28.10.2020 |
PL |
Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej |
C 364/94 |
Opinia Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego „Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów »Nowy plan działania UE dotyczący gospodarki o obiegu zamkniętym na rzecz czystszej i bardziej konkurencyjnej Europy«”
(COM(2020) 98 final)
(2020/C 364/13)
Sprawozdawca: |
Antonello PEZZINI |
Współsprawozdawca: |
Cillian LOHAN |
Wniosek o konsultację |
Komisja, 22.4.2020 |
Podstawa prawna |
Art. 304 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej |
Sekcja odpowiedzialna |
Sekcja Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji |
Data przyjęcia przez sekcję |
25.6.2020 |
Data przyjęcia na sesji plenarnej |
16.7.2020 |
Sesja plenarna nr |
553 |
Wynik głosowania (za/przeciw/wstrzymało się) |
215/2/4 |
1. Wnioski i zalecenia
1.1. |
Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) jest przekonany, że zrównoważony rozwój jest jednym z filarów rozwoju przyszłej Europy dzięki umiejętnej transformacji opartej na uczestnictwie i gospodarce o obiegu zamkniętym. |
1.2. |
Przestawienie się na model gospodarki europejskiej o obiegu zamkniętym nie może pomijać kontekstu społeczno-gospodarczego, w którym musi się ono obecnie odbywać, lecz wyzwania związane z kryzysem zdrowotnym muszą zostać przekształcone w szansę na odrodzenie się na nowych podstawach wraz z warunkami wstępnymi do szybszego opracowywania nowych metod działania w obiegu zamkniętym. |
1.3. |
Nowa kultura leżąca u podstaw gospodarki o obiegu zamkniętym powinna stworzyć okazję do szybszego zastosowania, za pomocą nowych kryteriów, koncepcji bogactwa jednostek terytorialnych, tj. wykroczenia poza PKB (1). |
1.4. |
Należy położyć większy nacisk na krzewienie kultury obiegu zamkniętego poprzez kształcenie, budowanie zdolności i większą odpowiedzialność w celu zachęcenia obywateli do dostosowania i zmiany ich codziennych zwyczajów i zachowań. |
1.5. |
Europejska platforma zainteresowanych stron gospodarki o obiegu zamkniętym powinna zostać rozwinięta i może wspierać różne inicjatywy polityczne, które byłyby pomocne w przestawieniu się na obieg zamknięty. |
1.6. |
Komitet z zadowoleniem przyjmuje propozycje zawarte w planie działania dotyczącym gospodarki o obiegu zamkniętym i uważa, że środki umożliwiające przestawienie się na ten model gospodarki powinny być brane należycie pod uwagę przy opracowywaniu planów odbudowy gospodarczej i społecznej po katastrofalnej sytuacji wynikającej z COVID-19. |
1.7. |
Należy uznać komplementarność między zmianą klimatu, polityką na rzecz gospodarki o obiegu zamkniętym i odpowiedzialnością społeczną przedsiębiorstw i podkreślić właściwości obiegu zamkniętego energii w postaci odnawialnych źródeł energii, zwłaszcza w budownictwie i transporcie, nie pomijając wsparcia procesów rolnych i systemu żywnościowego, koniecznego do zmniejszenia ilości odpadów. |
1.8. |
EKES stwierdza, że proponowany pakt na rzecz umiejętności i zatrudnienia w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Plus stanowi doskonałą okazję do realizacji przewidzianych programów. |
1.9. |
Należy nadal poszerzać praktykę ekoprojektu, ułatwiając trwałość produktów i zaprogramowany odzysk komponentów, jako bodziec dla dynamicznego rynku surowców wtórnych, wspieranego przez prawnie wiążące środki, na którym stosuje się obowiązkową zawartość materiałów pochodzących z recyklingu oraz śledzenie cyfrowe. |
1.10. |
Tak jak miało to już miejsce w przypadku „produktów wykorzystujących energię”, Komisja w porozumieniu z zainteresowanymi sektorami powinna przystąpić do wydania aktów delegowanych, określających właściwości nowych produktów, które mogą stać się składnikami innych produktów. |
1.11. |
