenia zdolności operacyjnej. |
1.3. |
Pilnie potrzebna jest transformacja w kierunku nowych modeli biznesowych, które będą oddawać planecie więcej niż zabierają. Zdrowie i bezpieczeństwo oraz warunki pracy muszą być odpowiednio chronione i monitorowane. EKES wzywa do inwestowania w szkolenia pracowników za pomocą specjalnego przydziału środków w ramach EFS+. |
1.4. |
EKES wzywa do zwiększenia możliwości finansowania tworzenia lub modernizacji unijnych zakładów recyklingu oraz odkrywania innowacyjnych technologii ponownego użycia i recyklingu odpadów. Zwiększenie zdolności recyklingu w granicach UE przyczyni się do zmniejszenia śladu węglowego i środowiskowego oraz doprowadzi do wzrostu zatrudnienia w tym sektorze. |
1.5. |
EKES uważa, że ujednolicone obliczanie gwarancji finansowych powinno wyraźnie obejmować wszystkie rodzaje ryzyka związanego z przemieszczaniem odpadów, ale nie może nadmiernie obciążać przedsiębiorstw, zwłaszcza MŚP. |
1.6. |
EKES z zadowoleniem przyjmuje propozycję Komisji dotyczącą audytów przeprowadzanych przez podmiot trzeci, czyli przez audytora powołanego przez UE lub upoważnionego przez unijne jednostki notyfikowane o odpowiednich kwalifikacjach do przeprowadzania kontroli zarówno na poziomie zarówno zakładów jak i krajów, oraz uważa, że partnerzy społeczni i odpowiednie organizacje pozarządowe powinni przestrzegać procedur. Należy wzmocnić mechanizmy monitorowania, składania skarg i nakładania sankcji. |
1.7. |
EKES wzywa do ustanowienia maksymalnie dwuletniego okresu przejściowego po przyjęciu rozporządzenia. Ponadto termin zgłaszania przez właściwe organy tranzytu ważnego sprzeciwu w odniesieniu do planowanego przemieszczenia w celu odzysku powinien zostać skrócony do 10 dni, a sprzeciw wobec tego samego przemieszczenia wysyłki powinien być możliwy tylko jeden raz. |
1.8. |
Komitet wzywa do rozszerzenia systemu EDI tak, by obejmował on wszystkie przemieszczenia odpadów w celu wywozu, przywozu i tranzytu. System powinien zostać uruchomiony tak szybko, jak to możliwe, nawet przed dwuletnim terminem zaproponowanym przez Komisję Europejską. Potrzebne są zatem odpowiednie zasoby ludzkie i techniczne. |
1.9. |
EKES uważa, że wywóz wysokiej jakości odpadów nadających się do recyklingu, a zwłaszcza wywóz odpadów o wysokiej zawartości surowców krytycznych jest szkodliwy dla zrównoważonego rozwoju UE i podważa jej globalną konkurencyjność. Konieczne są inwestycje w infrastrukturę gospodarowania odpadami, zwłaszcza w krajach, w których wszczyna się postępowania w sprawie naruszenia przepisów. Należy dokonać oceny wyjściowej dotyczącej wielkości wywozu odpadów, aby wykryć zmiany w przemieszczaniu odpadów, a tym samym chronić UE i sprzyjać osiąganiu jej celów zawartych w Zielonym Ładzie i planie działania dotyczącym gospodarki o obiegu zamkniętym. |
1.10. |
Wszystkie państwa członkowskie OECD oraz te spoza OECD powinny spełniać te same rygorystyczne kryteria określone w UE, dotyczące zobowiązań w zakresie ochrony środowiska, a ponadto należy przedstawić dowody potwierdzające, że wszystkie państwa przyjmujące już gospodarują własnymi odpadami krajowymi w sposób przyjazny dla środowiska, zbliżony do standardów unijnych oraz zgodny z konwencjami i normami pracy MOP. |
1.11. |
EKES popiera egzekwowanie procedur kontroli i dochodzeń oraz wzywa do pełnej współpracy między państwami członkowskimi i z Unią, a także do ustanowienia zharmonizowanego systemu kar, który byłby skuteczny i proporcjonalny do naruszenia. Dane niepoufne powinny być udostępniane publicznie wszystkim zainteresowanym stronom, w tym partnerom społecznym, organizacjom pozarządowym, gminom i obywatelom. |
1.12. |
