KOMISJA EUROPEJSKA
Bruksela, dnia 5.3.2018
COM(2018) 86 final
SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO
dotyczące realizacji Europejskiego programu energetycznego na rzecz naprawy gospodarczej
i Europejskiego Funduszu na rzecz Efektywności Energetycznej
{SWD(2018) 48 final}
SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY
dotyczące realizacji Europejskiego programu energetycznego na rzecz naprawy gospodarczej
i Europejskiego Funduszu na rzecz Efektywności Energetycznej
Odporna infrastruktura jest podstawą unii energetycznej. W ubiegłym roku uruchomiono ważne projekty w zakresie połączeń międzysystemowych i znacznie pogłębiono współpracę regionalną.
W tym kontekście EPENG odegrał główną rolę w zakresie wsparcia finansowego na rzecz głównej infrastruktury będącej przedmiotem wspólnego zainteresowania na potrzeby integracji rynków energii elektrycznej i gazu oraz zwiększenia bezpieczeństwa dostaw.
I. POSTĘPY WE WDRAŻANIU PROGRAMU
Infrastruktura energetyczna i innowacje, stanowiące siłę napędową Europejskiego programu energetycznego na rzecz naprawy gospodarczej (EPENG), są obecnie równie ważne jak w 2009 r., kiedy ustanowiono EPENG.
W niniejszym sprawozdaniu przedstawiono, w odniesieniu do każdej części EPENG, postępy, jakich dokonano w realizacji projektów i Europejskiego Funduszu na rzecz Efektywności Energetycznej (EFEE). Jest ono kontynuacją sprawozdania przyjętego w roku 2016
. Obejmuje ono realizację projektów między dniem 31 sierpnia 2016 r. a dniem 30 czerwca 2017 r. oraz płatności dokonane w tym okresie.
II. REALIZACJA PROJEKTÓW OGÓŁEM
Do końca czerwca 2017 r. zrealizowano 37 spośród 59 projektów, a na rzecz beneficjentów dokonano ogółem płatności na kwotę 2 279 701 215 EUR (po odjęciu nakazów odzyskania środków na kwotę 159 202 466 EUR).
Sytuacja dotycząca infrastruktury gazowej i elektroenergetycznej jest następująca: realizowanych jest pięć projektów, a jeden projekt jest obecnie przedmiotem dyskusji. Większość projektów została zrealizowana. Oczekuje się, że promotorzy przedstawią wnioski o płatność końcową do końca bieżącego roku.
Promotorzy projektów poczynili znaczne postępy, jeśli chodzi o integrację morskiej energii wiatrowej w sieci, natomiast promotorzy ostatniego projektu z zakresu CCS postanowili wstrzymać wsparcie finansowe dla projektu.
Komisja opowiedziała się za utrzymaniem wsparcia finansowego na rzecz inwestorów, o ile nadal jest oczywiste, że możliwe jest podjęcie ostatecznej decyzji inwestycyjnej.
1.
Infrastruktura gazowa i elektroenergetyczna
W ramach podprogramu EPENG dotyczącego infrastruktury wsparcie otrzymały 44 projekty w trzech głównych obszarach.
Na projekty przeznaczono łączną kwotę w wysokości 2 267 574 462 EUR, z czego do dnia 30 czerwca 2017 r. wypłacono beneficjentom 1 483 712 280 EUR. Dokonanie płatności jest uzależnione od podjęcia przez beneficjentów wyraźnego zobowiązania do realizacji projektu w formie ostatecznej decyzji inwestycyjnej.
1.1. Dotychczasowe postępy
Na chwilę obecną zakończono 35 spośród 44 projektów w zakresie infrastruktury, trwa realizacja czterech projektów, a jeden projekt jest przedmiotem dyskusji.
W sektorze energii elektrycznej zrealizowano 10 spośród 12 projektów. Realizacja pozostałych 2 projektów postępuje sprawnie i można oczekiwać, że zostaną one zakończone do końca 2017 r.
