KOMISJA EUROPEJSKA

Bruksela, dnia7.6.2018

COM(2018) 435 final

2018/0224(COD)

Wniosek

ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

ustanawiające program ramowy w zakresie badań naukowych i innowacji „Horyzont Europa” oraz zasady uczestnictwa i upowszechniania obowiązujące w tym programie

(Tekst mający znaczenie dla EOG)

{SEC(2018) 291 final}
{SWD(2018) 307 final}
{SWD(2018) 308 final}
{SWD(2018) 309 final}

UZASADNIENIE

1.KONTEKST WNIOSKU

•Przyczyny i cele

1.wniosek dotyczący programu ramowego w zakresie badań naukowych i innowacji zatytułowanego „Horyzont Europa”, obejmujący ustanowienie zasad uczestnictwa i upowszechniania (zgodnie z Traktatem o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, „TFUE”),

2.wniosek dotyczący programu szczegółowego służącego realizacji programu „Horyzont Europa” („TFUE”),

3.wniosek dotyczący programu badawczo-szkoleniowego na podstawie Traktatu Euratom, uzupełniającego program „Horyzont Europa”, a także

4.powiązana ocena skutków i ocena skutków finansowych.

We wniosku dotyczącym rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) .../... w sprawie ustanowienia Europejskiego Funduszu Obronnego na lata 2021–2027 proponuje się ustanowienie szczegółowego programu w zakresie badań nad obronnością.

W szczególności program „Horyzont Europa” wzmocni bazę naukową i technologiczną Unii w celu przyczynienia się do rozwiązania najważniejszych globalnych wyzwań naszych czasów i do osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju. Jednocześnie program pomoże zwiększyć konkurencyjność Unii, w tym jej gałęzi przemysłu. Program „Horyzont Europa” pomoże w realizacji strategicznych priorytetów Unii oraz w opracowywaniu i wdrażaniu polityki Unii w odnośnych obszarach. W szybko zmieniającym się świecie sukces Europy zależy w coraz większym stopniu od jej zdolności do przekuwania świetnych wyników naukowych w innowacje, które mają rzeczywisty korzystny wpływ na naszą gospodarkę i jakość życia oraz tworzą nowe rynki z większą liczbą miejsc pracy dla wykwalifikowanych pracowników.

Dążąc do osiągnięcia tego celu i opierając się na sukcesie programu będącego jego poprzednikiem, program „Horyzont Europa” kontynuuje wspieranie w sposób zintegrowany całego cyklu badań naukowych i innowacji.

Utrzymuje się zasadę stosowania jednego zbioru zasad uczestnictwa i upowszechniania, przy czym we wniosku zaproponowano dalsze ulepszenie tych zasad.

Niniejszy wniosek przewiduje jako datę rozpoczęcia stosowania 1 stycznia 2021 r. i jest przedstawiany Unii składającej się z 27 państw członkowskich, zgodnie z notyfikacją o zamiarze wystąpienia z Unii Europejskiej i Euratomu przekazaną przez Zjednoczone Królestwo na podstawie art. 50 Traktatu o Unii Europejskiej, otrzymaną przez Radę Europejską w dniu 29 marca 2017 r.

•Spójność z przepisami obowiązującymi w tej dziedzinie polityki

Program ramowy jest sztandarowym unijnym programem służącym wspieraniu badań naukowych i innowacji – od koncepcji po absorbcję przez rynek. Jego celem jest uzupełnienie finansowania krajowego i regionalnego. Program ramowy stworzył już unikalną europejską wartość dodaną we wspomaganiu na całym kontynencie konkurencji i współpracy w zakresie najlepszych rozwiązań w dziedzinie nauki i innowacji. Jego wynikiem są przełomowe odkrycia naukowe, większa konkurencyjność oraz rozwiązania dla wyzwań społecznych. Celem nowego proponowanego programu ramowego „Horyzont Europa” będzie osiągnięcie jeszcze większego oddziaływania niż obecny program „Horyzont 2020”, który stanowi powszechnie uznany atut w dążeniu do realizacji ambicji Europy. Szybko zmieniający się charakter badań naukowych i innowacji na tle globalnej konkurencji sprawia, że wsparcie publiczne dla takich badań i innowacji jest niezbędne bardziej niż kiedykolwiek, w szczególności na szczeblu Unii, na którym jego wartość dodana jest bezsporna. Niniejszy wniosek jest w pełni zgodny z programem Komisji dotyczącym badań naukowych i innowacji, w tym z zasadniczym celem polegającym na inwestowaniu 3 % unijnego PKB w badania i rozwój, jak również z komunikatem „Odnowiony europejski program na rzecz badań naukowych i innowacji – szansa Europy na ukształtowanie własnej przyszłości” (wkład Komisji Europejskiej w nieformalne spotkanie przywódców w dniach 16–17 maja 2018 r.).

•Spójność z innymi obszarami polityki Unii

Wniosek jest w pełni spójny z istniejącą polityką Unii w innych obszarach. Program „Horyzont Europa opracowano z uwzględnieniem obecnych priorytetów Komisji, strategii „Budżet na rzecz rezultatów” (w której wymaga się, by unijne programy wydatków zapewniały – bardziej niż kiedykolwiek – optymalne wykorzystanie środków finansowych), realizacji Agendy na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030, realizacji globalnej strategii Unii oraz wniosku Komisji w sprawie następnego długoterminowego budżetu Unii.

Inwestycje w badania naukowe i innowacje będą stanowić uzupełnienie innych programów Unii, a wszystkie programy będą się wzajemnie wzmacniać. Rezultaty z sektora badań naukowych i innowacji będą wykorzystywane w synergii z innymi programami Unii, aby ułatwić ich absorpcję na szczeblu krajowym i regionalnym, zwiększając w ten sposób do maksimum europejski potencjał w zakresie innowacji. Zostanie to uzupełnione skutecznymi i angażującymi odbiorców kampaniami informacyjnymi na temat badań naukowych i innowacji, skierowanymi do ogółu społeczeństwa. Komplementarność i synergia wsparcia i wykorzystywania badań naukowych i innowacji w całym długoterminowym budżecie Unii zostaną zmaksymalizowane dzięki procesowi planowania strategicznego w zakresie badań naukowych i innowacji, który będzie wystarczająco elastyczny, aby umożliwić Komisji i instytucjom Unii szybkie reagowanie na pilne potrzeby i nowe priorytety.

Wniosek jest w pełni spójny z podejściem przyjętym w procesie europejskiego semestru w zakresie koordynacji polityki gospodarczej. Powiązania te powinny być kontynuowane i wzmacniane, w oparciu o odpowiednie wkłady wniesione już w ramach programu „Horyzont 2020” w celu wsparcia reform strukturalnych służących poprawie jakości i wydajności krajowych systemów badań naukowych i innowacji na trzech poziomach: po pierwsze, poprzez znaczne inwestycje w badania naukowe i technologiczne oraz innowacje; po drugie, poprzez sprawienie, by otoczenie biznesowe bardziej sprzyjało innowacyjności i było mniej niechętne ryzyku; i po trzecie, poprzez zapewnienie europejskim obywatelom wsparcia w okresie szybkiej i dla niektórych burzliwej transformacji, której motorem jest innowacyjność, cyfryzacja i globalne megatrendy, takie jak sztuczna inteligencja i gospodarka o obiegu zamkniętym.

Działania w ramach programu powinny być wykorzystywane do eliminowania niedoskonałości rynku lub nieoptymalnych warunków inwestycyjnych, w sposób proporcjonalny, bez powielania lub wypierania finansowania prywatnego, oraz tworzyć wyraźną europejską wartość dodaną. Zapewni to spójność między działaniami programu a unijnymi zasadami pomocy państwa oraz unikanie nieuzasadnionych zakłóceń konkurencji na rynku wewnętrznym.

2.PODSTAWA PRAWNA, POMOCNICZOŚĆ I PROPORCJONALNOŚĆ

•Podstawa prawna

•Pomocniczość (w przypadku kompetencji niewyłącznych)

Unia posiada w tym obszarze kompetencje dzielone (równoległe) na podstawie art. 4 ust. 3 TFUE. Aby sprostać wyzwaniom, przed którymi stoi obecnie Europa, Unia musi inwestować w badania naukowe i innowacje w celu osiągnięcia korzyści skali, zakresu i tempa. W porównaniu ze wsparciem na szczeblu krajowym i regionalnym dla działalności w zakresie badań naukowych i innowacji, działalność taka finansowana ze środków unijnych przynosi wykazywalne korzyści: tworzy masę krytyczną w celu sprostania globalnym wyzwaniom; wzmacnia doskonałość naukową Unii poprzez finansowanie na zasadach konkurencji; tworzy transgraniczne sieci multidyscyplinarne; wzmacnia kapitał ludzki; nadaje strukturę krajowym systemom badań naukowych i innowacji; zwiększa konkurencyjność Unii; oraz stwarza nowe możliwości rynkowe.

•Proporcjonalność

Działania na szczeblu Unii umożliwiają współpracę ponadnarodową i konkurencję w skali światowej, aby zapewnić wybór najlepszych wniosków. Podnosi to poziomy doskonałości i zapewnia wyeksponowanie czołowych badań naukowych i innowacji, ale również wspiera ponadnarodową mobilność i przyciąga największe talenty. Program na szczeblu Unii najlepiej nadaje się do sprostania wyzwaniom wynikającym z obarczonych wysokim ryzykiem i długoterminowych działań w zakresie badań naukowych i innowacji, umożliwiając podział ryzyka oraz zwiększenie zakresu oddziaływania i korzyści skali, których nie udałoby się inaczej osiągnąć. Dążyć się będzie do stworzenia powiązań z inicjatywami krajowymi, w szczególności w dziedzinie innowacji.

Z podobnych względów program taki może pobudzić uruchomienie dodatkowych publicznych i prywatnych inwestycji w badania naukowe i innowacje; przyczynić się do dalszego wzmocnienia europejskiego sektora badań naukowych i innowacji; oraz przyspieszyć komercjalizację i rozpowszechnianie innowacji. Programy na szczeblu Unii mogą również wspierać kształtowanie polityki i realizację celów politycznych.

Proponowane działania nie wykraczają poza to, co jest konieczne do osiągnięcia celów Unii.

•Wybór instrumentu

Tak jak w przypadku poprzednich programów, akt prawny ma formę rozporządzenia, ponieważ ustanawia ono prawa i obowiązki beneficjentów, wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich Unii i państwach stowarzyszonych z programem ramowym.

3.WYNIKI OCEN RETROSPEKTYWNYCH, KONSULTACJI Z ZAINTERESOWANYMI STRONAMI I OCEN SKUTKÓW

•Oceny retrospektywne / oceny adekwatności obowiązującego prawodawstwa

Niniejszy wniosek oparty został na informacjach zwrotnych otrzymanych od zainteresowanych stron, wynikach ocen okresowych obecnych programów, ocenach ex post wcześniejszych programów i pracach w zakresie prognozowania.

a)dalsze upraszczanie;

b)wspieranie innowacji mających przełomowe znaczenie;

c)osiągnięcie większego oddziaływania dzięki ukierunkowaniu na realizację misji oraz zaangażowaniu obywateli;

d)zwiększenie synergii z innymi unijnymi programami finansowania i obszarami polityki Unii;

e)wzmacnianie współpracy międzynarodowej;

f)zwiększenie otwartości; oraz

g)racjonalizacja systemu finansowania.

•Konsultacje z zainteresowanymi stronami

·należy zachować trójfilarową strukturę programu „Horyzont 2020”, choć potrzebne są lepsze powiązania między filarami;

·potrzebne są większe budżety na odnoszące sukcesy programy dotacji dla indywidualnych badaczy naukowych (ERBN, MSCA);

·dotacje powinny być nadal głównym modelem finansowania, uzupełnionym w stosownych przypadkach instrumentami finansowymi na określone potrzeby;

·należy wspierać działalność wspomagającą szerzenie doskonałości lub dzielenie się nią;

·projekty na mniejszą skalę realizowane w ramach współpracy mają duże znaczenie w zapewnianiu szerszego uczestnictwa;

·misje mają wszystkie znamiona trybu działania, który powinien umożliwić wywarcie znacznego wpływu;

·obywatele powinni zostać w większym stopniu zaangażowani w program ramowy;

·Europejska Rada ds. Innowacji powinna być europejskim akceleratorem innowacji;

·aby stawić czoła globalnym wyzwaniom, potrzebne jest pobudzenie międzynarodowej współpracy;

·dane i wiedza będące wynikiem projektów finansowanych ze środków unijnych powinny być dostępne dla wszystkich;

·wyraźnie zaznacza się potrzeba uproszczenia systemu w zakresie badań naukowych i innowacji;

·synergia z innymi programami Unii jest trudna do osiągnięcia, ale jest ona konieczna;

·należy usprawnić proces programowania dotyczący zaproszeń i misji;

·należy nadal zabiegać o uproszczenie; oraz

·kluczowe znaczenie ma możliwość pomiaru i komunikowania oddziaływania.

•Wiedza ekspertów zewnętrznych

Komisja korzystała w znacznym stopniu z wiedzy ekspertów zewnętrznych. Wymienić tu należy zwłaszcza zalecenia i ustalenia grupy wysokiego szczebla pod przewodnictwem Pascala Lamy’ego, przedstawione w sprawozdaniu LAB – FAB – APP: Investing in the European future we want, Report of the independent High Level Group on maximising the impact of EU Research & Innovation Programmes („Badania – innowacje – zastosowania: Inwestycje w przyszłość Europy, jakiej pragniemy”, sprawozdanie niezależnej grupy wysokiego szczebla ds. maksymalizacji oddziaływania programów UE w zakresie badań naukowych i innowacji), przyjętym w lipcu 2017 r.

W styczniu 2017 r. powołano w ramach Europejskiej Rady ds. Innowacji Grupę Wysokiego Szczebla Zrzeszającą Innowatorów i powierzono jej zadanie wspierania Komisji Europejskiej w kształtowaniu Europejskiej Rady ds. Innowacji. W styczniu 2018 r. przyjęto sprawozdanie Europe is back: Accelerating breakthrough innovation (Europa wraca na arenę: przyspieszanie przełomowych innowacji) zawierające 14 zaleceń.

W następstwie zawartych w sprawozdaniu Lamy’ego zaleceń dotyczących misji powołano zewnętrznego eksperta, który będzie doradzał Komisji w kwestii podejścia zorientowanego na realizację misji. W lutym 2018 r. prof. Mariana Mazzucato przedstawiła sprawozdanie Mission-Oriented Research & Innovation in the European Union – A problem-solving approach to fuel innovation-led growth 1 (Zorientowanie na realizację misji w sektorze badań naukowych i innowacji w Unii Europejskiej – podejście do rozwiązywania problemów służące pobudzaniu wzrostu napędzanego przez innowacje), w którym zaleciła stosowanie pięciu kluczowych kryteriów przy wyborze misji na szczeblu Unii.

Ponadto Strategiczna Grupa Wysokiego Szczebla ds. Technologii Przemysłowych, pod przewodnictwem prof. Jürgena Rüttgersa, zaproponowała ponowne zdefiniowanie kluczowych technologii prorozwojowych oraz przedstawiła zalecenia dotyczące sposobu zwiększenia do maksimum ich wkładu we wzrost sprzyjający włączeniu społecznemu, demokrację, dobrobyt, upowszechnianie równości praw oraz zapewnianie lepszych miejsc pracy.

Szczegółowy wykaz sprawozdań przedłożonych przez grupy wysokiego szczebla oraz sprawozdań z badań zawarto w załączniku do oceny skutków.

•Ocena skutków

Niniejszy wniosek poparty jest oceną skutków. Rada ds. Kontroli Regulacyjnej wydała opinię „pozytywną z zastrzeżeniami”, zalecając dokładniejsze opisanie (i) równowagi między filarami programu, (ii) uzasadnienia wartości dodanej EIC i misji w zakresie badań naukowych i innowacji oraz (iii) usprawnionych mechanizmów realizacji 2 .

W gospodarce globalnej, konkurencyjnej i w coraz większym stopniu opartej na wiedzy od badań naukowych i innowacji zależy wydajność i konkurencyjność zaawansowanej gospodarki, takiej jak europejska: w ostatnich dziesięcioleciach siłą napędową około dwóch trzecich wzrostu gospodarczego w Europie były innowacje. Są one motorem i wsparciem w tworzeniu nowych i lepszych miejsc pracy oraz rozwoju działalności wymagającej specjalistycznej wiedzy, która odpowiada za ponad 33 % całkowitego zatrudnienia w Europie. Europa musi utrzymać, a nawet zwiększyć – w sposób zrównoważony – swoje zdolności technologiczne, przemysłowe i innowacyjne w strategicznych obszarach leżących u podstaw naszego społeczeństwa, gospodarki i zobowiązań międzynarodowych.

