KOMISJA EUROPEJSKA

Bruksela, dnia 30.9.2020

SWD(2020) 310 final

DOKUMENT ROBOCZY SŁUŻB KOMISJI

Sprawozdanie na temat praworządności z 2020 r.

Rozdział dotyczący sytuacji w zakresie praworządności w Chorwacji

Towarzyszący dokumentowi:

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

Sprawozdanie na temat praworządności z 2020 r.

Sytuacja w zakresie praworządności w Unii Europejskiej

{COM(2020) 580 final} - {SWD(2020) 300 final} - {SWD(2020) 301 final} - {SWD(2020) 302 final} - {SWD(2020) 303 final} - {SWD(2020) 304 final} - {SWD(2020) 305 final} - {SWD(2020) 306 final} - {SWD(2020) 307 final} - {SWD(2020) 308 final} - {SWD(2020) 309 final} - {SWD(2020) 311 final} - {SWD(2020) 312 final} - {SWD(2020) 313 final} - {SWD(2020) 314 final} - {SWD(2020) 315 final} - {SWD(2020) 316 final} - {SWD(2020) 317 final} - {SWD(2020) 318 final} - {SWD(2020) 319 final} - {SWD(2020) 320 final} - {SWD(2020) 321 final} - {SWD(2020) 322 final} - {SWD(2020) 323 final} - {SWD(2020) 324 final} - {SWD(2020) 325 final} - {SWD(2020) 326 final}

I.System wymiaru sprawiedliwości 

Chorwacja posiada trójpoziomowy system wymiaru sprawiedliwości, w tym sądy orzekające w sprawach ogólnych i szczególnych. Sądy powszechne pierwszej instancji to sądy rejonowe (34) i okręgowe (15), przy czym te ostatnie funkcjonują również jako sądy drugiej instancji. Sądy szczególne to dziewięć sądów gospodarczych i cztery sądy administracyjne w pierwszej instancji oraz Apelacyjny Sąd ds. Wykroczeń, Apelacyjny Sąd Gospodarczy i Apelacyjny Sąd Administracyjny w drugiej instancji 1 . Sąd Najwyższy funkcjonuje zarówno jako sąd drugiej, jak i trzeciej instancji 2 . Niezależna Państwowa Rada Sądownictwa – organ samorządowy – gwarantuje autonomię i niezależność sądownictwa. Wybiera ona i powołuje sędziów oraz prezesów sądów, a także decyduje o ich odpowiedzialności dyscyplinarnej lub odwołaniu. Biuro Prokuratury (DORH) jest autonomicznym, niezależnym organem sądowym, działającym głównie jako prokuratura i kierowanym przez Prokuratora Generalnego 3 . Uprawnienia w zakresie powoływania i kariery prokuratorów państwowych oraz zarządzania Biurem należą do Państwowej Rady Prokuratorów i Prokuratora Generalnego 4 . Państwowa Rada Prokuratorów jest niezależnym organem samorządowym, którego zadaniem jest zapewnienie autonomii i niezależności Biura Prokuratury. Między innymi wybiera ona i powołuje prokuratorów państwowych oraz zastępców prokuratorów państwowych, a także decyduje o ich odpowiedzialności dyscyplinarnej lub odwołaniu. Chorwacka Izba Adwokacka jest niezależną, samorządną organizacją zawodową.

Niezależność

Poziom postrzeganej niezależności sądów zarówno wśród przedsiębiorstw, jak i ogółu społeczeństwa, pozostaje bardzo niski. W 2020 r. poziom postrzeganej niezależności sądów wśród ogółu społeczeństwa nadal był najniższy w UE (tylko 24 % postrzega niezależność sądów jako dość dobrą i bardzo dobrą), chociaż w porównaniu z 2019 r. uległ poprawie 5 . W tym samym okresie ponownie pogorszyło się postrzeganie niezależności sądów przez przedsiębiorstwa (odsetek przedsiębiorstw postrzegających niezależność sądów jako dość dobrą lub bardzo dobrą spadł z 18 % do 16 %), chociaż miejsce Chorwacji w rankingu poprawiło się do drugiego od końca w UE 6 . Z innego badania przeprowadzonego wśród przedsiębiorstw wynika, że od lat 2014–2015 poziom postrzeganej niezależności stale się zmniejsza i pozostaje najniższy wśród państw członkowskich 7 . Zgodnie z badaniem Eurobarometr 2020 głównym powodem wskazywanym przez ogół społeczeństwa w związku z postrzeganym brakiem niezależności sądów i niezawisłości sędziów jest wrażenie ingerencji lub presji ze strony rządu i polityków 8 . Głównym powodem podawanym przez przedsiębiorstwa jest wrażenie ingerencji lub presji wynikającej z interesów gospodarczych lub innych szczególnych interesów, a następnie wrażenie ingerencji lub presji ze strony rządu i polityków 9 . Ponieważ ostatnie kompleksowe badanie uczestników postępowań sądowych lub przedstawicieli zawodów prawniczych przeprowadzono w 2015 r., brak jest najnowszych danych, w których bardziej szczegółowo zbadano by konkretne przyczyny utrzymującego się wśród poszczególnych zainteresowanych stron niskiego poziomu postrzeganej niezależności sądów w odniesieniu do chorwackiego systemu wymiaru sprawiedliwości 10 .

Państwowa Rada Sądownictwa i Państwowa Rada Prokuratorów stoją w obliczu wyzwań wynikających ze zmian, które ograniczyły ich rolę w wyborze sędziów i prokuratorów państwowych. W 2018 r. 11 zmieniono ustawę o Państwowej Radzie Sądownictwa 12 oraz ustawę o Państwowej Radzie Prokuratorów 13 . Zmiany te zostały spowodowane orzeczeniem wydanym w 2018 r., w którym Trybunał Konstytucyjny 14 stwierdził, że Państwowa Rada Sądownictwa nie przedstawiła wystarczającego uzasadnienia decyzji o powołaniu sędziego do innego sądu 15 . Stanowiska sędziowskie i prokuratorskie są obsadzane w procesie opartym na zasługach, na podstawie systemu punktacji, który uwzględnia dwa elementy. Pierwszym z nich jest albo ostateczny wynik kandydata w Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, albo – w przypadku powołania do innego sądu dotychczasowego sędziego – ocena pracy w roli sędziego. Drugim elementem jest rozmowa kwalifikacyjna przed odpowiednią Radą. Jak zauważył Trybunał Konstytucyjny, kandydatów, którym przyznano mniejszą liczbę punktów, nadal można było jednak wybierać bez odpowiedniego uzasadnienia. Deklarowanym celem zmian z 2018 r. było zwiększenie obiektywności i przejrzystości procedury powoływania poprzez m.in. zmniejszenie liczby punktów, jakie każda Rada może przyznać kandydatom na podstawie rozmowy kwalifikacyjnej 16 . Zmiany ograniczyły jednak możliwość wyróżniania kandydatów przez Rady poprzez przyznawanie punktów po rozmowie kwalifikacyjnej. Ograniczyły one również wybór kandydatów, z którymi Rady mogą przeprowadzić rozmowę kwalifikacyjną. Łącznym efektem tych zmian było zmniejszenie roli Rad w doborze kandydatów na stanowiska sędziowskie lub prokuratorskie. Skutki tych zmian można było dostrzec w niektórych procedurach powoływania w 2019 i 2020 r., kiedy to Rady musiały stawić czoła wyzwaniom związanym z próbą uniknięcia ograniczenia procedury powoływania do mechanicznego liczenia punktów 17 . Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego skłoniło Państwową Radę Sądownictwa i Państwową Radę Prokuratorów do refleksji nad tym, jak poprawić rozumowanie w ich decyzjach i opiniach, w tym poprzez wyraźniejsze określenie kryteriów, jakie należy wziąć pod uwagę przy przydzielaniu punktów podczas rozmowy kwalifikacyjnej. Możliwość dalszej poprawy jakości pracy obu Rad, w tym poprzez stosowanie najlepszych praktyk w zakresie powoływania sędziów wypracowanych wśród Rad Sądownictwa, jest jednak bardziej pracochłonna, a zatem zależy od dostępności wystarczających zasobów finansowych i ludzkich 18 . W związku z tym należy zauważyć, że obie Rady stoją przed poważnymi wyzwaniami związanymi z zasobami, a ich zdolności administracyjne są bardzo małe pomimo zwiększenia zasobów finansowych 19 .

Weryfikacja oświadczeń o stanie majątkowym sędziów i prokuratorów państwowych nadal stanowi wyzwanie dla Państwowej Rady Sądownictwa i Państwowej Rady Prokuratorów. W zmianach w ustawie o Państwowej Radzie Sądownictwa w 2018 r. oraz w nowej ustawie o Państwowej Radzie Prokuratorów w 2018 r. przewidziano internetowy system składania oświadczeń o stanie majątkowym przez urzędników sądowych. Platforma internetowa ma służyć zwiększeniu integralności i przejrzystości, zapobieganiu konfliktom interesów, a także wzmocnieniu zaufania publicznego do systemu wymiaru sprawiedliwości. Publikacja informacji o składnikach majątku sędziów i prokuratorów państwowych, która ma nastąpić w trakcie 2020 r., została opóźniona ze względu na konieczność zajęcia się wymogami ochrony danych, na które zwrócił uwagę organ ochrony danych 20 . Planowany system informatyczny do zautomatyzowanej weryfikacji oświadczeń o stanie majątkowym jeszcze jednak nie funkcjonuje. W szczególności nie połączono jeszcze bazy oświadczeń o stanie majątkowym z bazą danych organu podatkowego i ewidencją gruntów 21 . W związku z tym nie jest jeszcze możliwe automatyczne wykrywanie niezgodności między zadeklarowanymi a rzeczywistymi składnikami majątku. W celu zagwarantowania, by Państwowa Rada Sądownictwa i Państwowa Rada Prokuratorów mogły skutecznie i szybko weryfikować oświadczenia, w miarę możliwości jeszcze przed ich publikacją w internecie, potrzebne będzie wsparcie w postaci narzędzi elektronicznych i odpowiednich zasobów ludzkich. Ujawnienie wyłącznie zweryfikowanych i skorygowanych danych jest ważne dla osiągnięcia deklarowanego celu reformy, jakim jest zwiększenie zaufania publicznego do systemu wymiaru sprawiedliwości.