Proces normalizacji technicznej produktów zrównoważonych, poczynając od zasobochłonnych sektorów, musi być szczególnie ważny w ramach systemu jakości i zgodności oraz obejmować ocenę zgodności i szersze stosowanie zielonych zamówień publicznych oraz certyfikacji surowców wtórnych. |
1.11.1. |
Krajowe organy normalizacyjne, we współpracy z instytucjami europejskimi (2), powinny jak najszybciej opracować dobre praktyki (3) i zharmonizowane normy w celu ułatwienia przejścia do nowej gospodarki opartej na funkcjonalności. |
1.12. |
Praktyczne wdrażanie gospodarki o obiegu zamkniętym będzie wymagać ścisłej współpracy zainteresowanych stron. EKES apeluje o jasne strategie polityczne i wsparcie finansowe, zwłaszcza w dziedzinie reklamy, tak by straciła ona swój wyraźnie konsumpcyjny charakter i, przy poszanowaniu zasad wolnego rynku, dała pierwszeństwo aspektom trwałości produktów i możliwości ich ponownego wykorzystania. |
1.13. |
Zdaniem EKES-u zasadnicze znaczenie ma zapewnienie konsumentom lepszych informacji i danych na temat zarządzania produktami, identyfikowalności i przejrzystości, również z zastosowaniem specyfikacji produktów i technologii cyfrowych, aby umożliwić przepływ informacji na temat składu oraz możliwości naprawy. |
1.14. |
Z punktu widzenia EKES-u wskazane jest promowanie, za pomocą programów europejskich, praktycznego testowania procesów gospodarki o obiegu zamkniętym w wielu sektorach i miastach europejskich, ośrodkach rolno-spożywczych i obszarach wiejskich w celu wykorzystania – jako dobrych praktyk – istotnych doświadczeń zdobytych w łańcuchach produkcji i konsumpcji. |
1.15. |
EKES uważa, że na szczeblu terytorialnym należy zapewnić duże pole działania podmiotom publicznym i prywatnym, które mogą odgrywać kluczową rolę w reagowaniu na nowe możliwości, rozwijając partnerstwa publiczno-prywatne oraz dając przykład „społecznej odpowiedzialności terytorialnej” (4) i odpowiedzialności społecznej przedsiębiorstw ukierunkowanych na zasady obiegu zamkniętego w oparciu o współpracę. |
1.16. |
Wreszcie EKES apeluje, by wszystkie proponowane działania podlegały odpowiednim ocenom skutków, które uwzględniałyby skutki środowiskowe, społeczne i gospodarcze. |
2. Kontekst społeczno-gospodarczy z myślą o europejskiej gospodarce o obiegu zamkniętym
2.1. |
Przedsiębiorstwa i konsumenci w coraz większym stopniu zdają sobie sprawę ze szkód dla zrównoważonego rozwoju wynikających z przyjmowanych dotąd liniowych modeli gospodarczych, które cechują się wysokim poziomem zużycia materiałów i zasobów, zastosowaniem metod celowego postarzania produktów i zachętą do zakupu coraz to nowszych produktów. |
2.2. |
W 2019 r. wydobyto i przetworzono ponad 92 mld ton materiałów, co przyczyniło się do około połowy globalnych emisji CO2 (5) i spowodowało poważne problemy z punktu widzenia środowiska naturalnego i zdrowia człowieka. |
2.2.1. |
Wydobycie i przetwarzanie zasobów powodują ponad 90 % globalnej utraty różnorodności biologicznej (6). |
2.2.2. |
Wydobycie i przetwarzanie metali i minerałów niemetalicznych powodują około 20 % emisji gazów cieplarnianych (7). |
2.2.3. |
Ponadto UE jest zmuszona zaspokajać większość swego zapotrzebowania na surowce, importując je po znacznych kosztach. |
2.3. |
Gospodarka o obiegu zamkniętym, która wspiera:
jest w stanie rozwijać gospodarkę opartą na funkcjonalności, która może przynieść społeczeństwu znaczące korzyści. |
2.4. |
Obecnie tylko 8,6 % działań w skali światowej odbywa się w trybie obiegu zamkniętego. Przejście do tego modelu wymaga jednak ścisłej współpracy sektora publicznego i prywatnego. |
2.5. |
Przestawienie się na model gospodarki europejskiej o obiegu zamkniętym nie może pomijać kontekstu społeczno-gospodarczego, w którym musi się ono obecnie odbywać, gdy pandemia koronawirusa wywołała najgorszą od czasów wielkiego kryzysu w 1929 r. recesję gospodarczą. |
2.5.1. |