Przedsiębiorstwa produkcyjne muszą być zachęcane do projektowania swoich produktów w taki sposób, aby były zdatne do ponownego użycia i recyklingu. Potrzebne są krajowe i europejskie strategie angażujące partnerów społecznych, przedstawicieli MŚP i organizacje społeczeństwa obywatelskiego i trzeba je promować za pośrednictwem platform współpracy. Europejska platforma zainteresowanych stron gospodarki o obiegu zamkniętym (1) jest tu doskonałym przykładem. |
1.13. |
EKES zachęca Komisję Europejską do oceny możliwości utworzenia obserwatorium rynku surowców wtórnych, z konsultacyjną rolą Komisji Europejskiej, które mogłoby analizować i zalecać sektorowe polityki rozwoju oraz sposoby eliminacji istniejących wąskich gardeł i zachowania cennych surowców wtórnych w UE. |
1.14. |
Wreszcie Komitet wzywa do przeprowadzenia dogłębnej oceny skutków wdrożenia rozporządzenia pięć lat po jego wejściu w życie. |
2. Wprowadzenie i uwagi ogólne
2.1. |
Przewiduje się, że zużycie materiałów takich jak metale, minerały, biomasa i paliwa kopalne podwoi się do 2060 r. (2), co z kolei w naturalny sposób doprowadzi do wzrostu ilości wytwarzanych rocznie odpadów o 70 % do 2050 r. (3). Kraje o wysokich dochodach są największymi eksporterami odpadów w skali globalnej, podczas gdy kraje rozwijające się są ich największymi importerami (4). |
2.2. |
Koszty surowców stanowią około 40 % całkowitych kosztów produkcji dla przedsiębiorstw produkcyjnych. Obecnie jedynie 12 % zasobów materialnych wykorzystywanych w przemyśle UE pochodzi z produktów pochodzących z recyklingu i materiałów odzyskanych (5). Największą przeszkodą w wykorzystaniu surowców wtórnych jest ich wysoka cena w porównaniu z surowcami pierwotnymi. |
2.3. |
W dniu 17 listopada 2021 roku Komisja Europejska opublikowała wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie przemieszczania odpadów i zmieniającego rozporządzenie (UE) nr 1257/2013 (6) i rozporządzenie (UE) 2020/1056 (7) („rozporządzenie”). Zastąpi ono obowiązujące od 15 lat rozporządzenie w sprawie przemieszczania odpadów (WE) nr 1013/2006 (8), w następstwie wezwań do jego przeglądu ze strony Parlamentu Europejskiego (9) i Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego (10), i będzie uwzględniać ambicje ogłoszone w Europejskim Zielonym Ładzie (11) i Planie działania dotyczącym gospodarki o obiegu zamkniętym (12). |
2.4. |
Rosnąca ilość odpadów i rozwój gospodarczy doprowadziły do zwiększonego wywozu odpadów z UE do państw trzecich, co z kolei spowodowało pewne negatywne skutki dla środowiska i zdrowia w państwach przeznaczenia. Rozporządzenie ma na celu ułatwienie i przyspieszenie procedur wewnątrzunijnego przemieszczania odpadów przeznaczonych do ponownego użycia i recyklingu, wprowadzenie pewnych jasnych zasad wywozu, przywozu i tranzytu odpadów oraz egzekwowanie obecnych ram UE w zakresie przeciwdziałania nielegalnemu przemieszczaniu. |
2.5. |
EKES z zadowoleniem przyjmuje wniosek Komisji dotyczący nowego rozporządzenia i towarzyszący mu komunikat oraz uważa, że ochrona zdrowia ludzkiego i środowiska naturalnego jest jednym z najważniejszych priorytetów UE. Jako liderka w walce ze zmianami klimatu UE powinna być w stanie radzić sobie z odpadami wytwarzanymi na swoim terytorium, a nie eksportować je do innych krajów. Pilnie potrzebna jest transformacja w kierunku nowych modeli biznesowych, które będą oddawać planecie więcej niż zabierają. Musi jej towarzyszyć zrównoważone zachowanie wszystkich zaangażowanych zainteresowanych stron. Inwestycje w infrastrukturę gospodarowania odpadami przyjazną dla środowiska powinny pozostać priorytetem, zwłaszcza w krajach, w których wszczyna się postępowania w sprawie naruszenia przepisów. |
