KOMISJA EUROPEJSKA

Bruksela, dnia15.12.2017

COM(2017) 820 final/2

CORRIGENDUM
This document corrects document COM(2017)820 final of 07.12.2017.
Concerns all languages versions.
Formatting repaired to solve a printing issue in appendix 3. Text remains unchanged.
The text shall read as follows:

KOMUNIKAT KOMISJI DO
PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY EUROPEJSKIEJ I RADY

Wkład Komisji w debatę przywódców UE na temat zewnętrznego i wewnętrznego wymiaru polityki migracyjnej w przyszłości

Uczynimy Unię Europejską silniejszą i odporniejszą dzięki jeszcze większej jedności i solidarności między nami oraz poszanowaniu wspólnych zasad. (...) Zobowiązujemy się pracować nad urzeczywistnieniem bezpiecznej i pewnej Europy: Unii, w której wszyscy obywatele czują się bezpiecznie i mogą się swobodnie przemieszczać, w której nasze granice zewnętrzne są chronione i która prowadzi efektywną, odpowiedzialną i zrównoważoną politykę migracyjną, z poszanowaniem norm międzynarodowych.

(deklaracja rzymska, 27 marca 2017 r.)

Nadal będziemy uważnie się przyglądać kwestii migracji. Europa nie jest twierdzą i nigdy nie powinna się nie stać. Europa jest i musi pozostać kontynentem solidarności, gdzie schronienie mogą znaleźć ci, którzy uciekają przed prześladowaniami.

(Jean-Claude Juncker, orędzie o stanie Unii, 13 września 2017 r.)

Jeżeli chodzi o migrację, ważna i ciężka praca ciągle jeszcze jest przed nami. Musimy skonsolidować naszą zewnętrzną politykę migracyjną, zwiększyć nasze zdolności w zakresie powrotów oraz zapewnić trwałe rozwiązania w kontekście reformy systemu azylowego.

(Donald Tusk, 21 września 2017 r.)

Wyzwanie, jakim jest kryzys uchodźczy i migracyjny, wymagało od Unii Europejskiej i jej państw członkowskich szybkich i zdecydowanych działań. Podjęte działania pozwoliły UE uratować ponad 620 000 ludzkich istnień na Morzu Śródziemnym 1 , zapewnić większą pomoc humanitarną 2 , lepiej zwalczać pierwotne przyczyny migracji oraz udoskonalić kontrolę naszych zewnętrznych granic. Pomogły również w ograniczeniu liczby osób nielegalnie przekraczających granicę. Liczba osób przybywających do Grecji spadła z około 177 000 w 2016 r. do 35 000 w 2017 r., zaś do Włoch przybyło 30 % mniej osób niż w tym samym okresie w 2016 r. W ramach unijnych programów przesiedleń otwarto nowe, kontrolowane i legalne drogi migracji, z których skorzystało prawie 26 000 osób.

Jednak od samego początku nie ulega wątpliwości, że konieczne jest wprowadzenie zasadniczej zmiany: trwałego i bezpiecznego systemu funkcjonującego w dłuższej perspektywie.

Te tendencje migracyjne w coraz bardziej połączonym świecie będą się utrzymywać; demografia w UE i w sąsiedztwie to długoterminowe wyzwanie 3 . W tym kontekście konieczne jest skuteczne zarządzanie polityką migracji, a także dostrzeżenie znaczenia, jakie przywiązują do tej polityki obywatele.

Debata na temat wewnętrznego i zewnętrznego wymiaru migracji, jaka będzie prowadzona w ramach Agendy przywódców na grudniowym posiedzeniu rady Europejskiej, stanowi okazję do określenia – na najwyższym szczeblu politycznym – strategicznych ram dla najważniejszych kierunków polityki w przyszłości.

Doświadczenia kilku ostatnich lat pokazały, że działania jednostronne niewiele wnoszą, są bardziej kosztowne w praktyce, a ponadto osłabiają korzyści, jakie przynosi system Schengen. We wrześniu Komisja podsumowała osiągnięcia w realizacji Europejskiego programu w dziedzinie migracji od 2015 r. 4 Tym samym możemy przekonać się, że wspólne podejście pozwoliło – mimo nasilających się wyzwań – ustabilizować bardzo zmienną sytuację. Było to możliwe dzięki stopniowemu gromadzeniu zasobów oraz skoordynowanemu działaniu na rzecz wspólnego celu. W podsumowaniu podkreślono potrzebę kompleksowego podejścia, wykorzystania szeregu narzędzi będących do dyspozycji UE, połączenia naszych ram prawnych, naszych dźwigni politycznych oraz budżetu UE. Wszystko to pozwala na osiągnięcie rezultatów. Podkreślono również niedociągnięcia w zarządzaniu sytuacjami najwyższej presji bez odpowiedniego przygotowania, ustaleniach dotyczących wymiany informacji, zdolnościach operacyjnych sił szybkiego reagowania oraz elastycznych instrumentach finansowych na szczeblu UE.