Z powodu pandemii COVID-19 przedsiębiorstwa stoją obecnie w obliczu utraty dochodów i przerywają łańcuchy dostaw, wszędzie powszechne są zamykanie fabryk i bezrobocie. |
2.6. |
Obecne trojakie zagrożenia – niekontrolowane pandemie, niewystarczające projekty w ramach polityki gospodarczej oraz czarny łabędź (zdarzenie całkowicie nieprzewidywalne) na płaszczyźnie geopolitycznej – mogą wpędzić światową gospodarkę w stałą depresję właśnie w czasie, gdy wszystkie grupy społeczeństwa europejskiego uświadamiają sobie, że zrównoważony rozwój gospodarczy wymaga metod uwzględniających równocześnie aspekt technologiczny, wzrost wydajności i efektywniejsze gospodarowanie zasobami. |
2.7. |
Wyzwania stojące przed planetą mogą stać się dużą szansą na ożywienie aktywności i rozwoju zrównoważonego na nowych podstawach, które pozwolą na stworzenie warunków wstępnych do szybszego opracowywania nowych metod działania w obiegu zamkniętym. |
2.8. |
EKES wielokrotnie wypowiadał się na temat potrzeby zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu. Wraz z Komisją Europejską uruchomił europejską platformę zainteresowanych stron gospodarki o obiegu zamkniętym (8), podkreślając, że „pomimo dotychczasowych sukcesów stworzenie gospodarki o obiegu zamkniętym utrudniają oczywiste przeszkody”. |
2.9. |
Jak potwierdziła grupa koordynacyjna należąca do europejskiej platformy zainteresowanych stron gospodarki o obiegu zamkniętym, należy już teraz rozpocząć przestawienie się na inkluzywną, neutralną dla klimatu gospodarkę o obiegu zamkniętym (9). |
2.10. |
W dniu 6 kwietnia 2020 r. EKES przyjął wspólne oświadczenie, w którym podkreślił: „W tych czasach wielkiej niepewności tylko kompleksowy europejski plan naprawy gospodarczej może umożliwić stawienie czoła konsekwencjom pandemii COVID-19 i odbudowę bardziej zrównoważonej gospodarki europejskiej”. |
3. Wniosek Komisji Europejskiej
3.1. |
Nowy plan działania dotyczący gospodarki o obiegu zamkniętym przedstawia szereg nowych inicjatyw obejmujących cały cykl projektowania i życia produktów, by umożliwić obywatelom i przedsiębiorstwom pełny udział w gospodarce o obiegu zamkniętym. |
3.2. |
W ramach strategii przemysłowej UE proponuje się środki na rzecz:
Jest to około trzydziestu pięciu działań zaplanowanych w trzyletnim okresie od połowy roku 2020 do połowy roku 2023, wraz z inicjatywami w zakresie elektroniki, odpadów oraz usług na rzecz osób i środowiska. |
4. Uwagi ogólne
4.1. |
EKES jest przekonany, że zrównoważoność jest jednym z filarów rozwoju przyszłej Europy i że dzięki umiejętnemu i opartemu na uczestnictwie przestawieniu się na gospodarkę o obiegu zamkniętym obywatele, konsumenci, przedsiębiorstwa i pracownicy będą mogli za pomocą dużych inwestycji stawić czoła wyzwaniu i przyczynić się nie tylko do poszanowania środowiska, lecz także do rozwinięcia idei otwartego społeczeństwa sprzyjającego włączeniu społecznemu, które pozwoli zachować zasoby dla przyszłych pokoleń. |
4.1.1. |
Gospodarka o obiegu zamkniętym może być w szczególności korzystna dla procesów rolnych i systemu żywnościowego, ponieważ pozwoli zmniejszyć ilość odpadów i umożliwi obywatelom osiągnięcie większego dobrobytu. |
4.1.2. |
Niezbędne będą duże inwestycje w rozwój ekologicznych technologii, nowych nawozów organicznych i biometanu. |
4.2. |
Komitet z zadowoleniem przyjmuje zestaw środków ustawodawczych i politycznych zaproponowanych w planie działania dotyczącym gospodarki o obiegu zamkniętym i uważa, że środki umożliwiające przestawienie się na model gospodarki o obiegu zamkniętym powinny być brane należycie pod uwagę, szczególnie po katastrofalnej sytuacji wynikającej z COVID-19. |
5. Spójność na szczeblu europejskim
5.1. |
Uważamy, że niezbędne jest uznanie komplementarności między zmianą klimatu a polityką dotyczącą gospodarki o obiegu zamkniętym. Istotne jest, by zużywana energia pochodziła ze źródeł odnawialnych i nie miała liniowego charakteru, tak jak paliwa kopalne. |