Należy dołożyć większych starań, aby pobudzać rozpowszechnianie w Europie innowacyjności, która leży u podstaw utrzymania europejskiego modelu społeczno-gospodarczego i wartości. Oczekiwane skutki kontynuowania programu zostały przeanalizowane w ocenie skutków. W porównaniu z trwającym programem oczekuje się, że dzięki programowi „Horyzont Europa” osiągnie się:

·nową i szerszą wiedzę oraz nowe i liczniejsze technologie, propagację doskonałości naukowej i znaczące oddziaływanie naukowe. Program będzie nadal ułatwiał współpracę transgraniczną między najwybitniejszymi naukowcami i innowatorami, umożliwiając transgraniczną i międzysektorową koordynację publicznych i prywatnych inwestycji w zakresie badań naukowych i innowacji. Program „Horyzont 2020” przyciągnął już instytuty badawcze i badaczy naukowych o światowej renomie, z jego środków wsparcie otrzymało 340 000 naukowców, przyczynił się on również do rozwoju wykwalifikowanego kapitału ludzkiego w Europie. Publikacje naukowe z projektów finansowanych z programu „Horyzont 2020” to publikacje światowej klasy (cytowane ponad dwukrotnie częściej niż średnia światowa), które przyczyniły się do dokonania znaczących przełomowych odkryć naukowych;

·pozytywny wpływ na wzrost gospodarczy, działalność handlową i przepływy inwestycji, a także na wysokiej jakości miejsca pracy i międzynarodową mobilność naukowców w europejskiej przestrzeni badawczej. Oczekuje się, że program przyniesie wzrost PKB średnio o 0,08 %–0,19 % w ciągu 25 lat, co oznacza, że każde zainwestowane euro może przynieść zwrot w wysokości do 11 EUR PKB we wspomnianym okresie. Można się spodziewać, że unijne inwestycje w badania naukowe i innowacje doprowadzą bezpośrednio do stworzenia szacunkowo do 100 000 miejsc pracy w sektorze badań naukowych i innowacji w „fazie inwestycyjnej” (2021–2027). Oczekuje się także, że działalność gospodarcza będąca wynikiem programu przyczyni się pośrednio do stworzenia w latach 2027–2036 do 200 000 miejsc pracy, z których 40 % przeznaczone będzie dla osób o wysokich kwalifikacjach;

·znaczące oddziaływanie na społeczeństwo i środowisko. Oddziaływanie to będzie wynikiem upowszechniania, wykorzystania i absorbcji wyników naukowych i przekładania ich na nowe produkty, usługi i procesy, co z kolei pomoże w pomyślnej realizacji priorytetów politycznych, jak również innowacji społecznych i ekologicznych.

Przedstawione powyżej rodzaje oddziaływania oznaczają, że potencjalny koszt zaprzestania realizacji unijnego programu w zakresie badań naukowych i innowacji (tj. koszt braku działań na szczeblu europejskim) jest znaczny. Zaprzestanie realizacji programu mogłoby doprowadzić do spadku konkurencyjności i zahamowania wzrostu gospodarczego (do 720 mld EUR spadku PKB w ciągu 25 lat 3 ), gwałtownej redukcji inwestycji prywatnych i krajowych, które są obecnie pobudzane dzięki współinwestowaniu na szczeblu unijnym, oraz utracenia w znacznym stopniu pozytywnych skutków dla społeczeństwa, środowiska i gospodarki.

Ponadto w nowym programie jeszcze bardziej uproszczone zostaną przepisy, zwiększona zostanie pewność prawa i ograniczone zostanie obciążenie administracyjne beneficjentów i administratorów programu.

•Uproszczenie

Uproszczenie ma kluczowe znaczenie w dążeniu do realizacji celów programu „Horyzont Europa”. Aby przyciągnąć najwybitniejszych naukowców i najbardziej innowacyjnych przedsiębiorców, obciążenie administracyjne związane z uczestnictwem należy ograniczyć do minimum.

Główne zabiegi służące uproszczeniu, zastosowane – w największym zakresie – w zasadach uczestnictwa i upowszechniania, przedstawiają się następująco (szczegóły poniżej):

–kontynuowanie środków służących uproszczeniu zastosowanych w programie „Horyzont 2020”, cenionych przez jego uczestników, takich jak struktura trójfilarowa, prosty model finansowania i portal dla uczestników;

–uproszczenie systemu finansowania: na przykład uporządkowanie podejścia do partnerstwa, poprzez wprowadzenie tylko trzech rodzajów partnerstw i przejrzystego zestawu kryteriów ich kwalifikacji i realizacji, aby zapewnić, że przyczynią się one do osiągnięcia celów ogólnych i szczegółowych programu „Horyzont Europa”;

–dalsze uproszczenie obecnego systemu zwrotu kosztów rzeczywistych, w szczególności w odniesieniu do kosztów personelu;

–szersze uznawanie zwyczajowej praktyki księgowej beneficjentów, w szczególności w odniesieniu do fakturowania wewnętrznego i usług, co obejmowałoby również odpowiedniki dużych infrastruktur badawczych w ramach programu „Horyzont 2020”;

–stosowanie w większym zakresie uproszczonych form kosztów, przewidzianych w nowym rozporządzeniu finansowym, w szczególności przyznawanie projektom finansowania w formie płatności ryczałtowej, w odpowiednich obszarach i z uwzględnieniem wniosków z projektu pilotażowego w ramach programu „Horyzont 2020”;

–szersze wzajemne uznawanie wyników audytów, aby zmniejszyć obciążenie związane z audytami, na jakie narażeni są beneficjenci uczestniczący w kilku unijnych programach finansowania;

–rozszerzenie funduszu gwarancyjnego dla uczestników (przemianowanego na Mechanizm Ubezpieczeń Wzajemnych) na beneficjentów wszelkich programów unijnych zarządzanych bezpośrednio oraz na działania nieobjęte funduszem w ramach programu „Horyzont 2020” (inicjatywy na podstawie art. 185);

–akceptacja pieczęci doskonałości, dzięki której wnioski, którym ją przyznano, mogą otrzymać wsparcie ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Społecznego+ lub Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich;

–zachowanie kluczowych elementów procesu oceny i kwalifikacji wniosków, we wszystkich częściach programu „Horyzont Europa”. Wykorzystywany będzie jednak szerszy wachlarz źródeł wiedzy fachowej, odpowiednio do zakresu zaproszeń do składania wniosków, w tym wiedzy fachowej, jaką dysponują grupy użytkowników i organizacje społeczeństwa obywatelskiego 4 . Nowością w podejściu zorientowanym na realizację misji będzie przejście z oceny doskonałości i skutków wyłącznie na poziomie indywidualnych wniosków na ocenę również tego, w jakim stopniu wnioski pasują do siebie i mogą stworzyć doskonały portfel. Główne zasady ustanawia się z wyprzedzeniem w przepisach, natomiast programy prac dostarczą dalszych informacji na temat stosowania kryteriów wyboru w zależności od celów zaproszeń i instrumentów (np. na temat aspektów uwzględnianych w procedurach oceny).

Poza podstawowymi aktami prawnymi programu „Horyzont Europa” poczynione zostaną także kroki w celu uproszczenia realizacji tego programu, począwszy od modeli umów o udzielenie dotacji i włączając w to wszystkie procesy, dokumentację, centra informacyjne, usługi wsparcia i systemy informatyczne, co w dalszym stopniu zmniejszy obciążenie administracyjne uczestników i przyspieszy proces udzielania dotacji. Komisja, w porozumieniu z zainteresowanymi stronami i równolegle z procesem legislacyjnym, opracuje narzędzia na potrzeby takiej usprawnionej realizacji.

•Prawa podstawowe

Niniejsze rozporządzenie nie narusza praw podstawowych ani zasad uznanych w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej.

4.WPŁYW NA BUDŻET

Budżet dla wszystkich wniosków podano w cenach bieżących. W realizację programu „Horyzont Europa” Komisja może nadal angażować agencje wykonawcze, kierując się oceną kosztów i korzyści.

5.ELEMENTY FAKULTATYWNE

•Plany wdrożenia i monitorowanie, ocena i sprawozdania

Komisja może zwiększyć część budżetu powierzaną agencjom wykonawczym, z zastrzeżeniem wyniku obowiązkowej oceny kosztów i korzyści. Biorąc pod uwagę nowe elementy w gestii nowego programu ramowego (np. misje i Europejską Radę ds. Innowacji) oraz zwiększoną wysokość powierzanego budżetu, konieczne będzie wprowadzenie zmian w mandatach agencji 5 .

Podejście to pomoże zmniejszyć koszty administracyjne i zwiększyć synergię z innymi programami oraz stopień ukierunkowania na wyniki.

Rodzaje działalności dotyczące szczególnie istotnych kwestii politycznych są zasadniczo wyłączone z zadań, jakie można przekazać agencjom wykonawczym, natomiast zwiększony zostanie nacisk na przekazywanie Komisji przez agencje informacji zwrotnych dotyczących danych i rezultatów badań naukowych i innowacji, zgodnie ze strategią upowszechniania i wykorzystania, aby wzmocnić podstawę dowodową na potrzeby kształtowania polityki.

Oceny będą przeprowadzane zgodnie z pkt 22 i 23 Porozumienia międzyinstytucjonalnego z dnia 13 kwietnia 2016 r. 6 , w którym trzy instytucje potwierdziły, że ewaluacja obowiązującego ustawodawstwa i polityk powinna służyć jako podstawa dla oceny skutków różnych opcji dalszych działań. Oceny dotyczyć będą rzeczywistych efektów programów i będą oparte na wskaźnikach i poziomach docelowych programu oraz szczegółowej analizie stopnia, w jakim program można uznać za mający znaczenie, skuteczny, wydajny, zapewniający unijną wartość dodaną i spójny z polityką Unii w innych obszarach. Obejmą one wnioski z dotychczasowych doświadczeń, które umożliwią określenie ewentualnych nieprawidłowości/problemów lub możliwości dalszego usprawnienia działań lub ich rezultatów oraz pomogą zwiększyć do maksimum ich wykorzystanie i oddziaływanie.

Aby móc lepiej śledzić oddziaływanie programu i informować o nim, system monitorowania i oceny programu „Horyzont Europa” składał się będzie z trzech podstawowych elementów:

·roczne monitorowanie wyników programu: monitorowanie wskaźników efektywności w perspektywie krótko-, średnio- i długookresowej zgodnie z kluczowymi ścieżkami oddziaływania w dążeniu do osiągnięcia celów programu, w miarę możliwości w oparciu o poziomy wyjściowe i docelowe;

·ciągłe gromadzenie danych dotyczących zarządzania programem i jego realizacji;

·dwie kompleksowe (meta-)oceny programu, śródokresowa i ex post (po zakończeniu). Oceny te będą opierać się na skoordynowanych ocenach każdej części programu, każdego rodzaju działań i mechanizmu realizacji dokonywanych na podstawie wspólnych kryteriów oceny i standardowych metodologii oraz dostarczą informacji do celów wprowadzania dostosowań w programie.

Ścieżki oddziaływania i związane z nimi kluczowe wskaźniki ścieżek oddziaływania, umożliwią uporządkowanie struktury rocznego monitorowania postępów w realizacji celów programu. Ścieżki te stanowią odwzorowanie trzech uzupełniających się kategorii oddziaływania, odzwierciedlających nielinearny charakter inwestycji w badania naukowe i innowacje:

1.oddziaływanie naukowe: związane ze wspieraniem tworzenia i rozpowszechniania wysokiej jakości nowej wiedzy, umiejętności i technologii oraz rozwiązań wyzwań globalnych;

2.oddziaływanie społeczne: związane ze wzmocnieniem oddziaływania badań naukowych i innowacji na kształtowanie, wspieranie i realizację polityki UE oraz wspieraniem absorbcji innowacyjnych rozwiązań przez przemysł i społeczeństwo w celu sprostania globalnym wyzwaniom;

3.oddziaływanie gospodarcze: związane z propagowaniem wszelkich form innowacji, w tym innowacji przełomowych, i wzmocnieniem procesu wprowadzania innowacyjnych rozwiązań na rynek.

W odniesieniu do każdej z tych kategorii oddziaływania stosowane będą wskaźniki orientacyjne w celu śledzenia postępów z rozróżnieniem na perspektywę krótko-, średnio- i długoterminową.

Dane dotyczące zarządzania i realizacji 7 w odniesieniu do wszystkich części programu i wszystkich mechanizmów realizacji będą nadal gromadzone w czasie zbliżonym do rzeczywistego. Dane te będą gromadzone w trybie centralnego zarządzania i w zharmonizowany sposób. Będą one nadal udostępniane publicznie w czasie zbliżonym do rzeczywistego w przeznaczonym do tego portalu internetowym, umożliwiającym wyszukiwanie danych z zastosowaniem takich filtrów, jak części programu, rodzaje działań i rodzaje organizacji (w tym osobnych danych dotyczących MŚP). Obejmą one między innymi: wnioski, uczestników i projekty (liczba, jakość, wkład Unii itp.); wskaźniki powodzenia; profile osób dokonujących oceny, wnioskodawców i uczestników (częściowo oparte na niepowtarzalnych identyfikatorach i obejmujące kraj, płeć, obrót, rolę w projekcie itp.); realizację (w tym czas oczekiwania na przyznanie dotacji, poziom błędu, poziom zadowolenia, poziom podejmowanego ryzyka itp.); działalność w zakresie komunikacji, upowszechniania i wykorzystania; oraz wkład w realizację unijnych celów w zakresie klimatu i środowiska. Aby móc lepiej śledzić inwestycje na rzecz społeczeństwa opartego na wiedzy, informacje na temat finansowania unijnego przeznaczonego na wykorzystanie i wdrożenie rezultatów badań naukowych i innowacji, pochodzących głównie z programów ramowych, mogą być gromadzone w trakcie realizacji programów.

•Szczegółowe objaśnienia poszczególnych przepisów wniosku

„Horyzont Europa” to nowy program ramowy stworzony z myślą o zapewnieniu jak największego oddziaływania na tle zmieniającego się charakteru badań naukowych i innowacji, ze strukturą zaprojektowaną tak, by osiągnąć większą spójność i lepsze wyniki. Proponuje się zastosowanie struktury złożonej z trzech wzajemnie ze sobą połączonych filarów i uzupełnionej działaniami wspomagającymi, służącymi wzmocnieniu europejskiej przestrzeni badawczej.

Struktura trójfilarowa

Pierwszy filar pod hasłem „Otwarta nauka” zapewni stabilną ciągłość wsparcia udzielanego w ramach programu „Horyzont 2020” na rozwój doskonałej bazy naukowej, z zastosowaniem podejścia oddolnego w celu wzmocnienia pozycji Unii jako lidera w dziedzinie nauki oraz rozwoju wysokiej jakości wiedzy i umiejętności, poprzez Europejską Radę ds. Badań Naukowych, działania „Maria Skłodowska-Curie” i infrastruktury badawcze. Zasady i praktyki w zakresie otwartej nauki będą motywem przewodnim całego programu.

Drugi filar pod hasłem „Globalne wyzwania i konkurencyjność przemysłowa” obejmie działania na rzecz postępu w kwestiach wyzwań społecznych i technologii przemysłowych, z zastosowaniem podejścia bardziej odgórnego, dotyczące wyzwań i możliwości w polityce i konkurencyjności na szczeblu unijnym i światowym. Kwestie te pogrupowano w pięć klastrów („zdrowie”; „integracyjne i bezpieczne społeczeństwo”; „technologie cyfrowe i przemysł”; „klimat, energetyka i mobilność”; „żywność i zasoby naturalne”), zgodnych z priorytetami polityki unijnej i globalnej (cele zrównoważonego rozwoju) oraz z główną siłą napędową w postaci współpracy i konkurencyjności. Pogrupowanie w klastry, z których każdy obejmuje pewną liczbę obszarów interwencji, wprowadzono w celu zachęcania do współpracy między różnymi dyscyplinami, sektorami, obszarami polityki i w wymiarze międzynarodowym, a tym samym osiągnięcia większego oddziaływania i lepszego wykorzystania potencjału w zakresie innowacji, który jest często największy na styku dyscyplin i sektorów.

Oprócz regularnych zaproszeń do składania wniosków wprowadzony zostanie ograniczony zestaw szczególnie wyeksponowanych misji. Zostaną one opracowane w ramach procesu planowania strategicznego. Misje, z ambitnymi ale określonymi w czasie i osiągalnymi celami, powinny przemawiać do ogółu obywateli i angażować ich w stosownych przypadkach. Będą one opracowywane we współpracy z państwami członkowskimi, Parlamentem Europejskim, zainteresowanymi stronami i obywatelami.

Drugi filar jest ucieleśnieniem zasadniczej roli, jaką w osiąganiu wszystkich celów programu odgrywa przemysł. W celu zapewnienia konkurencyjności przemysłu i zdolności do sprostania globalnym wyzwaniom w przyszłości, Unia musi wzmocnić i utrzymać swoje zdolności technologiczne i przemysłowe w kluczowych obszarach stanowiących podstawę transformacji naszej gospodarki i społeczeństwa. Priorytetowo traktowane będą inwestycje w przyszłościowe kluczowe technologie prorozwojowe.

Drugi filar zapewni również dowody naukowe i wsparcie techniczne na potrzeby polityki unijnej, w tym poprzez działalność Wspólnego Centrum Badawczego. Filar ten pomoże w realizacji celów polityki unijnej w duchu zasady innowacyjności – zgodnie z komunikatem Komisji Europejskiej z dnia 15 maja 2018 r. zatytułowanym „Odnowiony europejski program na rzecz badań i innowacji”. Szczególną uwagę należy zwrócić na zwiększenie liczby podmiotów z państw trzecich o niskim lub średnim dochodzie uczestniczących w badaniach naukowych i zapewnienie im większego finansowania.

Innowacyjność będzie wprawdzie wspierana we wszystkich częściach programu, jednak w trzecim filarze pod hasłem „Otwarte innowacje” główny nacisk zostanie położony na zwiększenie skali innowacji przełomowych i tworzących nowe rynki poprzez ustanowienie Europejskiej Rady ds. Innowacji, wspieranie usprawniania europejskiego ekosystemu innowacji i kontynuację wsparcia dla Europejskiego Instytutu Innowacji i Technologii (EIT). Europejska Rada ds. Innowacji będzie pełnić funkcję punktu kompleksowej obsługi dla innowatorów o dużym potencjale. Działania będą planowane przede wszystkim oddolnie. Powinno to znacznie uprościć i usprawnić obecne wsparcie oraz wypełnić wszelkie luki między finansowaniem w formie dotacji w innych częściach programu „Horyzont Europa” a instrumentami finansowymi w ramach InvestEU. Wspierana będzie także współpraca z oraz między krajowymi i regionalnymi agencjami ds. innowacji, ale również wszelkimi innymi podmiotami publicznymi bądź prywatnymi, ogólnymi bądź sektorowymi, działającymi w środowisku innowacyjności w Europie.