2.6. |
Z ekonomicznego punktu widzenia odpady mogą mieć istotną wartość ze względu na odzysk surowców wtórnych i wywierać pozytywny wpływ na gospodarkę o obiegu zamkniętym w UE, zmniejszając zależność od niektórych surowców pierwotnych przy jednoczesnym zmniejszeniu zużycia energii potrzebnej do produkcji surowców pierwotnych w Europie i zredukowaniu emisji CO2. Ponadto EKES uważa, że wywóz wysokiej jakości odpadów nadających się do recyklingu, a zwłaszcza wywóz odpadów o wysokiej zawartości surowców krytycznych jest szkodliwy dla zrównoważonego rozwoju UE i podważa jej globalną konkurencyjność poprzez przekazywanie cennych zasobów zagranicznym konkurentom. |
3. Wewnątrzunijne przemieszczanie odpadów
3.1. |
Przeprowadzone przez Komisję konsultacje z zainteresowanymi stronami wykazały następujące potrzeby:
|
3.2. |
Niejednolite wdrożenie rozporządzenia z 2006 r. w całej UE spowodowało wydłużenie procedur wewnątrzunijnego przemieszczania odpadów i nieustanną biurokrację. Powoduje to opóźnienia i straty finansowe dla podmiotów gospodarczych, co zniechęca je do przemieszczanie odpadów w celu odzysku materiałów w UE. |
3.3. |
EKES uważa, że gdy jest to technicznie możliwe, odpady wytwarzane w Unii powinny być poddawane recyklingowi na jej terytorium, w sposób przyjazny dla środowiska, gospodarki i społeczeństwa, zawsze z poszanowaniem norm ochrony środowiska, bezpieczeństwa i higieny pracy. Większa ilość odpadów przemieszczanych wewnętrznie i szybsze procedury doprowadzą do wzmocnienia gospodarki o obiegu zamkniętym w Unii, przyczynią się do konkurencyjności i autonomii strategicznej UE oraz stworzą podstawę dla nowych miejsc pracy. |
3.4. |
Zwiększenie zdolności recyklingu w granicach UE ma ogromne znaczenie i przyczyni się do zmniejszenia śladu węglowego i środowiskowego. Mogłoby również doprowadzić do wzrostu zatrudnienia w tym sektorze. Komisja Europejska przedstawiła obiecujące dane, z których wynika, że w sektorach recyklingu i ponownego wykorzystania powstanie od 9 000 do 23 000 nowych miejsc pracy, a liczby te mogłyby nawet wzrosnąć, gdyby pojawiły się odpowiednie zachęty do zwiększenia zdolności do recyklingu. |
3.5. |
Komitet uważa za całkowicie niedopuszczalne, że niektóre państwa członkowskie nadal stosują procedury oparte na dokumentach papierowych i że czasami nawet regiony tego samego państwa członkowskiego różnie interpretują procedury wykonawcze. W związku z tym EKES wzywa państwa członkowskie do jak najszybszego przyjęcia rozwiązań cyfrowych zaproponowanych przez Komisję Europejską i zapewnienia sprawnego przejścia w kierunku zharmonizowanych i przejrzystych ram europejskich, wyrażenia zgody na przyjęcie zharmonizowanych kryteriów dotyczących procedur zezwolenia wstępnego oraz upoważnienia Komisji do przyjęcia aktów delegowanych dotyczących wspólnej klasyfikacji odpadów. Należy niezwłocznie zapewnić fundusze i pomoc techniczną w celu zwiększenia zdolności operacyjnej. |
3.6. |
Komisja proponuje ujednolicenie procedury obliczania gwarancji finansowej dotyczącej przemieszczania odpadów. EKES z zadowoleniem przyjmuje fakt, że przyczyni się to do zwiększenia przewidywalności z punktu widzenia przedsiębiorstw, przy czym wzywa do proporcjonalnego obliczania tych kwot w taki sposób, by nie stanowiły one dodatkowego obciążenia dla podmiotów gospodarczych. EKES jest zdania, że gwarancja finansowa powinna wyraźnie obejmować całe ryzyko związane z przemieszczaniem odpadów, ale nie może nadmiernie obciążać przedsiębiorstw, szczególnie że w procesie tym uczestniczy wiele MŚP, które dysponują ograniczoną płynnością finansową. |
3.7. |