Jakość

Pomimo ciągłych postępów wykorzystanie systemów komunikacji elektronicznej i elektronicznych systemów zarządzania sprawami w sądach jest nadal ograniczone. Technologie informacyjno-komunikacyjne (ICT) stosowane do zarządzania sprawami i komunikacji elektronicznej między sądami i stronami należą do najsłabiej rozwiniętych w UE 22 . Przykładowo nie zawsze jest możliwe skierowanie drogą elektroniczną sprawy do sądu lub otrzymanie tą drogą wezwania do stawiennictwa przed sądem. W ostatnich latach poczyniono dalsze postępy w zakresie systemu ICT do zarządzania sprawami, w tym planowano rozszerzenie jednolitego systemu na sądy administracyjne, które obecnie korzystają ze starszego systemu ICT. Jeżeli chodzi o komunikację elektroniczną między sądami i stronami 23 , możliwość wnoszenia pozwów drogą elektroniczną wprowadzono dotychczas we wszystkich sądach gospodarczych, okręgowych i rejonowych 24 . Pozostaje jednak jeszcze wiele do zrobienia, szczególnie w sądach okręgowych i rejonowych, gdzie poziom wykorzystania narzędzi jest nadal niski w odniesieniu do komunikacji z organem podatkowym i popularyzacji narzędzi wśród przedstawicieli zawodów prawniczych 25 .

Aby odciążyć personel administracyjny sądów i przyspieszyć wydawanie orzeczeń sądowych, w 2019 r. wprowadzono scentralizowane doręczanie pocztowe. Narzędzie to umożliwia elektroniczne przesyłanie dokumentów (podpisanych kwalifikowanym podpisem elektronicznym) z sądów do operatora świadczącego usługi pocztowe w celu dostarczenia ich w formie listu do stron postępowania sądowego (status doręczenia jest aktualizowany w internecie). W maju 2020 r. liczba dokumentów dostarczonych w ramach scentralizowanych doręczeń pocztowych wzrosła do ok. 80 % wszystkich nakazów sądowych w sądach gospodarczych (ok. 28 % w sądach rejonowych), natomiast upowszechnienie w sądach okręgowych pozostało na niskim poziomie 26 .

Państwowa Rada Sądownictwa i Państwowa Rada Prokuratorów, jak również Biuro Prokuratury, zmagają się z wyzwaniami w zakresie zasobów ludzkich. Państwowa Rada Sądownictwa i Państwowa Rada Prokuratorów mają znaczne uprawnienia 27 , ale ich zdolności administracyjne są nadal bardzo ograniczone. Liczba pracowników jest bardzo niewielka, biorąc pod uwagę fakt, że tylko przewodniczący Państwowej Rady Sądownictwa jest w większości zwolniony z obowiązków sądowych (o 75 %), podczas gdy inni sędziowie zasiadający w Radzie są zwolnieni tylko w niewielkiej części (o 20 %) 28 . W latach 2017–2019 zasoby finansowe Państwowej Rady Sądownictwa i Państwowej Rady Prokuratorów wzrosły odpowiednio o 25 % i 28 %. Ze względu na brak środków finansowych w 2020 r. Państwowa Rada Sądownictwa zatrudniła jednak tylko pięciu urzędników, mimo że plan zatrudnienia przewidywał zatrudnienie do jedenastu urzędników. W Państwowej Radzie Prokuratorów pracuje zaledwie trzech urzędników (plan zatrudnienia przewiduje dziesięciu urzędników). Z uwagi na brak wystarczających zasobów ludzkich Państwowa Rada Prokuratorów ma trudności w opracowaniu strategicznego podejścia do poprawy ogólnej jakości Biura Prokuratury 29 . Brak zasobów w obu Radach stanowi poważne wyzwanie, szczególnie w związku ze zbliżającą się publikacją informacji o składnikach majątku oraz koniecznością weryfikacji informacji przekazanych przez 1 712 sędziów i 635 prokuratorów państwowych 30 . Jeżeli chodzi o Biuro Prokuratury, zwiększono zasoby ludzkie (o nowych zastępców prokuratorów państwowych i stażystów). Nadal trudno jest jednak przyciągnąć wykwalifikowanych kandydatów na wyspecjalizowanych śledczych ds. finansowych ze względu na niekonkurencyjne warunki zatrudnienia 31 . Brak specjalistów ds. finansowych ma negatywny wpływ na zdolność Biura Prokuratury do zwalczania przestępstw gospodarczych i finansowych, ponieważ zadaniem tych śledczych miało być pomaganie prokuratorom państwowym w analizowaniu złożonych danych finansowych. Biuro Prokuratury zaproponowało rządowi podwyższenie wynagrodzeń przyszłych śledczych ds. finansowych 32 .

Kolejne reformy mapy sądownictwa, ostatnie w 2019 r., przyczyniły się do wyrównania obciążenia pracą sędziów i do poprawy efektywności. Reforma mapy sądownictwa w 2015 r. poskutkowała ograniczeniem liczby sądów pierwszej instancji i zmianą przydziału spraw odwoławczych do wszystkich sądów drugiej instancji, przy czym niektóre z nich zyskały status szczególnych 33 . W 2019 r. wszystkie sądy ds. wykroczeń zintegrowano z sądami rejonowymi 34 . Reformę uzasadniała tendencja spadkowa w liczbie spraw o wykroczenia w ostatnich latach, co wymagało elastyczności w przydzielaniu sędziów do tych spraw. Nowa reforma mogłaby spowodować przyrost efektywności, ponieważ więcej sędziów mogłoby pracować w obszarach wiążących się z wyzwaniami (np. w sprawach cywilnych). Pod koniec 2019 r. wstrzymano ustanowienie wyspecjalizowanego Wysokiego Sądu Karnego drugiej instancji w następstwie postanowienia o zastosowaniu środków tymczasowych wydanego przez Trybunał Konstytucyjny, który rozpatruje wniosek o kontrolę zgodności z konstytucją zmian ustanawiających ten Sąd 35 .

Publikacja wyroków sądów pierwszej i drugiej instancji jest wciąż bardzo ograniczona. Odsetek wyroków publikowanych w internecie jest najniższy w UE 36 . Zmodernizowany system ICT jest w stanie przetwarzać większą liczbę wyroków. Publikacja w internecie pozostaje jednak bardzo ograniczona, ponieważ wyroki nie są systematycznie przygotowywane (np. anonimizowane) i przesyłane na platformę. Ponadto odczyt maszynowy publikowanych orzeczeń, który pozwoliłby na rozwój usług dla uczestników postępowań sądowych opartych na rozwiązaniach z zakresu sztucznej inteligencji, plasuje Chorwację na drugim miejscu od końca w UE 37 .

Efektywność

Pomimo postępów w rozwiązywaniu najstarszych spraw Chorwacja wciąż znajduje się wśród państw o najbardziej znaczących zaległościach i najdłuższych postępowaniach w sądach cywilnych i gospodarczych w UE 38 . W 2019 r. średni czas trwania postępowań w sądach pierwszej instancji należał do najdłuższych w UE – około 855 i 735 dni odpowiednio w przypadku procesowych spraw cywilnych i gospodarczych, co stanowi wzrost w porównaniu z 2018 r. 39 Średni czas trwania spraw dotyczących egzekwowania prawa prowadzonych w sądach rejonowych i gospodarczych stale się wydłużał, osiągając 797 dni. Procesowe sprawy cywilne prowadzone przed sądami okręgowymi drugiej instancji trwały jednak średnio tylko 258 dni 40 . Podobnie w Apelacyjnym Sądzie Gospodarczym średni czas trwania procesowych spraw gospodarczych uległ dalszemu skróceniu do 634 dni. W Sądzie Najwyższym rozstrzygnięcie sprawy cywilnej trwało średnio 720 dni. Inicjatywa Ministerstwa Sprawiedliwości mająca na celu rozstrzygnięcie spraw toczących się od co najmniej 10 lat, opracowana we współpracy z prezesami sądów, którzy dobrowolnie przygotowują plany działania, była kontynuowana z dobrymi wynikami. W latach 2016–2019 liczba takich spraw zmniejszyła się o około 50 % 41 . Nadal zmniejszała się liczba zaległych spraw gospodarczych, głównie ze względu na poprawę procesów biznesowych inicjowanych przez Apelacyjny Sąd Gospodarczy. Pomimo wzrostu liczby spraw wpływających do tego sądu na koniec 2019 r. liczba zaległości zmniejszyła się o ponad 20 % w porównaniu z 2018 r. Te usprawnienia w prowadzeniu spraw gospodarczych polegają na przydzieleniu pracy proceduralnej pracownikom sądu, co pozwala sędziom skoncentrować się na merytorycznej stronie sprawy. Reforma procesu biznesowego zostaje częściowo rozszerzona na sądy gospodarcze pierwszej instancji. Dalszy postęp w zmniejszaniu zaległości osiągnięto również w sprawach cywilnych we wszystkich instancjach, lecz sądy rejonowe stoją obecnie w obliczu wyjątkowego napływu spraw dotyczących kredytów związanych z frankiem szwajcarskim 42 i niewypłacalnością osób fizycznych 43 .

Zmiany w postępowaniu karnym mają na celu zwiększenie efektywności systemu sądownictwa karnego, w którym problemem wciąż są znaczne zaległości i długie postępowania. W 2019 r. zaległości i długość postępowań zwiększyły się w sprawach prowadzonych w sądach rejonowych i okręgowych pierwszej instancji (średnio odpowiednio do 678 i 930 dni). Wzrost ten wynikał częściowo z tego, że pierwszeństwo w rozstrzyganiu nadano najstarszym sprawom, co wydłużyło średni czas trwania rozstrzygniętych spraw. W Sądzie Najwyższym rozstrzygnięcie sprawy karnej trwało jednak w 2019 r. średnio tylko 138 dni. Odnotowany brak dyscypliny proceduralnej ze strony adwokatów w postępowaniu sądowym o zatwierdzenie aktu oskarżenia często prowadzi do znacznych opóźnień 44 . Zmiany do ustawy o postępowaniu karnym z grudnia 2019 r. mają na celu przyspieszenie postępowania przed komisją oskarżycielską i całego postępowania karnego. 45 W 2019 r. Biuro Prokuratury rozpatrzyło więcej spraw karnych niż otrzymało (wskaźnik zamykanych spraw – 102 %), co zmniejszyło zaległości o prawie 23 % 46 .

II.Ramy antykorupcyjne 

Chorwacja opracowała ramy prawne i polityczne służące promowaniu uczciwości i zapobieganiu korupcji w sektorze publicznym i w tym celu stworzyła sieć podmiotów, które przyczyniają się do kształtowania polityki we wszystkich organach rządu. Chorwacja posiada wyspecjalizowaną prokuraturę, której zadaniem jest ściganie korupcji i przestępczości zorganizowanej, Urząd ds. Przeciwdziałania Korupcji i Przestępczości Zorganizowanej (USKOK) 47 , a także wyspecjalizowany wydział policji w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych, Krajowy Urząd Policji ds. Zwalczania Korupcji i Przestępczości Zorganizowanej (PNUSKOK). Ten ostatni jest odpowiedzialny za zapobieganie złożonym przestępstwom korupcyjnym, ich wykrywanie i ściganie.