Europejski Instytut Innowacji i Technologii uzupełni działalność Europejskiej Rady ds. Innowacji, propagując zrównoważone ekosystemy innowacji i umożliwiając rozwój umiejętności w zakresie przedsiębiorczości i innowacyjności w obszarach priorytetowych za pośrednictwem wspólnot wiedzy i innowacji działających w jego ramach. Europejski Instytut Innowacji i Technologii przyczyni się do transformacji szkół wyższych w UE pod względem przedsiębiorczości, a jego działalność zwiększy do maksimum synergię i komplementarność w odniesieniu do działań w ramach filaru „Globalne wyzwania i konkurencyjność przemysłowa”.

Dobrobyt gospodarczy i społeczny Europy, jakość życia i miejsc pracy oraz środowiska naturalnego zależą od jej zdolności do tworzenia wiedzy i innowacji. Oddolne podejście w pierwszym i trzecim filarze stosowane jest przede wszystkim w celu wzmocnienia doskonałości, tworzenia wiedzy i innowacji oraz zachęcania do większych inwestycji, zwłaszcza w nowe, szybko rozwijające się obszary w nowatorskich dziedzinach nauki i w przełomowe innowacje z potencjałem ekspansji. Elementy te są niezbędne do wypełnienia luki w zakresie wiedzy i innowacyjności oraz wzmocnienia bazy naukowej i technologicznej Unii, wspomagając tym samym realizację jej strategicznych celów i priorytetów politycznych oraz przyczyniając się do długoterminowego wzrostu gospodarczego i konkurencyjności.

Wspomniane trzy filary zostaną uzupełnione działalnością służącą wzmocnieniu europejskiej przestrzeni badawczej, w szczególności: dzieleniem się doskonałością w celu pełnego wykorzystania potencjału w państwach z gorszymi wynikami w zakresie badań naukowych i innowacji, aby mogły one osiągnąć wysokie unijne standardy doskonałości (np. poprzez łączenie w zespoły, tworzenie partnerstw, katedry EPB); oraz zreformowaniem i usprawnieniem europejskiego systemu badań naukowych i innowacji, obejmującym narzędzie wspierania polityki nowej generacji.

W ramach tej części prowadzone będą także następujące rodzaje działalności: działalność w zakresie prognozowania; monitorowanie i ocena programu ramowego oraz upowszechnianie i wykorzystywania rezultatów; modernizacja europejskich szkół wyższych; wspieranie ściślejszej współpracy międzynarodowej; oraz działalność pod hasłem „Nauka, społeczeństwo i obywatele”.

Trójfilarowa struktura zwiększy wewnętrzną spójność poszczególnych części programu, co pomoże w osiągnięciu celów na szczeblu całego programu. Jasno zdefiniowane i uzupełniające się uzasadnienia dla interwencji wzmocnią połączenia między filarami, a otwarta nauka i otwarte innowacje stanowić będą wspólne motywy przewodnie. Struktura ta zapewni systemowe podejście oparte na oddziaływaniu, które umożliwi prowadzenie działań interdyscyplinarnych i przełamanie hermetycznych struktur w celu uzyskania większego oddziaływania. Przykładowo misje przyniosą wzrost aktywności w filarach „Otwarta nauka” i „Otwarte innowacje”, natomiast innowacje z potencjałem szybkiej ekspansji uzyskane w wyniku badań prowadzonych w ramach współpracy, weryfikacje poprawności projektu w ramach Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych lub wspólnoty wiedzy i innowacji w ramach EIT będą szybko sygnalizowane Europejskiej Radzie ds. Innowacji. Planowanie strategiczne jeszcze bardziej wzmocni wewnętrzną spójność programu.

Elementy przekrojowe

Program „Horyzont Europa” znacząco zacieśni współpracę międzynarodową, która jest niezbędna do zapewnienia dostępu do talentów, wiedzy ogólnej i fachowej, infrastruktury oraz rynków na całym świecie, aby skutecznie stawić czoła globalnym wyzwaniom i wywiązać się z globalnych zobowiązań. Program ramowy posłuży do zacieśnienia współpracy i rozszerzenia układów o stowarzyszeniu, tak aby objąć nimi również państwa o znakomitych zdolnościach w dziedzinie nauki, technologii i innowacyjności. Program będzie nadal zapewniał finansowanie podmiotom z państw o niskim lub średnim dochodzie, a także podmiotom z gospodarek uprzemysłowionych i wschodzących, jednak wyłącznie jeżeli posiadają one niezbędne kompetencje lub infrastrukturę.

Zasada otwartej nauki stanie się domyślnym trybem funkcjonowania nowego programu. Będzie ona wykraczać poza politykę otwartego dostępu przyjętą w programie „Horyzont 2020”, stawiając wymaganie zapewniania natychmiastowego otwartego dostępu do publikacji i danych (z konkretnymi możliwościami wyłączenia tych ostatnich z tego wymagania) oraz do planów zarządzania danymi badawczymi. Program będzie propagował powszechne stosowanie danych zgodnych z zasadami FAIR (możliwych do znalezienia, dostępnych, interoperacyjnych i nadający się do ponownego wykorzystania) oraz działalność na rzecz podnoszenia poziomu umiejętności naukowców w zakresie otwartej nauki, a także wspierał systemy nagradzania promujące otwartą naukę. Rzetelność badawcza i nauka obywatelska będą odgrywały centralną rolę, podobnie jak opracowywanie nowej generacji wskaźników oceny badań naukowych.

W programie „Horyzont Europa” przyjęte zostanie nowe podejście do partnerstw, bardziej ukierunkowane na oddziaływanie. Panująca obecnie sytuacja nadmiaru partnerstw europejskich zostanie zracjonalizowana, tak aby mogły one funkcjonować w uproszczonej formie, otwartej dla wszystkich zainteresowanych (np. środowiska akademickiego, przemysłu, państw członkowskich i fundacji dobroczynnych), przy jednoczesnym zapewnieniu, by mogły one skutecznie przyczyniać się do realizacji ogólnych i szczegółowych celów programu „Horyzont Europa”. Partnerstwa te będą tworzone w oparciu o takie kryteria, jak: unijna wartość dodana, przejrzystość, otwartość, oddziaływanie, efekt mnożnikowy, długoterminowe zaangażowanie finansowe wszystkich uczestniczących stron, elastyczność, spójność i komplementarność z inicjatywami unijnymi, krajowymi i regionalnymi. Podejście to służy konsolidacji i racjonalizacji liczby partnerstw, a przy tym unikaniu nakładania się w nich i powielania działań oraz lepszemu dostosowaniu ich do priorytetów polityki unijnej.

Określone zostały trzy poziomy partnerstw:

a)partnerstwa współprogramowane, na podstawie protokołów ustaleń lub ustaleń umownych z partnerami;

b)partnerstwa współfinansowane, w oparciu o jedno elastyczne działanie do celów współfinansowania programu;

c)partnerstwa zinstytucjonalizowane (na podstawie art. 185 i 187 TFUE oraz rozporządzenia o EIT w odniesieniu do wspólnot wiedzy i innowacji).

Obszary mające być przedmiotem partnerstw, w tym ewentualnej kontynuacji istniejących partnerstw, zostaną określone podczas procesu planowania strategicznego (w proponowanej podstawie prawnej określono jedynie instrumenty i kryteria, które posłużą jako wytyczne przy ich realizacji). Wnioski dotyczące przyszłych wspólnot wiedzy i innowacji (WWiI) w ramach EIT zostaną ujęte w strategicznym planie innowacji EIT i dostosowane do wyników procesu planowania strategicznego. Zagadnienia będą określane i wybierane tak, by jak najbardziej zwiększyć komplementarność i efekt synergii z działaniami w ramach filaru „Globalne wyzwania i konkurencyjność przemysłowa”.

Będzie się usilnie zachęcać do zapewniania synergii poszczególnych unijnych programów i wzmacniać ją poprzez proces planowania strategicznego, który będzie pełnił funkcję ram odniesienia dla wsparcia na badania naukowe i innowacje z całego budżetu Unii. W ten sposób zapewniona zostanie skuteczna i funkcjonująca synergia z innymi programami unijnymi, zwłaszcza w celu rozwinięcia skuteczniejszej wymiany między nauką a polityką oraz uwzględnienia potrzeb w zakresie polityki, a także propagowania szybszego upowszechniania i absorbcji wyników badań naukowych i innowacji oraz ułatwienia realizacji wspólnych celów i działalności we wspólnych obszarach (takich jak obszary partnerstw lub obszary misji).

Programy te obejmowałyby między innymi: wspólną polityką rolną (WPR); Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (EFRR); Europejski Fundusz Społeczny (EFS+); Europejski program kosmiczny; Program na rzecz jednolitego rynku; Program działań na rzecz środowiska i klimatu (LIFE); instrument „Łącząc Europę”; program „Cyfrowa Europa”; program Erasmus+; Fundusz InvestEU; oraz instrumenty działań zewnętrznych (Instrument Sąsiedztwa, Rozwoju i Współpracy Międzynarodowej i Instrument Pomocy Przedakcesyjnej (IPA III)). Szczególna uwaga zostanie zwrócona na powiązania z europejskim semestrem oraz Narzędziem Realizacji Reform, w tym za pośrednictwem narzędzia wspierania polityki.

Przy zachowaniu pełnej komplementarności z programem „Horyzont Europa” programy te mogą dostarczać wsparcia dla działań w zakresie badań i innowacji, w tym w postaci demonstracji rozwiązań dostosowanych do konkretnych uwarunkowań i potrzeb krajowych lub regionalnych, a także inicjatyw dwustronnych i międzyregionalnych. W szczególności Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego wspomoże tworzenie ekosystemów badań naukowych i innowacji w państwach członkowskich pod względem infrastruktury, zasobów ludzkich, modernizacji sektora publicznego i prywatnego, a także (między)regionalnych sieci współpracy, takich jak struktury klastrowe.

W programach takich jak instrument „Łącząc Europę”, program „Cyfrowa Europa”, Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego, Europejski Fundusz Społeczny, Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich lub program LIFE będzie się korzystać z zamówień publicznych jako kluczowego instrumentu służącego wdrażaniu infrastruktury fizycznej i innowacyjnych technologii i rozwiązań, których źródłem może być działalność w ramach programu ramowego i poza nim.

Zasady uczestnictwa i upowszechniania

W zasadach uczestnictwa i upowszechniania wprowadzono głównie następujące nowe elementy:

·Zasada jednego zbioru zasad zostanie utrzymana, wprowadzone zostaną jednak ulepszenia. Zgodnie z podejściem instytucjonalnym zakładającym stworzenie jednego zbioru przepisów, przyjętym przy przygotowywaniu wieloletnich ram finansowych, nowe unijne rozporządzenie finansowe 8 będzie pełniło funkcję wspólnego punktu odniesienia, dzięki któremu przepisy mające zastosowanie do wszystkich unijnych programów finansowania zostaną ujednolicone.

·Stopy finansowania stosowane w programie „Horyzont 2020” zostaną zachowane. Stopa finansowania będzie kwotą maksymalną, która może zostać zmniejszona w uzasadnionych przypadkach na potrzeby realizacji działań szczegółowych. Zapewni to utrzymanie atrakcyjności programu.

·System zwrotu kosztów zostanie jeszcze bardziej uproszczony, w szczególności pod względem systemu zwrotu kosztów rzeczywistych w odniesieniu do kosztów personelu: zniesione zostanie rozróżnienie między wynagrodzeniem podstawowym a dodatkowym, a także ograniczenie wysokości dodatkowego wynagrodzenia obowiązujące w programie „Horyzont 2020”.

·Szersza akceptacja zwyczajowej praktyki księgowania kosztów: koszt jednostkowy w odniesieniu do towarów i usług fakturowanych wewnętrznie umożliwi pokrycie rzeczywistych kosztów pośrednich obliczonych zgodnie ze zwyczajową praktyką księgowania kosztów.

·Przewiduje się szersze wzajemne uznawanie wyników audytów i ocen – w tym z innych programów unijnych. Powinno to ograniczyć obciążenie administracyjne beneficjentów funduszy unijnych dzięki dalszemu ujednoliceniu przepisów. W zasadach wyraźnie przewidziano wzajemnie uznawanie poprzez uwzględnienie również innych elementów uzyskiwania pewności, dzięki którym potrzebna będzie mniejsza liczba audytów finansowych u beneficjentów, którzy uzyskali pozytywne wyniki audytów systemów. Ponadto wzajemne uznawanie może stanowić jeden z warunków zwolnienia beneficjenta z obowiązku przedłożenia poświadczenia sprawozdania finansowego.

·Fundusz gwarancyjny dla uczestników (przemianowany na Mechanizm Ubezpieczeń Wzajemnych) zostanie rozszerzony na wszystkie formy zinstytucjonalizowanych partnerstw, w tym inicjatywy na podstawie art. 185 nieobjęte funduszem w ramach programu „Horyzont 2020”, oraz na beneficjentów innych programów unijnych zarządzanych bezpośrednio.

·Upowszechnianie i wykorzystanie: większość przepisów zawartych w zasadach uczestnictwa i upowszechniania programu „Horyzont 2020” została zachowana, w stosownych przypadkach wprowadzono ulepszenia. Obejmują one ukierunkowanie w większym stopniu na wykorzystanie, w szczególności w obrębie Unii, oraz podkreślenie znaczenia planu upowszechniania i wykorzystania w trakcie realizacji projektu i po jego zakończeniu. Ponadto Komisja zapewni specjalne wsparcie w zakresie upowszechniania, wykorzystania i rozpowszechniania wiedzy i położy większy nacisk na propagowanie wykorzystywania rezultatów badań naukowych i innowacji.

·Działalność w zakresie komunikacji prowadzona przez beneficjentów funduszy unijnych: zgodnie z zaleceniami zawartymi w sprawozdaniu Lamy’ego w zasadach podkreślono rolę beneficjentów w dostarczaniu spójnych, skutecznych, proporcjonalnych i dostosowanych informacji różnorodnym grupom odbiorców, w tym mediom i ogółowi społeczeństwa. W oparciu o doświadczenia zdobyte w ramach programu „Horyzont 2020” w wytycznych dla beneficjentów przedstawi się, w jaki sposób mogą oni przejąć rolę głównych przekaźników informacji o wszystkich aspektach ich działalności w ramach projektu.

·Wspieranie otwartej nauki zapewni lepsze wykorzystanie rezultatów badań naukowych i innowacji w obrębie Unii. Wspomoże to absorbcję rynkową rezultatów uzyskanych dzięki finansowaniu ze środków unijnych, zwiększy ich oddziaływanie i efekt synergii z innymi inicjatywami unijnymi, a także ich potencjał w zakresie innowacji.

W szczególności przewiduje się podjęcie następujących działań:

·wspieranie zainteresowanych stron z sektora badań naukowych i innowacji w pełnym wdrożeniu zasady otwartego dostępu i prowadzenie z nimi wspólnych prac w celu urzeczywistnienia europejskiej chmury dla otwartej nauki;

·wzmocnienie europejskiej przestrzeni danych 9 , która umożliwia nieograniczony i stały przepływ wiedzy i danych, oraz tworzenie niezbędnych zachęt dla beneficjentów i innowatorów uczestniczących w programie do dzielenia się rezultatami i danymi w celu ich ponownego wykorzystania;

·stworzenie zachęt do wykorzystywania rezultatów programu poprzez pomaganie beneficjentom w znalezieniu najbardziej odpowiednich instrumentów i kanałów umożliwiających absorbcję ich innowacji przez rynek;

·opracowanie strategii na rzecz zwiększenia dostępności rezultatów badań naukowych i innowacji oraz przyspieszenie ich absorbcji, w tym do celów polityki, zwiększając w ten sposób oddziaływanie programu jako całości i europejski potencjał w zakresie innowacji;

·zapewnienie kompleksowego wsparcia w całym cyklu rozpowszechniania i wykorzystywania, aby zapewnić stały dopływ innowacji pochodzących z programu.

W programie „Horyzont Europa” kryteriami wyboru będą: doskonałość; oddziaływanie; jakość i skuteczność realizacji. Te same kryteria stosowano w poprzednich programach ramowych.

W proponowanym rozporządzeniu doskonałość określa się jako jedyne kryterium, jakie stosować ma Europejska Rada ds. Badań Naukowych (ERBN), zgodnie z celem, jakim jest pogłębianie wiedzy w pionierskich dziedzinach. Odnośny przepis nie stanowi odstępstwa od uzgodnionej potrzeby zwiększenia oddziaływania w programie. Oddziaływanie może bowiem oznaczać oddziaływanie naukowe, technologiczne, społeczno-ekonomiczne lub innego rodzaju. W przypadku ERBN nacisk kładzie się na oddziaływanie naukowe, które stanowi fundament wielu innych rodzajów oddziaływania, w tym społeczno-gospodarczego. ERBN będzie nadal określać jasne i inspirujące ambicje dla nauki europejskiej, ustanawiając ogólnoeuropejski konkurs pomysłów i talentów.

Europejski Instytut Innowacji i Technologii 

Europejski Instytut Innowacji i Technologii, przede wszystkim za pośrednictwem wspólnot wiedzy i innowacji (WWiI), będzie dążył do wzmocnienia ekosystemów innowacji ukierunkowanych na pokonywanie globalnych wyzwań, poprzez wspieranie integracji przedsiębiorstw, badań naukowych, szkolnictwa wyższego i przedsiębiorczości. Choć skoncentrowanie działalności EIT na ekosystemach innowacji wpisuje go w sposób naturalny w filar „Otwarte innowacje” programu „Horyzont Europa”, przekrojowy charakter EIT obejmujący kwestie obu filarów może zaowocować dodatkowym ukierunkowanym podejściem do globalnych wyzwań, których znaczenie podkreślono w programie. Wnioski dotyczące przyszłych wspólnot wiedzy i innowacji (WWiI) w ramach EIT zgodnie z rozporządzeniem ustanawiającym EIT zostaną ujęte w strategicznym planie innowacji EIT i dostosowane do wyników procesu planowania strategicznego oraz priorytetów filaru „Globalne wyzwania i konkurencyjność przemysłowa”.