Wreszcie EKES wzywa do zwiększenia możliwości finansowania ze strony Unii Europejskiej i państw członkowskich na rzecz tworzenia lub modernizacji unijnych zakładów recyklingu oraz poszukiwania innowacyjnych technologii ponownego wykorzystania i recyklingu odpadów. Należy niezwłocznie rozwinąć rynki końcowe surowców pochodzących z recyklingu, aby stworzyć w pełni funkcjonujący rynek surowców wtórnych, przekształcający produkty wycofane z eksploatacji w nowe surowce do produkcji. UE powinna też zwiększyć dostępność i jakość recyklatów, koncentrując się na tym, by materiały zachowywały swoje właściwości po recyklingu oraz by w przyszłych zastosowaniach recyklaty były w stanie zastąpić surowce pierwotne. Doprowadzi to do zwiększenia zdolności przetwórczych w Unii, stworzenia nowych, wysokiej jakości i ekologicznych miejsc pracy oraz umożliwi wskazanie rodzaju surowców, które generują odpady bezwartościowe, oraz ich wyeliminowania lub zastąpienia w perspektywie długoterminowej. |
4. Wywóz, przywóz i tranzyt odpadów
4.1. |
W okresie ostatnich 17 lat ilość odpadów wywożonych do krajów trzecich wzrosła o 75 % do około 33 milionów ton rocznie (13), przy czym bardzo często w niewielkim stopniu lub wcale nie brano pod uwagę tego, jak instalacje w krajach przeznaczenia funkcjonują i jak przetwarzają odpady. Ilość odpadów przywożonych do UE wynosi 16 mln ton rocznie, natomiast 70 mln ton odpadów jest przedmiotem obrotu wewnątrz UE. |
4.2. |
UE jest stroną ponad 80 umów o wolnym handlu, a około 40 jest w fazie przygotowań lub negocjacji. EKES uważa za wysoce niewłaściwe, że tylko dwie z nich zawierają jednoznaczne odniesienie do gospodarki o obiegu zamkniętym (14) i wzywa do większego zaangażowania na rzecz wzmocnienia rozdziałów dotyczących zrównoważonego rozwoju we wszystkich istniejących i przyszłych umowach o wolnym handlu oraz zapewnienia ich skutecznego wdrażania. |
4.3. |
Ograniczenia w handlu odpadami z tworzyw sztucznych, stosunkowo niedawno wprowadzone przez Chiny, Indie, Tajlandię, Wietnam i Malezję, uwidoczniły nadmierną zależność UE od przetwarzania odpadów za granicą. Niedopuszczalna zależność od wywozu odpadów sprawia, że gospodarka UE jest podatna na zakłócenia w łańcuchach dostaw. |
4.4. |
Wywóz odpadów powinien być zgodny z zasadami pełnej przejrzystości i zapewniać publicznie dostępne informacje na temat norm racjonalnego ekologicznie gospodarowania w państwie przeznaczenia. EKES z zadowoleniem przyjmuje propozycję Komisji dotyczącą przeprowadzanych przez osobę trzecią audytów zakładów przetwarzania odpadów poza UE i uważa, że powinny one obejmować szczegółowe przepisy dotyczące śladu ekologicznego i warunków pracy. W przypadku przemieszczania w celu ponownego użycia należy utrzymać zasadę „zanieczyszczający płaci”, a opłaty z tytuły rozszerzonej odpowiedzialności producenta powinny przemieszczać się wraz z produktem, ponieważ konsumenci zapłacili je za etap przetwarzania odpadów, niezależnie od miejsca, w którym ma on miejsce. Ponadto partnerzy społeczni i odpowiednie organizacje pozarządowe powinni uczestniczyć w procedurach audytu, a infrastruktura otwartych danych musi być finansowana i udostępniana. Należy wzmocnić mechanizmy składania skarg dostępne dla organizacji pozarządowych i innych zainteresowanych stron. |
4.5. |
EKES sugeruje, by audytor powołany przez UE lub upoważniony przez unijne jednostki notyfikowane o odpowiednich kwalifikacjach przeprowadzał kontrole na poziomie zakładów i krajów pod kątem tego, czy w kraju przeznaczenia odpadów przestrzegane są unijne normy w zakresie ochrony zdrowia ludzkiego i środowiska oraz standardy socjalne. Należy bardziej szczegółowo opisać procedury kontroli, a także kryteria monitorowania, składania skarg i nakładania sankcji. Trzeba również opisać, jakie dostawy (pod względem wielkości i ryzyka) mogą się wiązać z koniecznością przeprowadzenia audytów. |