W sektorze gazu zakończono 25 spośród 32 projektów; realizacja dwóch projektów postępuje zgodnie z harmonogramem, jeden projekt jest obecnie przedmiotem dyskusji, a cztery zostały zaniechane. Wszystkie projekty dotyczące odwrócenia przepływu gazu i połączeń międzysystemowych w Europie Środkowo-Wschodniej zostały zrealizowane, z wyjątkiem projektu dotyczącego odwrócenia przepływu w Rumunii, który został anulowany przez Komisję we wrześniu 2014 r.
Od publikacji ostatniego sprawozdania EPENG z 2016 r. poczyniono istotne postępy w realizacji projektów dotyczących infrastruktury elektroenergetycznej i gazowej.
Przykładowo wzmacniana jest francuska sieć gazowa na osi Afryka-Hiszpania-Francja. Realizacja tego projektu doprowadzi do rozwoju sieci gazowej we Francji, a jego celem jest wzmocnienie osi Afryka-Hiszpania-Francja (Saint-Martin de Crau-Saint Avit i Lacal-Lussagnet). Zwiększy także bezpieczeństwo dostaw i konkurencję na rynku w regionie. Wsparcie finansowe ze środków EPENG zapewniło realizację projektu – zwłaszcza na osi wschodniej – poprzez zachęcanie beneficjentów do podejmowania decyzji inwestycyjnych.
Połączenie międzysystemowe Bułgaria – Rumunia zostało uruchomione pod koniec 2016 r. Realizacja tego projektu pozwala na poprawę integracji rynku gazu w regionie i zwiększenie bezpieczeństwa dostaw energii w Bułgarii, a także przyczynia się do otwarcia południowego korytarza gazowego.
Projekt połączenia elektroenergetycznego Halle/Saale – Schweinfurt łączy północno-wschodnią część Niemiec z południowo-wschodnią części tego kraju, ułatwiając przesył energii elektrycznej wytwarzanej z odnawialnych źródeł energii w północnych Niemczech i w regionie Morza Północnego do pozostałej części niemieckiej sieci elektroenergetycznej. Połączenie międzysystemowe zostało ukończone z końcem września 2017 r.
Projekt Nordbalt 1 polegał na budowie szwedzko–litewskiego połączenia wzajemnego między systemami przesyłu energii elektrycznej w postaci podwodnego kabla o wysokim napięciu prądu stałego (HVDC) i zdolności przesyłowej wynoszącej 700 MW. Celem projektu jest dalsze eliminowanie izolacji państw bałtyckich od wewnętrznego rynku energii. Wszystkie prace zostały zakończone.
Na chwilę obecną przewiduje się, że spośród 5 realizowanych projektów 3 projekty powinny zakończyć się w 2017 r., 1 projekt ma być ukończony w 2018 r., a 1 jest przedmiotem dyskusji.
2. Projekty dotyczące morskiej energii wiatrowej
2.1 Dotychczasowe postępy
Podprogram dotyczący morskiej energii wiatrowej składał się z 9 projektów, a w jego ramach udzielono wsparcia w wysokości 565 mln EUR, przy czym środki te przeznaczone zostały na dwa główne rodzaje działań:
·zakrojone na szeroką skalę badania, produkcję i oddawanie do eksploatacji innowacyjnych turbin i konstrukcji podstaw morskich elektrowni wiatrowych (6 projektów); oraz
·opracowywanie rozwiązań modułowych na potrzeby integracji w sieci dużych dostaw energii elektrycznej z elektrowni wiatrowych (3 projekty).
Z 9 projektów 4 zostały ukończone, a realizacji 2 zaniechano na wczesnym etapie. Na rzecz projektów wypłacono środki w wysokości 255 744 668 EUR (po odjęciu nakazów odzyskania środków). Trzy pozostałe projekty są w trakcie realizacji.