Wspólne Centrum Badawcze (JRC)

Wspólne Centrum Badawcze będzie wprawdzie przyczyniać się w dużym zakresie do realizacji także innych części programu „Horyzont Europa”, jednak odegra szczególnie ważną rolę wspierającą w filarze „Globalne wyzwania i konkurencyjność przemysłowa”. W tym kontekście będzie ono nadal zapewniać doradztwo naukowe i wsparcie w całym cyklu kształtowania polityki Unii.

2018/0224 (COD)

Wniosek

ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

ustanawiające program ramowy w zakresie badań naukowych i innowacji „Horyzont Europa” oraz zasady uczestnictwa i upowszechniania obowiązujące w tym programie

(Tekst mający znaczenie dla EOG)

PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 173 ust. 3, art. 182 ust. 1, art. 183 oraz art. 188 akapit drugi,

uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej,

po przekazaniu projektu aktu ustawodawczego parlamentom narodowym,

uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego 10 ,

uwzględniając opinię Komitetu Regionów 11 ,

stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą 12 ,

a także mając na uwadze, co następuje:

(1)Celem, do jakiego dąży Unia, jest wzmocnienie jej bazy naukowej i technologicznej oraz pobudzanie jej konkurencyjności, w tym w przemyśle, przy jednoczesnym promowaniu wszystkich działań w zakresie badań naukowych i innowacji w celu realizacji strategicznych priorytetów Unii, których nadrzędnym celem jest propagowanie pokoju, wartości Unii i dobrobytu jej obywateli.

(2)Aby w dążeniu do osiągnięcia tego ogólnego celu zapewnić oddziaływanie naukowe, gospodarcze i społeczne, Unia powinna inwestować w badania naukowe i innowacje poprzez realizację programu ramowego w zakresie badań naukowych i innowacji „Horyzont Europa” na lata 2021–2027 („program”), aby wesprzeć tworzenie i rozpowszechnianie wysokiej jakości wiedzy i technologii, wzmocnić oddziaływanie badań naukowych i innowacji przy kształtowaniu, wspieraniu i wdrażaniu polityki Unii, wspomóc absorbcję innowacyjnych rozwiązań przez przemysł i społeczeństwo w celu stawienia czoła globalnym wyzwaniom i propagowania konkurencyjności przemysłowej; propagować wszelkie formy innowacji, w tym innowacje przełomowe, i wzmocnić proces wprowadzania innowacyjnych rozwiązań na rynek; oraz zoptymalizować rezultaty takich inwestycji pod kątem zwiększenia oddziaływania w obrębie wzmocnionej europejskiej przestrzeni badawczej.

(3)Przy wspieraniu działań w zakresie badań naukowych i innowacji, niezbędnych do realizacji celów politycznych Unii należy uwzględnić zasadę innowacyjności przedstawioną w komunikacie Komisji z dnia 15 maja 2018 r. „Odnowiony europejski program na rzecz badań i innowacji – szansa Europy na ukształtowanie własnej przyszłości” (COM(2018) 306).

(4)Otwarte innowacje, otwarta nauka i otwarcie na świat stanowią podstawowe zasady, które powinny zapewnić doskonałość i oddziaływanie unijnych inwestycji w badania naukowe i innowacje. Zasady te należy stosować w realizacji programu, w szczególności do celów planowania strategicznego w odniesieniu do filaru „Globalne wyzwania i konkurencyjności przemysłowa”.

(5)Otwarta nauka, w tym otwarty dostęp do publikacji naukowych i danych badawczych, może przyczynić się do poprawy jakości nauki oraz zwiększenia jej oddziaływania i płynących z niej korzyści, a także do przyspieszenia postępu w zakresie wiedzy poprzez uczynienie jej bardziej wiarygodną, wydajniejszą i lepiej zrozumiałą dla społeczeństwa oraz szybciej reagującą na wyzwania społeczne. Należy ustanowić przepisy w celu zapewnienia, by beneficjenci udzielali otwartego dostępu do publikacji naukowych poddanych wzajemnej ocenie oraz do danych badawczych i innych wyników badań naukowych w sposób otwarty i niedyskryminujący, nieodpłatnie i jak najwcześniej w procesie upowszechniania, oraz w celu umożliwienia ich jak najszerszego wykorzystania i ponownego wykorzystywania. W szczególności większy nacisk należy położyć na odpowiedzialne zarządzanie danymi badawczymi, zwłaszcza poprzez propagowanie opracowywania planów zarządzania takimi danymi, które z kolei powinny spełniać zasady FAIR, czyli być możliwe do znalezienia, dostępne, interoperacyjne i nadające się do ponownego wykorzystywania. W stosownych przypadkach beneficjenci powinni korzystać z możliwości oferowanych przez europejską chmurę dla otwartej nauki i stosować także inne zasady i dobre praktyki w zakresie otwartej nauki.

(6)Koncepcja i struktura programu powinna stanowić odpowiedź na potrzebę osiągnięcia masy krytycznej wspieranych działań, w całej Unii oraz w drodze współpracy międzynarodowej, zgodnie z celami zrównoważonego rozwoju ONZ. Realizacja programu powinna wspomóc działania zmierzające do osiągnięcia tego celu.

(7)Działalność wspierana w ramach programu powinna przyczyniać się do osiągnięcia unijnych celów i priorytetów, do monitorowania i oceny postępów pod kątem realizacji tych celów i priorytetów, a także do opracowania zmienionych lub nowych priorytetów.

(8)W niniejszym programie należy utrzymać równowagę między oddolnym (opartym na inicjatywie badacza lub innowatora) a odgórnym (uzależnionym od ustalonych strategicznie priorytetów) podejściem do finansowania, z uwzględnieniem charakteru zaangażowanych społeczności w obszarze badań naukowych i innowacji, rodzajów i celu prowadzonej działalności oraz oddziaływania, jakie chce się uzyskać. Od połączenia tych czynników powinien zależeć wybór podejścia w poszczególnych częściach programu, a wszystkie one powinny przyczyniać się do realizacji wszystkich ogólnych i szczegółowych celów programu.

(9)Działalność badawczą, jaka ma być prowadzona w ramach filaru „Otwarta nauka”, należy określić w oparciu o potrzeby i możliwości naukowe. Programowanie badań naukowych powinno odbywać się w ścisłej współpracy ze środowiskiem naukowym. Badania naukowe powinny być finansowane na podstawie kryterium doskonałości.

(10)Filar „Globalne wyzwania i konkurencyjność przemysłowa” należy ustanowić poprzez połącznie w klastry działań w zakresie badań naukowych i innowacji, aby jak najbardziej zwiększyć poziom integracji między odnośnymi obszarami prac, a jednocześnie zapewnić wysokie i trwałe poziomy oddziaływania w stosunku do wydatkowanych środków. Zachęci to do współpracy między dyscyplinami, sektorami, obszarami polityki i ponad granicami w dążeniu do realizacji celów zrównoważonego rozwoju ONZ i zarazem zwiększenia konkurencyjności gałęzi przemysłu unijnego.

(11)Pełne zaangażowanie przemysłu – na wszystkich poziomach, od jednoosobowych oraz małych i średnich przedsiębiorstw po duże korporacje – w program powinno stanowić jedną z głównych dróg realizacji jego celów, w szczególności celu polegającego na osiągnięciu trwałego zatrudnienia i zrównoważonego wzrostu gospodarczego. Przedstawiciele przemysłu powinni przyczynić się do określania perspektyw i priorytetów w ramach procesu planowania strategicznego, które powinno wspomagać opracowywanie programów prac. Takie zaangażowanie przemysłu powinno obejmować jego uczestnictwo w działaniach wspieranych na poziomach co najmniej współmiernych do poziomów w ramach poprzedniego programu ramowego „Horyzont 2020” ustanowionego rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1291/2013 13 („program »Horyzont 2020«”).

(12)Duże znaczenie ma wspieranie przemysłu w utrzymaniu lub osiągnięciu pozycji światowego lidera w dziedzinie innowacji, cyfryzacji i dekarbonizacji, w szczególności poprzez inwestycje w kluczowe technologie prorozwojowe, które będą stanowić oparcie dla przyszłej działalności gospodarczej. Działania w ramach programu powinny być wykorzystywane do eliminowania niedoskonałości rynku lub nieoptymalnych warunków inwestycyjnych, w sposób proporcjonalny, bez powielania lub wypierania finansowania prywatnego, oraz tworzyć wyraźną europejską wartość dodaną. Zapewni to spójność między działaniami programu a unijnymi zasadami pomocy państwa oraz unikanie nieuzasadnionych zakłóceń konkurencji na rynku wewnętrznym.

(13)Program powinien wspierać badania naukowe i innowacje w zintegrowany sposób, z poszanowaniem wszystkich stosownych przepisów Światowej Organizacji Handlu. Koncepcja badań naukowych, w tym prac rozwojowych, powinna być stosowana zgodnie z Podręcznikiem Frascati opracowanym przez OECD, natomiast koncepcja innowacji powinna być stosowana zgodnie z Podręcznikiem Oslo opracowanym przez OECD i Eurostat, w którym przyjęto kompleksowe podejście obejmujące innowacje społeczne. Definicje OECD dotyczące poziomu gotowości technologii (TRL) powinny być nadal, tak jak w poprzednim programie ramowym „Horyzont 2020”, uwzględniane w klasyfikacji działalności w zakresie badań technologicznych, opracowywania produktu i demonstracji oraz przy określaniu rodzajów działań dostępnych w zaproszeniach do składania wniosków. Nie powinno się zasadniczo udzielać dotacji na działania obejmujące działalność o poziomie gotowości technologicznej wyższym niż 8. W programie prac przewidującym określone zaproszenie w ramach filaru „Globalne wyzwania i konkurencyjność przemysłowa” można dopuścić udzielanie dotacji na walidację produktów na dużą skalę i powielanie rynkowe.

(14)W komunikacie Komisji w sprawie śródokresowej oceny programu „Horyzont 2020” (COM(2018) 2 final) przedstawiono zbiór zaleceń dotyczących niniejszego programu, w tym jego zasad uczestnictwa i upowszechniania, sformułowanych na podstawie wniosków z realizacji poprzedniego programu, jak również wkładu instytucji unijnych i zainteresowanych stron. Zalecono między innymi: wykazanie się większymi ambicjami inwestycyjnymi, aby osiągnąć masę krytyczną i jak najbardziej zwiększyć oddziaływanie; wspieranie innowacji mających przełomowe znaczenie; priorytetowe traktowanie unijnych inwestycji w zakresie badań naukowych i innowacji w obszarach o wysokiej wartości dodanej, w szczególności poprzez zorientowanie na realizację misji, zaangażowanie obywateli i szeroko zakrojoną działalność informacyjną; racjonalizację systemu finansowania w Unii, w tym poprzez uporządkowanie wachlarza inicjatyw dotyczących partnerstwa oraz usprawnienie systemów współfinansowania; dążenie do większej i wyraźnej synergii między różnymi unijnymi instrumentami finansowania, w szczególności aby pomóc w mobilizowaniu niedostatecznie wykorzystywanego potencjału w zakresie badań naukowych i innowacji w całej Unii; zacieśnienie współpracy międzynarodowej i zwiększenie otwartości na uczestnictwo państw trzecich; oraz dalsze upraszczanie w oparciu o doświadczenia z realizacji programu „Horyzont 2020”.

(15)W programie należy dążyć do synergii z innymi programami unijnymi, począwszy od ich opracowywania i planowania strategicznego, przez wybór projektów, zarządzanie, komunikację, upowszechnianie i wykorzystywanie rezultatów po monitorowanie, audyt i administrowanie. Aby uniknąć nakładania się i powielania oraz zwiększyć efekt mnożnikowy finansowania unijnego, można dokonywać przesunięć środków z innych unijnych programów do programu „Horyzont Europa” na potrzeby prowadzonej w jego ramach działalności. W takich przypadkach zostają one objęte przepisami programu „Horyzont Europa”.

(16)W celu osiągnięcia jak największego oddziaływania finansowania unijnego i jak najskuteczniejszego wkładu w realizację celów polityki Unii program powinien tworzyć partnerstwa europejskie z partnerami z sektora prywatnego lub publicznego. Do takich partnerów należą podmioty z sektora przemysłu, organizacje badawcze, podmioty realizujące misję publiczną na szczeblu lokalnym, regionalnym, krajowym lub międzynarodowym oraz organizacje społeczeństwa obywatelskiego, takie jak fundacje, które wspierają lub prowadzą działalność w zakresie badań naukowych i innowacji, pod warunkiem że oddziaływanie, do jakiego się dąży, może zostać skuteczniej osiągnięte przez partnerstwa niż przez samą Unię.

(17)Program powinien wzmocnić współpracę między partnerstwami europejskimi a partnerami z sektora prywatnego lub publicznego na szczeblu międzynarodowym, także poprzez włączanie się w programy w zakresie badań naukowych i innowacji i inwestycje transgraniczne w tym zakresie przynoszące wzajemne korzyści obywatelom i przedsiębiorstwom, zapewniając jednocześnie UE utrzymanie ochrony jej interesów w strategicznych obszarach 14 .

(18)Wspólne Centrum Badawcze (JRC) powinno nadal dostarczać niezależnych dowodów naukowych dostosowanych do potrzeb klienta i zapewniać wsparcie techniczne w całym cyklu kształtowania polityki Unii. Działania bezpośrednie JRC powinny być realizowane w sposób elastyczny, sprawny i przejrzysty, z uwzględnieniem odpowiednich potrzeb użytkowników JRC i potrzeb polityki unijnej oraz z zapewnieniem ochrony interesów finansowych Unii. JRC powinno nadal generować dodatkowe zasoby. 

(19)W filarze „Otwarte innowacje” należy ustanowić serię środków na rzecz zintegrowanego wsparcia na potrzeby przedsiębiorców i przedsiębiorczości, służących tworzeniu i przyspieszaniu przełomowych innowacji do celów szybkiego rozwoju rynku. Filar ten powinien przyciągać innowacyjne przedsiębiorstwa z potencjałem ekspansji na szczeblu międzynarodowym i unijnym oraz oferować szybkie, elastyczne dotacje oraz współinwestycje, w tym z inwestorami prywatnymi. Cele te powinny być realizowane poprzez utworzenie Europejskiej Rady ds. Innowacji (EIC). Filar ten powinien również wspierać działalność Europejskiego Instytutu Innowacji i Technologii (EIT) i europejskich ekosystemów innowacji ogółem, zwłaszcza poprzez współfinansowane partnerstwa z krajowymi i regionalnymi podmiotami wspierającymi innowacje.

(20)Realizacja celów polityki w niniejszym programie odbywać się będzie także z wykorzystaniem instrumentów finansowych i gwarancji budżetowych w ramach segmentów polityki Funduszu InvestEU. Wsparcie finansowe powinno być wykorzystywane do eliminowania niedoskonałości rynku lub nieoptymalnych warunków inwestycyjnych, w sposób proporcjonalny, a działania nie powinny powielać ani wypierać finansowania prywatnego, ani też zakłócać konkurencji na rynku wewnętrznym. Działania powinny tworzyć wyraźną europejską wartość dodaną.

(21)Celem działalności EIC, prowadzonej za pośrednictwem jej instrumentów: „Pionier” i „Akcelerator”, powinno być określenie, wypracowanie i wdrożenie przełomowych innowacji tworzących nowe rynki oraz wspieranie ich szybkiej ekspansji do szczebla unijnego i międzynarodowego. Poprzez spójne i ukierunkowane wsparcie przełomowych innowacji EIC powinna wypełnić obecną próżnię w obszarze publicznego wsparcia i prywatnych inwestycji na rzecz przełomowych innowacji. Instrumenty EIC wymagają elementów prawnych i w zakresie zarządzania odpowiednio odzwierciedlających jej cele, w szczególności działalność dotyczącą wprowadzania na rynek.    

(22)Dzięki finansowaniu mieszanemu z EIC instrument „Akcelerator” powinien przyczynić się do rozwiązania problemu „doliny śmierci”, czyli okresu między badaniami naukowymi i fazą przed masową komercjalizacją a zwiększeniem skali działalności przedsiębiorstw. W szczególności „Akcelerator” powinien zapewniać wsparcie przedsięwzięciom charakteryzującym się tak wysokim ryzykiem technologicznym lub rynkowym, że nie są one uznawane za mogące przynieść zyski i nie są w stanie pozyskać znaczących inwestycji ze strony rynku, dzięki czemu instrument ten stanowiłby uzupełnienie programu InvestEU ustanowionego rozporządzeniem ... 15 .

(23)EIT, przede wszystkim za pośrednictwem wspólnot wiedzy i innowacji (WWiI), powinien dążyć do wzmocnienia ekosystemów innowacji ukierunkowanych na pokonywanie globalnych wyzwań, poprzez wspieranie integracji przedsiębiorstw, badań naukowych, szkolnictwa wyższego i przedsiębiorczości. EIT powinien w swojej działalności wspierać innowacje i integrację szkolnictwa wyższego w ekosystemie innowacji, w szczególności poprzez: stymulowanie kształcenia w zakresie przedsiębiorczości, wspieranie silnej współpracy pozadyscyplinarnej między przemysłem a środowiskiem akademickim; określanie perspektywicznych umiejętności potrzebnych przyszłym innowatorów do sprostania globalnym wyzwaniom, w tym umiejętności w zakresie zaawansowanych technologii cyfrowych i innowacyjności. Programy wsparcia realizowane przez EIT powinny przynosić korzyści beneficjentom EIC, natomiast przedsiębiorstwa typu start-up powstające w wyniku działalności wspólnot wiedzy i innowacji w ramach EIT powinny mieć dostęp do działań EIC. Choć skoncentrowanie działalności EIT na ekosystemach innowacji wpisuje go w sposób naturalny w filar „Otwarte innowacje”, planowanie WWiI w jego ramach powinno zostać dostosowane w procesie planowania strategicznego do potrzeb filaru „Globalne wyzwania i konkurencyjność przemysłowa”.