4.6. |
Komitet zachęca MŚP do przeprowadzania procedur audytu obiektów w krajach trzecich za pośrednictwem organizacji odpowiedzialności producenta, ponieważ powinno to zmniejszyć obciążenia finansowe związane z takimi działaniami. Zdrowie i bezpieczeństwo oraz warunki pracy muszą być odpowiednio chronione i monitorowane. Inwestycje w szkolenia i know-how dla pracowników powinny być objęte szczególną alokacją w ramach EFS+. |
4.7. |
EKES przyznaje, że władze i podmioty gospodarcze potrzebują czasu na dostosowanie się do nowych przepisów i ich przestrzeganie. Uważa jednak, że proponowany termin 3 lat od wejścia w życie rozporządzenia jest mało ambitny i pragnie zaapelować o zastosowanie okresu przejściowego nie dłuższego niż dwa lata. |
4.8. |
Komisja Europejska zaproponowała termin 30 dni dla właściwych organów tranzytu na zgłoszenie uzasadnionego sprzeciwu wobec planowanego przemieszczenia w celu odzysku. EKES uważa, że termin ten powinien zostać skrócony do 10 dni, aby zapewnić operacyjność i uniknąć niepotrzebnych opóźnień. EKES wzywa ponadto do wprowadzenia jednoznacznego ograniczenia dla tych organów, aby uniemożliwić wielokrotne zgłaszanie przez nie sprzeciwu wobec tego samego przemieszczenia. |
4.9. |
Komitet wzywa do rozszerzenia systemu EDI tak, by obejmował on wszystkie przemieszczenia odpadów w celu wywozu, przywozu i tranzytu. Jest to jedyny sposób zapewnienia identyfikowalności i przejrzystości tych procesów, w taki sposób, aby przebiegały one według tych samych zasad, które mają zastosowanie w przypadku przemieszczania wewnętrznego. Komisja i państwa członkowskie muszą dołożyć wszelkich starań, aby system ten został wprowadzony jak najszybciej, nawet przed upływem proponowanego okresu dwóch lat. EKES wzywa do zapewnienia w tym celu odpowiednich zasobów ludzkich i technicznych. |
4.10. |
Fakt, że niektóre kraje przeznaczenia mogą być zwolnione z obowiązku wykazania, w jakim stopniu spełniają kluczowe warunki dotyczące zdrowia ludzkiego i środowiska, tylko dlatego, że są członkami OECD, jest sprzeczny z duchem reformy i mógłby podważyć działanie całego systemu. EKES domaga się, by do celów wywozu odpadów państwa członkowskie OECD oraz te spoza OECD spełniały takie same rygorystyczne kryteria w odniesieniu do zobowiązań środowiskowych jak te określone w UE. Ponadto EKES wzywa do przedstawienia dowodów potwierdzających, że wszystkie kraje przyjmujące już gospodarują własnymi odpadami krajowymi w sposób przyjazny dla środowiska, który jest zbliżony do praktyk unijnych, oraz przestrzegają podstawowych konwencji i norm pracy MOP. |
5. Nielegalny handel odpadami
5.1. |
Różne procedury egzekwowania przepisów rozporządzenia z 2006 r. obowiązujące w poszczególnych państwach członkowskich doprowadziły do nasilenia się działań związanych z nielegalnym przemieszczaniem odpadów. Dane liczbowe są trudne do określenia, ale uważa się, że 30 % wszystkich przypadków przemieszczania odpadów w Europie jest nielegalnych, a ich wartość wynosi około 9,5 mld EUR rocznie (15). |
5.2. |
Konsultacje z zainteresowanymi stronami wykazały silne poparcie dla wzmocnienia procedur zwalczania nielegalnego przemieszczania odpadów. Wzmocniona kontrola wywozu, przywozu i tranzytu odpadów jest niezbędna w celu zwalczania przestępstw przeciwko środowisku i nielegalnego handlu. EKES z zadowoleniem przyjmuje i popiera egzekwowanie procedur kontrolnych i dochodzeniowych oraz wzywa do pełnej współpracy między państwami członkowskimi i Unią, zgodnie z nową unijną strategią zwalczania przestępczości zorganizowanej na lata 2021–2025 (16). Udział OLAF może zrekompensować deficyt zasobów ludzkich w niektórych państwach członkowskich i zapewnić skuteczniejsze ramy współpracy. |