5.1.1. |
Obieg zamknięty wykorzystania energii wyraża się również poprzez troskę o oszczędność energii i efektywność energetyczną, co staje się jeszcze bardziej naglące w sektorze transportu. |
5.2. |
Należy zachęcać do budowania na wszystkich szczeblach zdolności koniecznych do promowania gospodarki o obiegu zamkniętym. Proponowany pakt na rzecz umiejętności i zatrudnienia w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Plus stanowi doskonałą okazję do realizacji przewidzianych programów. |
5.3. |
W procesie transformacji nie należy bagatelizować roli zamówień publicznych. Minimalne kryteria środowiskowe, zawarte już w dyrektywach w sprawie zamówień publicznych (10), wraz ze stosownymi specyfikacjami technicznymi (11), powinny stać się obowiązkowe. Potrzeba konkretnych szkoleń dla wykonawców, aby mogli oni oferować wszystkie możliwości w zakresie gospodarki o obiegu zamkniętym oraz aby ewentualne bariery nie utrudniały przeprowadzania zamówień publicznych wspomagających zamknięcie obiegu w gospodarce. |
5.4. |
Komitet uważa, że niezbędne jest, aby w ramach wielu inicjatyw, które należy podjąć w ciągu najbliższych miesięcy, rozważono wyraźnie, w jaki sposób poprawić obieg zamknięty i zrównoważoność inwestycji, zwłaszcza w krajach znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji pod względem strukturalnym i finansowym. |
5.4.1. |
Inicjatywy te powinny być promowane we współpracy z władzami lokalnymi i partnerami społecznymi, ze szczególnym naciskiem na tworzenie nowych i lepszych miejsc pracy. |
5.5. |
EKES uważa, że należy przyjąć prawnie wiążące wymogi konieczne do pobudzenia rynku surowców wtórnych, zwłaszcza w odniesieniu do opakowań, pojazdów, materiałów budowlanych i baterii. |
5.6. |
Ekoprojekt produktów ma zasadnicze znaczenie dla wdrażania procesów o obiegu zamkniętym. Zakres ekoprojektu musi się nadal poszerzać, aby stać się integralną częścią wszystkich etapów produkcji, ułatwiając odzysk komponentów, który jest motorem dynamicznego rynku surowców wtórnych. |
5.6.1. |
W związku z tym, tak jak miało to już miejsce w przypadku „produktów wykorzystujących energię” (12), Komisja powinna przystąpić do wydania aktów delegowanych określających właściwości różnych produktów powszechnego użytku, które po wyeksploatowaniu mogłyby stać się składnikami innych produktów. |
5.7. |
Szczególne znaczenie ma normalizacja techniczna w dziedzinie gospodarki o obiegu zamkniętym. Z uwagi na wysoce przekrojowy i złożony charakter tej kwestii niezbędne jest zapewnienie ścisłej koordynacji między różnymi zainteresowanymi stronami, organami normalizacyjnymi i działaniami prawodawcy. |
5.8. |
Proces normalizacji technicznej zrównoważonych produktów, szczególnie w sektorach intensywnie wykorzystujących zasoby, jest szczególnie istotny, przede wszystkim w procesie udzielania zielonych zamówień publicznych oraz w klasyfikacji surowców i materiałów wtórnych. |
5.9. |
EKES apeluje, by wszystkie proponowane działania podlegały odpowiednim ocenom skutków, które uwzględniałyby skutki środowiskowe, społeczne i gospodarcze. |
5.10. |
Tocząca się debata w sprawie wartości i konieczności wprowadzenia zasad gospodarki o obiegu zamkniętym może być okazją do konsekwentnego zajęcia się wielokrotnie już omawianą kwestią wyjścia poza tradycyjne PKB, czyli dodania nowych aspektów do kryteriów koniunktury gospodarczej już stosowanych w trzech systemach obliczania PKB (13), tzn. tworzenia solidarnych systemów na rzecz społeczeństwa sprzyjającego włączeniu społecznemu, życia z uwzględnieniem ograniczeń naszej planety i sprawiedliwego podziału dóbr. |
6. Kształcenie i kultura
6.1. |