Nadszedł czas, aby wypracować odpowiednie rozwiązania i przejść z podejścia ad hoc opartego na zarządzaniu kryzysowym do stabilnych ram w dziedzinie azylu, które sprawdzą się w przyszłości. Będą one częścią całkowicie zintegrowanej polityki migracyjnej UE. Patrząc w przyszłość, możemy zatem powiedzieć, że niezbędny jest wspólny europejski system azylowy, zaprojektowany pod kątem celu, do jakiego ma prowadzić.

Konsolidując istniejące działania i uzgadniając, w jaki sposób połączyć solidarność i sprawiedliwy podział odpowiedzialności, UE będzie w stanie wykazać, że funkcjonują w niej solidne ramy azylowe i migracyjne, które pozwalają patrzeć w przyszłość z ufnością i wzajemnym zaufaniem.

1.    WYMIAR WEWNĘTRZNY I ZEWNĘTRZNY PODEJŚCIE KOMPLEKSOWE

Reagując na najpoważniejszy od czasów drugiej wojny światowej kryzys migracyjny, Unia Europejska podjęła działania na wielu płaszczyznach, począwszy od 2015 r. Stopniowo wyłania się nowe podejście do kwestii migracji. Opiera się ono na połączeniu szeregu różnych instrumentów polityki wewnętrznej i zewnętrznej. Po dwóch latach doświadczeń możemy powiedzieć, że sprawdza się jedynie kompleksowe podejście. Nie wystarczy skupiać się na wewnętrznym wymiarze i na udzielaniu wsparcia państwom członkowskim. Jednocześnie sama tylko polityka migracyjna w wymiarze zewnętrznym nie rozwiąże problemu, jaki dla Europy stanowi migracja.

UE podjęła ważne kroki w kierunku wspierania państw członkowskich, które są najbardziej narażone na wyjątkowo duży napływ uchodźców i migrantów, zwłaszcza Grecji i Włoch. Za pośrednictwem utworzonych hotspotów krajowe organy administracji i krajowe służby współpracowały z ekspertami z agencji UE i w efekcie zapewniły skuteczniejsze zarządzanie granicami zewnętrznymi. Państwa członkowskie wyraziły również swoją solidarność, stosując mechanizm relokacji. Po trudnej fazie początkowej program relokacji pozwolił na przeniesienie 32 366 osób z Grecji i Włoch do innych państw członkowskich UE. Program ten okazał się cennym instrumentem pomocy tym, którzy potrzebują ochrony międzynarodowej, oraz narzędziem łagodzącym nacisk na systemy azylowe obu tych państw. Grecja i Włochy, a także inne państwa członkowskie, otrzymały ukierunkowane wsparcie, również w postaci pomocy finansowej. Za pośrednictwem instrumentu na rzecz wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych, w ramach którego zakontraktowano ponad 440 mln EUR celem wsparcia działań na rzecz uchodźców w Grecji, UE wprowadziła nowe narzędzie pomocy w nadzwyczajnych sytuacjach humanitarnych na jej terytorium.

Dzięki osiągniętemu w rekordowo krótkim czasie porozumieniu w sprawie wniosku Komisji 5 możliwe było rozpoczęcie działalności przez nowo utworzoną Europejską Straż Graniczną i Przybrzeżną. Jest ona kolejnym sprawnym narzędziem pozwalającym wzmocnić kontrole na granicach zewnętrznych i udzielać szybkiej pomocy państwom członkowskim narażonym na szczególnie wysoką presję migracyjną. Tym samym agencja uzupełnia, dzięki 100 000 funkcjonariuszom straży granicznej i przybrzeżnej, pierwotną odpowiedzialność państw członkowskich w zakresie kontroli granic. Działaniami agencji kieruje zarząd, a tempo i skuteczność tych działań, prowadzonych przy udziale i na rzecz państw członkowskich, zależy od zaangażowania zarządu i każdego z zasiadających w nim przedstawicieli państw członkowskich oraz od nadawanych przez nich kierunków działań. To zaangażowanie i ukierunkowanie działań ma decydujące znaczenie dla osiągnięcia korzyści w postaci wzajemnego zaufania państw członkowskich oraz zwiększonego bezpieczeństwa.