2.2 Dotychczasowe postępy w poszczególnych sektorach
2.2.1 Postępy w zakresie innowacyjnych turbin i konstrukcji na morzu
Jeśli chodzi o projekt „Morska farma wiatrowa w Aberdeen”, w lipcu 2016 r. podjęto pozytywną ostateczną decyzję inwestycyjną. Wyzwania związane z uzyskaniem zgody zarówno w odniesieniu do prac na morzu, jak i na lądzie opóźniły realizację projektu i według obecnych szacunków rozpoczęcie budowy ma nastąpić w czwartym kwartale 2017 r. (a oddanie do eksploatacji w połowie 2019 r.).
Projekt „Morska farma wiatrowa Noordsee Oost” został ukończony w maju 2016 r.
W przypadku projektu Global Tech I nie znaleziono współinwestora. W związku z tym Komisja potwierdziła w kwietniu 2015 r. odstąpienie od projektu z mocą wsteczną od dnia 1 stycznia 2014 r.
2.2.2 Postęp w zakresie integracji sieci przesyłowych energii wiatrowej
Zaniechano realizacji jednego projektu – centrali HVDC.
Realizacja dwóch pozostałych projektów (Kriegers Flak i Cobra Cable) postępowała zgodnie z oczekiwaniami. W przypadku Kriegers Flak we wrześniu 2015 r. Komisja Europejska zatwierdziła zmianę umowy o udzielenie dotacji odnośnie do nowego rozwiązania technicznego. Beneficjenci (50Hertz i Energinet.dk) podjęli ostateczną decyzję dotyczącą budowy (FCD).
Unijne procedury przetargowe w zakresie podstawowych urządzeń infrastruktury są bliskie finalizacji. Zgodnie z planem beneficjenci udzielili prawie wszystkich zamówień i budowa jest w toku. Proces uzyskiwania pozwoleń w odniesieniu do Niemiec i Danii postępuje zgodnie z przewidywaniami.Połączenie morskie Kriegers Flak CGS ma zostać oddane do użytku przed końcem 2018 r.
Jeśli chodzi o projekt Cobra Cable, po podjęciu ostatecznej decyzji inwestycyjnej w grudniu 2015 r., realizowanych jest wiele założonych celów projektu z wyjątkiem dwóch, a mianowicie produkcji i testowania przekształtników i linii kablowej. W związku z powyższym w celu zapewnienia finalizacji działań i przedstawienia rezultatów w okresie obowiązywania umowy, niezbędne będzie przedłużenie tego okresu o 12 miesięcy. Budowa i testowanie połączenia międzysystemowego są zaplanowane na rok 2018, tak aby jego eksploatację rozpocząć w 2019 r. Prowadzone są badania wysokiego szczebla, których celem jest identyfikacja i szczegółowe określenie istotnych kwestii dotyczących projektu, które należy uwzględnić, aby przygotować linię kablową o wysokim napięciu prądu stałego na eksploatację w ramach wieloterminalowej sieci.
3. Wychwytywanie i składowanie dwutlenku węgla (CCS)
Podprogram EPENG składał się z 6 projektów, a w jego budżet wynosił 1 mld EUR z przeznaczeniem na projekty ukierunkowane na zademonstrowanie pełnego procesu wychwytywania, transportu i składowania dwutlenku węgla.
Zakończono realizację jednego projektu, w wyniku czego oddano do użytku pilotażowe instalacje wychwytywania, transportu i składowania. W związku z decyzją promotora projektu o rezygnacji z inwestycji na wczesnym etapie zaniechano realizacji trzech projektów, jeden projekt zakończono bez finalizacji, a projekt ROAD był ostatnim projektem. Na rzecz wspomnianych projektów wypłacono środki w wysokości 424 040 501 EUR.
Postępy w realizacji projektów w zakresie CCS
W listopadzie 2016 r. Komisja i promotorzy projektu ROAD uzgodnili przedłużenie do dnia 31 grudnia 2019 r. umowy o udzielenie dotacji, po osiągnięciu postępów w rozmowach dotyczących dodatkowych źródeł finansowania, zmiany konstrukcji projektu i wyboru mniej kosztownego składowiska. Niemniej jednak w czerwcu 2017 r. promotorzy projektu poinformowali Komisję, że partnerzy w spółce joint venture Engie i Uniper postanowili wstrzymać wsparcie finansowe na rzecz projektu, a następnie potwierdzili, że wycofali wniosek o dotację. W związku z tym umowa o udzielenie dotacji jest obecnie rozwiązywana. Niemniej jednak przygotowywany jest nowy projekt pod przewodnictwem portu w Rotterdamie, który mógłby ewentualnie skorzystać ze wsparcia z innych funduszy unijnych, jeśli zostanie podjęta decyzja o jego realizacji.