5.3. |
Nielegalny handel odpadami pozostaje jednym z najpoważniejszych przestępstw przeciwko środowisku i jest uważany za działalność przynoszącą wysokie zyski i obarczoną niskim ryzykiem, co ma katastrofalne skutki dla zdrowia ludzkiego i środowiska. Europejski Trybunał Obrachunkowy stwierdził, że wykrywalność przypadków nielegalnego handlu zidentyfikowanymi odpadami pozostaje niska, a wskaźnik skuteczności ścigania jest niższy niż w przypadku innych rodzajów przestępstw, podczas gdy stosowane sankcje nie są proporcjonalne i odstraszające (17). Wynika to głównie z faktu, że łańcuchy przemieszczania odpadów są bardzo złożone, a udowodnienie, że osoby zaangażowane wiedziały o nielegalnej działalności jest trudne, zwłaszcza że odpady mogą kilkakrotnie zmieniać właścicieli i kraje, zanim zostaną nielegalnie unieszkodliwione. |
5.4. |
Zainteresowane podmioty przemysłowe i organizacje pozarządowe są w stanie monitorować i zgłaszać ewentualne nielegalne przypadki przemieszczania odpadów, jeśli tylko uzyskają dostęp do danych. EKES wzywa zatem do udostępnienia jawnych danych wszystkim zainteresowanym stronom, w tym partnerom społecznym, organizacjom pozarządowym, gminom i obywatelom. Sądzi, że kompleksowe gromadzenie danych i większa przejrzystość doprowadzą do zwiększenia kontroli i ograniczenia nielegalnego przemieszczania odpadów. |
5.5. |
EKES uważa jednak, że należy wprowadzić wyraźne rozróżnienie między zidentyfikowanymi nielegalnymi handlarzami a podmiotami, które zostały uznane za winne błędu ludzkiego w dokumentacji, szczególnie w odniesieniu do załącznika VII (18), co zdarzało się w przeszłości. EKES wzywa do ustanowienia zharmonizowanego systemu kar, który byłby skuteczny i proporcjonalny do naruszenia. |
6. Uwagi końcowe
6.1. |
Dla wszystkich powinno być już jasne, że produkujemy zbyt wiele odpadów, na co nakłada się brak nowych zasobów naturalnych. EKES wzywa do ustanowienia ram prawnych zachęcających do stosowania materiałów pochodzących z recyklingu, co z kolei przyczyni się do zmniejszenia emisji dwutlenku węgla i zapobiegnie wyrzucaniu cennych odpadów na składowiska. Wykorzystanie odpadów jako zasobu jest kluczowym elementem Planu działania UE dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym, a EKES stwierdził już, że „w celu oddzielenia rozwoju gospodarczego od zużycia zasobów naturalnych i wynikającego z niego wpływu na środowisko konieczne jest, aby Unia postawiła sobie ambitniejsze cele” (19). |
6.2. |
Zgodnie z zasadami gospodarki o obiegu zamkniętym Komitet wzywa do przedstawienia wniosków ustawodawczych, aby zachęcić przedsiębiorstwa produkcyjne do projektowania swoich produktów w taki sposób, aby były one zdatne do ponownego użycia i recyklingu oraz aby uwzględniały rozwój modeli biznesowych o obiegu zamkniętym. Należy opracować europejskie i krajowe strategie oraz ramy prawne – które zachęcą do takiej transformacji i będą zwalczać skracanie okresu przydatności produktów – przy udziale partnerów społecznych, przedstawicieli MŚP i organizacji społeczeństwa obywatelskiego. Transformacja w kierunku gospodarki o obiegu zamkniętym oznacza z jednej strony utrzymanie wartości produktów w gospodarce przez dłuższy czas, a z drugiej strony zwiększenie wykorzystania surowców wtórnych. W związku z tym ułatwienie dostępu do innowacyjnych rozwiązań w zakresie przekształcania odpadów w surowce wtórne ma ogromne znaczenie i należy je promować za pośrednictwem platform internetowych (takich jak europejska platforma zainteresowanych stron gospodarki o obiegu zamkniętym) i wymiany najlepszych praktyk. |