Jednocześnie skuteczność wsparcia UE dla państw członkowskich znajdujących się pod największą presją została wzmocniona dzięki wysiłkom na rzecz współpracy z partnerskimi państwami trzecimi. Wsparcie UE dla Grecji pomogło w zareagowaniu na dużą liczbę uchodźców przybywających do tego kraju, natomiast wspólne zarządzanie migracją na podstawie oświadczenia UE–Turcja sprawiło, że liczba niebezpiecznych podróży przez Morze Egejskie zmalała, a presja migracyjna uległa znacznemu ograniczeniu. Unijny Instrument Pomocy dla Uchodźców w Turcji to narzędzie, które w największym stopniu przyczyniło się do stabilizacji dużej populacji uchodźców w Turcji. Stanowiło ono wsparcie podejmowanych przez Turcję działań polegających na zapewnianiu uchodźcom podstawowych standardów życia, edukacji i usług opieki zdrowotnej. Straż przybrzeżna oraz służby migracyjne coraz ściślej ze sobą współpracowały – zarówno pod względem działań, jak i budowania potencjału. Policja i organy ścigania opracowują nowe podejście w ramach wspólnych działań ukierunkowanych na walkę z sieciami przemytników odpowiedzialnych za przerzucanie ludzi.

Włochy otrzymały wsparcie na pokonanie problemu dużej liczby migrantów i uchodźców docierających do włoskich wybrzeży, zgodnie z deklaracją maltańską z dnia 3 lutego 2017 r. 6 . Wspólnie z Włochami UE podjęła działania – w ścisłej współpracy z władzami Libii oraz na zasadach partnerstwa z Komisarzem Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców, Międzynarodową Organizacją ds. Migracji i innymi agencjami ONZ – ukierunkowane na ustabilizowanie nielegalnych przepływów migracyjnych na szlaku środkowośródziemnomorskim oraz zwiększenie ochrony migrantów i uchodźców, którzy utknęli na tej trasie, i udzielenie im pomocy. W ramach projektów finansowanych przez UE pomoc i ochronę otrzyma ponad 64 500 osób przebywających w ośrodkach detencyjnych, punktach zejścia na ląd i społecznościach przyjmujących w Libii. UE kontynuowała współpracę z państwami afrykańskimi położonymi na wcześniejszych odcinkach szlaków migracyjnych w ramach partnerskiego podejścia, ustalonego w czerwcu 2016 r. Jeżeli chodzi o Róg Afryki, w ramach unijnych funduszy realizowane są obecnie projekty, dzięki którym zostanie utworzonych ponad 44 000 miejsc pracy w Etiopii, Kenii i Somalii; dalszych 30 000 miejsc pracy zostanie bezpośrednio sfinansowanych w Sudanie Południowym. W ramach projektów wspiera się świadczenie podstawowych usług socjalnych na rzecz ponad 2,3 mln beneficjentów. Działania prowadzone w Afryce Zachodniej i Sahelu mają na celu utworzenie 114 000 miejsc pracy i wsparcie blisko 10 000 mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw. Przy wsparciu UE Niger wzmocnił walkę z przemytem wzdłuż jednej z głównych tras wiodących w kierunku Libii. Państwa takie jak Bangladesz uzgodniły z UE zestaw praktycznych ustaleń w celu usprawnienia procesu powrotu tych obywateli, którzy nie mają prawa do pozostania w UE.

Ogólnie rzecz ujmując, uruchomienie pierwszego ogólnounijnego programu przesiedleń w lipcu 2015 r. przyczyniło się do zmniejszenia presji związanej z nielegalną migracją i wprowadzenia legalnych dróg migracji dla osób potrzebujących ochrony międzynarodowej. W ramach tego programu oraz w ramach programu ustanowionego na mocy oświadczenia UE–Turcja przesiedlono od początku ich obowiązywania blisko 26 000 osób. Nowy, bardziej ambitny cel – 50 000 osób – zapowiedziany we wrześniu tego roku przez przewodniczącego Jeana-Claude’a Junckera, również ma szansę zostać osiągnięty.

Polityka w zakresie powrotów stanowi kolejny doskonały przykład konieczności zastosowania kompleksowego podejścia, a także płynących z tego korzyści. Podjęto kroki w celu wzmocnienia europejskiego wymiaru polityki powrotowej i tym samym przyczyniono się do działań niezbędnych do usprawnienia koordynacji i zwiększenia skuteczności krajowych systemów powrotów. Zapewnienie ściślejszej synergii między procedurami powrotów i procedurami azylowymi mogłoby mieć zasadnicze znaczenie dla dalszego zwiększenia skuteczności polityki powrotowej oraz śledzenia jej wpływu w drodze stałego monitorowania i wymiany aktualnych danych z UE. Skuteczność powrotów zwiększyć może również lepsza integracja zdolności w zakresie wsparcia, jakimi dysponuje Europejska Agencja Straży Granicznej i Przybrzeżnej. Jednocześnie systemy poszczególnych państw będą w większym stopniu motywowane do lepszych osiągnięć, jeżeli uda się zachować tempo uzgodnień w sprawie funkcjonujących sprawnie porozumień o readmisji lub praktycznych ustaleń z najważniejszymi państwami pochodzenia i tranzytu.