(24)    Zapewnienie i utrzymanie równych warunków działania dla przedsiębiorstw konkurujących na danym rynku powinno stanowić kluczowy wymóg umożliwiający rozwój przełomowych lub radykalnych innowacji, tym samym ułatwiając w szczególności innowatorom będącym małymi i średnimi podmiotami czerpanie korzyści ze swoich inwestycji i zdobycie udziału w rynku.

(25)Program powinien wspierać i włączać się we współpracę z państwami trzecimi i organizacjami międzynarodowymi oraz inicjatywy oparte na wspólnocie interesów, wspólnych korzyściach i globalnych zobowiązaniach do realizacji celów zrównoważonego rozwoju ONZ. Celem współpracy międzynarodowej powinno być wzmocnienie doskonałości, atrakcyjności oraz konkurencyjności gospodarczej i przemysłowej unijnych badań naukowych i innowacji, pokonywanie globalnych wyzwań, ujętych w celach zrównoważonego rozwoju ONZ, oraz wsparcie polityki zewnętrznej Unii. Należy przyjąć podejście polegające na ogólnym otwarciu na działania z międzynarodowym uczestnictwem i ukierunkowaną współpracą międzynarodową, w tym poprzez odpowiednią kwalifikowalność podmiotów z siedzibą w państwach o niskim lub średnim dochodzie do otrzymania finansowania. Jednocześnie należy propagować stowarzyszanie państw trzecich z programem.

(26)Dążąc do pogłębienia związku między nauką a społeczeństwem i zwiększenia do maksimum korzyści płynących z ich współdziałania, program powinien czynnie i biernie angażować obywateli i organizacje społeczeństwa obywatelskiego we wspólne opracowywanie i tworzenie programów i treści odpowiedzialnych badań naukowych i innowacji, propagowanie edukacji naukowej i czynienie wiedzy naukowej publicznie dostępną, a także ułatwiać obywatelom i organizacjom społeczeństwa obywatelskiego uczestnictwo w swoich działaniach. Powinno to następować w obrębie całego programu oraz za pośrednictwem podejmowanych w tym celu działań w ramach części „Wzmacnianie europejskiej przestrzeni badawczej”. Angażowaniu obywateli i społeczeństwa obywatelskiego w badania naukowe i innowacje powinny towarzyszyć działania informacyjne dla ogółu społeczeństwa służące uzyskaniu i podtrzymaniu społecznego poparcia dla programu. Program powinien również dążyć do usunięcia barier i zwiększenia synergii między światem nauki, technologii, kultury i sztuki w celu uzyskania nowej jakości w postaci zrównoważonych innowacji.

(27)Zgodnie z art. 349 TFUE regiony najbardziej oddalone Unii mają prawo do specyficznych środków (biorąc pod uwagę ich strukturalną sytuację społeczną i gospodarczą) w odniesieniu do ich dostępu do programów horyzontalnych Unii. W związku z tym w programie powinno się uwzględnić szczególny charakter tych regionów, zgodnie z komunikatem Komisji „Silniejsze i odnowione partnerstwo strategiczne z regionami najbardziej oddalonymi UE” (COM(2017) 623 final), w wersji zatwierdzonej przez Radę w dniu 12 kwietnia 2018 r.

(28)Celem działalności prowadzonej w ramach programu powinno być zniesienie nierówności płci i propagowanie równości kobiet i mężczyzn w obszarze badań naukowych i innowacji, zgodnie z art. 2 i 3 Traktatu o Unii Europejskiej oraz art. 8 TFUE. Aspekt płci powinien zostać odpowiednio włączony do treści badań naukowych i innowacji oraz monitorowany na wszystkich etapach cyklu badawczego.

(29)Z uwagi na specyfikę sektora przemysłu obronnego szczegółowe przepisy dotyczące finansowania unijnego dla projektów badawczych w dziedzinie obronności powinny zostać ustanowione w rozporządzeniu ... ustanawiającym Europejski Fundusz Obronny 16 , określającym zasady uczestnictwa w badaniach nad obronnością. Działalność w zakresie badań naukowych i innowacji prowadzona w ramach Europejskiego Funduszu Obronnego powinna być ukierunkowana wyłącznie na zastosowania wojskowe.

(30)Niniejsze rozporządzenie określa pulę środków finansowych na program. Kwota wskazana na szczegółowy program, o którym mowa w art. 1 ust. 3 lit. a), stanowi główną kwotę odniesienia w rozumieniu [odniesienie do ewentualnego zaktualizowania stosownie do nowego Porozumienia międzyinstytucjonalnego: pkt 17 Porozumienia międzyinstytucjonalnego z dnia 2 grudnia 2013 r. pomiędzy Parlamentem Europejskim, Radą i Komisją w sprawie dyscypliny budżetowej, współpracy w kwestiach budżetowych i należytego zarządzania finansami 17 ] dla Parlamentu Europejskiego i Rady podczas rocznej procedury budżetowej.

(31)Do niniejszego programu zastosowanie ma rozporządzenie (UE, Euratom) [nowe RF] („rozporządzenie finansowe”), chyba że określono inaczej. Określa ono zasady wykonania budżetu Unii, w tym zasady dotyczące dotacji, nagród, zamówień publicznych, wykonania pośredniego, pomocy finansowej, instrumentów finansowych i gwarancji budżetowych.

(32)Zgodnie z rozporządzeniem finansowym, rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) nr 883/2013 18 , rozporządzeniem Rady (Euratom, WE) nr 2988/95 19 , rozporządzeniem Rady (Euratom, WE) nr 2185/96 20 i rozporządzeniem Rady (UE) 2017/1939 21 interesy finansowe Unii należy chronić za pomocą proporcjonalnych środków, w tym środków zapobiegania nieprawidłowościom, włącznie z nadużyciami finansowymi, ich wykrywania, korygowania i dochodzenia, a także odzyskiwania środków straconych, nienależnie wypłaconych lub nieodpowiednio wykorzystanych oraz, w stosownych przypadkach, nakładania sankcji administracyjnych. W szczególności, zgodnie z rozporządzeniem (UE, Euratom) nr 883/2013 i rozporządzeniem (Euratom, WE) nr 2185/96 Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) może prowadzić dochodzenia administracyjne, w tym kontrole na miejscu i inspekcje, w celu ustalenia, czy miały miejsce nadużycie finansowe, korupcja lub jakiekolwiek inne nielegalne działanie, naruszające interesy finansowe Unii. Zgodnie z rozporządzeniem (UE) 2017/1939 Prokuratura Europejska (EPPO) może prowadzić dochodzenia i ścigać nadużycia finansowe i inne przestępstwa naruszające interesy finansowe Unii, jak przewidziano w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/1371 22 . Zgodnie z rozporządzeniem finansowym każda osoba lub podmiot, które otrzymują środki finansowe Unii, w pełni współpracują w celu ochrony interesów finansowych Unii, przyznają konieczne prawa i dostęp Komisji, OLAF-owi, EPPO i Europejskiemu Trybunałowi Obrachunkowemu (ETO) oraz zapewniają, aby wszelkie osoby trzecie uczestniczące w wykonaniu środków finansowych Unii przyznały tym organom równoważne prawa.

(33)Zgodnie z [odniesienie do ewentualnego zaktualizowania stosownie do nowej decyzji w sprawie KTZ: art. 94 decyzji Rady 2013/755/UE 23 ] osoby i podmioty z siedzibą w krajach i terytoriach zamorskich (KTZ) kwalifikują się do finansowania z zastrzeżeniem zasad i celów programu oraz ewentualnych uzgodnień mających zastosowanie do państwa członkowskiego, z którym dany kraj lub terytorium zamorskie są powiązane.

(34)Zgodnie z pkt 22 i 23 Porozumienia międzyinstytucjonalnego w sprawie lepszego stanowienia prawa z dnia 13 kwietnia 2016 r. zachodzi potrzeba ewaluacji niniejszego programu w oparciu o informacje zgromadzone w ramach spełniania szczegółowych wymogów dotyczących monitorowania, przy czym należy unikać nadmiernej regulacji i obciążeń administracyjnych, zwłaszcza względem państw członkowskich. Wymogi te mogą, w stosownych przypadkach, obejmować mierzalne wskaźniki jako podstawę ewaluacji rzeczywistych efektów programu.

(35)Komisji należy przekazać uprawnienia do przyjęcia aktów zgodnie z art. 290 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej w celu umożliwienia jej uzupełniania lub zmiany wskaźników ścieżek oddziaływania, jeżeli uzna to za konieczne. Szczególnie ważne jest, aby w czasie prac przygotowawczych Komisja prowadziła stosowne konsultacje, w tym na poziomie ekspertów, oraz aby konsultacje te prowadzone były zgodnie z zasadami określonymi w Porozumieniu międzyinstytucjonalnym w sprawie lepszego stanowienia prawa z dnia 13 kwietnia 2016 r. W szczególności, aby zapewnić udział na równych zasadach Parlamentu Europejskiego i Rady w przygotowaniu aktów delegowanych, instytucje te otrzymują wszelkie dokumenty w tym samym czasie co eksperci państw członkowskich, a eksperci tych instytucji mogą systematycznie brać udział w posiedzeniach grup eksperckich Komisji zajmujących się przygotowaniem aktów delegowanych.

(36)Spójność i synergia między programem „Horyzont Europa” a Programem kosmicznym UE będzie wspomagać tworzenie konkurencyjnego i innowacyjnego na skalę światową europejskiego sektora kosmicznego; wzmocni autonomię Europy w zakresie dostępu do przestrzeni kosmicznej i jej wykorzystania w bezpiecznym i zabezpieczonym środowisku; oraz wzmocni pozycję Europy na arenie międzynarodowej. Przełomowe rozwiązania opracowywane w ramach programu „Horyzont Europa” wspierane będą danymi i usługami udostępnianymi przez Program kosmiczny.

(37)Zasady uczestnictwa i upowszechniania powinny odpowiednio odzwierciedlać potrzeby programu, z uwzględnieniem wątpliwości zgłaszanych i zaleceń formułowanych przez różne zainteresowane strony. 

(38)Jednolite zasady stosowane w całym programie powinny zapewnić spójne ramy, które ułatwią uczestnictwo w programach wspieranych finansowo z budżetu programu, w tym uczestnictwo w programach zarządzanych przez organy finansujące, takie jak EIT, wspólne przedsięwzięcia lub inne struktury utworzone na podstawie art. 187 TFUE, oraz uczestnictwo w programach podejmowanych przez państwa członkowskie zgodnie z art. 185 TFUE. W uzasadnionych przypadkach należy zapewnić elastyczność w zakresie przyjmowania szczególnych zasad.

(39)W działaniach wchodzących w zakres programu należy przestrzegać praw podstawowych i zasad uznanych w szczególności w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej. Działania takie powinny być realizowane w zgodności z wszelkimi obowiązkami prawnymi, w tym z prawem międzynarodowym oraz z wszelkimi stosownymi decyzjami Komisji, takimi jak zawiadomienie Komisji z dnia 28 czerwca 2013 r. 24 , a także z zasadami etyki, co obejmuje unikanie naruszania zasady rzetelności badawczej. Działalność badawczą należy również prowadzić z uwzględnieniem art. 13 TFUE, a także ograniczać wykorzystywanie zwierząt w badaniach i testach, dążąc docelowo do całkowitego zastąpienia ich wykorzystywania innymi rozwiązaniami.

(40)Zgodnie z celami współpracy międzynarodowej określonymi w art. 180 i 186 TFUE należy propagować uczestnictwo podmiotów prawnych z siedzibą w państwach trzecich oraz organizacji międzynarodowych. Realizacja programu powinna być zgodna ze środkami przyjętymi na mocy art. 75 i 215 TFUE oraz z prawem międzynarodowym. W przypadku działań związanych z unijnymi aktywami strategicznymi, interesami Unii, jej autonomią lub bezpieczeństwem uczestnictwo w określonych działaniach programu może zostać ograniczone wyłącznie do podmiotów z siedzibą w państwach członkowskich, lub do takich podmiotów oraz dodatkowo podmiotów z siedzibą w określonych państwach stowarzyszonych lub określonych innych państwach trzecich. 

(41)Z uwagi na znaczenie przeciwdziałania zmianie klimatu zgodnie ze zobowiązaniami Unii na rzecz realizacji porozumienia paryskiego i celów zrównoważonego rozwoju Organizacji Narodów Zjednoczonych, niniejszy program przyczyni się do uwzględnienia działań w dziedzinie klimatu i do osiągnięcia ogólnego poziomu docelowego unijnych wydatków na wkład w realizację celów w dziedzinie klimatu wynoszącego 25 %.

(42)Do niniejszego rozporządzenia zastosowanie mają horyzontalne przepisy finansowe przyjęte przez Parlament Europejski i Radę na podstawie art. 322 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Przepisy te, ustanowione rozporządzeniem finansowym, określają w szczególności procedurę ustanawiania i wykonania budżetu w drodze dotacji, zamówień, nagród i wykonania pośredniego oraz przewidują kontrole wykonywania obowiązków przez podmioty upoważnione do działań finansowych. Przepisy przyjęte na podstawie art. 322 TFUE dotyczą również ochrony budżetu Unii w przypadku uogólnionych braków w zakresie praworządności w państwach członkowskich, jako że poszanowanie praworządności jest niezbędnym warunkiem wstępnym należytego zarządzania finansami i skutecznego unijnego finansowania.

(43)Wykorzystywanie poufnych informacji zawartych w istniejącej wiedzy lub dostęp nieuprawnionych osób do poufnych rezultatów mogą mieć niekorzystny wpływ na interesy Unii lub jednego bądź większej liczby państw członkowskich. W związku z tym przetwarzanie poufnych danych i informacji niejawnych powinno podlegać wszystkim stosownym przepisom prawa Unii, w tym wewnętrznym przepisom instytucji, takim jak decyzja Komisji (UE, Euratom) 2015/444, w której ustanowiono przepisy bezpieczeństwa dotyczące ochrony informacji niejawnych UE.

(44)Niezbędne jest ustanowienie minimalnych wymogów dotyczących uczestnictwa, zarówno w postaci ogólnej zasady, zgodnie z którą w skład konsorcjum powinien wchodzić przynajmniej jeden podmiot prawny z państwa członkowskiego, jak również zasad uwzględniających specyfikę określonych rodzajów działań w ramach programu.

(45)Należy ustanowić warunki przyznawania finansowania unijnego uczestnikom działań w ramach programu. Dotacje powinny być realizowane z uwzględnieniem wszystkich form wkładu określonych w rozporządzeniu finansowym, w tym płatności ryczałtowych, stawek zryczałtowanych lub kosztów jednostkowych, w celu dalszego uproszczenia.

(46)Stopy finansowania określone w niniejszym rozporządzeniu odnoszą się do kwot maksymalnych, by zapewnić zgodność z zasadą współfinansowania.

(47)Zgodnie z rozporządzeniem finansowym program powinien zapewnić podstawę do szerszego akceptowania zwyczajowej praktyki księgowania kosztów przez beneficjentów w odniesieniu do kosztów personelu i kosztów jednostkowych towarów i usług fakturowanych wewnętrznie. 

(48)Należy jeszcze bardzie uprościć obecny system zwrotu kosztów rzeczywistych personelu, wychodząc od opracowanego w ramach programu „Horyzont 2020” podejścia przewidującego wynagrodzenie oparte na projektach i dostosowując je dalej do rozporządzenia finansowego. 

(49)Fundusz gwarancyjny dla uczestników ustanowiony w ramach programu „Horyzont 2020” i zarządzany przez Komisję okazał się ważnym mechanizmem zabezpieczającym, który zmniejsza ryzyko związane z kwotami należnymi i niezwróconymi przez uczestników niewywiązujących się ze zobowiązań. W związku z tym fundusz gwarancyjny dla beneficjentów, przemianowany na Mechanizm Ubezpieczeń Wzajemnych („Mechanizm”), powinien kontynuować swoją działalność i zostać rozszerzony na inne organy finansujące, w szczególności na inicjatywy na podstawie art. 185 TFUE. Mechanizm powinien zostać otwarty dla beneficjentów wszelkich innych programów unijnych zarządzanych bezpośrednio.

(50)Należy ustanowić przepisy dotyczące wykorzystania i upowszechniania rezultatów, aby zapewnić ich ochronę, wykorzystanie, upowszechnianie i zapewnianie dostępu do nich przez beneficjentów, stosownie do przypadku. Należy położyć większy nacisk na wykorzystywanie rezultatów, w szczególności w Unii. Beneficjenci powinni aktualizować swoje plany dotyczące wykorzystania i upowszechniania swoich rezultatów w trakcie realizacji działania i po jego zakończeniu.

(51)Kluczowe elementy systemu oceny i kwalifikacji wniosków ze szczególnym naciskiem na doskonałość, stosowane w poprzednim programie „Horyzont 2020”, powinny zostać zachowane. Wnioski powinny nadal być kwalifikowane na podstawie oceny dokonywanej przez niezależnych ekspertów. W stosownych przypadkach należy brać pod uwagę konieczność zapewnienia spójności portfela projektów jako całości.

(52)Należy przewidzieć szersze wzajemne uznawanie wyników audytów i ocen – w tym z innych programów unijnych – w celu zmniejszenia obciążenia administracyjnego beneficjentów funduszy unijnych. Wzajemne uznawanie powinno być wyraźnie przewidziane poprzez uwzględnienie także innych elementów uzyskiwania pewności, takich jak audyty systemów i procesów.

(53)Do pokonania określonych wyzwań w obszarze badań naukowych i innowacji należy dążyć poprzez przyznawanie nagród, w tym, w stosownych przypadkach, nagród wspólnych lub łącznych, w konkursach organizowanych przez Komisję lub organ finansujący z innymi organami Unii, państwami trzecimi, organizacjami międzynarodowymi lub podmiotami prawnymi o charakterze niezarobkowym.

