1.Wprowadzenie

Od grudnia 2017 r. do marca 2018 r. Komisja konsultowała się na szeroką skalę 1 z zainteresowanymi stronami, w tym z ogółem społeczeństwa, organami publicznymi zajmującymi się ochroną przyrody i rolnictwem, środowiskiem naukowym, organizacjami pozarządowymi działającymi na rzecz środowiska, sektorem pszczelarskim, sektorem rolnictwa i innymi sektorami gospodarowania gruntami. W niniejszym sprawozdaniu podsumowano informacje uzyskane w wyniku: (i) otwartych konsultacji publicznych, na które uzyskano 66 000 odpowiedzi; (ii) dwudniowych warsztatów ekspertów; oraz (iii) konsultacji szeregu grup i komitetów ekspertów Komisji. Niniejsze sprawozdanie oparto na trzech priorytetowych obszarach inicjatywy określonych w planie działania 2 .

2.Wyniki działań konsultacyjnych

2.1.Priorytet I: Poszerzanie wiedzy na temat owadów zapylających

Niemal wszyscy respondenci biorący udział w konsultacjach publicznych (ponad 95 %) uznali za istotne poszerzanie wiedzy na temat owadów zapylających oraz przyczyn i konsekwencji spadku ich liczebności. Co najmniej dwie trzecie zainteresowanych stron we wszystkich grupach 3 uznało spadek liczebności owadów zapylających za niepokojący; stwierdziły one jednocześnie, że należy wypełnić luki w wiedzy, które mogą utrudniać zrozumienie skali problemu.

Jedną z głównych luk zidentyfikowanych przez ekspertów w trakcie warsztatów był brak danych na temat liczebności i trendów populacji dzikich owadów zapylających. Podkreślili oni potrzebę wprowadzenia ogólnounijnego procesu monitorowania, aby wypełnić luki w danych. Eksperci zasugerowali opracowanie różnych narzędzi i podejść, aby ułatwić proces monitorowania, takich jak barkodowanie DNA i uczenie maszynowe. Innym sposobem na osiągnięcie tego celu byłoby zaangażowanie społeczeństwa w naukę.

Niemal wszyscy respondenci biorący udział w konsultacjach publicznych uznali, że ważne jest, aby zbadać zagrożenia dla owadów zapylających i wpływ spadku ich liczebności na ekosystemy naturalne i społeczeństwo. W trakcie warsztatów eksperci podkreślili potrzebę dalszych badań w zakresie połączonych skutków różnych zagrożeń, odporności populacji owadów zapylających i powiązań funkcjonalnych między owadami zapylającymi i zapylanymi roślinami. Podkreślili również potrzebę zwiększenia dostępności danych, w szczególności na temat stanu siedlisk owadów zapylających, użytkowania gruntów rolnych i zarządzania nimi oraz stosowania pestycydów.

Społeczność naukowa podkreśliła ogólnie potrzebę wzmocnienia potencjału badawczego, zwłaszcza w regionach UE zbadanych w mniejszym stopniu. Różne instrumenty finansowania określono jako istotne, a za kluczowy uznano unijny program ramowy w zakresie badań naukowych i innowacji.

2.2.Priorytet II: Przeciwdziałanie przyczynom spadku liczebności owadów zapylających

Zdecydowana większość respondentów biorących udział w konsultacjach publicznych (75 % w sektorze rolno-spożywczym i ponad 90 % w pozostałych grupach) oceniła intensywną gospodarkę rolną i stosowanie pestycydów jako największe zagrożenia dla owadów zapylających. Trzy czwarte respondentów z sektora rolno-spożywczego stwierdziło, że są to istotne przyczyny spadku liczebności owadów zapylających. W przypadku innych grup zainteresowanych stron, proporcje były znacznie wyższe (95 % lub więcej). Inne zagrożenia, jak urbanizacja, zanieczyszczenie, inwazyjne gatunki obce, choroby, zmiana klimatu, zostały uznane za istotne przez co najmniej połowę respondentów w każdej grupie zainteresowanych stron. Osoby fizyczne przykładały większą wagę do zmian klimatu i chorób niż inne grupy zainteresowanych stron.