2.    POSTĘPY NA WSZYSTKICH FRONTACH

Poszczególne filary obszernego podejścia UE są nie tylko ze sobą powiązane. Ich sukces w dużym stopniu zależy od utrzymania tempa działań na wszystkich frontach. Wciąż są w toku działania podjęte w celu rozwiązania problemów związanych z migracją wspólnie z krajami trzecimi, w celu zapewnienia solidnej ochrony granic zewnętrznych UE lub w celu zastosowania zasady solidarności i odpowiedzialności w obrębie UE. We wszystkich obszarach należy podjąć działania celem konsolidacji osiągniętych wyników oraz uzupełnienia niedoborów.

UE musi kontynuować realizowane obecnie prace, aby jeszcze bardziej ograniczyć podejmowanie nielegalnych i niebezpiecznych podróży. W niektórych przypadkach oznacza to dalsze prace nad skutecznymi inicjatywami; w innych przypadkach oznacza to realizację bieżących planów, takich jak te związane z pełną operacyjnością Europejskiej Straży Granicznej i Przybrzeżnej oraz wypełnieniem zobowiązań w zakresie przesiedleń. Oznacza to również, że UE powinna utrzymać wsparcie dla państw członkowskich znajdujących się pod największą presją.

Konieczne jest kontynuowanie działań podjętych w celu uruchomienia mechanizmów operacyjnych, które pozwoliły UE skutecznie przetrwać kryzys migracyjny; w przeciwnym razie trwałość osiągniętych postępów będzie zagrożona. Zgromadzone doświadczenia powinny zostać wykorzystane dla nadania kształtu narzędziom zaprojektowanym w celu zapewnienia naszej przyszłej gotowości do reagowania, w tym strukturalnym rozwiązaniom naszego systemu migracyjnego. Równie ważne jest, aby państwa członkowskie dysponowały dostatecznym potencjałem administracyjnym, pozwalającym na skuteczne wdrażanie zreformowanych ram prawnych, operacyjnych i finansowych. Wśród wszystkich tych starań najlepszą gwarancją realizacji zintegrowanego, całościowego podejścia, jakie jest nam potrzebne dla osiągnięcia sukcesu, jest jedność UE i jej państw członkowskich.

3.    OD ZARZĄDZANIA KRYZYSOWEGO DO STABILNYCH RAM AZYLOWYCH, ODPORNYCH NA ZDARZENIA W PRZYSZŁOŚCI

Zintegrowany pakiet na rzecz zrównoważonego systemu azylowego

W maju i lipcu 2016 r. Komisja złożyła wnioski dotyczące reformy wspólnego europejskiego systemu azylowego, które stanowią pakiet instrumentów mających na celu wzmocnienie i dostosowanie polityki azylowej UE do wyzwań naszych czasów.

Konieczna jest reforma funkcjonującego dzisiaj systemu i dopilnowanie, abyśmy byli w stanie szybko zapewniać ochronę osobom jej potrzebującym i zawracać tych, którzy jej nie potrzebują, jak również zapobiegać ryzyku wtórnych przepływów oraz nadużywania przepisów, które podważają zaufanie i uniemożliwiają sprawne funkcjonowanie strefy Schengen. Reforma posłuży osiągnięciu większej spójności unijnego systemu azylowego, gwarantując sprawiedliwsze i równiejsze traktowanie osób ubiegających się o azyl w UE. Wskaźnik przyznawania azylu osobom o tym samym obywatelstwie we wspólnym europejskim systemie azylowym nie powinien różnić się w tak znacznym stopniu w poszczególnych państwach członkowskich, jak ma to miejsce dzisiaj. Na przykład w przypadku obywateli afgańskich wskaźnik ten różni się od 0 % do 98 % w zależności od państwa członkowskiego 7 . Konieczne jest ponadto zapewnienie szybkich i sprawnych procedur. Dzisiaj procedury azylowe mogą w niektórych państwach członkowskich trwać kilka miesięcy, a w innych – kilka lat. Podejmując się rozwiązania tych kwestii, Unia usunie również zachęty do tzw. „turystyki azylowej” i ograniczy czynniki przyciągające do UE.