(54)Rodzaje finansowania i metody realizacji na podstawie niniejszego rozporządzenia powinny być wybierane w zależności od możliwości osiągnięcia szczegółowych celów działań i uzyskania rezultatów, biorąc pod uwagę w szczególności koszty kontroli, obciążenie administracyjne oraz przewidywane ryzyko nieprzestrzegania przepisów. W przypadku dotacji powyższa zasada powinna obejmować rozważenie możliwości zastosowania płatności ryczałtowych, stawek zryczałtowanych i stawek jednostkowych,

PRZYJMUJĄ NINIEJSZE ROZPORZĄDZENIE:

TYTUŁ I

PRZEPISY OGÓLNE

Artykuł 1

Przedmiot

1.Niniejsze rozporządzenie ustanawia program ramowy w zakresie badań naukowych i innowacji „Horyzont Europa” („program”) oraz zasady uczestnictwa i upowszechniania w działaniach pośrednich w ramach tego programu.

2.Określa ono cele programu, budżet na lata 2021–2027, formy finansowania unijnego oraz zasady dotyczące przyznawania takiego finansowania. 

3.Program jest realizowany poprzez:

a)program szczegółowy ustanowiony decyzją Komisji .../.../UE 25 , który obejmuje wkład finansowy na rzecz EIT;

b)program szczegółowy w zakresie badań nad obronnością ustanowiony rozporządzeniem .../.../UE.

4.Terminy „Horyzont Europa”, „program” i „program szczegółowy” stosowane w niniejszym rozporządzeniu odnoszą się do kwestii dotyczących jedynie programu szczegółowego określonego w ust. 3 lit. a), chyba że wyraźnie zaznaczono inaczej.

Artykuł 2

Definicje

Do celów niniejszego rozporządzenia stosuje się następujące definicje:

1)„infrastruktury badawcze” oznaczają zaplecze zapewniające zasoby i usługi na potrzeby społeczności naukowych, umożliwiające im prowadzenie badań naukowych i wspieranie innowacji w swoich dziedzinach. Definicja ta obejmuje powiązane zasoby ludzkie oraz główne wyposażenie lub zestawy przyrządów; zaplecze związane z wiedzą, takie jak zbiory, archiwa lub infrastruktura danych naukowych; systemy obliczeniowe, sieci łączności i wszelkie inne rodzaje infrastruktury, o unikatowym charakterze i otwarte dla użytkowników zewnętrznych, niezbędne do osiągnięcia doskonałości w zakresie badań naukowych i innowacji. W stosownych przypadkach mogą być one wykorzystywane do celów innych niż badawcze, na przykład do celów edukacyjnych lub świadczenia usług publicznych, i mogą być „zlokalizowane w jednym miejscu”, „wirtualne” lub „rozproszone”;

2)„strategia inteligentnej specjalizacji” ma takie samo znaczenie jak strategia inteligentnej specjalizacji zdefiniowana w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 26 i spełniająca warunki podstawowe określone w rozporządzeniu (UE) XX [rozporządzenie ustanawiające wspólne przepisy];

3)„partnerstwo europejskie” oznacza inicjatywę, w ramach której Unia wraz z partnerami prywatnymi lub publicznymi (takimi jak podmioty z sektora przemysłu, organizacje badawcze, podmioty realizujące misję publiczną na szczeblu lokalnym, regionalnym, krajowym lub międzynarodowym lub organizacje społeczeństwa obywatelskiego, w tym fundacje) zobowiązują się do wspólnego wspierania opracowywania i realizacji programu działań w zakresie badań naukowych i innowacji, w tym związanych z absorbcją rynkową, regulacyjną lub polityczną;

4)„otwarty dostęp” oznacza praktykę zapewniania użytkownikom końcowym nieodpłatnego dostępu internetowego do produktów badań naukowych, będących wynikiem działań finansowanych ze środków programu, w szczególności do publikacji naukowych i danych badawczych;

5)„misja” oznacza portfel działań służących osiągnięciu wymiernego celu w ustalonych ramach czasowych oraz oddziaływania na naukę i technologię lub społeczeństwo i obywateli, które nie mogłyby zostać osiągnięte w drodze działań indywidualnych;

6)„przedkomercyjne zamówienia publiczne” oznaczają zamawianie usług w zakresie badań naukowych i rozwoju obejmujące podział ryzyka i korzyści na warunkach rynkowych oraz rozwój konkurencyjny w etapach, przy czym zamówione usługi w zakresie badań naukowych i rozwoju są wyraźnie oddzielone od komercyjnego rozpowszechniania produktów końcowych;

7)„zamówienia publiczne na innowacyjne rozwiązania” oznaczają zamówienia, w których instytucje zamawiające odgrywają rolę pierwszego nabywcy innowacyjnych towarów lub usług, które nie są jeszcze dostępne komercyjnie na dużą skalę, przy czym procedura zamówienia może obejmować badanie zgodności;

8)„prawa dostępu” oznaczają prawa do korzystania z rezultatów lub istniejącej wiedzy;

9)„istniejąca wiedza” oznacza wszelkie dane, wiedzę fachową lub informacje, bez względu na ich formę lub charakter, materialne lub niematerialne – w tym wszelkie prawa, takie jak prawa własności intelektualnej – które: (i) znajdują się w posiadaniu beneficjentów przed ich przystąpieniem do działania; (ii) zostały określone przez beneficjentów na piśmie w jakikolwiek sposób na potrzeby realizacji działania lub wykorzystania jego rezultatów;

10)„upowszechnianie” oznacza publiczne ujawnienie rezultatów przy wykorzystaniu stosownych środków (inne niż w następstwie ochrony lub wykorzystania rezultatów), w tym poprzez publikacje naukowe w dowolnym medium;

11)„wykorzystanie” oznacza stosowanie rezultatów w dalszej działalności w zakresie badań naukowych i innowacji, innej niż działalność objęta danym działaniem, lub w celu opracowania, stworzenia, wytworzenia i wprowadzenia do obrotu produktu lub procesu bądź w celu stworzenia i świadczenia usługi lub też w działalności normalizacyjnej;

12)„sprawiedliwe i rozsądne warunki” oznaczają odpowiednie warunki, w tym ewentualne warunki finansowe lub warunki udzielania nieodpłatnego dostępu, uwzględniające konkretne okoliczności wniosku o prawa dostępu, na przykład rzeczywistą bądź potencjalną wartość rezultatów lub istniejącej wiedzy, których dotyczy wniosek o prawa dostępu, lub zakres, czas trwania bądź inne cechy przewidzianego wykorzystania;

13)„organ finansujący” oznacza organ lub organizację, inne niż Komisja, o których mowa w art. 62 ust. 1 lit. c) rozporządzenia finansowego, którym Komisja powierzyła zadania związane z wykonaniem budżetu w ramach programu;

14)„międzynarodowa organizacja na rzecz badań naukowych w Europie” oznacza organizację międzynarodową, której większość członków stanowią państwa członkowskie lub państwa stowarzyszone i której głównym celem jest wspieranie współpracy naukowej i technologicznej w Europie;

15)„podmiot prawny” oznacza każdą osobę fizyczną lub prawną utworzoną i uznaną za taką na mocy prawa krajowego, unijnego lub międzynarodowego, która posiada osobowość prawną i która – działając w swoim własnym imieniu – może wykonywać prawa i podlegać obowiązkom, albo podmiot nieposiadający osobowości prawnej zgodnie z art. 197 ust. 2 lit. c) rozporządzenia finansowego;

16)„podmiot prawny o charakterze niezarobkowym” oznacza podmiot prawny, którego celem z racji formy prawnej nie jest osiąganie zysku lub który ma prawne lub statutowe zobowiązanie do niedystrybuowania zysków między udziałowców lub indywidualnych członków;

17)„spółka o średniej kapitalizacji” oznacza przedsiębiorstwo, które nie jest mikro-, małym ani średnim przedsiębiorstwem („MŚP”) zdefiniowanym w zaleceniu Komisji 2003/361/WE 27 i którego liczba pracowników wynosi nie więcej niż 3 000, przy czym liczba zatrudnionych jest obliczana zgodnie z art. 3, 4, 5 i 6 tytułu I załącznika do wspomnianego zalecenia; 

18)„rezultaty” oznaczają wszelkie materialne lub niematerialne efekty realizacji działania, takie jak dane, wiedza fachowa lub informacje, bez względu na ich formę lub charakter i niezależnie od tego, czy mogą być objęte ochroną, a także wszelkie związane z nimi prawa, w tym prawa własności intelektualnej;

19)„pieczęć doskonałości” oznacza certyfikowany znak jakości wskazujący, że wniosek przedłożony w odpowiedzi na zaproszenie do składania wniosków przekracza wszelkie progi określone w programie prac, ale nie mógł być finansowany ze względu na brak środków w budżecie przeznaczonym na to zaproszenie w odnośnym programie prac; 

20) „program prac” oznacza dokument przyjęty przez Komisję w celu realizacji programu szczegółowego 28 zgodnie z jego art. 12 lub dokument równoważny w treści i strukturze przyjęty przez organ finansujący;

21)„zaliczka zwrotna” oznacza część finansowania mieszanego z programu „Horyzont Europa” lub EIC, która odpowiada pożyczce na podstawie tytułu X rozporządzenia finansowego, ale która jest bezpośrednio przyznawana przez Unię na zasadzie nienastawienia na zysk i przeznaczona na pokrycie kosztów działalności odpowiadającej działaniu w zakresie innowacji oraz którą beneficjent ma zwrócić Unii na warunkach określonych w umowie;

22)„umowa” oznacza porozumienie zawarte między Komisją lub organem finansującym a podmiotem prawnym realizującym działanie w zakresie innowacji i wprowadzenia na rynek i otrzymującym wsparcie w postaci finansowania mieszanego z programu „Horyzont Europa” lub EIC;

23)„informacja niejawna” oznacza informację niejawną Unii Europejskiej zdefiniowaną w art. 3 decyzji Komisji (UE, Euratom) 2015/444, jak również informację niejawną państw członkowskich, informację niejawną państw trzecich, z którymi Unia zawarła umowę o bezpieczeństwie, oraz informację niejawną organizacji międzynarodowej, z którą Unia zawarła umowę o bezpieczeństwie;

24)„działanie łączone” oznacza działania wspierane z budżetu UE, w tym działanie w ramach instrumentów łączonych zgodnie z art. 2 pkt 6 rozporządzenia finansowego, łączące bezzwrotne formy wsparcia lub instrumenty finansowe z budżetu UE oraz zwrotne formy wsparcia z instytucji finansowania rozwoju lub innych publicznych instytucji finansowych, a także z komercyjnych instytucji finansowych i od inwestorów;

25) „finansowanie mieszane z programu »Horyzont Europa« lub EIC” oznacza pojedyncze wsparcie finansowe na rzecz działania w zakresie innowacji i wprowadzenia na rynek, składające się z określonego połączenia dotacji lub zaliczki zwrotnej z inwestycją kapitałową.

Artykuł 3

Cele programu

1.Ogólnym celem programu jest osiągnięcie naukowego, gospodarczego i społecznego oddziaływania w wyniku inwestycji Unii w badania naukowe i innowacje, aby wzmocnić bazę naukową i technologiczną Unii i przyczynić się do zwiększenia jej konkurencyjności, w tym w jej przemyśle, zrealizować strategiczne priorytety Unii i wnieść wkład w pokonywanie globalnych wyzwań, w tym osiąganie celów zrównoważonego rozwoju.

2.Program ma następujące cele szczegółowe:

a)wspieranie tworzenia i rozpowszechniania wysokiej jakości nowej wiedzy, umiejętności, technologii oraz rozwiązań wyzwań globalnych;

b)wzmocnienie oddziaływania badań naukowych i innowacji na kształtowanie, wspieranie i realizację polityki Unii oraz wspieranie absorbcji innowacyjnych rozwiązań przez przemysł i społeczeństwo w celu sprostania globalnym wyzwaniom;

c)propagowanie wszelkich form innowacji, w tym innowacji przełomowych, i wzmocnienie procesu wprowadzania innowacyjnych rozwiązań na rynek;

d)oraz zoptymalizowanie rezultatów programu pod kątem zwiększenia oddziaływania w obrębie wzmocnionej europejskiej przestrzeni badawczej.

Artykuł 4

Struktura programu

1.Program składa się z następujących części, przyczyniających się do osiągnięcia celów ogólnych i szczegółowych określonych w art. 3:

1)filar I „Otwarta nauka”, służący realizacji celu szczegółowego określonego w art. 3 ust. 2 lit. a), a także wsparciu realizacji celów szczegółowych określonych w art. 3 ust. 2 lit. b) i c), obejmujący następujące elementy składowe:

a)Europejska Rada Badań Naukowych (ERBN);

b)działania „Maria Skłodowska-Curie” (MSCA);

c)infrastruktury badawcze;

2)filar II „Globalne wyzwania i konkurencyjność przemysłowa”, służący realizacji celu szczegółowego określonego w art. 3 ust. 2 lit. b), a także wsparciu realizacji celów szczegółowych określonych w art. 3 ust. 2 lit. a) i c), obejmujący następujące elementy składowe:

a)klaster „Zdrowie”;

b)klaster „Integracyjne i bezpieczne społeczeństwo”;

c)klaster „Technologie cyfrowe i przemysł”;

d)klaster „Klimat, energetyka i mobilność”;

e)klaster „Żywność i zasoby naturalne”;

f)niejądrowe działania bezpośrednie Wspólnego Centrum Badawczego (JRC);

3)filar III „Otwarte innowacje”, służący realizacji celu szczegółowego określonego w art. 3 ust. 2 lit. c), a także wsparciu realizacji celów szczegółowych określonych w art. 3 ust. 2 lit. a) i b), obejmujący następujące elementy składowe:

a)Europejska Rada ds. Innowacji (EIC);

b)europejskie ekosystemy innowacji;

c)Europejski Instytut Innowacji i Technologii (EIT);

4)część „Wzmacnianie europejskiej przestrzeni badawczej”, służąca realizacji celu szczegółowego określonego w art. 3 ust. 2 lit. d), a także wsparciu realizacji celów szczegółowych określonych w art. 3 ust. 2 lit. a), b) i c), obejmująca następujące elementy składowe:

a)dzielenie się doskonałością;

b)zreformowanie i usprawnienie europejskiego systemu badań naukowych i innowacji.

2.Ogólne kierunki działalności określono w załączniku I.

Artykuł 5

Badania nad obronnością

1.Przedmiotem działalności prowadzonej w ramach programu szczegółowego, o którym mowa w art. 1 ust. 3 lit. b), określonej w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady ... ustanawiającym Europejski Fundusz Obronny czyni się badania ukierunkowane wyłącznie na zastosowania obronne, w celu wspierania konkurencyjności, wydajności i innowacyjności przemysłu obronnego.

2.Niniejsze rozporządzenie nie ma zastosowania do programu szczegółowego, o którym mowa w art. 1 ust. 3 lit. b), z wyjątkiem niniejszego artykułu, art. 1 ust. 1 i 3 oraz art. 9 ust. 1.

Artykuł 6

Realizacja i formy finansowania unijnego

1.Program jest realizowany według metody zarządzania bezpośredniego zgodnie z rozporządzeniem finansowym lub według metody zarządzania pośredniego z organami finansującymi, o których mowa w art. 62 ust. 1 lit. c) rozporządzenia finansowego.

2.Program może zapewniać finansowanie działań pośrednich udzielane w dowolnej formie przewidzianej w rozporządzeniu finansowym, w szczególności w postaci dotacji (w tym dotacji na działalność), nagród i zamówień. Może również zapewniać finansowanie w formie instrumentów finansowych w ramach działań łączonych.

3.Zasady uczestnictwa i upowszechniania określone w niniejszym rozporządzeniu mają zastosowanie do działań pośrednich.

4.Główne rodzaje działań, jakie należy stosować w programie, wymieniono i zdefiniowano w załączniku II. Wszystkie formy finansowania stosuje się w sposób elastyczny w ramach wszystkich celów programu, przy czym ich zastosowanie ustala się na podstawie potrzeb i charakteru danego celu.

5.W ramach programu wspiera się również działania bezpośrednie podejmowane przez JRC. W przypadku gdy działania te stanowią wkład w realizację inicjatyw ustanowionych na podstawie art. 185 lub 187 TFUE, wkładu tego nie traktuje się jako części wkładu finansowego przyznanego tym inicjatywom.

6.Program szczegółowy 29 realizuje się w oparciu o przejrzyste i strategiczne wieloletnie planowanie działań w zakresie badań naukowych i innowacji, w szczególności w odniesieniu do filaru „Globalne wyzwania i konkurencyjność przemysłowa”, w następstwie konsultacji z zainteresowanymi stronami na temat priorytetów oraz najstosowniejszych rodzajów działań i metod realizacji. W ten sposób zapewnia się spójność z innymi istotnymi programami unijnymi.

7.Działania w ramach programu „Horyzont Europa” realizuje się przede wszystkim w drodze zaproszeń do składania wniosków, przy czym niektóre z tych zaproszeń organizuje się jako elementy misji i partnerstw europejskich.

8.Działalność w zakresie badań naukowych i innowacji prowadzoną w ramach programu „Horyzont Europa” ukierunkowuje się na zastosowania cywilne.

9.Program zapewnia skuteczne propagowanie równouprawnienia płci oraz uwzględnianie aspektu płci w treściach z zakresu badań naukowych i innowacji. Szczególną uwagę zwraca się na zapewnienie równowagi płci w panelach oceniających oraz w takich gremiach jak grupy eksperckie, z uwzględnieniem sytuacji w danym obszarze badań naukowych i innowacji.

Artykuł 7

Misje

1.Misje programuje się w ramach filaru „Globalne wyzwania i konkurencyjności przemysłowa”, ale w ich realizacji można również korzystać z działań prowadzonych w ramach innych części programu.