Respondenci biorący udział w konsultacjach publicznych uznali, że najważniejsze działania, które należy podjąć w celu przeciwdziałania spadkowi liczebności owadów zapylających, to: (i) ocena zagrożeń, jakie dla owadów zapylających stanowią pestycydy; oraz (ii) wspomaganie ich siedlisk, w szczególności na obszarach wiejskich, zarówno na obszarach Natura 2000, jak i poza nimi. Znaczna większość respondentów (co najmniej połowa każdej z grup zainteresowanych stron) uznała jednak również, że ważne jest przeciwdziałanie innym zagrożeniom dla owadów zapylających, w tym zaangażowanie w podejmowane działania sektora prywatnego i społeczności lokalnych.

Eksperci biorący udział w warsztatach skupili się przede wszystkim na odbudowie i utrzymaniu siedlisk owadów zapylających w krajobrazach wiejskich i miejskich oraz na przeciwdziałaniu zagrożeniom, jakie dla owadów zapylających stanowią pestycydy. Większość ekspertów wskazała dyrektywę siedliskową i wspólną politykę rolną UE jako główne instrumenty służące ochronie i wspomaganiu siedlisk owadów zapylających. Eksperci zgodnie uznali, że zaangażowanie rolników będzie kluczowe dla utworzenia na obszarach wiejskich środowiska sprzyjającego owadom zapylającym. Podkreślili również znaczenie obszarów miejskich i możliwość tworzenia siedlisk w ramach dużej infrastruktury, np. transportowej i energetycznej, oraz zapewnienia, aby były one połączone z szerszym krajobrazem.

W celu ograniczenia zagrożeń stwarzanych przez pestycydy eksperci podkreślili potrzebę usprawnienia oceny ryzyka i ograniczenia narażenia owadów zapylających na działanie pestycydów. Eksperci uznali również za istotne uwzględnienie w powyższej ocenie gatunków dzikich owadów zapylających, a także wzięcie pod uwagę konkretnych środków służących ograniczaniu wpływu pestycydów na owady zapylające w ramach dyrektywy UE dotyczącej zrównoważonego stosowania pestycydów 4 .

2.3.Priorytet III: Zwiększanie świadomości oraz poprawa współpracy i wymiany wiedzy

Ponad 90 % respondentów biorących udział w konsultacjach publicznych podkreśliło znaczenie zwiększania świadomości, angażowania społeczeństwa w rozwiązywanie problemów oraz ułatwiania współpracy i wymiany wiedzy. Respondenci podkreślili potrzebę przyjęcia unijnej inicjatywy, aby wesprzeć działania na szczeblu krajowym, regionalnym i lokalnym. Chociaż zainteresowane strony wyrażały różne zdania na temat sposobu szerokiego udostępnienia wiedzy, zasadniczo zgodziły się, że powinna powstać powszechnie dostępna centralna platforma gromadząca wiedzę.

Eksperci zgodnie poparli zaangażowanie społeczeństwa w badania naukowe i uznali, że instytucje edukacyjne, takie jak szkoły i muzea, mogą w tej kwestii odegrać rolę katalizatora. Chociaż istnieje już szereg platform wspierających współpracę między zainteresowanymi stronami, eksperci uznali, że należy jeszcze bardziej zwiększyć zdolności w zakresie współpracy.

3.Wniosek

Uwzględniono wszystkie uwagi zgłoszone w konsultacjach, ale ze względu na szeroki zakres wyrażonych poglądów końcowy dokument dotyczący polityki niekoniecznie odzwierciedla wszystkie opinie. Inicjatywa zaspokoi zidentyfikowane potrzeby związane z wiedzą za pomocą działań polegających na gromadzeniu wiedzy już istniejącej w tej dziedzinie i zapewnieniu powszechnego dostępu do niej, przy jednoczesnym pozyskiwaniu nowej wiedzy w celu uzupełnienia braków. Inicjatywa ma również na celu przeciwdziałanie dobrze znanym zagrożeniom dla owadów zapylających, zarówno bezpośrednim (intensywna gospodarka rolna i stosowanie pestycydów, inwazyjne gatunki obce), jak i pośrednim (zmiana klimatu, choroby i zanieczyszczenie). W ramach inicjatywy udzielone zostanie wsparcie na rzecz współpracy i działania na wszystkich poziomach, aby umożliwić UE skoordynowaną reakcję na przedmiotowy problem. Celem inicjatywy będzie także zaangażowanie ogółu społeczeństwa dzięki promowaniu i wspieraniu działań podejmowanych przez obywateli i sektor prywatny.