W publikowanym przez Transparency International wskaźniku postrzegania korupcji w 2019 r. Chorwacja uzyskała wynik 47/100 punktów, plasując się na 18. miejscu wśród państw członkowskich UE i na 63. miejscu na świecie. Chorwacja należy również do państw członkowskich o najgorszych wynikach w badaniu Eurobarometr z 2020 r. dotyczącym postrzegania korupcji przez obywateli 48 . 97 % Chorwatów twierdzi, że korupcja w ich państwie jest powszechna (średnia UE wynosi 71 %), a 54 % respondentów czuje się nią bezpośrednio dotkniętych w swoim codziennym życiu (średnia UE – 26 %). Jeżeli chodzi o przedsiębiorstwa, 91 % uznaje korupcję za powszechne zjawisko (średnia UE wynosi 63 %), a 57 % uważa, że korupcja stanowi problem przy prowadzeniu działalności (średnia UE – 37 %). Ponadto 28 % respondentów uważa, że ściganie korupcji jest wystarczająco skuteczne, aby odstraszyć ludzi od takich praktyk (średnia UE wynosi 36 %), 16 % przedsiębiorstw uważa natomiast, że osoby fizyczne i przedsiębiorstwa przyłapane na próbie przekupstwa urzędnika wyższego szczebla podlegają odpowiedniej karze (średnia UE – 31 %) 49 .

W znacznej mierze funkcjonują już ramy prawne. W kodeksie karnym penalizacji podlegają różne rodzaje korupcji oraz przewidziano w nim konkretne kary, sankcje i środki, takie jak konfiskata lub zajęcie. Zgodnie z ustawą o rządzie wobec członków rządu nie można jednak wszcząć postępowania w sprawie popełnienia przestępstwa, za które przewiduje się karę do pięciu lat pozbawienia wolności, bez uprzedniej zgody samego rządu 50 . GRECO oświadczyła, że konieczny jest przegląd systemu immunitetów politycznych dla członków rządu, ponieważ jest on zbyt daleko idący oraz musi wykluczać przestępstwa związane z korupcją, aby nie dopuścić do sytuacji, w której stanowiłby on przeszkodę w ściganiu korupcji na dużą skalę 51 . W lipcu 2020 roku rząd ogłosił, że zaproponuje zniesienie systemu immunitetów dla członków rządu 52 .

Strategia antykorupcyjna na lata 2015–2020 koncentruje się przede wszystkim na zapobieganiu korupcji. Strategia składa się z siedmiu celów horyzontalnych, a jednym z jej głównych założeń jest „integralność systemu politycznego i administracji”. Strategii nadrzędnej towarzyszyły trzy bardziej szczegółowe dwuletnie plany działania. Były one ukierunkowane przede wszystkim na inicjatywy edukacyjne i szkoleniowe oraz na opracowanie poradników, jak również na planowanie specjalnych aktów prawnych. Zarówno plan na lata 2015–2016, jak i na lata 2017–2018 został częściowo wdrożony, a z ocen wynika, że 88 % działań planowanych na 2019 r. zostało wdrożonych lub częściowo zrealizowanych 53 . Niektóre kluczowe inicjatywy ustawodawcze i inicjatywy w zakresie integralności były jednak opóźnione 54 . W maju 2019 r. rząd przyjął program antykorupcyjny dla przedsiębiorstw państwowych na lata 2019–2020, w którym skoncentrowano się na intensyfikacji wewnętrznego i zewnętrznego nadzoru nad przedsiębiorstwami państwowymi, w których większościowy udział posiada państwo, oraz ustanowiono przejrzyste kryteria oceny efektywności działalności gospodarczej. Inne środki są ukierunkowane na sformułowanie jasnych zasad mianowania członków zarządu i rady nadzorczej oraz na wzmocnienie mechanizmów zapobiegania konfliktom interesów 55 . Rzekomo kilka podmiotów nie wdrożyło proponowanej zasady polegającej na wprowadzeniu urzędników ds. zgodności z przepisami i etyki w celu zwiększenia przejrzystości i efektywności w przedsiębiorstwach państwowych 56 . W dniu 18 września 2020 r. Minister Sprawiedliwości i Administracji Publicznej ogłosił nową strategię antykorupcyjną na lata 2021–2030 57 .

Ustanowiono sieć podmiotów odpowiedzialnych za tworzenie polityki antykorupcyjnej we wszystkich organach rządu. Ministerstwo Sprawiedliwości jest głównym organem odpowiedzialnym za zapobieganie korupcji, posiadającym specjalną jednostkę koordynującą wdrażanie strategii antykorupcyjnych i związanych z nimi planów działania. Działa ono również jako centralny organ zajmujący się wymianą danych dotyczących zwalczania korupcji 58 . Rada ds. Zapobiegania Korupcji (ang. Council for the Prevention of Corruption) – rządowy organ doradczy złożony z przedstawicieli instytucji publicznych i organizacji pozarządowych – oraz Krajowa Rada ds. Monitorowania Wdrażania Strategii Zwalczania Korupcji (ang. National Council for Monitoring the Implementation of the Strategy for Combating Corruption) składają sprawozdania parlamentowi dwa razy w roku. Oprócz kluczowych organów represyjnych, a mianowicie USKOK-u i PNUSKOK-u, istnieje kilka innych organów, które działają w zakresie zapobiegania korupcji. Należą do nich: Ministerstwo Administracji Publicznej, Państwowy Urząd Kontroli (ang. State Audit Office), Biuro ds. przeciwdziałania praniu pieniędzy (ang. Anti-Money Laundering Office), Komisja ds. zapobiegania konfliktom interesów (ang. Commission for the Prevention of Conflicts of Interest) oraz Państwowa Komisja Nadzoru nad Postępowaniami o Udzielenie Zamówień Publicznych (ang. State Commission for Supervision of Public Procurement Procedures).

Istnieją przepisy dotyczące zapobiegania konfliktom interesów, chociaż należy zwrócić uwagę na ich wdrożenie i wyraźnie określić uprawnienia organu nadzorczego. Ustawa o zapobieganiu konfliktom interesów zawiera szczegółowe przepisy dotyczące konfliktów interesów, niezgodności, prezentów i oświadczeń majątkowych. Określono w niej ogólne zasady działania w ramach sprawowania urzędu publicznego, w tym przez osoby, którym powierzono najwyższe funkcje wykonawcze. Na mocy ustawy główną rolę przyznaje się niezależnej Komisji ds. Rozwiązywania Konfliktów Interesów („Komisja ds. konfliktów interesów”, ang. Commission for the Resolution of Conflicts of Interest), która nadzoruje wdrażanie ustawy, weryfikuje oświadczenia majątkowe i prowadzi szkolenia 61 . Komisja ds. konfliktów interesów może wszczynać postępowania w sprawie konfliktów interesów i stwierdzać, czy dane działanie stanowi naruszenie prawa. Może ona nałożyć sankcje, takie jak upomnienie lub zatrzymanie części miesięcznego wynagrodzenia urzędnika. Ponadto Komisja ds. konfliktów interesów odegrała aktywną rolę w przestrzeganiu przepisów ustawy o zapobieganiu konfliktom interesów, w szczególności w odniesieniu do wysokich urzędników sprawujących funkcje wykonawcze. Chociaż może ona nakładać kary administracyjne z tytułu nieprzestrzegania przepisów, jej zdolność do weryfikacji informacji i egzekwowania decyzji wydaje się ograniczona brakiem pełnego dostępu do informacji i brakiem współpracy ze strony urzędników. W wyniku kontroli sądowej decyzje Komisji ds. konfliktów interesów zostały unieważnione, w szczególności w odniesieniu do wysokich urzędników sprawujących funkcje wykonawcze. Poprzednie decyzje wywołały również krytykę ze strony rządu, co skłoniło Komisję ds. konfliktów interesów i organizacje pozarządowe do powiadomienia Rady Europy o coraz częstszym nieprzestrzeganiu jej decyzji 62 . Jeżeli chodzi o kontrolę oświadczeń majątkowych, Komisja ds. konfliktów interesów w swoich działaniach jest uzależniona od współpracy z władzami. GRECO wydała również kilka zaleceń dotyczących roli tej Komisji. Obejmują one poprawę możliwości uzyskiwania informacji niezbędnych do weryfikacji oświadczeń majątkowych, przegląd dostępnych sankcji za naruszenia ustawy o zapobieganiu konfliktom interesów w celu zapewnienia odpowiednich konsekwencji oraz umożliwienie skutecznej weryfikacji oświadczeń majątkowych. GRECO zaleciła również wprowadzenie wymogu ujawniania informacji ad hoc w przypadku wysokich urzędników sprawujących funkcje wykonawcze w sytuacjach konfliktów interesów prywatnych z funkcjami urzędowymi 63 . Chociaż władze zwiększyły budżet Komisji ds. konfliktów interesów i planują wprowadzić zmiany do ustawy o zapobieganiu konfliktom interesów w 2020 r., Komisja Europejska podkreśla znaczenie zapewnienia Komisji ds. konfliktów interesów wystarczających uprawnień do nakładania odstraszających sankcji i pełnienia jej podstawowej roli zapobiegawczej; znaczenie to zostało także podkreślone w ocenach międzynarodowych 64 . Chorwacja planuje wprowadzić zmiany do ustawy o zapobieganiu konfliktom interesów, a Ministerstwo Administracji powołało grupę roboczą w celu przygotowania tego projektu wniosku.

Chociaż istnieją środki mające na celu zapobieganie korupcji na szczeblu lokalnym, odpowiednie mechanizmy nadzoru i egzekwowania prawa są nadal słabe. Chorwacja ustanowiła ramy regulujące zapobieganie konfliktom interesów urzędników państwowych i lokalnych, obejmujące specjalne akty prawne. Ustawa o urzędnikach służby cywilnej i pracownikach terytorialnej i regionalnej administracji samorządowej ma zastosowanie do urzędników lokalnych zatrudnionych w organach zarządzających jednostkami samorządu terytorialnego i regionalnego. W ustawie tej nie zakazuje się wprawdzie prowadzenia prywatnych interesów, zabrania się jednak nadużywania urzędu z powodu nierozwiązanych konfliktów interesów i ustanawia się sankcje za ich nieprzestrzeganie. Mimo to zdecydowana większość przypadków korupcji występuje na szczeblu lokalnym lub okręgowym. Z badań Eurobarometr wynika, że obawy dotyczące konfliktów interesów utrzymują się zarówno na szczeblu lokalnym, jak i na szczeblu przedsiębiorstw państwowych i kontrolowanych, z których wiele jest własnością gmin lub jest kontrolowanych przez gminy 65 . Obecny zakres przepisów dotyczących konfliktów interesów nie obejmuje jednak prezesów i członków zarządów spółek, w których samorząd terytorialny ma większościowy udział, a także prezesów i członków zarządów spółek, które są w większości własnością tych spółek. Chorwacja planuje jednak wprowadzić zmiany do ustawy o zapobieganiu konfliktom interesów, a Ministerstwo Administracji powołało grupę roboczą do przygotowania tego projektu wniosku. Ponadto obecna ustawa o samorządzie terytorialnym i regionalnym daje lokalnym urzędnikom znaczną swobodę w podejmowaniu decyzji o zbyciu aktywów i środków finansowych w wysokości do jednego miliona kun (HRK) oraz pod względem powoływania członków zarządów publicznych przedsiębiorstw lokalnych, pozostawiając znaczne pole do korupcji. Na szczeblu regionalnym 17 żupanii utworzyło niedawno własne komisje antykorupcyjne, a niektóre przyjęły wewnętrzne plany działania na rzecz zwalczania korupcji i opracowania kodeksów postępowania dla urzędników na szczeblu regionalnym.