EKES uważa, że należy położyć większy nacisk na krzewienie kultury obiegu zamkniętego poprzez kształcenie, budowanie zdolności, większą odpowiedzialność oraz pogłębiony dialog ze społeczeństwem obywatelskim w celu zachęcenia obywateli do dostosowania i zmiany ich codziennych zwyczajów i zachowań. Równie zasadnicze znaczenie ma ścisła współpraca międzysektorowa. |
6.1.1. |
Społeczna odpowiedzialność przedsiębiorstw, jako konkretny element gospodarki opartej na funkcjonalności, doskonale łączy się z kulturą gospodarki o obiegu zamkniętym, ponieważ pozwala na niezwykłą synergię między interesami przedsiębiorców i pracowników wspólnie dążących do rozwoju zrównoważonego w trosce o ograniczenie odpadów i nadmiaru. |
6.2. |
Wskazane byłoby przedstawienie propozycji włączenia zasad gospodarki o obiegu zamkniętym do programów nauczania szkolnego i szkolnictwa wyższego, a także finansowania edukacji technicznej o dużej skuteczności i wspierania zdolności twórczych. |
6.3. |
Program Erasmus+ byłby bardzo pomocny we wspieraniu wymiany wiedzy na temat gospodarki o obiegu zamkniętym w różnych krajach Europy. |
6.4. |
Badanie zlecone przez EKES (14) i jego opinia NAT/764 w sprawie rozwijania synergii pomiędzy różnymi planami działania dotyczącymi gospodarki o obiegu zamkniętym wraz z siecią działającą w ramach europejskiej platformy zainteresowanych stron gospodarki o obiegu zamkniętym stanowią solidną podstawę wymiany informacji i pogłębiania wiedzy zainteresowanych stron. |
6.5. |
Podmioty gospodarcze i społeczeństwo obywatelskie mogłyby zainicjować praktyczne testowanie procesów gospodarki o obiegu zamkniętym w różnych sektorach w wielu odpowiednich gminach europejskich, między innymi poprzez wykorzystanie odpowiednich funduszy takich jak fundusz „Misje” w ramach programu „Horyzont Europa”. |
6.6. |
Zasadnicze znaczenie dla wdrażania procesów o obiegu zamkniętym ma jednak ekoprojekt produktów. |
7. Konsumenci jako kluczowe podmioty we wdrażaniu
7.1. |
Praktyczne wdrożenie gospodarki o obiegu zamkniętym wymagać będzie silnej sieci poinformowanych, zaangażowanych i powiązanych ze sobą zainteresowanych stron. Należy określić i regularnie poddawać przeglądowi kluczowe strategie polityczne i wsparcie strukturalne dla różnych zainteresowanych grup, a także skutecznie o nich informować. |
7.2. |
Konieczne jest również zajęcie się rolą reklamy, tak by straciła ona swój wyraźnie konsumpcyjny charakter i, przy poszanowaniu zasad wolnego rynku, dała pierwszeństwo aspektom trwałości produktów i możliwości ich ponownego wykorzystania, nie nabierając nieuczciwego i wprowadzającego w błąd charakteru. |
7.2.1. |
Ważne jest, aby reklama w większym stopniu uwzględniała zasady realizmu, trendów i typowych cech i by konkretne przykłady, dążenie do zrównoważonego rozwoju oraz pozytywne cechy trwałości towarów stanowiły atut w oczach konsumentów i społeczeństwa. |
7.3. |
Trzeba uznać prawo konsumenta do naprawy produktów po uczciwych i proporcjonalnych cenach i włączyć je do gwarancji produktu, między innymi za pomocą środków fiskalnych, lokalnych sieci usług naprawy oraz ułatwionego dostępu (15). W tym względzie zwalczanie celowego postarzania produktów powinno stać się integralną częścią nowych technicznych i prawnych cech zrównoważonego ekologicznie produktu, który można łatwo naprawić i odzyskać. |
7.4. |
EKES dostrzega sukces swego partnerstwa z Komisją Europejską w zakresie rozwoju innowacyjnej platformy międzyinstytucjonalnej i oczekuje w przyszłości rozszerzenia jej mandatu. |
7.4.1. |
EKES uważa, że wskazane byłoby rozważenie innego podziału podatków, który zmniejszyłby opodatkowanie pracy, a zwiększył – opodatkowanie zasobów, w tym zwłaszcza produktów mniej zrównoważonych oraz ulegających ewidentnemu postarzaniu. |
7.4.2. |
Zasada bardziej restrykcyjnego opodatkowania powinna być stosowana wobec produktów importowanych do UE, które wydają się w niewielkim stopniu uwzględniać kryteria gospodarki o obiegu zamkniętym. |