Wnioski Komisji dotyczące reformy rozporządzenia dublińskiego, rozporządzenia w sprawie procedur azylowych i kwalifikowania oraz dyrektywy w sprawie warunków przyjmowania torują drogę do systemu, który będzie lepiej przygotowany na poradzenie sobie z ewentualnym dużym napływem osób potrzebujących ochrony międzynarodowej na granice zewnętrzne, oraz do mechanizmów gwarantujących solidarność w formie wspólnej odpowiedzialności w sytuacji napływu wysokiej liczby osób ubiegających się o azyl. Podobnie jak w przypadku Europejskiej Straży Granicznej i Przybrzeżnej, która ułatwia świadczenie pomocy państwom członkowskim w zapewnianiu ochrony na granicach zewnętrznych, Komisja zaproponowała przekształcenie Europejskiego Urzędu Wsparcia w dziedzinie Azylu w pełnoprawną Agencję Unii Europejskiej ds. Azylu, która zagwarantowałaby państwom członkowskim większe wsparcie w zarządzaniu polityką azylową.

Komisja przedstawiła również wniosek dotyczący unijnego programu przesiedleń, aby zapewnić osobom potrzebującym ochrony międzynarodowej uporządkowane i bezpieczne drogi migracji do Europy, a także uruchomić wzmocnioną bazę danych odcisków palców Eurodac, która ułatwi walkę z nielegalną migracją.

Wszystkie wnioski dotyczące tej reformy są rozpatrywane przez Parlament Europejski i Radę. We wspólnej deklaracji Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji z 2016 r. 8 zostały one uznane za priorytet. Półtora roku po złożeniu wnioski znajdują się na różnych etapach zaawansowania w procesie legislacyjnym. Niektóre, takie jak wniosek w sprawie Agencji Unii Europejskiej ds. Azylu oraz wniosek w sprawie reformy systemu Eurodac, są bliskie przyjęcia. Postępują prace nad innymi wnioskami, zwłaszcza dotyczącymi unijnego programu przesiedleń, rozporządzenia w sprawie kwalifikowania oraz dyrektywy w sprawie warunków przyjmowania. Z drugiej strony nadal konieczne jest przeprowadzenie istotnych prac nad wnioskiem dotyczącym rozporządzenia w sprawie procedur azylowych oraz nad wnioskiem stanowiącym fundament polityki azylowej, zmieniającym rozporządzenie dublińskie. W tym kontekście do przodu powinny posunąć się również prace nad unijną koncepcją bezpiecznego kraju trzeciego, przy uwzględnieniu czerwcowych konkluzji Rady Europejskiej.

Najistotniejszym elementem pakietu reform jest zestaw zazębiających się i ujednoliconych środków zmierzających do zdecydowanej harmonizacji w odpowiedzi na pojawiające się wyzwania. Należy je postrzegać jako całość i przyjąć jako pakiet, mimo że prace merytoryczne mogą być prowadzone w różnym tempie. W związku z tym jednak, że bardzo istotne jest położenie fundamentów operacyjnych pod sprawniejsze uruchomienie całej reformy, wnioski dotyczące Agencji Unii Europejskiej ds. Azylu oraz systemu Eurodac mogłyby zostać przyjęte bez czekania na uzgodnienie pozostałych kluczowych elementów. Następnie mogłyby zostać wprowadzone wszelkie dalsze zmiany powiązane z pozostałą częścią pakietu.

Solidarność i odpowiedzialność jako kluczowe elementy zintegrowanego pakietu

Stabilne i zachowujące aktualność ramy azylowe muszą opierać się na silnych fundamentach i jasnych wartościach: skuteczniejszym i sprawiedliwszym podejściu opartym na solidarności i odpowiedzialności. Motyw przewodni tych zasad znajduje odzwierciedlenie w traktatach, które stanowią, że polityki Unii, o których mowa w rozdziale dotyczącym kontroli granicznej, azylu i migracji oraz ich wprowadzanie w życie podlegają zasadzie solidarności i sprawiedliwego podziału odpowiedzialności między państwami członkowskimi, w tym również na płaszczyźnie finansowej. Akty Unii przyjęte na podstawie niniejszego rozdziału zawierają, w każdym niezbędnym przypadku, odpowiednie środki w celu zastosowania tej zasady 9 .

Reagując na wyzwania, UE opierała się jak dotąd na tych fundamentalnych zasadach. Państwa członkowskie UE zaangażowały się w ściślejszą współpracę operacyjną, finansową i polityczną, wspierając państwa znajdujące się pod największą presją za pośrednictwem programów relokacji i przesiedleń oraz wsparcia operacyjnego na granicach i w kwestiach azylowych, między innymi z pomocą agencji UE. Prace te były najskuteczniejsze, gdy zaangażowanie było największe, gdy wszystkie państwa członkowskie zarówno odnosiły korzyści, jak i wnosiły swój wkład.