Ochronę sygnalistów wprowadzono ustawą z lipca 2019 r. o ochronie osób zgłaszających nieprawidłowości. Ustawa ta ma szeroki zakres stosowania, który wykracza poza obszar korupcji i obejmuje naruszenia przepisów ustawowych i wykonawczych oraz działania stanowiące zagrożenie dla interesu publicznego. Organem odpowiedzialnym za zewnętrzne zgłaszanie nieprawidłowości jest Rzecznik Praw Obywatelskich. Zgodnie z nowym mandatem rzecznik otrzymał dodatkowe środki z budżetu państwa na działania promocyjne 69 . W Ministerstwie Sprawiedliwości prowadzone są również szkolenia dla urzędników odpowiedzialnych za wdrażanie ustawy; planowana jest też kampania medialna. W całej UE Chorwacja odnotowała jednak w 2019 r. największy od 2017 r. wzrost liczby obywateli wskazujących na brak ochrony sygnalistów jako główną przyczynę niezgłoszenia przypadków korupcji (39 %, + 10 punktów procentowych od 2017 r.) 70 .

Pomimo negatywnego postrzegania wyspecjalizowane urzędy wypracowały spójne wyniki w ściganiu korupcji. W kwietniu 2019 r. Ministerstwo Sprawiedliwości powołało grupę roboczą ds. opracowania zmian do ustawy o Urzędzie ds. Przeciwdziałania Korupcji i Przestępczości Zorganizowanej. Zmiany te mają na celu zwiększenie efektywności ścigania przestępczości zorganizowanej i korupcji, a także dostosowanie tej ustawy do innych odpowiednich przepisów krajowych i jej harmonizację z tymi przepisami 71 . Zarówno USKOK, jak i PNUSKOK osiągnęły wyniki w zakresie prowadzenia dochodzeń i ścigania przestępstw związanych z korupcją na dużą skalę 72 . Zgodnie ze sprawozdaniem rocznym prokuratury w 2019 r. do USKOK wpłynęło łącznie 1 365 skarg karnych 73 , z czego 1 003 (około 73 %) dotyczyły korupcji. Wśród tych skarg 879 (ok. 88 %) dotyczyło nadużycia władzy i autorytetu, a 124 (ok. 12 %) – korupcji w wąskim znaczeniu tego słowa. W 2019 r. wniesiono akty oskarżenia przeciwko 109 osobom. W 2019 r. USKOK otrzymał i rozstrzygnął większą liczbę spraw, a liczba nierozwiązanych spraw zmniejszyła się w porównaniu z 2018 r. W 2019 r. około 90 % postępowań przygotowawczych prowadzonych przez prokuratorów USKOK-u trwało do 6 miesięcy, a czas trwania postępowania skrócił się z 12 miesięcy w 2016 r. 74 Pomimo osiągnięć wyspecjalizowanych służb i niedawnych wzmocnień brak wyroków skazujących i ograniczone zasoby ludzkie, w szczególności w odniesieniu do wyspecjalizowanych urzędników śledczych, osłabiają działania na rzecz zwalczania korupcji. Chociaż w sprawach dotyczących przestępczości zorganizowanej i korupcji prowadzonych jest wiele postępowań przygotowawczych i wnosi się wiele aktów oskarżenia, zarówno Biuro Prokuratury (DORH), jak i USKOK napotykają problemy związane z nieskutecznością systemu wymiaru sprawiedliwości, gdzie długotrwałe postępowania sądowe i odwołania często utrudniają zamknięcie spraw. Ponadto sprawy o dużym znaczeniu dla byłych wysokich urzędników pozostają nierozwiązane i podlegają długotrwałym procedurom. W związku z tym 80 % respondentów badania Eurobarometru uważa, że nie prowadzi się odpowiedniej liczby postępowań w sprawach dotyczących korupcji na dużą skalę, a 74 % respondentów uważa, że wysiłki rządu w walce z korupcją nie są skuteczne (średnia UE wynosi 53 %) 75 .

III.Pluralizm mediów

Wolność wypowiedzi i swobodny dostęp do informacji są zapisane w konstytucji, a pluralizm mediów jest zapewniony różnymi przepisami. Organ regulacyjny ds. mediów (Agencja ds. Mediów Elektronicznych; AEM, ang. Agency for Electronic Media) jest niezależnym organem ustanowionym na mocy prawa. Przepisy dotyczące przejrzystości nakładają na przedsiębiorstwa obowiązek zgłaszania danych dotyczących własności do AEM i publikowania ich w Dzienniku Urzędowym Republiki Chorwacji. Dostęp do informacji jest zagwarantowany przepisami prawa. Ochrona dziennikarzy nie jest szczegółowo uregulowana w przepisach, a zastosowanie mają mechanizmy dostępne dla wszystkich obywateli 76 .

Organ regulacyjny ds. mediów jest z mocy prawa podmiotem niezależnym. W ustawie o mediach elektronicznych 77  określono szczegółowo kompetencje Agencji ds. Mediów Elektronicznych, jej uprawnienia w zakresie sankcji oraz mechanizmy odwoławcze od decyzji. Organ regulacyjny posiada osobowość prawną. Siedmiu członków Rady Agencji, w tym jej przewodniczący pełniący funkcję szefa AEM, jest powoływanych przez parlament na podstawie zalecenia rządu w następstwie publicznego zaproszenia do wyrażenia zainteresowania. Po upływie pięcioletniej kadencji członek rady może ponownie ubiegać się o to samo stanowisko. Zawieszenie i odwołanie może nastąpić z powodu niezdolności do pełnienia funkcji, niekompetencji lub innych ważnych powodów związanych z daną osobą. Decyzję podejmuje parlament na wniosek rządu. Fakt, że możliwe jest ponowne mianowanie członków rady na kilka kadencji i że większość parlamentarna ma istotny wpływ na powołanie organu decyzyjnego AEM, może w praktyce wpływać na niezależność polityczną organu regulacyjnego, co podkreślają niektóre zainteresowane strony i monitor pluralizmu mediów z 2020 r. 78 . W tym ostatnim oceniono, że niezależność i skuteczność organu ds. mediów podlega średniemu ryzyku  79 Jak wyjaśniono podczas wizyty w państwie, budżet AEM opiera się na dochodach z działalności Agencji, co przyczynia się do jej niezależności. AEM zapewnia wysoki poziom przejrzystości, publikując w internecie swoje decyzje, protokoły z posiedzeń i sprawozdanie roczne. Ponadto decyzje AEM są publikowane w Dzienniku Urzędowym Republiki Chorwacji.

Aby zapewnić przejrzystość w zakresie własności mediów, dostawcy usług medialnych muszą co roku dostarczać Agencji ds. Mediów Elektronicznych szczegółowe sprawozdania na temat własności i zmian we własności. Zgodnie z ustawą o mediach elektronicznych sprawozdania muszą zawierać dane dotyczące bezpośrednich i pośrednich właścicieli oraz procentowy udział w akcjach lub udziałach 80 . Informacje na temat własności są również podawane do wiadomości publicznej w Dzienniku Urzędowym Republiki Chorwacji, a ustawa przewiduje sankcje w przypadku niezłożenia sprawozdania. Partie polityczne lub politycy nie są wyraźnie wyłączeni z własności mediów na mocy prawa. W monitorze pluralizmu mediów z 2020 r. wyrażono obawę, że identyfikacja właściciela rzeczywistego pozostaje problematyczna oraz oceniono, że przejrzystość własności mediów podlega średniemu ryzyku 81 . Proponowana nowa ustawa o mediach elektronicznych przewiduje, że informacje dotyczące własności będą musiały być ujawniane poprzez dostarczenie wyciągu z rejestru właścicieli rzeczywistych.

Przydział reklamy państwowej jest regulowany w odniesieniu do administracji państwowej i podmiotów w przeważającej mierze należących do państwa. Ustawa o mediach elektronicznych stanowi, że administracja państwowa jest zobowiązana do wykorzystywania 15 % swoich rocznych środków finansowych, które przeznaczono na promocję jej usług lub działalności, na reklamę w programach audiowizualnych i radiowych regionalnych lub lokalnych nadawców telewizyjnych lub radiowych. Organy państwowe są zobowiązane do corocznego informowania AEM o działalności reklamowej 82 .

Dostęp do informacji jest zagwarantowany przepisami prawa, ale proces ten wydaje się powolny. Komisarz ds. Informacji jest niezależnym organem, który chroni i wdraża ustawę o dostępie do informacji. Mimo że prawo dostępu do informacji jest zagwarantowane ustawą od 2003 r., sytuacja uległa poprawie dzięki ustawie o dostępie do informacji oraz dzięki powołaniu w 2013 r. pierwszego Komisarza ds. Informacji. Komisarz zapewnia ochronę prawną w odniesieniu do prawa dostępu do informacji publicznych i ich ponownego wykorzystania (otwarte dane), monitoruje promowanie prac prowadzonych przez organy i podnosi świadomość społeczną. Ma stosunkowo niewielkie biuro (17 pracowników). Zgodnie z wymogami ustawy o dostępie do informacji, każdy organ publiczny musi powołać urzędnika ds. informacji, który będzie zajmował się wnioskami o udzielenie informacji 83 . Wprowadzenie uprawnień w zakresie przyznawania sankcji bezpośrednich przyczyniłoby się do przeciwdziałania naruszeniom. Komisarz może składać wnioski o wszczęcie postępowania w sprawie wykroczenia i wydanie nakazów w związku z popełnieniem wykroczenia 84 . W 2019 r. ponad połowa odwołań wniesionych do Komisarza ds. Informacji została złożona z powodu nierozpatrzenia przez organy wniosków o dostęp do informacji w przewidzianych prawem terminach 85 . Komisarz ds. Informacji wydał sprawozdanie 86 , w którym wyraził obawy związane z wdrożeniem ustawy o prawie dostępu do informacji 87 . Zgodnie z monitorem pluralizmu mediów z 2020 r. dostęp do informacji „jest realizowany głównie poprzez mechanizmy odwoławcze i bezpośrednie zaangażowanie Komisarza ds. Informacji” 88 .