III. EUROPEJSKI FUNDUSZ NA RZECZ EFEKTYWNOŚCI ENERGETYCZNEJ (EFEE)
W grudniu 2010 r. ze środków Europejskiego programu energetycznego na rzecz naprawy gospodarczej (EPENG) przydzielono kwotę 146,3 mln EUR na rzecz instrumentu finansowego służącego wspieraniu projektów dotyczących zrównoważonej energii. 125 mln EUR pochodziło z wkładu UE na rzecz Europejskiego Funduszu na rzecz Efektywności Energetycznej (EFEE), utworzonego w lipcu 2011 r., którego całkowite zasoby osiągnęły wartość 265 mln EUR
, a dodatkowe wsparcie pochodziło z instrumentu dotacji na pomoc techniczną z budżetem w wysokości 20 mln EUR oraz 1,3 mln EUR na działania informacyjne.
EFEE zapewnia finansowanie dostosowane do potrzeb projektu (zarówno instrumenty dłużne, jak i kapitałowe) w odniesieniu do efektywności energetycznej, energii odnawialnej i ekologicznego transportu miejskiego. Beneficjentami są lokalne lub regionalne organy publiczne lub podmioty prywatne działające w ich imieniu.
Dotychczasowe postępy
W 2016 r. do portfela funduszu dodano nową transakcję. Organizacja Ore Valley Housing Association (OVHA) osiągnęła etap zamknięcia finansowego z EFEE w zakresie projektu o wartości 4,6 mln GBP. Środki te zostaną przeznaczone na budowę turbin wiatrowych w Fife (Szkocja) oraz innowacyjny system finansowania, który umożliwi wymianę 200 systemów grzewczych w domach OVHA. Była to pierwsza transakcja EFEE na poziomie społeczności lokalnej w Wielkiej Brytanii, a jest ona wynikiem prowadzonej od czterech lat współpracy EFEE i OVHA.
Od momentu jego powstania do dnia 31 grudnia 2016 r. EFEE podpisał umowy z 11 projektami na kwotę 121 mln EUR, które wygenerowały końcowe inwestycje w wysokości 224 mln EUR.
Uwzględniając ramy EFEE dotyczące oceny projektów i sprawozdawczości w odniesieniu do ekwiwalentu CO2 i oszczędności energii pierwotnej, według stanu na koniec 2016 r. jego inwestycje przyniosły oszczędności w wysokości około 249 000 ton CO2 oraz oszczędności energii pierwotnej na poziomie 308 802 MWh.
Finansowany przez Komisję Europejską instrument pomocy technicznej
W roku 2016 nie przeznaczono żadnych dodatkowych środków na finansowanie działań w zakresie opracowywania projektów.
Z finansowanego przez Komisję Europejską instrumentu pomocy technicznej udzielono wsparcia 16 projektom na łączną przydzieloną kwotę wynoszącą 16 mln EUR (z budżetu wynoszącego 20 mln EUR). Jest kilka czynników, które mogą wyjaśnić przyczyny nieprzydzielenia środków. Po pierwsze na początkowym etapie działania funduszu do finansowania wybrano projekty bardziej zaawansowane/o wyższym stopniu przygotowania, które nie potrzebowały zatem pomocy technicznej. Ponadto z doświadczeń związanych z instrumentem pomocy technicznej wynika, że z finansowaniem projektów dotyczących efektywności energetycznej wiąże się wiele wyzwań, takich jak niższy poziom przygotowania wniosków, niż początkowo szacowano w momencie powstawania EFEE (niewiele wniosków o pomoc techniczną otrzymano w stanie gotowym do złożenia), zmiany w projektach w wyniku zmian politycznych w administracji rządowej lub niezbędne dostosowania po pierwszym etapie studium wykonalności.