Należy znaleźć porozumienie odnośnie do odpowiedniego sposobu zrównoważenia tych zasad – zasady odpowiedzialności i solidarności – w ramach reformy wspólnego europejskiego systemu azylowego. We wspólnym systemie oraz na wspólnym obszarze Schengen, pozbawionym granic wewnętrznych, te dwie zasady muszą iść w parze. Pogłębiona współpraca zawsze stanowi środek ostateczny, pozwalający przełamać impas, jednak w tym obszarze nie jest to sposób na budowanie mechanizmu solidarności i odpowiedzialności, w którym powinny uczestniczyć wszystkie państwa członkowskie. Jeżeli nie uda nam się tego osiągnąć, system Schengen nadal będzie pod dużą presją.

Doświadczenia i najlepsze praktyki zgromadzone w ciągu ostatnich paru lat powinny więc posłużyć jako przewodnik wskazujący drogę w kierunku porozumienia. Najbardziej kontrowersyjnym aspektem reformy rozporządzenia dublińskiego jest mechanizm solidarności i zrównoważenie go z zasadą odpowiedzialności. Są różne sposoby, aby go wypracować. Przede wszystkim Komisja złożyła wniosek dotyczący stałych ram kryzysowego mechanizmu relokacji. Następnie, w maju 2016 r., Komisja przedstawiła projekt bardziej kompleksowego i przewidywalnego podejścia, w którym przepisy dublińskie połączono z mechanizmem opartym na zasadzie sprawiedliwości, uruchamianym automatycznie w określonych okolicznościach. Na podstawie wniosku dotyczącego tego projektu słowacka, maltańska i estońska prezydencja Rady realizowały prace w kierunku stopniowego podejścia. Parlament Europejski proponuje wprowadzenie obowiązkowego systemu relokacji, który byłby stosowany niezależnie od presji migracyjnej. Po uwzględnieniu tych stanowisk można by przyjąć podejście, zgodnie z którym element relokacji obowiązkowych miałby zastosowanie w sytuacjach poważnego kryzysu, natomiast w mniej napiętych sytuacjach relokacje oparte byłyby na dobrowolnych zobowiązaniach państw członkowskich. W takich sytuacjach aspekt solidarności przyjmowałby różne formy zintegrowanej i kompleksowej polityki migracyjnej – wywodzące się zarówno z wymiaru wewnętrznego, jak i zewnętrznego. W tym duchu przewodniczący Jean-Claude Juncker przyznał w swoim orędziu o stanie Unii z 2017 r, że do przeprowadzenia tej reformy konieczne będą kompromisy, zaś wynik powinien być odpowiedni dla naszej Unii i sprawiedliwy dla wszystkich państw członkowskich.

4.    WYMIAR ZEWNĘTRZNY

UE stopniowo wprowadza prawdziwą politykę migracyjną o wymiarze zewnętrznym, która uzupełnia i wzmacnia wymiar wewnętrzny. Działania te przyczyniły się do ograniczenia niebezpiecznych podróży, uratowania licznych migrantów, a ponadto spowodowały przeniesienie wsparcia UE na nowy poziom, związany z reagowaniem na przyczyny źródłowe ruchów ludności oraz zapewnianiem uchodźcom i migrantom ochrony. W najbliższych latach presja migracyjna pozostanie w Europie wyzwaniem, a zatem nie mamy alternatywy: konieczne jest skonsolidowanie i wzmocnienie zewnętrznego wymiaru migracji.

Na szlaku wschodniośródziemnomorskim trzeba koniecznie zapewnić ciągłą i pełną realizację postanowień oświadczenia UE–Turcja. W oświadczeniu tym państwa członkowskie zgodziły się już uruchomić dodatkową kwotę 3 mld EUR na Unijny Instrument Pomocy dla Uchodźców w Turcji wkrótce po zakontraktowaniu dostępnych obecnie zasobów oraz spełnieniu pozostałych warunków oświadczenia. Ma to być zrealizowane według modelu rozdzielenia obciążeń między budżet UE i budżety krajowe, który uzgodniono w 2016 r. 10 . Należy utrzymać tempo przesiedleń z Turcji. Uruchomienie programu dobrowolnego przyjmowania uchodźców przyczyni się do zapewnienia legalnych dróg migracji dla syryjskich uchodźców przebywających w Turcji. Szczególną uwagę należy poświęcić regionowi Bałkanów Zachodnich, zapewniając ciągłe wsparcie ze środków UE państwom położonym wzdłuż tego szlaku i zachowując czujność wobec zjawiska wtórnych przepływów.