Ramy ochrony dziennikarzy zapewniają gwarancje bezpieczeństwa za pośrednictwem kilku aktów ustawodawczych. Ustawa o mediach 89 odnosi się do wolności słowa i pluralizmu mediów. W kontekście wolności redakcyjnej dziennikarze mają prawo do wyrażania swoich opinii i niewykonywania swoich zadań, jeśli byłoby to sprzeczne z zasadami zawodu dziennikarza. W takim przypadku nie można zmienić umowy o pracę ze szkodą dla nich. Ponadto dziennikarze nie muszą ujawniać swoich źródeł, chyba że sąd właściwy nakaże ich ujawnienie ze względów bezpieczeństwa narodowego. Dotyczy to zarówno informacji już opublikowanych, jak i tych, które mają być opublikowane 90 .

Dziennikarze zmagają się z licznymi groźbami w internecie, w tym z kampaniami oszczerstw, nawoływaniem do nienawiści, groźbami śmierci i groźbami ataków fizycznych 91 . Jak wynika z kilku sprawozdań oraz informacji od zainteresowanych stron, często nie wywołują one w odpowiednim czasie reakcji ze strony organów 92 . W samym kodeksie karnym przewidziano pewne gwarancje w zakresie wolności słowa i dziennikarstwa, ponieważ uznano w nim „naruszenie wolności myśli i wypowiedzi” oraz „zastraszanie” za przestępstwa karne 93 . Wobec samych dziennikarzy również toczą się jednak postępowania sądowe, często ze skutkiem zastraszającym 94 . W 2019 r. złożono ponad 1 000 pozwów sądowych przeciwko dziennikarzom 95 . Podczas gdy większość spraw to sprawy cywilne dotyczące „wniosków o przyznanie kompensaty za rzekomo doznaną krzywdę”, niektóre z nich to sprawy karne. Ta fala pozwów 96 była przedmiotem zawiadomienia przekazanego platformie Rady Europy i została zaklasyfikowana jako „związana z prześladowaniem dziennikarzy” 97 . W Chorwacji wśród przewidzianych sankcji za zniesławienie stosuje się karę pozbawienia wolności, natomiast z kodeksu karnego usunięto w 2019 r. przestępstwo silnego piętnowania 98 .

IV.Inne kwestie instytucjonalne związane z mechanizmami kontroli i równowagi

Chorwacja posiada jednoizbowy, parlamentarny system rządów, w którym Trybunał Konstytucyjny może przeprowadzać kontrolę zgodności z konstytucją ex post, w tym w konkretnych przypadkach na podstawie skargi konstytucyjnej. Każdy poseł do parlamentu lub członek rządu może złożyć projekt ustawy. Oprócz systemu wymiaru sprawiedliwości istotną rolę w systemie mechanizmów kontroli i równowagi odgrywają również Rzecznik Praw Obywatelskich, który jest odpowiedzialny za promowanie i ochronę praw i wolności człowieka, Komisarz ds. Informacji oraz Rzecznik ds. Równości Płci, który pełni funkcję organu ds. równości.

Pomimo istnienia specjalnych mechanizmów aktywność obywatelska jest nadal stosunkowo niewielka. Rządowe Biuro Legislacyjne (GLO, ang. Government Legislation Office) koordynuje konsultacje publiczne i zarządza portalem e-konsultacje. Większość instytucji opiera się wyłącznie na konsultacjach internetowych, a nie na łączeniu kilku metod konsultacji 99 . Angażowanie zainteresowanych stron za pośrednictwem platformy e-konsultacji e-Savjetovanja jest powszechne, a liczba konsultacji rośnie 100 . Konsultacje są jednak często niskiej jakości, a liczba otrzymanych uwag wciąż jest mała. Z analizy Komisarza ds. Informacji wynika, że w 2019 r. wzrosła liczba skarg związanych z konsultacjami publicznymi 101 . Wynikało to z faktu, że konsultacje nie były prowadzone, trwały krócej niż 30 dni lub że nie opublikowano planów konsultacji albo sprawozdania z przeprowadzonych konsultacji. W 2019 r. przeanalizowano łącznie 19 543 uwagi (23 035 w 2018 r.). Spośród nich tylko 16 % uwag zostało w pełni zaakceptowanych, 6 % częściowo, zaś 25 % zostało należycie odnotowanych, 31 % odrzuconych, a 22 % pozostało bez odpowiedzi 102 . Właściwe organy są zobowiązane do prowadzenia internetowych konsultacji publicznych przez okres do 30 dni, a tylko w 40 % wszystkich przypadków konsultacje zostały przeprowadzone w pełnym terminie przewidzianym w ustawie. Mała liczba otrzymanych uwag została również zgłoszona przez partnerów dialogu społecznego, którzy postrzegają konsultacje raczej jako formalne niż merytoryczne 103 .

Polityka regulacyjna została wzmocniona, jednak wciąż istnieją wyzwania. Przyjęcie ustawy o ocenie skutków regulacji w 2017 r. oraz uwzględnienie zaangażowania zainteresowanych stron stanowiło postęp, ale nadal istnieją pewne niedociągnięcia. Chorwacja plasuje się w środkowej trzeciej części wśród państw członkowskich pod względem wykorzystania instrumentów opartych na dowodach, a w dolnej trzeciej części – pod względem jakości regulacji i konsultacji z podmiotami społecznymi i gospodarczymi podczas opracowywania polityki 104 . Podczas gdy oceny skutków regulacji są przeprowadzane głównie przez ministerstwa, Rządowe Biuro Legislacyjne zapewnia szkolenia w zakresie metodyki i opracowywania projektów aktów ustawodawczych. Mandat Rządowego Biura Legislacyjnego ogranicza się do kontroli ocen skutków aktów ustawodawczych. W związku z tym przepisy wykonawcze nie podlegają kontroli. Mimo że władze lokalne i regionalne mają znaczne kompetencje w zakresie przyjmowania przepisów, większość z nich nie posiada zasobów ludzkich ani doświadczenia w skutecznym wdrażaniu polityki regulacyjnej. Doprowadziło to do znacznych różnic w jakości administracji i regulacji na szczeblu lokalnym 105 . Ministerstwo Gospodarki, Przedsiębiorczości i Rzemiosła dokonuje przeglądu wpływu regulacji na małe i średnie przedsiębiorstwa poprzez przeprowadzenie testu MŚP (dla aktów ustawodawczych i przepisów wykonawczych).

Rzecznik Praw Obywatelskich jest odpowiedzialny za promowanie i ochronę praw i wolności człowieka, praworządności i standardów przeciwdziałania dyskryminacji. W 2008 r. instytucji Rzecznika Praw Obywatelskich przyznano „status A” zgodnie z zasadami paryskimi ONZ, który to status został ponownie potwierdzony w 2019 r. 107 Od 2013 r. roczny budżet tej instytucji wzrósł z 1,2 mln EUR do 1,6 mln EUR w 2019 r. 108 W ciągu ostatnich lat zwiększyła się realizacja zaleceń rzecznika 109 . Instytucja ta zyskuje reputację opartej na profesjonalizmie, oporze przed upolitycznieniem i osiągającej dobre wyniki. Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich nie dysponuje jednak odpowiednim potencjałem, zwłaszcza w zakresie nowych uprawnień związanych z sygnalistami, i wymaga dodatkowego wsparcia w zakresie zasobów ludzkich (biuro Rzecznika otrzymało na ten cel dodatkowe środki finansowe). Rzecznik ds. Równości Płci pełni rolę organu ds. równości 110 .

Rząd zamierza wspierać społeczeństwo obywatelskie poprzez przyszły Krajowy Plan Tworzenia i Wspierania Środowiska dla Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego na lata 2020–2026. Jednym z celów tego planu jest dalsza poprawa prawnego, finansowego i instytucjonalnego systemu wsparcia działalności organizacji społeczeństwa obywatelskiego. Obejmowałby on konkretne środki, działania, terminy i organy odpowiedzialne za ich realizację, a także źródła funduszy i wskaźniki służące do pomiaru postępów w realizacji. Przestrzeń społeczeństwa obywatelskiego w Chorwacji uważa się za ograniczoną.  111

Załącznik I: Wykaz źródeł w porządku alfabetycznym*

* Wykaz odpowiedzi otrzymanych w kontekście konsultacji dotyczących sprawozdania na temat praworządności z 2020 r. można znaleźć na (stronie internetowej Komisji).

Bank Światowy, wskaźniki dobrego rządzenia na świecie https://databank.worldbank.org/source/worldwide-governance-indicators .

Biuro Prokuratury (2020), sprawozdanie Biura Prokuratury za 2019 r.

Centrum ds. Pluralizmu i Wolności Mediów (2020), monitor pluralizmu mediów z 2020r. https://cmpf.eui.eu/media-pluralism-monitor/mpm-2020 .

CIVICUS (2020), Croatia country profile. https://monitor.civicus.org/country/croatia/

Dokument roboczy służb Komisji – Country Report Croatia 2019 including an in-depth review on the prevention and correction of macroeconomic imbalances accompanying the document communication from the Commission to the European Parliament, the European Council, the Council, the European Central Bank and the Eurogroup 2019 European Semester: Assessment of progress on structural reforms, prevention and correction of macroeconomic imbalances, and results of in-depth reviews under Regulation (EU) No 1176/2011 (COM(2019) 150 final).

Dyrekcja Generalna ds. Komunikacji (2020), badanie Eurobarometr Flash 482: opinia przedsiębiorców na temat korupcji w UE.

Dyrekcja Generalna ds. Komunikacji (2020), specjalne badanie Eurobarometr 502: korupcja.

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/13/UE z dnia 10 marca 2010 r. w sprawie koordynacji niektórych przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich dotyczących świadczenia audiowizualnych usług medialnych (dyrektywa o audiowizualnych usługach medialnych), Dz.U. L 95, s. 1.

Europejska Federacja Dziennikarzy (2019), Croatian journalists stage protest against abusive lawsuits. https://europeanjournalists.org/blog/2019/03/05/croatian-journalists-stage-protest-against-abusive-lawsuits/ .

Europejska Sieć Rad Sądownictwa (2020), uwagi przekazane na potrzeby sprawozdania na temat praworządności z 2020 r.

Gong (2019), pismo do GRECO: Plenkovic undermines the fight against corruption. https://www.gong.hr/en/good-governance/anti-corruption-policy/letter-to-greco-plenkovic-undermines-the-fight-aga/ .

GRECO (2014), Fourth evaluation round – Evaluation report on Croatia on corruption prevention in respect of members of parliament, judges and prosecutors.