Instrument pomocy technicznej EFEE
W listopadzie 2016 r. Europejski Fundusz na rzecz Efektywności Energetycznej uruchomił nowy instrument pomocy technicznej. Jako kontynuację zarządzanego przez EFEE i finansowanego przez Komisję Europejską instrumentu pomocy technicznej, Fundusz ustanowił nowe narzędzie mające na celu wspieranie ambitnych beneficjentów z sektora publicznego zaangażowanych w mogące uzyskać finansowanie projekty inwestycyjne z zakresu zrównoważonej energii. Projekty takie dotyczą inicjatyw z sektora efektywności energetycznej, energii odnawialnej na małą skalę lub transportu publicznego. EFEE wspiera beneficjentów – regiony, rady miast, uniwersytety, szpitale publiczne i pozostałe podmioty publiczne z 28 państwach członkowskich UE – zapewniając na rzecz planowanych inwestycji usługi doradcze, na przykład przeprowadzanie studiów wykonalności, audytów energetycznych, analiz rentowności i świadczenie usług prawnych. Zarządzany przez EFEE instrument pomocy technicznej otrzymał finansowanie z instrumentu ELENA w ramach programu „Horyzont 2020” Unii Europejskiej.
Główne wnioski i perspektywy
EFEE odnotowuje coraz lepsze wyniki w postaci rentownych inwestycji, a kolejnym etapem jego działalności będzie aktywne poszukiwanie dodatkowych doświadczonych inwestorów, aby zwiększyć efekt mnożnikowy wkładu unijnego.
Katalog projektów na rok 2017 r. obejmuje 17 projektów o łącznej wartości 337 mln EUR, dla których przewidziano udział EFEE w wysokości 142 mln EUR. EFEE będzie dążyć, w miarę możliwości projektowych i rynkowych, do zwiększenia swojego zasięgu geograficznego.
IV Wnioski ogólne
W działaniach w ramach EPENG osiągnięto dobre wyniki. Zrealizowano już większość projektów, szczególnie w odniesieniu do infrastruktury gazowej i elektroenergetycznej. Ścisła kontrola sprawowana przez Komisję Europejską w zakresie realizacji i monitorowania projektów przyczyniła się do zwiększenia skuteczności przedmiotowego instrumentu.
Chociaż projekty dotyczące morskiej energii wiatrowej zdają się być dużo bardziej złożone niż przewidywano, promotorom i konstruktorom udało się na przestrzeni pięciu lat znaleźć rozwiązania i wiedzę techniczną.
Mimo że wsparcie finansowe ze środków EPENG nie było wystarczające, by skłaniać przedsiębiorstwa do realizacji projektów demonstracyjnych w zakresie CCS na skalę komercyjną, Komisja w dalszym ciągu uważa, że CCS jest istotne dla dekarbonizacji. Oczekuje się, że przyszłe projekty demonstracyjne w zakresie CCS w Europie będą dotyczyć głównie energochłonnych i wysokoemisyjnych sektorów przemysłu.
EFEE dokonał inwestycji w kilka projektów dotyczących efektywności energetycznej i nadal będzie rozwijał swój portfel inwestycyjny, dostarczając rozwiązań w zakresie finansowania i przynosząc zyski na potrzeby pokrycia kosztów administracyjnych, wypłaty dywidend udziałowcom i spłaty kosztów ustanowienia funduszu. EFEE służy też za wzór dla innowacyjnych instrumentów finansowych na potrzeby inwestowania w opłacalne i gotowe do realizacji projekty dotyczące zrównoważonej energii (o okresie zwrotu z inwestycji do 18 lat), które mogą spowodować przyciągnięcie kapitału prywatnego, przedstawiając jednocześnie plan biznesowy tych inwestycji oraz tworząc wiarygodną bazę doświadczeń w tym zakresie.