Konieczne jest także wzmocnienie działań wzdłuż szlaku środkowośródziemnomorskiego, poprzez wdrożenie wszystkich aspektów strategii przedstawionej w deklaracji maltańskiej oraz w planie działania na rzecz szlaku środkowośródziemnomorskiego. UE i państwa członkowskie – we współpracy z władzami Libii, Unią Afrykańską, Międzynarodową Organizacją ds. Migracji, Komisarzem Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców i innymi agencjami ONZ – pilnie zintensyfikują działania mające na celu zapewnienie ochrony migrantom i uchodźcom w tym kraju przy pełnym poszanowaniu praw człowieka, a także położenie kresu przemocy i nadużyciom ze strony sieci przestępczych. W tym celu, zgodnie z zapowiedzią ogłoszoną w dniu 29 listopada 2017 r. w Abidżanie, UE ustanowiła – wspólnie z Unią Afrykańską i ONZ – grupę zadaniową, której celem jest ochrona i ratowanie migrantów i uchodźców na szlakach migracyjnych, a zwłaszcza w Libii. Pozwoli to na przyspieszenie realizacji programu Międzynarodowej Organizacji ds. Migracji dotyczącego wpieranych dobrowolnych powrotów z Libii do państw pochodzenia poprzez sfinansowanie do lutego 2018 r. dodatkowych 15 000 powrotów. W następstwie ustanowienia tzw. instrumentu tranzytowego i wyjazdowego w Trypolisie, przeznaczonego dla osób potrzebujących ochrony międzynarodowej, UE oraz państwa członkowskie powinny wesprzeć przesiedlenia z Libii realizowane za pośrednictwem kryzysowego mechanizmu tranzytowego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców, przesiedlając do lutego 2018 r. co najmniej 1 000 osób. Priorytetem jest rozbicie modelu działalności przemytników. W tym kontekście UE powinna wspierać nowe projekty służące tworzeniu miejsc pracy i rozwojowi społeczno-gospodarczemu lokalnych społeczności, w szczególności w Libii i w Nigrze.

Zmieniające się modele przepływów migracyjnych wymagają ciągłej czujności: na przykład na szlaku zachodniośródziemnomorskim/atlantyckim odnotowano wzrost liczby osób przybywających do Hiszpanii do ponad 25 500 w 2017 r., co stanowi wzrost o ok. 105 % w stosunku do tego samego okresu w 2016 r. Decydujące znaczenie będzie miała współpraca z Marokiem i innymi państwami położonymi wzdłuż tego szlaku.

Realizacja tych zamierzeń nie będzie możliwa bez dodatkowego wsparcia finansowego. W tym kontekście zasadnicze znaczenie ma zasilenie segmentu funduszu powierniczego UE przeznaczonego dla Afryki Północnej. Od ostatniego posiedzenia Rady Europejskiej niektóre państwa członkowskie złożyły wprawdzie zobowiązania dodatkowe, jednak konieczne jest wniesienie sprawiedliwego wkładu przez wszystkie państwa członkowskie, co pozwoli na wyeliminowanie luki w finansowaniu wynoszącej 340 mln EUR (z czego 110 EUR na pilne potrzeby).

Fundusz powierniczy UE wspiera projekty poza terytorium Afryki Północnej, w tym dotyczące bezpieczeństwa żywnościowego, tworzenia miejsc pracy dla młodzieży czy też lepszego zarządzania migracją. Pomoc ta dotyczy 21 państw w Afryce Subsaharyjskiej i w Afryce Wschodniej i realizowana jest za pośrednictwem segmentu „Sahel i jezioro Czad” oraz segmentu „Róg Afryki”. Zakontraktowano już 1,2 mld EUR na 178 kontraktów, w tym na projekty łączące różne segmenty. Dostępne zasoby są na wyczerpaniu. Konieczne jest zapewnienie optymalnego ukierunkowania i efektywnego wykorzystania tych środków w pozostałych latach funkcjonowania funduszu i jednocześnie zbadanie możliwości podjęcia dalszych zobowiązań przez państwa członkowskie, w szczególności w świetle potrzeby wdrożenia ustaleń ze szczytu Unii Afrykańskiej i Unii Europejskiej, który odbył się w dniach 29–30 listopada 2017 r.

UE i jej państwa członkowskie powinny zmaksymalizować wykorzystanie dźwigni, takich jak polityka wizowa i inne strategie polityczne, i zawrzeć umowy o readmisji lub dokonać praktycznych ustaleń z państwami pochodzenia i tranzytu.

W dalszej perspektywie należy w dużym stopniu skupić się na eliminowaniu źródłowych przyczyn migracji poprzez współpracę na rzecz rozwoju, w tym wsparcie przeznaczone na komponenty cyfrowe, ukierunkowane działania w ramach funduszu powierniczego UE oraz pomnażanie inwestycji prywatnych z pomocą planu inwestycji zewnętrznych. Należy także wypracować pakiety legalnej migracji, które mogą stanowić podstawę naszego partnerstwa.