GRECO (2020), Fifth evaluation round – Evaluation report on Croatia on preventing corruption and promoting integrity in central governments (top executive functions) and law enforcement agencies.

Komisarz ds. Informacji (2019), sprawozdanie z wdrożenia ustawy o dostępie do informacji za rok 2018 przedłożone chorwackiemu parlamentowi.

Komisarz ds. Informacji (2020), sprawozdanie z wdrożenia ustawy o dostępie do informacji za rok 2019 przedłożone chorwackiemu parlamentowi.  https://www.pristupinfo.hr/dokumenti-i-publikacije/izvjesca-o-provedbi-zppi/  

Komisja Europejska (2016, 2017, 2018, 2019, 2020), Unijna tablica wyników wymiaru sprawiedliwości.

Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie weryfikacji pełnego stosowania dorobku Schengen przez Chorwację, COM(2019) 497 final.

Ministerstwo Sprawiedliwości (2019), dane dotyczące efektywności sądów.

N1 (2020), Plenković announcing the end of immunity for members of the Government: a relic of the 1990s. http://hr.n1info.com/Video/Info/a529417/Plenkovic-najavio-ukidanje-imuniteta-za-clanove-Vlade-To-je-relikt-devedesetih.html .

OECD (2019), Regulatory policy in Croatia: Implementation is key.

Projekty zmian do ustawy o Państwowej Radzie Sądownictwa. https://www.sabor.hr/sites/default/files/uploads/sabor/2019-01-18/081446/PZ_301.pdf .

Rada Europy, platforma propagująca ochronę dziennikarstwa i bezpieczeństwa dziennikarzy, https://www.coe.int/en/web/media-freedom/the-platform .

Rada Europy: Komitet Ministrów (2016), zalecenie CM/Rec(2016)4 Komitetu Ministrów dla państw członkowskich w sprawie ochrony dziennikarstwa i bezpieczeństwa dziennikarzy i innych podmiotów medialnych.

Reporterzy bez Granic, strona państwa: Chorwacja. https://rsf.org/en/croatia .

Rząd chorwacki (2016–2020), Plan działania na rzecz walki z korupcją.

Rząd chorwacki (2019), Program antykorupcyjny dla większości przedsiębiorstw państwowych na lata 2019–2020.

Rząd chorwacki (2020), streszczenie sprawozdania z realizacji ustawy o prawie dostępu do informacji za rok 2019 https://www.pristupinfo.hr/dokumenti-i-publikacije/izvjesca-o-provedbi-zppi/ . 

Rząd chorwacki (2020), uwagi przekazane na potrzeby sprawozdania na temat praworządności z 2020 r. 

Rzecznik Praw Obywatelskich, roczne sprawozdanie za rok 2013, 2017, 2018 i 2019.

Sąd Najwyższy Chorwacji, wyrok z dnia 12 lutego 2019 r., Rev 2868/2018-2, http://hr.n1info.com/Binary/245/Odluka-Vrhovnog-suda-o-kreditima-u-CHF.pdf .

Sustainable Governance Indicators (2019), Sustainable governance indicators platform 2019. https://www.sgi-network.org/2019/Downloads .

Światowy Sojusz Krajowych Instytucji Praw Człowieka – GANHRI (2019), Report and Recommendations of the Session of the Sub-Committee on Accreditation (SCA) – marzec 2019 r. https://nhri.ohchr.org/EN/AboutUs/GANHRIAccreditation/Documents/SCA%20Report%20March%202019%20-%20EN%20.pdf .

Trybunał Konstytucyjny Chorwacji, wyrok z dnia 17 grudnia 2019 r., U-I-4658/2019 i U-I-4659/2019, https://narodne-novine.nn.hr/clanci/sluzbeni/2019_12_126_2550.html .

Trybunał Konstytucyjny Chorwacji, wyrok z dnia 22 maja 2018 r., U-III-5074/2017.

Trybunał Konstytucyjny Chorwacji, wyrok z dnia 24 czerwca 2020 r., U-III-3053/2018.

Trybunał Konstytucyjny Chorwacji, wyroki z dnia 17 grudnia 2019 r., U-I-4658/2019 i U-I-4659/2019,
https://narodne-novine.nn.hr/clanci/sluzbeni/2019_12_126_2550.html .

Wirtualna wizyta w Chorwacji w kontekście sprawozdania na temat praworządności z 2020 r.

Zalecenie Rady w sprawie krajowego programu reform Chorwacji na 2020 r. oraz zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Chorwację programu konwergencji na 2020 r., ST 8184/20 - COM(2020) 511 final.

Załącznik II: Wizyta w Chorwacji

W czerwcu 2020 r. służby Komisji odbyły spotkania wirtualne z następującymi podmiotami:

·ekspertem akademickim (dr Viktorija Car, profesor nadzwyczajny, Uniwersytet w Zagrzebiu, Wydział Nauk Politycznych, Wydział Mediów i Komunikacji)

·Agencją ds. Mediów Elektronicznych

·Chorwackim Związkiem Dziennikarzy

·Chorwackim Stowarzyszeniem Wydawców Gazet

·Gong

·Rządowym Biurem Stowarzyszeń

·Rządowym Biurem Legislacyjnym

·Komisarzem ds. Informacji

·Ministerstwem Spraw Zagranicznych i Europejskich

·Ministerstwem Sprawiedliwości

·Ministerstwem Administracji Państwowej

·Biurem Rzecznika Praw Obywatelskich

·Państwową Radą Prokuratorów

·Biurem Prokuratury

·Państwową Radą Sądownictwa

* Komisja spotkała się również z następującymi organizacjami w ramach spotkań horyzontalnych:

·Amnesty International

·Civil Liberties Union for Europe

·EuroCommerce

·Europejskie Centrum na rzecz Prawa Organizacji Pozarządowych

·Europejskie Centrum Wolności Prasy i Mediów

·Europejskie Forum Obywatelskie

·Free Press Unlimited

·Front Line Defenders

·ILGA-Europe

·Konferencja Kościołów Europejskich

·Międzynarodowa Federacja Praw Człowieka

·Międzynarodowa Komisja Prawników

·Międzynarodowy Instytut Prasowy

·Open Society Justice Initiative/Open Society European Policy Institute

·Platforma na rzecz uczenia się przez całe życie

·Reporterzy bez Granic

·Społeczeństwo Obywatelskie Europy

·Transparency International UE

(1)      Ustanowienie nowego Wysokiego Sądu Karnego (ang. High Criminal Court) zostaje zawieszone w oczekiwaniu na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego.

(2)      Sąd Najwyższy działa jako sąd drugiej instancji przy rozpatrywaniu spraw karnych z sądów okręgowych oraz jako sąd trzeciej instancji w przypadku wyjątkowych odwołań i nadzwyczajnych środków odwoławczych.

(3)      Biuro Prokuratury ma dwa departamenty: jeden działający jako prokuratura, a drugi podejmujący czynności prawne w celu ochrony majątku Chorwacji i stosowania środków ochrony prawnej do ochrony konstytucji i prawa.

(4)      Wykresy 55–57, Unijna tablica wyników wymiaru sprawiedliwości z 2019 r.

(5)      Wykres 44, Unijna tablica wyników wymiaru sprawiedliwości z 2020 r. Kategoryzacja poziomu postrzeganej niezależności sądów przedstawia się w następujący sposób: bardzo niski (mniej niż 30 % respondentów postrzega niezależność sądów jako dość dobrą i bardzo dobrą); niski (30–39 %), średni (40–59 %), wysoki (60–75 %), bardzo wysoki (więcej niż 75 %).

(6)      Wykres 46, Unijna tablica wyników wymiaru sprawiedliwości z 2020 r.

(7)      Zob. badania Światowego Forum Ekonomicznego, przedstawione na wykresie 59 unijnej tablicy wyników wymiaru sprawiedliwości z 2018 r. oraz wykresie 48 unijnej tablicy wyników wymiaru sprawiedliwości z 2020 r.

(8)      Wykres 45, Unijna tablica wyników wymiaru sprawiedliwości z 2020 r. Należy zauważyć, że udział ogółu społeczeństwa podającego tę przyczynę pozostaje najwyższy w UE wśród ogółu społeczeństwa w ujęciu porównawczym.

(9)      Wykres 47, Unijna tablica wyników wymiaru sprawiedliwości z 2020 r. Należy zauważyć, że udział przedsiębiorstw, które wymieniły te przyczyny, pozostaje najwyższy w UE wśród przedsiębiorstw w ujęciu porównawczym.

(10)    Zob. wykres 45 unijnej tablicy wyników wymiaru sprawiedliwości z 2017 r. przedstawiający badanie, które przeprowadzono w 2015 r. i które dotyczyło następujących kwestii: dostępności służby sądowniczej, obsługi klienta w sądzie, prowadzenia rozprawy, wyroku/decyzji sądu oraz usługi adwokata.
Zob. także wykres 49, Unijna tablica wyników wymiaru sprawiedliwości z 2018 r., wykres 42, Unijna tablica wyników wymiaru sprawiedliwości z 2019 r., a także wykres 42, Unijna tablica wyników wymiaru sprawiedliwości z 2020 r., z których wynika, że w latach 2016, 2017 i 2018 nie przeprowadzono żadnych badań.

(11)      Zmienione art. 55, 55a i 56 ustawy o Państwowej Radzie Sądownictwa, lipiec 2018 r., NN 67/2018.
Art. 56 i 57, ustawa o Państwowej Radzie Prokuratorów, lipiec 2018 r., NN 67/2018.

(12)      Państwowa Rada Sądownictwa składa się z jedenastu członków, w tym siedmiu sędziów wybranych przez osoby na równorzędnych stanowiskach, dwóch uniwersyteckich profesorów nauk prawnych i dwóch posłów do parlamentu, z których jeden pochodzi z opozycji. Członków Rady wybiera się na czteroletnią kadencję i można wybrać ich ponownie tylko raz. Rada odpowiada za powoływanie i odwoływanie sędziów i prezesów sądów, podejmowanie decyzji w sprawie immunitetu, przenoszenia i działalności zewnętrznej sędziów, prowadzenie postępowań dyscyplinarnych i podejmowanie decyzji w sprawie odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów, udział w szkoleniu sędziów i urzędników sądowych, przyjmowanie metodyki oceny sędziów, prowadzenie dokumentacji personalnej i sprawdzanie oświadczeń o stanie majątkowym sędziów.