2.Misje realizuje się zgodnie z art. 5 programu szczegółowego. Oceny dokonuje się zgodnie z art. 26.

3.Misje muszą:

a)stwarzać wyraźną wartość dodaną UE i przyczyniać się do realizacji priorytetów Unii;

b)być śmiałe i inspirujące, a co za tym idzie mieć szerokie znaczenie społeczne lub gospodarcze;

c)wskazywać jasny kierunek i drogę do celu oraz być mierzalne i określone w czasie;

d)być ukierunkowane na ambitną, ale realistyczną działalność w zakresie badań naukowych i innowacji;

e)pobudzać do działalności przekrojowej, obejmującej różne dyscypliny, sektory i podmioty;

f)być otwarte na różnorodne rozwiązania oddolne.

Artykuł 8

Partnerstwa europejskie

1.Części programu „Horyzont Europa” mogą być realizowane poprzez partnerstwa europejskie. Udział Unii w partnerstwach europejskich może przyjmować dowolną z następujących form:

a)uczestnictwo w partnerstwach utworzonych na podstawie protokołów ustaleń lub ustaleń umownych między Komisją a partnerami, o których mowa w art. 2 ust. 3, określających cele partnerstwa, odnośne zobowiązania partnerów dotyczące wkładów finansowych lub rzeczowych, kluczowe wskaźniki realizacji celów i oddziaływania oraz produkty, jakie mają zostać wygenerowane. Obejmują one określenie uzupełniających działań w zakresie badań naukowych i innowacji realizowanych przez partnerów w ramach programu (współprogramowane partnerstwa europejskie);

b)uczestnictwo w programie dotyczącym działalności w zakresie badań naukowych i innowacji, a także wnoszenie finansowego wkładu do takiego programu, w oparciu o zobowiązanie partnerów do wniesienia wkładów finansowych i rzeczowych oraz integrację ich odnośnych działań przy wykorzystaniu działania do celów współfinansowania programu (współfinansowane partnerstwa europejskie);

c)uczestnictwo w programach w zakresie badań naukowych i innowacji podjętych przez kilka państw członkowskich zgodnie z art. 185 TFUE lub przez podmioty ustanowione zgodnie z art. 187 TFUE, takie jak wspólne przedsięwzięcia, bądź przez wspólnoty wiedzy i innowacji w ramach EIT zgodnie z [rozporządzeniem ustanawiającym EIT] (zinstytucjonalizowane partnerstwa europejskie) oraz wnoszenie wkładu finansowego do takich programów, do stosowania jedynie w przypadku, gdy inne formy partnerstw europejskich nie doprowadziłyby do osiągnięcia celów lub nie umożliwiałyby uzyskania niezbędnego oczekiwanego oddziaływania, oraz jeżeli jest to uzasadnione ze względu na perspektywę długoterminową i wysoki stopień integracji, w tym centralne zarządzanie wszystkimi wkładami finansowymi.

2.Partnerstwa europejskie:

a)ustanawia się w przypadkach gdy umożliwią one bardziej skuteczne osiągnięcie celów programu „Horyzont Europa” niż przez samą Unię;

b)realizuje się stosując takie zasady, jak: unijna wartość dodana, przejrzystość, otwartość, oddziaływanie, efekt mnożnikowy, długoterminowe zaangażowanie finansowe wszystkich uczestniczących stron, elastyczność, spójność i komplementarność z inicjatywami unijnymi, lokalnymi, regionalnymi, krajowymi i międzynarodowymi;

c)zawiera się na czas określony i przewiduje warunki stopniowego wycofywania finansowania ze środków programu.

Przepisy i kryteria dotyczące ich kwalifikacji, realizacji, monitorowania, oceny i stopniowego finalizowania określono w załączniku III.

Artykuł 9

Budżet

1.Pula środków finansowych na realizację programu ramowego na lata 2021–2027 wynosi 94 100 000 000 EUR według cen bieżących na potrzeby programu szczegółowego, o którym mowa w art. 1 ust. 3 lit. a), oraz obejmuje dodatkowo kwotę na potrzeby programu szczegółowego, o którym mowa w art. 1 ust. 3 lit. b), określoną w rozporządzeniu ... ustanawiającym Europejski Fundusz Obronny.

2.Szacunkowy podział kwoty, o której mowa w ust. 1 pierwsza połowa zdania, jest następujący:

a)25 800 000 000 EUR na filar I „Otwarta nauka” na lata 2021–2027, z czego:

1) 16 600 000 000 EUR na Europejską Radę ds. Badań Naukowych;

2)6 800 000 000 EUR na działania „Maria Skłodowska-Curie”;

3)2 400 000 000 EUR na infrastruktury badawcze;

b)52 700 000 000 EUR na filar II „Globalne wyzwania i konkurencyjność przemysłowa” na lata 2021–2027, z czego:

1)7 700 000 000 EUR na klaster „Zdrowie”;

2)2 800 000 000 EUR na klaster „Integracyjne i bezpieczne społeczeństwo”;

3)15 000 000 000 EUR na klaster „Technologie cyfrowe i przemysł”;

4)15 000 000 000 EUR na klaster „Klimat, energetyka i mobilność”;

5)10 000 000 000 EUR na klaster „Żywność i zasoby naturalne”;

6)2 200 000 000 EUR na niejądrowe działań bezpośrednie Wspólnego Centrum Badawczego (JRC);

c)13 500 000 000 EUR na filar III „Otwarte innowacje” na lata 2021–2027, z czego:

1)10 500 000 000 EUR na Europejską Radę ds. Innowacji, w tym do 500 000 000 EUR na europejskie ekosystemy innowacji;

2)3 000 000 000 EUR na Europejski Instytut Innowacji i Technologii (EIT);

d)2 100 000 000 EUR na część „Wzmocnienie europejskiej przestrzeni badawczej” na lata 2021–2027, z czego:

1)1 700 000 000 EUR na „dzielenie się doskonałością”;

2) 400 000 000 EUR na „zreformowanie i usprawnienie europejskiego systemu badań naukowych i innowacji”.

3.Aby móc zareagować na nieprzewidziane sytuacje lub rozwój wydarzeń i nowe potrzeby, Komisja może, w ramach rocznej procedury budżetowej, zmienić kwoty, o których mowa w ust. 2, o maksymalnie 10 %. Nie dopuszcza się takiej zmiany w odniesieniu do kwoty, o której mowa w niniejszym artykule ust. 2 lit. b) pkt 6 oraz całkowitej kwoty określonej w ust. 2 niniejszego artykułu jako przeznaczonej na część „Wzmocnienie europejskiej przestrzeni badawczej”.

4.Z kwoty, o której mowa w ust. 1 pierwsza połowa zdania, można również pokrywać wydatki na przygotowanie, monitorowanie, kontrolę, audyt, ocenę i inne rodzaje działalności oraz wydatki niezbędne do zarządzania programem i jego realizacji, w tym wszelkie wydatki administracyjne, a także wydatki na ocenę realizacji jego celów. Z kwoty tej można ponadto pokrywać wydatki związane z badaniami, spotkaniami ekspertów, działalnością w zakresie informacji i komunikacji, o ile są one związane z celami programu, jak również wydatki związane z sieciami informatycznymi w zakresie przetwarzania i wymiany informacji, w tym z narzędziami informatycznymi dla przedsiębiorstw oraz z innego rodzaju pomocą techniczną i administracyjną niezbędną w związku z zarządzaniem programem.

5.W razie potrzeby w budżecie obejmującym okres po 2027 r. mogą zostać zapisane środki na pokrycie wydatków przewidzianych w ust. 4, aby umożliwić zarządzanie działaniami, które nie zostaną zakończone do dnia 31 grudnia 2027 r.

6.Zobowiązania budżetowe z tytułu działań trwających dłużej niż jeden rok budżetowy można rozłożyć na kilka lat na roczne raty.

7.Nie naruszając przepisów rozporządzenia finansowego, wydatki na działania wynikające z projektów ujętych w pierwszym programie prac mogą być kwalifikowalne od dnia 1 stycznia 2021 r.

8.Środki przydzielone państwom członkowskim w ramach zarządzania dzielonego i mogące być przenoszone zgodnie z art. 21 rozporządzenia (UE) XX […ustanawiającego wspólne przepisy] mogą, na ich wniosek, zostać przeniesione do programu. Komisja wykonuje te środki bezpośrednio zgodnie z art. 62 ust. 1 lit. a) rozporządzenia finansowego lub pośrednio zgodnie z lit. c) tegoż artykułu. W miarę możliwości środki te wykorzystuje się na rzecz danego państwa członkowskiego.

9.Program „Horyzont Europa” opracowano tak, by jego realizacja odbywała się w synergii z innymi unijnymi programami finansowania. Niewyczerpujący wykaz efektów synergii z innymi unijnymi programami finansowania zawarto w załączniku IV.

Artykuł 10

Otwarty dostęp i otwarte dane

1.Otwarty dostęp do publikacji naukowych będących wynikiem badań naukowych finansowanych ze środków programu zapewnia się zgodnie z art. 35 ust. 3. Zapewnia się otwarty dostęp do danych badawczych zgodnie z zasadą „otwarty w największym możliwym zakresie, zamknięty tylko w koniecznym”. Zachęca się do zapewniania otwartego dostępu do innych produktów badań naukowych.

2.Zapewnia się odpowiedzialne zarządzanie danymi badawczymi zgodnie z zasadami FAIR: „możliwość znalezienia”, „dostępność”, „interoperacyjność” i „możliwość ponownego wykorzystania”.

3.Propaguje się praktyki na rzecz otwartej nauki wykraczające poza otwarty dostęp do produktów badań naukowych oraz odpowiedzialne zarządzanie danymi badawczymi.

Artykuł 11

Finansowanie uzupełniające i łączone

Działania, którym przyznano pieczęć doskonałości, lub które spełniają następujące łączne warunki porównawcze:

a)zostały ocenione w procedurze zaproszenia do składania wniosków w ramach programu,

b)spełniają minimalne wymagania jakościowe stawiane w tym zaproszeniu do składania wniosków,

c)nie mogą być finansowane w ramach tego zaproszenia do składania wniosków ze względu na ograniczenia budżetowe,

mogą otrzymać wsparcie ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Społecznego+ lub Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich zgodnie z art. [67] ust. 5 rozporządzenia (UE) XX [ustanawiającego wspólne przepisy] i art. [8] rozporządzenia (UE) XX [w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej], pod warunkiem że działania te są spójne z celami odnośnego programu. Stosuje się przepisy funduszu, z którego udzielane jest wsparcie.

Artykuł 12

Państwa trzecie stowarzyszone z programem

1.Program jest otwarty do celów stowarzyszenia dla następujących państw trzecich:

a)członkowie Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA), którzy są członkami Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG), zgodnie z warunkami ustanowionymi w Porozumieniu EOG;

b)państwa przystępujące, państwa kandydujące i potencjalni kandydaci, zgodnie z ogólnymi zasadami i ogólnymi warunkami udziału tych państw w programach Unii, ustanowionymi w odpowiednich umowach ramowych i decyzjach rad stowarzyszenia lub w podobnych porozumieniach oraz zgodnie ze szczegółowymi warunkami ustanowionymi w porozumieniach między Unią a tymi państwami;

c)państwa objęte europejską polityką sąsiedztwa, zgodnie z ogólnymi zasadami i ogólnymi warunkami udziału tych państw w programach Unii, ustanowionymi w odpowiednich umowach ramowych i decyzjach rad stowarzyszenia lub w podobnych porozumieniach oraz zgodnie ze szczegółowymi warunkami ustanowionymi w porozumieniach między Unią a tymi państwami;

d)państwa trzecie i terytoria spełniające wszystkie poniższe kryteria:

(i)dobry potencjał naukowy, techniczny i innowacyjny;

(ii)zobowiązanie do otwartej gospodarki rynkowej opartej na zasadach, w tym sprawiedliwe i równe traktowanie praw własności intelektualnej, poparte instytucjami demokratycznymi;

(iii)aktywne propagowanie polityki na rzecz poprawy dobrobytu gospodarczego i społecznego obywateli.

Stowarzyszenie z programem każdego z państw trzecich, o których mowa w lit. d), odbywa się zgodnie z warunkami ustanowionymi w szczegółowym układzie obejmującym udział tego państwa trzeciego w programie, pod warunkiem że układ ten:

–zapewnia sprawiedliwą równowagę w odniesieniu do wkładów i korzyści państw trzecich uczestniczących w programach unijnych;

–ustanawia warunki uczestnictwa w tych programach, w tym sposób obliczania wkładów finansowych do poszczególnych programów i związanych z nimi kosztów administracyjnych. Wkłady te stanowią dochody przeznaczone na określony cel zgodnie z art. 21 ust. 5 rozporządzenia finansowego;

–nie przyznaje państwu trzeciemu uprawnień decyzyjnych w odniesieniu do programu;

–gwarantuje prawa Unii do zapewnienia należytego zarządzania finansami i ochrony jej interesów finansowych.

2.W zakresie stowarzyszenia każdego państwa trzeciego z programem uwzględnia się cel, jakim jest pobudzanie wzrostu gospodarczego w Unii poprzez innowacje. W związku z tym części programu mogą zostać wyłączone z układu o stowarzyszeniu zawieranego z określonym państwem, z wyjątkiem państw będących członkami EOG, państw przystępujących, państw kandydujących i potencjalnych kandydatów. 

3.W układzie o stowarzyszeniu przewiduje się, w stosownych przypadkach, uczestnictwo podmiotów prawnych z siedzibą w Unii w równoważnych programach państw stowarzyszonych zgodnie z ustanowionymi w nim warunkami.

4.Warunki dotyczące ustalania poziomu wkładu finansowego muszą zapewniać automatyczną korektę wszelkiej znaczącej nierównowagi w stosunku do kwoty, jaką podmioty z siedzibą w państwie stowarzyszonym otrzymują z tytułu uczestnictwa w programie, z uwzględnieniem kosztów zarządzania programem oraz jego realizacji i funkcjonowania.

TYTUŁ II

ZASADY UCZESTNICTWA I UPOWSZECHNIANIA

ROZDZIAŁ I

Przepisy ogólne

Artykuł 13

Organy finansujące i działania bezpośrednie JRC

1.Organy finansujące mogą odstąpić od zasad określonych w niniejszym tytule tylko wtedy, gdy jest to przewidziane w akcie podstawowym ustanawiającym dany organ finansujący bądź powierzającym temu organowi zadania związane z wykonaniem budżetu lub – w przypadku organów finansujących, o których mowa w rozporządzeniu finansowym art. 62 ust. 1 lit. c) ppkt (ii), (iii) lub (v) – jeżeli jest to przewidziane w umowie o wkładzie finansowym i wymagane ze względu na szczególne potrzeby operacyjne tych organów lub charakter działania.

2.Zasad określonych w niniejszym tytule nie stosuje się do działań bezpośrednich prowadzonych przez JRC.

Artykuł 14

Działania kwalifikowalne

1.Nie naruszając przepisów niniejszego artykułu ust. 2 i 3, do finansowania kwalifikują się wyłącznie działania służące realizacji celów, o których mowa w art. 3.

Nie finansuje się badań prowadzonych w następujących dziedzinach:

a)działalność zmierzająca do klonowania ludzi w celach reprodukcyjnych;

b)działalność, której celem są zmiany dziedzictwa genetycznego człowieka, która mogłyby spowodować dziedziczenie takich zmian 30 ;

c)działalność, której celem jest tworzenie ludzkich embrionów wyłącznie na potrzeby badań naukowych lub w celu pozyskiwania komórek macierzystych, w tym także za pomocą przeniesienia jądra komórki somatycznej.

2.Badania przy wykorzystaniu ludzkich komórek macierzystych, zarówno dorosłych, jak i zarodkowych, mogą być finansowane w zależności od treści wniosku naukowego oraz od ram prawnych zainteresowanych państw członkowskich. Nie przyznaje się finansowania na działalność badawczą, która jest zabroniona we wszystkich państwach członkowskich. Nie finansuje się żadnej działalności w państwie członkowskim, która jest w tym państwie zabroniona.

3.Dziedziny badań naukowych określone w ust. 1 mogą zostać poddane przeglądowi w ramach oceny śródokresowej, o której mowa w art. 47 ust. 2, w świetle postępu w nauce.

Artykuł 15

Etyka

1.Działania prowadzone w ramach programu realizuje się zgodnie z zasadami etycznymi i stosownymi przepisami krajowymi, unijnymi i międzynarodowymi, w tym zgodnie z Kartą praw podstawowych Unii Europejskiej oraz europejską konwencją praw człowieka i jej protokołami uzupełniającymi.

Szczególną uwagę zwraca się na zasadę proporcjonalności, prawo do prywatności, prawo do ochrony danych osobowych, prawo do zdrowia fizycznego i psychicznego osób, prawo do niedyskryminacji oraz konieczność zapewnienia wysokiego poziomu ochrony zdrowia ludzkiego.

2.Podmioty uczestniczące w działaniu przedkładają:

a)samoocenę etyczną określającą i wyszczególniającą wszystkie przewidywalne kwestie etyczne związane z celem, realizacją i prawdopodobnym wpływem działalności, która ma być finansowana, w tym potwierdzenie zgodności z ust. 1 oraz opis sposobu, w jaki zostanie ona zapewniona;

b)potwierdzenie, że dana działalność będzie zgodna z Europejskim kodeksem postępowania w zakresie rzetelności badawczej opublikowanym przez Zrzeszenie Europejskich Akademii Nauk i że nie będzie prowadzona żadna działalność wyłączona z finansowania;

c) w przypadku działalności prowadzonej poza Unią – potwierdzenie, że taka sama działalność byłaby dozwolona w państwie członkowskim; oraz

d)w przypadku działalności z wykorzystaniem ludzkich zarodkowych komórek macierzystych, stosownie do okoliczności, informacje o środkach w zakresie zezwoleń i kontroli, jakie muszą zostać zastosowane przez właściwe organy zainteresowanych państw członkowskich, jak również informacje o zatwierdzeniach zgodności z zasadami etyki, które uzyskuje się przed rozpoczęciem danej działalności.