7.5. |
Należy wyraźnie uznać i wspierać rolę przedsiębiorstw społecznych w gospodarce o obiegu zamkniętym, tak by sektory o doświadczeniu w zakresie ponownego wykorzystania, naprawy i regeneracji mogły korzystać z większej wartości społecznej, gdyż są zaangażowane w rozwijanie umiejętności osób najbardziej wymagających szczególnego traktowania w społeczeństwie. |
7.6. |
EKES podkreśla potrzebę zapewnienia europejskim konsumentom lepszych informacji na temat zarządzania produktami, w tym korzyści wynikających z projektowania i produkcji o obiegu zamkniętym, a także identyfikowalności i przejrzystości, między innymi dzięki zastosowaniu paszportów produktów i technologii cyfrowych, takich jak łańcuch bloków, aby umożliwić przepływ informacji na temat składu, możliwości naprawy i końca przydatności do użycia. |
7.7. |
Wiarygodne, porównywalne i możliwe do zweryfikowania informacje są również ważnym czynnikiem umożliwiającym nabywcom podejmowanie bardziej zrównoważonych decyzji oraz ograniczają ryzyko stosowania nieuczciwego zielonego PR („green washing”). |
7.8. |
Władze lokalne są kluczowymi podmiotami w dziedzinie gospodarowania wodą i odpadami oraz drugorzędnymi bazami surowców. W ramach współpracy partnerskiej mogą inicjować testowanie, które ma zasadnicze znaczenie dla rozwoju innowacji o obiegu zamkniętym. |
7.9. |
EKES popiera opracowywanie zasad uwypuklonej już we wcześniejszych opiniach „społecznej odpowiedzialności terytorialnej”, które zapewniają odpowiedzialność publiczną i prywatną za zrównoważony rozwój terytorium w obiegu zamkniętym. |
Bruksela, dnia16 lipca 2020 r.
Luca JAHIER
Przewodniczący Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego
(1) Dz.U. C 100 z 30.4.2009, s. 53.
(2) CEN, CENELEC i ETSI.
(3) Zob. UNI Italia a procesy wstępnej normalizacji, rozporządzenie nr 1025/2012.
(4) Dz.U. C 175 z 28.7.2009, s. 63.
(5) Zob. Circular Economy and Material Value Chains [Gospodarka o obiegu zamkniętym i łańcuchy wartości materiałów] – Światowe Forum Ekonomiczne, 2020 r.
(6) Zob. Program Narodów Zjednoczonych ds. Ochrony Środowiska (UNEP), „Natural Resources for the Future We Want” [Zasoby naturalne na rzecz takiej przyszłości, jakiej chcemy], 2019 r.
(7) Zob. Komisja ds. Transformacji Energetycznej, Mission Possible: Reaching Net-Zero Carbon by Mid-Century [Możliwy do realizacji cel: osiągnięcie zeroemisyjności netto do połowy stulecia], 2018 r.
(8) Eesc-2017-02666-05-00-decbur – mandat grupy koordynacyjnej.
(9) Wspólne oświadczenie członków grupy koordynacyjnej europejskiej platformy zainteresowanych stron gospodarki o obiegu zamkniętym w sprawie nowego planu działania UE dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym, marzec 2020 r.
(10) Dyrektywy 2014/23/UE (Dz.U. L 94 z 28.3.2014, s. 1), 2014/24/UE (Dz.U. L 94 z 28.3.2014, s. 65), 2014/25/UE (Dz.U. L 94 z 28.3.2014, s. 243).
(11) Zob. UNI/PdR: wytyczne z 2019 r. dotyczące metod weryfikacji zawartości materiałów z recyklingu i/lub materiałów odzyskanych i/lub produktów ubocznych produktów regulowanych przez minimalne kryteria środowiskowe.
(12) Zob. dyrektywa 2005/32/WE (Dz.U. L 191 z 22.7.2005, s. 29) przekształcona przez dyrektywę 2009/125/WE (Dz.U. L 285 z 31.10.2009, s. 10).
(13) Zob. ESA 2010.
(14) https://www.eesc.europa.eu/en/our-work/publications-other-work/publications/circular-economy-strategies-and-roadmaps-europe-executive-summary.
(15) Zob. dyrektywa 1999/85/WE Rady z dnia 22 października 1999 r. w odniesieniu do możliwości wprowadzenia niższej stawki VAT na usługi pracochłonne (Dz.U. L 277 z 28.10.1999, s. 34): drobne naprawy rowerów, obuwia i wyrobów skórzanych, odzieży i wyrobów włókienniczych użytku domowego, remont i przebudowę mieszkań prywatnych, usługi opiekuńcze.