(13)      Państwowa Rada Prokuratorów składa się z jedenastu członków, w tym siedmiu zastępców prokuratorów państwowych wybranych przez osoby na równorzędnych stanowiskach, dwóch uniwersyteckich profesorów nauk prawnych i dwóch posłów do parlamentu, z których jeden pochodzi z opozycji. Członków Rady wybiera się na czteroletnią kadencję i można wybrać ich ponownie tylko raz. Mandat Rady obejmuje powoływanie i odwoływanie prokuratorów państwowych, podejmowanie decyzji o przeniesieniu i działalności zewnętrznej prokuratorów państwowych, prowadzenie postępowań dyscyplinarnych oraz podejmowanie decyzji o odpowiedzialności dyscyplinarnej prokuratorów państwowych, uczestniczenie w szkoleniu prokuratorów państwowych, podejmowanie decyzji o sprzeciwie wobec ocen prokuratorów państwowych, prowadzenie dokumentacji personalnej i sprawdzanie oświadczeń o stanie majątkowym prokuratorów państwowych.

(14)      Należy zauważyć, że kontrola przed Trybunałem Konstytucyjnym jest standardowym środkiem odwoławczym dostępnym każdemu kandydatowi, który nie został wybrany na stanowisko sędziego lub prokuratora państwowego.

(15)      Trybunał Konstytucyjny, wyrok z dnia 22 maja 2018 r., U-III-5074/2017. Ponieważ argumentacja zawarta w decyzji Państwowej Rady Sądownictwa była niewystarczająca, Trybunał Konstytucyjny uchylił ją i ponownie skierował sprawę do Rady w celu przeprowadzenia nowej procedury i podjęcia nowej decyzji. W szczególności Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że Rada nie uzasadniła, dlaczego wybrała kandydata o niższej liczbie punktów, jakie są przyznawane każdemu kandydatowi zgodnie z wcześniej ustalonymi kryteriami w ustawie o Państwowej Radzie Sądownictwa i związanych z nią aktach Rady (np. w oparciu o wyniki dotychczasowej pracy w charakterze sędziego, doświadczenie, wyższe naukowe stopnie prawnicze). Po przepisowym przyznaniu punktów większość kandydatów otrzymuje stosunkowo podobną liczbę punktów i w związku z tym znajduje się blisko siebie na liście kandydatów.
W późniejszym wyroku z dnia 24 czerwca 2020 r., U-III-3053/2018, Trybunał Konstytucyjny ponownie uchylił decyzję Państwowej Rady Sądownictwa z lipca 2018 r. w ramach procedury ponownego powołania w następstwie wyroku U-III-5074/2017. Trybunał ponownie podkreślił (zob. pkt 42) obowiązek przedstawienia przez Państwową Radę Sądownictwa rozumowania ujawniającego kryteria i powody stanowiące podstawę podjętej przez nią decyzji o powołaniu oraz wskazał, że wymóg ten nie ogranicza autonomii ani niezależności Rady.

(16)      Zob. uzasadnienie projektu zmian, https://www.sabor.hr/sites/default/files/uploads/sabor/2019-01-18/081446/PZ_301.pdf.

(17)      Informacje uzyskane w kontekście wizyty w państwie.

(18)      Na przykład zgodnie z najlepszymi praktykami, współdzielonymi przez członków Europejskiej Sieci Rad Sądownictwa, niektóre rady porównują każdego kandydata na sędziego z wszystkimi innymi w oparciu o zestaw kryteriów. Taka praktyka wymaga odpowiednich zasobów ludzkich w danej radzie.

(19)      Więcej informacji na temat zasobów Rady znajduje się poniżej, w części poświęconej jakości systemu wymiaru sprawiedliwości.

(20)      Uwagi przekazane przez Chorwację na potrzeby sprawozdania na temat praworządności z 2020 r.

(21)      Modernizacja systemu informatycznego służącego do składania i publicznego udostępniania oświadczeń o stanie majątkowym urzędników sądowych wymaga dalszych działań związanych z automatyczną weryfikacją danych. Obejmuje to zawieranie protokołów ustaleń między Państwową Radą Sądownictwa a Państwową Radą Prokuratorów oraz innymi właściwymi organami (np. administracją podatkową, rejestrem gruntów, Ministerstwem Spraw Wewnętrznych), dotyczących wymiany informacji, które mają w swoich bazach danych odpowiednie właściwe organy.

(22)      Wykresy 40 i 27, Unijna tablica wyników wymiaru sprawiedliwości z 2020 r.

(23)      Za pomocą kwalifikowanego podpisu elektronicznego system ICT pozwala na przedkładanie dokumentów od adwokatów, syndyków masy upadłościowej, biegłych sądowych i notariuszy. W 2019 r. komunikacja elektroniczna z uczestnikami postępowań sądowych przekroczyła 90 000 wiadomości w sądach gospodarczych i 17 000 w niektórych sądach rejonowych (głównie od adwokatów, a także w sprawach upadłościowych od syndyków masy upadłościowej i Agencji Finansowej (FINA), a w mniejszym stopniu od notariuszy i biegłych sądowych).

(24)      W maju 2020 r. spośród wszystkich nakazów w sądach gospodarczych około 36 % pism procesowych stron (23 % w sądach rejonowych) oraz 44 % nakazów wysyłanych przez sądy do stron przesłano drogą elektroniczną (18 % w sądach rejonowych). Uwagi przekazane przez Chorwację na potrzeby sprawozdania na temat praworządności z 2020 r.

(25)      Należy zauważyć, że aby rozwiązać ten problem, Ministerstwo Sprawiedliwości zwróciło się o wsparcie w ramach programu wspierania reform strukturalnych – 2020 r. Projekt „Wsparcie wdrożenia komunikacji elektronicznej w chorwackim sądownictwie”, który będzie realizowany wspólnie z Radą Europy (CEPEJ), posłuży jako wsparcie dla Ministerstwa Sprawiedliwości w rozwiązywaniu problemu słabego wykorzystania systemu komunikacji elektronicznej i w jego popularyzacji z myślą o czerpaniu w pełni korzyści płynących z procesów cyfrowych dla użytkowników końcowych.

(26)      Dane dotyczące korzystania z komunikacji elektronicznej, Ministerstwo Sprawiedliwości, 2020 r.

(27)      Zob. przypisy 11 i 12 powyżej.

(28)      Zob. art. 4.a, ustawa o Państwowej Radzie Sądownictwa. Przewodniczący oraz członkowie Państwowej Rady Prokuratury, którzy są prokuratorami państwowymi, nie są zwolnieni z obowiązków zawodowych.
W celu porównania zasobów Rad Sądownictwa zob. uwagi przekazane przez ENCJ na potrzeby sprawozdania na temat praworządności, maj 2020 r., s. 9. W celu porównania uprawnień Rad Sądownictwa zob. wykres 50, Unijna tablica wyników wymiaru sprawiedliwości z 2016 r.

(29)      W szczególności można by jeszcze bardziej usprawnić szkolenie prokuratorów najniższego szczebla, koncentrując się na umiejętnościach praktycznych.

(30)      Więcej informacji na temat kwestii publikowania informacji o składnikach majątku znajduje się powyżej, w części poświęconej niezależności systemu wymiaru sprawiedliwości.
Dane dotyczące liczby sędziów i prokuratorów państwowych na dzień 31 grudnia 2019 r., uwagi przekazane przez Chorwację na potrzeby sprawozdania na temat praworządności z 2020 r.

(31)      Sprawozdanie Biura Prokuratury za 2019 r.

(32)      Z myślą o zachęcaniu do zatrudniania śledczych ds. finansowych uproszczono procedurę zatrudniania na to stanowisko. Na wniosek Biura Prokuratury rząd jest uprawniony do przydzielania ad hoc dodatkowych zasobów związanych z konkretnymi złożonymi sprawami, co obejmuje zatrudnianie śledczych ds. finansowych.

(33)      W ramach reformy zwiększono również obszary geograficzne sądów pierwszej instancji, co może oznaczać bardziej regularne korzystanie z uprawnień powierzonych prezesom sądów rejonowych w zakresie przydzielania sędziów do poszczególnych rodzajów spraw lub lokalizacji geograficznych za pomocą rocznego planu prac. Należy zauważyć, że sędzia, który jest nieusatysfakcjonowany rocznym planem prac, może zwrócić się do prezesa sądu okręgowego z wnioskiem o przegląd.

(34)      Dzięki tej reformie zmniejszono liczbę sądów pierwszej instancji z 46 do 34.

(35)      Trybunał Konstytucyjny, U-I-4658/2019, U-I-4659/2019, 17.12.2019.

(36)      Wykres 28, Unijna tablica wyników wymiaru sprawiedliwości z 2020 r.

(37)      Wykres 29, Unijna tablica wyników wymiaru sprawiedliwości z 2020 r.

(38)      Wykresy 5–19, Unijna tablica wyników wymiaru sprawiedliwości z 2020 r.

(39)      Dane za 2019 r., Ministerstwo Sprawiedliwości.

(40)      W porównaniu z 2018 r. czas trwania postępowania uległ dalszemu skróceniu w 2019 r.

(41)      Uwagi przekazane przez Chorwację na potrzeby sprawozdania na temat praworządności z 2020 r.

(42)      W następstwie wyroku Sądu Najwyższego w sprawie dostępności środków odwoławczych w tych sytuacjach. Sąd Najwyższy, wyrok z dnia 12 lutego 2019 r., Rev 2868/2018-2.

(43)      W następstwie zmian w ustawie o niewypłacalności osób fizycznych, 10.7.2018, NN 67/2018-1364.

(44)      Informacje uzyskane w kontekście wizyty w państwie.

(45)      Kwestia ta wynika z wcześniejszej możliwości zwracania się przez adwokatów obrony do składu sędziowskiego o uznanie dowodów przedstawionych przez prokuratorów państwowych za niedopuszczalne w różnych przesłuchaniach prowadzonych przez skład sędziowski, który rozpatruje przedłożony akt oskarżenia. Konsekwencją tej procedury było to, że za każdym razem, gdy skład orzekający odrzucał dowody jako niedopuszczalne, adwokaci mogli rozpocząć odrębną procedurę odwoławczą, która następnie kończyła się przed sądami wyższej instancji, oraz długotrwałe procedury odwoławcze. Zgodnie ze zmienionymi przepisami obecnie konieczne będzie przedstawianie wniosków o stwierdzenie niedopuszczalności dowodów na jednej rozprawie składu orzekającego, a w późniejszym terminie nie będą one już dopuszczane, z kilkoma wyraźnie wskazanymi wyjątkami.

(46)      Sprawozdanie Biura Prokuratury za 2019 r., kwiecień 2020 r., s. 17. W przeglądzie tym uwzględnia się następujące rodzaje spraw karnych: zawiadomienia o przestępstwie pochodzące od policji, organów publicznych i innych podmiotów, postępowania przygotowawcze, badania, postępowanie w drugiej instancji, wnioski o ochronę legalności w sprawach karnych i sprawach o wykroczenia oraz inne sprawy karne (łącznie blisko 129 000 wpływających spraw w 2019 r.).

(47)      W Zagrzebiu, Splicie, Rijece i Osijeku.

(48)      Specjalne badanie Eurobarometr nr 502.