6.3. |
EKES uważa, że wprowadzenie EDI jest całkowicie konieczne i zgodne ze strategią cyfrową UE (20) oraz wzywa do szybkiego wdrożenia, ponieważ może ono ograniczyć straty gospodarcze przedsiębiorstw, zapewnić szybsze procedury i kontrolę jakości. EKES uważa również, że system elektroniczny zwiększy przejrzystość i skuteczność, zapewni lepszą identyfikowalność danych, stworzy ramy dla intensywnej współpracy między państwami członkowskimi i będzie sprzyjać rozwojowi silnych rynków odpadów. Sugeruje ponadto wykorzystanie nowoczesnych technologii do monitorowania transportu (IoT i satelity) oraz technologii blockchain do celów bezpieczeństwa danych. |
6.4. |
Należy dokonać wyraźnego rozróżnienia między przemieszczaniem odpadów przeznaczonych do ponownego wykorzystania i recyklingu a przemieszczaniem odpadów przeznaczonych do mniej zaawansowanych form odzysku, takich jak spalanie. Bezwzględnie konieczne jest posiadanie od samego początku właściwych narzędzi do prowadzenia dochodzeń i jasnych kryteriów, które uniemożliwią przemieszczanie odpadów pod fałszywym pretekstem. |
6.5. |
Komitet zachęca Komisję Europejską do oceny możliwości utworzenia obserwatorium rynku surowców wtórnych, które mogłoby analizować i zalecać sektorowe polityki rozwoju oraz sposoby eliminacji istniejących wąskich gardeł. W jego pracach uczestniczyć powinny wszystkie odpowiednie europejskie zainteresowane strony i powinno ono pełnić rolę doradczą wobec Komisji. |
6.6. |
EKES uważa ponadto, że Komisja Europejska powinna przeprowadzić dokładną ocenę skutków wdrożenia rozporządzenia pięć lat po jego wejściu w życie. |
Bruksela, dnia 23 lutego 2022 r.
Christa SCHWENG
Przewodnicząca Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego
(1) https://circulareconomy.europa.eu/platform/en
(2) OECD, „Global Material Resources Outlook to 2060” [„Prognoza dotycząca światowych zasobów surowców do 2060 r.”], 2018.
(3) Bank Światowy, „A Global Snapshot of Solid Waste Management to 2050” [„Globalne ujęcie gospodarki odpadami stałymi do 2050 r.”].
(4) Instytut Europejskiej Polityki Ochrony Środowiska, „EU circular economy and trade” [„Gospodarka o obiegu zamkniętym i handel UE”].
(5) Eurostat, „Circular Economy in the EU” [„Gospodarka o obiegu zamkniętym w UE”].
(6) Dz.U. L 330 z 10.12.2013, s. 1.
(7) Dz.U. L 249 z 31.7.2020, s. 33.
(8) Dz.U. L 190 z 12.7.2006, s. 1.
(9) Parlament Europejski, „Waste Shipment Regulation Revision of Regulation (EC) No 1013/2006 on shipments of waste” [„Rozporządzenie w sprawie przemieszczania odpadów. Zmiana rozporządzenia (WE) nr 1013/2006 w sprawie przemieszczania odpadów”].
(10) Opinia EKES-u w sprawie odporności w zakresie surowców krytycznych, (Dz.U. C 220 z 9.6.2021, s. 118).
(11) COM/2019/640 final.
(12) COM/2020/98 final.
(13) Komunikat „Nasze odpady, nasza odpowiedzialność”.
(14) Umowy o wolnym handlu z Meksykiem i Nową Zelandią.
(15) Pytania i odpowiedzi na temat nowych przepisów UE dotyczących przemieszczania odpadów.
(16) Unijna strategia zwalczania przestępczości zorganizowanej 2021–2025.
(17) Przegląd nr 4/2020, „Działania UE na rzecz rozwiązania problemu odpadów tworzyw sztucznych”.
(18) Załącznik VII – Informacje na temat przemieszczania odpadów.
(19) Opinia EKES-u „Wdrażanie prawodawstwa UE w zakresie ochrony środowiska w odniesieniu do jakości powietrza i wody oraz do odpadów” (Dz.U. C 110 z 22.3.2019).
(20) Europejska strategia cyfrowa „Kształtowanie cyfrowej przyszłości Europy”.