3.Wnioski poddaje się systematycznie kontroli przesiewowej w celu określenia tych działań, które rodzą wątpliwości dotyczące złożonych lub poważnych kwestii etycznych, i przedkłada do oceny pod kątem etyczności. Oceny pod kątem etyczności dokonuje Komisja, chyba że zadanie to zostało przekazane organowi finansującemu. Ocena pod kątem etyczności jest obowiązkowa w przypadku działań obejmujących wykorzystanie ludzkich zarodkowych komórek macierzystych lub ludzkich embrionów. Kontrole przesiewowe i oceny pod kątem etyczności przeprowadzane są przy wsparciu ekspertów w dziedzinie etyki. Komisja i organy finansujące zapewniają w największym możliwym stopniu przejrzystość procedur w zakresie etyki.

4.Podmioty uczestniczące w działaniu uzyskują przed rozpoczęciem odnośnej działalności wszelkie zatwierdzenia lub inne obowiązkowe dokumenty od odpowiednich krajowych, lokalnych komisji etycznych lub innych organów, takich jak organy ochrony danych. Dokumenty te przechowuje się w dokumentacji i przedstawia Komisji lub organowi finansującemu na żądanie.

5.W stosownych przypadkach Komisja lub organ finansujący przeprowadza kontrole pod kątem etyczności. W przypadku poważnych lub złożonych kwestii etycznych kontrole przeprowadza Komisja, chyba że zadanie to zostało przekazane organowi finansującemu.

Kontrole pod kątem etyczności przeprowadzane są przy wsparciu ekspertów w dziedzinie etyki.

6.Działania, które nie są akceptowalne ze względów etycznych, mogą zostać odrzucone lub zakończone w dowolnym momencie.

Artykuł 16

Bezpieczeństwo

1.Działania w ramach programu prowadzi się zgodnie z obowiązującymi przepisami bezpieczeństwa, w szczególności z przepisami w zakresie ochrony informacji niejawnych przed nieuprawnionym ujawnieniem, w tym z odpowiednimi przepisami krajowymi i unijnymi. W przypadku badań prowadzonych poza Unią wykorzystujących informacje niejawne lub generujących takie informacje konieczne jest, oprócz spełnienia wspomnianych powyżej wymogów, aby między Unią a państwem trzecim, w którym prowadzone są badania, została zawarta umowa o bezpieczeństwie. 

2.W stosownych przypadkach we wnioskach zawiera się samoocenę bezpieczeństwa, w której określa się wszelkie problemy związane z bezpieczeństwem oraz podaje, w jaki sposób problemy te zostaną rozwiązane w celu zapewnienia zgodności z odpowiednimi przepisami krajowymi i unijnymi.

3.W stosownych przypadkach Komisja lub organ finansujący przeprowadza weryfikację pod kątem bezpieczeństwa w odniesieniu do wniosków rodzących problemy związane z bezpieczeństwem.

4.W stosownych przypadkach działania prowadzi się w zgodzie z decyzją (UE, Euratom) 2015/444 i jej przepisami wykonawczymi.

5.Podmioty uczestniczące w działaniu zapewniają ochronę przed nieuprawnionym ujawnieniem informacji niejawnych wykorzystywanych w tym działaniu lub wygenerowanych w jego ramach. Przed rozpoczęciem odnośnej działalności przedstawiają one dowód uzyskania od właściwego krajowego organu bezpieczeństwa poświadczenia bezpieczeństwa osobowego lub świadectwa bezpieczeństwa przemysłowego.

6.Jeżeli eksperci zewnętrzni mają do czynienia z informacjami niejawnymi, przed ich powołaniem wymaga się od nich uzyskania odpowiedniego poświadczenia bezpieczeństwa.

7.W stosownych przypadkach Komisja lub organ finansujący może przeprowadzać kontrole pod kątem bezpieczeństwa.

8.Działania, które nie są zgodne z przepisami bezpieczeństwa, mogą zostać odrzucone lub zakończone w dowolnym momencie.

ROZDZIAŁ II

Dotacje

Artykuł 17

Dotacje

Dotacje w ramach programu są przyznawane i zarządzane zgodnie z tytułem VIII rozporządzenia finansowego, chyba że w niniejszym rozdziale określono inaczej.

Artykuł 18

Podmioty kwalifikujące się do uczestnictwa

1.Wszelkie podmioty prawne, bez względu na miejsce ich siedziby, lub organizacje międzynarodowe mogą uczestniczyć w działaniu w ramach programu, o ile spełnione zostały warunki określone w niniejszym rozporządzeniu, łącznie z wszelkimi warunkami określonymi w programie prac lub w zaproszeniu.

2.Podmioty muszą stanowić części konsorcjum, w skład którego muszą wchodzić co najmniej trzy samodzielne podmioty prawne, każdy z siedzibą w innym państwie członkowskim lub państwie stowarzyszonym, przy czym przynajmniej jeden z tych podmiotów musi mieć siedzibę w państwie członkowskim, chyba że:

a)w programie prac przewidziano inaczej, w uzasadnionych przypadkach;

b)działanie jest działaniem, o którym mowa w ust. 3 lub 4.

3.Działania w zakresie badań pionierskich Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych (ERBN), działania Europejskiej Rady ds. Innowacji (EIC), działania w zakresie szkoleń i mobilności lub działania do celów współfinansowania programu mogą być realizowane przez jeden podmiot prawny lub większą liczbę takich podmiotów, z których jeden musi mieć siedzibę w państwie członkowskim lub państwie stowarzyszonym.

4.Działania koordynacyjne i wspierające mogą być realizowane przez jeden podmiot prawny lub większą liczbę takich podmiotów, które mogą mieć siedzibę w państwie członkowskim, państwie stowarzyszonym lub w innym państwie trzecim.

5.W przypadku działań związanych z unijnymi aktywami strategicznymi, interesami Unii, jej autonomią lub bezpieczeństwem program prac może przewidywać, że uczestnictwo może zostać ograniczone wyłącznie do podmiotów prawnych z siedzibą w państwach członkowskich, lub do takich podmiotów oraz dodatkowo podmiotów prawnych z siedzibą w określonych państwach stowarzyszonych lub innych państwach trzecich. 

6.W programie prac można określić kryteria kwalifikowalności uzupełniające kryteria określone w ust. 2, 3, 4 i 5 stosownie do szczególnych wymogów polityki lub charakteru i celów działania, w tym liczbę podmiotów prawnych, rodzaj podmiotu prawnego i miejsce siedziby.

7.W przypadku działań korzystających z kwot, o których mowa w art. 9 ust. 8, uczestnictwo ogranicza się do pojedynczego podmiotu prawnego z siedzibą na terenie jurysdykcji instytucji zarządzającej przekazującej wykonanie tych kwot, chyba że uzgodniono inaczej z tą instytucją zarządzającą i przewidziano to w programie prac.

8.W przypadkach wskazanych w programie prac w działaniach może uczestniczyć Wspólne Centrum Badawcze.

9.Wspólne Centrum Badawcze, międzynarodowe europejskie organizacje badawcze i podmioty prawne utworzone na podstawie prawa Unii uznaje się za mające siedzibę w państwie członkowskim innym niż państwa członkowskie, w których siedzibę mają pozostałe podmioty prawne uczestniczące w działaniu.

10.W przypadku działań w zakresie badań pionierskich Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych oraz działań w zakresie szkoleń i mobilności organizacje międzynarodowe mające siedzibę główną w państwie członkowskim lub państwie stowarzyszonym uznaje się za mające siedzibę w tym państwie członkowskim lub państwie stowarzyszonym.

Artykuł 19

Podmioty kwalifikujące się do otrzymania finansowania

1.Podmioty kwalifikują się do otrzymania finansowania, jeżeli mają siedzibę w państwie członkowskim lub państwie stowarzyszonym.

W przypadku działań korzystających z kwot, o których mowa w art. 9 ust. 8, do finansowania z tych kwot kwalifikują się wyłącznie podmioty z siedzibą na terenie jurysdykcji instytucji zarządzającej przekazującej wykonanie tych kwot.

2.Podmioty z siedzibą w niestowarzyszonym państwie trzecim powinny zasadniczo ponosić koszty swojego uczestnictwa. Jednak podmioty z państw o niskim lub średnim dochodzie oraz w drodze wyjątku z innych niestowarzyszonych państw trzecich mogą kwalifikować się do otrzymania finansowania w ramach działania, jeżeli:

a)dane państwo trzecie jest wskazane w programie prac przyjętym przez Komisję; lub

b)Komisja albo organ finansujący uważa, że ich uczestnictwo ma zasadnicze znaczenie dla realizacji działania.

3.Podmioty stowarzyszone kwalifikują się do otrzymania finansowania w ramach działania, jeżeli mają siedzibę w państwie członkowskim, państwie stowarzyszonym lub państwie trzecim wskazanym w programie prac przyjętym przez Komisję.

Artykuł 20

Zaproszenia do składania wniosków

1.W przypadku wszystkich działań, z wyjątkiem działań przejściowych w ramach instrumentu „Pionier” EIC, program prac obejmuje treść zaproszeń do składania wniosków.

2.W przypadku działań przejściowych w ramach instrumentu „Pionier” EIC:

a)ogłaszanie i treść zaproszeń do składania wniosków ustala się z uwzględnieniem celów i budżetu ustanowionych w programie prac w odniesieniu do odpowiedniego portfela działań;

b)dotacje na ustaloną kwotę nieprzekraczającą 50 000 EUR mogą być przyznawane bez zaproszenia do składania wniosków w celu przeprowadzenia pilnych działań koordynacyjnych i wspierających służących wzmocnieniu społeczności beneficjentów danego portfela działań lub ocenie możliwych firm typu spin-off lub innowacji mogącej tworzyć nowy rynek.

3.Jeżeli jest to konieczne do osiągnięcia celów, zaproszenia mogą być ograniczone do opracowywania dodatkowego rodzaju działalności lub dodania dodatkowych partnerów do istniejących działań.

4.Zaproszenie do składania wniosków nie jest wymagane w przypadku działań koordynacyjnych i wspierających lub działań do celów współfinansowania programu, które:

a)mają być realizowane przez Wspólne Centrum Badawcze lub podmioty prawne określone w programie prac; oraz

b)nie wchodzą w zakres zaproszenia do składania wniosków.

5.W programie prac wskazuje się zaproszenia, w ramach których przyznawane będą pieczęcie doskonałości. Po otrzymaniu od wnioskodawcy uprzedniej zgody informacje dotyczące wniosku i oceny mogą być udostępniane zainteresowanym organom finansującym, z zastrzeżeniem zawarcia umów o zachowaniu poufności.

Artykuł 21

Wspólne zaproszenia

Komisja lub organ finansujący może ogłosić wspólne zaproszenie do składania wniosków razem z:

a)państwami trzecimi, w tym ich organizacjami lub agencjami naukowymi i technologicznymi;

b)organizacjami międzynarodowymi;

c)podmiotami prawnymi o charakterze niezarobkowym.

W przypadku wspólnego zaproszenia ustanawia się wspólne procedury kwalifikacji i oceny wniosków. Procedury te obejmują charakteryzującą się zrównoważonym składem grupę ekspertów wyznaczonych przez każdą ze stron.

Artykuł 22

Przedkomercyjne zamówienia publiczne i zamówienia publiczne na innowacyjne rozwiązania

1.Działania mogą obejmować lub mieć jako główny cel przedkomercyjne zamówienia publiczne lub zamówienia publiczne na innowacyjne rozwiązania, które mają być realizowane przez beneficjentów będących instytucjami zamawiającymi lub podmiotami zamawiającymi, zdefiniowanymi w dyrektywach 2014/24/UE 31 , 2014/25/UE 32 i 2009/81/WE 33 .

2.W postępowaniach o udzielenie zamówienia:

a)przestrzega się zasad przejrzystości, niedyskryminacji, równego traktowania, należytego zarządzania finansami, proporcjonalności i reguł konkurencji;

b)w przypadku przedkomercyjnych zamówień publicznych można przewidzieć szczególne warunki, polegające na przykład na ograniczeniu miejsca przeprowadzenia zamawianych działań do terytorium państw członkowskich i państw stowarzyszonych;

c)można zezwalać na udzielenie więcej niż jednego zamówienia w ramach tego samego postępowania („zamawianie u różnych dostawców”); oraz

d)przewiduje się udzielenie zamówienia oferentowi lub oferentom, którzy złożyli ofertę najkorzystniejszą ekonomicznie przy jednoczesnym zapewnieniu braku konfliktu interesów.

3.Wykonawca uzyskujący rezultaty w ramach przedkomercyjnych zamówień publicznych staje się posiadaczem przynajmniej powiązanych praw własności intelektualnej. Instytucjom zamawiającym przysługują przynajmniej nieodpłatne prawa dostępu do rezultatów na własny użytek oraz prawo udzielania lub wymagania od uczestniczących wykonawców udzielania licencji niewyłącznych osobom trzecim do celów wykorzystania rezultatów na potrzeby instytucji zamawiającej, na sprawiedliwych i rozsądnych warunkach, bez prawa do udzielania sublicencji. Jeżeli wykonawca nie wykorzysta komercyjnie rezultatów w okresie po udzieleniu przedkomercyjnego zamówienia publicznego, wskazanym w odnośnej umowie, instytucje zamawiające mogą wymagać od niego przeniesienia na nie wszelkich praw własności tych rezultatów.

Artykuł 23

Finansowanie skumulowane

Działanie, które otrzymało wkład z innego programu unijnego, może również otrzymać wkład w ramach programu, pod warunkiem że wkłady te nie pokrywają tych samych kosztów. Do wkładu do działania, który jest wnoszony z innego programu unijnego, stosuje się przepisy programu, z którego wkład ten pochodzi. Finansowanie skumulowane nie może przekroczyć łącznych kosztów kwalifikowalnych działania, a wsparcie z różnych programów unijnych można obliczać proporcjonalnie zgodnie z dokumentami określającymi warunki wsparcia. 

Artykuł 24

Kryteria kwalifikacji

1.Na zasadzie odstępstwa od art. 198 rozporządzenia finansowego, zdolność finansową weryfikuje się tylko w odniesieniu do koordynatora i tylko wtedy, gdy kwota wnioskowanego finansowania ze środków Unii na dane działanie wynosi co najmniej 500 000 EUR. 

2.Jeżeli istnieją jednak uzasadnione wątpliwości co do zdolności finansowej lub poziom ryzyka jest wyższy ze względu na uczestnictwo w kilku trwających działaniach finansowanych ze środków unijnych programów w zakresie badań naukowych i innowacji, Komisja lub organ finansujący weryfikuje również zdolność finansową innych wnioskodawców lub koordynatorów wnioskujących o kwotę finansowania poniżej progu, o którym mowa w ust. 1.

3.Jeżeli zdolność finansowa jest strukturalnie gwarantowana przez inny podmiot prawny, weryfikuje się jego zdolność finansową.

4.W przypadku słabej zdolności finansowej Komisja lub organ finansujący może uzależnić uczestnictwo wnioskodawcy od przedłożenia przez podmiot stowarzyszony oświadczenia o odpowiedzialności solidarnej.

5.Wkład do Mechanizmu Ubezpieczeń Wzajemnych ustanowionego w art. 33 uznaje się za wystarczającą gwarancję w myśl art. 152 rozporządzenia finansowego. Nie przyjmuje się od beneficjentów żadnej dodatkowej gwarancji ani zabezpieczenia, ani też nie nakłada na nich wymogu ich dostarczenia.

Artykuł 25

Kryteria wyboru

1.Oceny wniosków dokonuje się w oparciu o następujące kryteria wyboru:

a)doskonałość;

b)oddziaływanie;

c)jakość i skuteczność realizacji.

2.Do wniosków dotyczących działań w zakresie badań pionierskich ERBN stosuje się wyłącznie kryterium, o którym mowa w ust. 1 lit. a).

3.W programie prac zawiera się dalsze informacje na temat stosowania kryteriów wyboru określonych w ust. 1, można także wskazać ich wagę i progi.

Artykuł 26

Ocena

1.Wnioski są oceniane przez komisję oceniającą, która może składać się:

–w całości lub w części z niezależnych ekspertów zewnętrznych,

–z przedstawicieli innych instytucji unijnych lub organów, o których mowa w art. 150 rozporządzenia finansowego.

Komisję oceniającą mogą wspierać niezależni eksperci. 

2.W razie potrzeby komisja oceniająca klasyfikuje wnioski, które przekroczyły stosowne progi, na podstawie:

–wyników oceny,

–ich wkładu w osiągnięcie szczegółowych celów polityki, w tym tworzenia spójnego portfela projektów.

Komisja oceniająca może również zaproponować wprowadzenie we wnioskach istotnych dostosowań w zakresie, w jakim jest to niezbędne do zapewnienia spójności portfela.

Artykuł 27

Procedura przeglądu oceny

1.Wnioskodawca może wnieść o przegląd oceny, jeżeli uzna, że mająca zastosowanie procedura oceny nie została prawidłowo zastosowana do jego wniosku.

2.Przegląd oceny dotyczy wyłącznie proceduralnych aspektów oceny, nie zaś merytorycznej oceny wniosku.

3.Przegląd oceny nie może opóźniać procesu kwalifikacji wniosków, które nie są przedmiotem przeglądu.

Artykuł 28

Czas na udzielenie dotacji

1.Na zasadzie odstępstwa od art. 194 ust. 2 akapit pierwszy rozporządzenia finansowego stosuje się następujące okresy:

a)w przypadku informowania wszystkich wnioskodawców o wyniku oceny ich wniosków – okres nie dłuższy niż pięć miesięcy od ostatecznego terminu składania kompletnych wniosków;