(49) Badanie Eurobarometr Flash 482.

(50)      Piąta runda oceny GRECO – sprawozdanie oceniające, zalecenie (xi), pkt 96.

(51)      Piąta runda oceny GRECO – sprawozdanie oceniające, zalecenie (xi), pkt 99.

(52)      http://hr.n1info.com/Video/Info/a529417/Plenkovic-najavio-ukidanje-imuniteta-za-clanove-Vlade-To-je-relikt-devedesetih.html

(53)      Sprawozdanie parlamentu chorwackiego w sprawie realizacji planu działania: zrealizowano 55 ze 126 działań na lata 2015–2016 (44 %), niektóre niezrealizowane działania zostały przeniesione na następny rok. Wdrożono 87 spośród 126 działań przewidzianych w planie działania na lata 2017–2018 (69 %).

(54)      Plany działania na rzecz walki z korupcją na lata 2016–2020.

(55)      Antikorupcijski program za trgovačka društva u većinskom državnom vlasništvu 2019-2020.

(56)      Informacje uzyskane w kontekście wizyty w państwie.

(57)      Ogłoszenie w dniu 18 września 2020 r.: https://vlada.gov.hr/vijesti/malenica-najavio-izradu-nove-strategije-borbe-protiv-korupcije/30397

(58)      Rozporządzenie w sprawie wewnętrznej organizacji Ministerstwa Sprawiedliwości (art. 126).

(59)      Czwarta runda oceny GRECO – sprawozdanie oceniające, zalecenie (i) i (ii).

(60)      Piąta runda oceny GRECO – sprawozdanie oceniające, zalecenie (ii), pkt 41.

(61)      Ustawa o zapobieganiu konfliktom interesów.

(62)      Pismo GONG do GRECO, 1.10.2019.

(63)      Piąta runda oceny GRECO – sprawozdanie oceniające, zalecenia (viii), (ix) i (x), pkt 4.

(64)      Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie weryfikacji pełnego stosowania dorobku Schengen przez Chorwację, COM(2019) 497 final, 22.10.2019; Zalecenie Rady z dnia 20 lipca 2020 r. w sprawie krajowego programu reform Chorwacji na 2020 r. oraz zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez Chorwację programu konwergencji na 2020 r., https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-8430-2020-INIT/pl/pdf.
W 2018 r. na prace Komisji ds. konfliktów interesów przeznaczono 5 048 458,28 HRK. W 2019 r. przyznano kwotę 6 493 939,00 HRK. Budżet na 2020 r. wynosi 7 810 718 HRK.

(65)      Biuro Prokuratury, sprawozdanie za rok 2019, kwiecień 2020 r., oraz Eurobarometr 502 i Eurobarometr 482.

(66)      Piąta runda oceny GRECO – sprawozdanie oceniające, zalecenia (vii), pkt 79.

(67)      Piąta runda oceny GRECO – sprawozdanie oceniające, zalecenie (viii), pkt 82.

(68)      Piąta runda oceny GRECO – sprawozdanie oceniające, pkt 78.

(69)      200 000,00 HRK.

(70)      Specjalne badanie Eurobarometr 502 dotyczące korupcji.

(71)      Ustawa o Biurze Prokuratury i ustawa o Państwowej Radzie Prokuratury.

(72)      Piąta runda oceny GRECO – sprawozdanie oceniające, pkt 13.

(73)      http://www.dorh.hr/fgs.axd?id=5289.

(74)      Sprawozdanie Biura Prokuratury za 2019 r., kwiecień 2020 r., s. 120.

(75)      Specjalne badanie Eurobarometr 502 dotyczące korupcji.

(76)      W latach 2019–2020 Chorwacja wspięła się o pięć miejsc w światowym rankingu wolności prasy prowadzonym przez Reporterów bez Granic i obecnie znajduje się na 59. miejscu na świecie. Zob. https://rsf.org/en/ranking/2019

(77)      Ustawa o mediach elektronicznych.

(78)      Monitor pluralizmu mediów z 2020 r.

(79)      W tym kontekście należy również przypomnieć, że w zmienionej dyrektywie o audiowizualnych usługach medialnych określono szczególne gwarancje dotyczące niezależności i skuteczności krajowych organów regulacyjnych ds. mediów. Oczekuje się, że Chorwacja dokona transpozycji zmienionej dyrektywy jesienią 2020 r.

(80)      Art. 52 ustawy o mediach elektronicznych.

(81)      Należy w tym względzie przypomnieć, że w zmienionej dyrektywie o audiowizualnych usługach medialnych zachęca się państwa członkowskie do przyjmowania środków legislacyjnych służących zapewnieniu, aby dostawcy usług medialnych podlegający ich jurysdykcji udostępniali informacje na temat swojej struktury właścicielskiej, w tym właścicieli rzeczywistych.

(82)      Art. 33 ustawy o mediach elektronicznych.

(83)      Obecnie dokonało tego około 85 % z 5 900 organów publicznych, ale definicja organów publicznych jest bardzo szeroka.

(84)      Procedury sądowe są jednak długotrwałe, a sądy rzadko orzekają przeciwko organom publicznym. Sustainable Governance Indicators Platform [Platforma wskaźników zrównoważonego zarządzania], 2019 r.

(85)      Streszczenie sprawozdania z realizacji ustawy o prawie dostępu do informacji za rok 2019.

(86)      Sprawozdanie z realizacji ustawy o prawie dostępu do informacji za rok 2018.

(87)      Ustawa o prawie dostępu do informacji.

(88)      Monitor pluralizmu mediów z 2020 r.

(89)      Art. 3 ustawy o mediach elektronicznych.

(90)      Art. 27–30 ustawy o mediach elektronicznych.

(91)      Reporterzy bez Granic.

(92)      Reporterzy bez Granic; w tym kontekście należy również przypomnieć, że zgodnie z zaleceniem CM/Rec(2016)4 Komitetu Ministrów Rady Europy „państwa członkowskie powinny ustanowić kompleksowe ramy legislacyjne umożliwiające dziennikarzom i innym podmiotom ze środowiska mediów wnoszenie wkładu w debatę publiczną w sposób skuteczny i bez obaw”.

(93)      Art. 127 kodeksu karnego.

(94)      Europejska Sieć Krajowych Instytucji Praw Człowieka – The rule of law in the European Union [Praworządność w Unii Europejskiej], s. 53.

(95)    Europejska Federacja Dziennikarzy.

(96)      Według źródeł zdecydowaną większość postępowań rozstrzygnięto na korzyść dziennikarzy. Postępowania sądowe pociągnęły jednak za sobą konsekwencje finansowe i podziałały zniechęcająco na dziennikarzy.

(97)      Większość tych spraw sądowych to sprawy cywilne dotyczące „wniosków o przyznanie kompensaty za rzekomo doznaną krzywdę”, a tylko niektóre z nich to sprawy karne dotyczące przestępstwa „piętnowania”. Platforma Rady Europy propagująca ochronę dziennikarstwa i bezpieczeństwo dziennikarzy.

(98)      Europejska Sieć Krajowych Instytucji Praw Człowieka – The rule of law in the European Union [Praworządność w Unii Europejskiej], s. 53.

(99)      Regulatory Policy in Croatia: Implementation is Key, OECD Reviews of Regulatory Reform [Polityka regulacyjna w Chorwacji: kluczowa rola procesu wdrażania, przeglądy OECD reformy regulacyjnej], 2019 r., s. 58.

(100)      Rośnie liczba otrzymanych uwag i zainteresowanych stron zaangażowanych w proces tworzenia regulacji. Nadal jednak istnieje pole do poprawy, szczególnie w zakresie zwiększenia świadomości procesu konsultacji wśród niektórych grup zainteresowanych stron.

(101)      Do 10 %, w porównaniu ze średnim odsetkiem 5 % wszystkich skarg otrzymanych w poprzednich latach.

(102)      Znacznie więcej niż wartość w 2018 r., gdy bez odpowiedzi pozostało 12 % skarg.

(103)      Zob. Komisja Europejska, Sprawozdanie krajowe w ramach europejskiego semestru za 2019 r. dotyczące Chorwacji, SWD(2019) [1010] final, 27.2.2019, s. 39.

(104)      Bank Światowy, WGI op. cit.

(105)      Regulatory Policy in Croatia: Implementation is Key, OECD Reviews of Regulatory Reform [Polityka regulacyjna w Chorwacji: Kluczowa rola procesu wdrażania, przeglądy OECD reformy regulacyjnej], 2019 r., s. 105.

(106)      Aby rozwiązać problem pandemii COVID-19, Chorwacja nie ogłosiła stanu nadzwyczajnego, a większość środków przyjęło Centrum Obrony Cywilnej (ang. Civil Protection Headquarters) na podstawie ustawy o systemie obrony cywilnej, zmienionej w marcu 2020 r. Do Trybunału Konstytucyjnego zwrócono się o dokonanie przeglądu zgodności tych zmian z konstytucją oraz przeglądu środków przyjętych przez samo Centrum Obrony Cywilnej; przegląd ten jest w toku.

(107)      Sprawozdanie i zalecenia sesji Podkomitetu ds. Akredytacji (SCA), 2019 r., s. 2 i 18.

(108)      Sprawozdanie chorwackiego Rzecznika Praw Obywatelskich za 2019 r., s. 167.
W 2012 r. jego mandat został przedłużony (ustawa o Rzeczniku Praw Obywatelskich, NN 76/12), a w 2014 i 2015 r. otwarto nowe biura regionalne (ustawa o Rzeczniku Praw Obywatelskich, NN 76/12), aby sprostać rosnącej liczbie skarg (2 275 rozwiązanych spraw w 2013 r., sprawozdanie chorwackiego Rzecznika Praw Obywatelskich za 2013 r., s. 5; 3 632 rozwiązane sprawy w 2017 r., sprawozdanie chorwackiego Rzecznika Praw Obywatelskich za 2017 r., s. 11).

(109)      W 2016 r. wdrożono 29 % zaleceń z 2015 r.; w 2018 r. odsetek ten wzrósł do 65 % zaleceń z 2017 r. – zob. sprawozdanie chorwackiego Rzecznika Praw Obywatelskich za 2018 r., s. 6.

(110)      Należy zauważyć, że powołano wyspecjalizowane organy zajmujące się prawami człowieka, takie jak: Rzecznik Praw Dziecka i Rzecznik Praw Osób Niepełnosprawnych. Ustawa o Rzeczniku Praw Dziecka, NN 96/03; ustawa o równouprawnieniu płci, NN 116/03; ustawa o Rzeczniku Praw Osób Niepełnosprawnych, NN 107/07.

(111)      Ocena przyznana przez CIVICUS; oceny tej przestrzeni w skali pięciostopniowej są następujące: otwarta, ograniczona, utrudniona, stłumiona i zamknięta.