Na szczycie Unii Afrykańskiej i UE potwierdzono istnienie potencjału umożliwiającego silniejsze i szersze partnerstwo między naszymi dwoma kontynentami, w którego centralnym punkcie powinny znaleźć się młodzież i rozwój. Migracja jest globalnym wyzwaniem, a zatem UE i Afryka będą również aktywnie kształtować przyszłość globalnych porozumień ONZ w sprawie migracji.

5.    FINANSE NA POTRZEBY MIGRACJI ODPOWIEDNIE ZASOBY, ELASTYCZNE INSTRUMENTY

Zarządzanie migracją wymaga znaczących inwestycji. W okresie, w którym opracowywano bieżącą generację instrumentów finansowych UE (2011 r.), migracja była traktowana znacznie mniej priorytetowo, niż ma to miejsce dzisiaj. Od samego początku kryzysu zwiększono dostępne fundusze, przewidziane pierwotnie na migrację, o 74,6 % (6 mld EUR) w okresie do 2020 r. Celem tego zwiększenia jest wsparcie interwencji we wszystkich państwach członkowskich. Wsparcie z budżetu UE okazało się niezbędne do udzielenia pomocy państwom członkowskim znajdującym się pod największą presją i pozwoliło na zaspokojenie nowych potrzeb w zakresie kontroli granicznej, zarządzania hotspotami oraz udostępniania uchodźcom i migrantom niezbędnej pomocy humanitarnej, w tym schronienia i opieki zdrowotnej. Potencjał działania państw członkowskich był wzmacniany dzięki zaangażowaniu ekspertów i zasobów udostępnionych przez Europejską Agencję Straży Granicznej i Przybrzeżnej, Europol oraz Europejski Urząd Wsparcia w dziedzinie Azylu. Unijne finansowanie działań w zakresie przesiedlania przez państwa członkowskie osób potrzebujących ochrony międzynarodowej otworzyło bardziej legalne drogi migracji i pozwoliło im bezpiecznie docierać do Europy. Te potrzeby będą nadal aktualne w przyszłości.

W nadchodzących latach będziemy potrzebować dobrze zaprojektowanych, elastycznych i sprawnych instrumentów przeznaczonych do radzenia sobie z wyzwaniami migracyjnymi. Rygorystyczne zasady programowania środków stanowiły w przeszłości przeszkodę w szybkim reagowaniu na prośby państw członkowskich i powodowały konieczność systematycznego odwoływania się do (ograniczonego) finansowania kryzysowego. Istnieją również obszary, w których unijne instrumenty finansowe mogą odgrywać ważniejszą rolę w przyszłości, np. wspieranie społeczności lokalnych przyjmujących dużą liczbę migrantów lub uchodźców, a tym samym ułatwianie integracji oraz rozwiązywanie problemów społecznych i zdrowotnych.

Finansowanie jest niezbędne do wzmocnienia zewnętrznej polityki migracyjnej UE. W tym obszarze konieczne było stosowanie instrumentów ad hoc, które pozwalały na reagowanie na nowe priorytety, takich jak Instrument Pomocy UE dla Uchodźców w Turcji, kryzysowy fundusz powierniczy UE dla Afryki lub Europejski Fundusz na rzecz Zrównoważonego Rozwoju. Wymienione instrumenty powstały również po to, aby zapewnić łączenie środków z budżetu UE i z budżetów państw członkowskich, jednak zapewnienie środków z funduszy krajowych w odpowiedniej wysokości okazało się trudne. Podczas podejmowania kolejnych działań należy rozważyć, w jaki sposób zagwarantować finansowanie zewnętrznego wymiaru migracji, zapewnić elastyczność, możliwość szybkiego uruchomienia i skoordynowanego wykorzystania zasobów wewnętrznych i zewnętrznych.

Podczas kolejnych wieloletnich ram finansowych należy uwzględnić te doświadczenia, a także przyjrzeć się wyzwaniom migracyjnym, przed jakimi możemy stanąć w przyszłości.

Plan działania na rzecz przyjęcia kompleksowego pakietu migracyjnego do czerwca 2018 r. Parlament Europejski, Rada oraz Komisja poczyniły postępy w zakresie wewnętrznego i zewnętrznego wymiaru polityki migracyjnej. Wyzwania związane z migracją i presja migracyjna są jednak nadal wysokie. Mając na uwadze nasze wspólne zobowiązanie do powrotu do strefy Schengen do lata 2018 r. oraz do przejścia na system zapewniający odporność na kryzysy w przyszłości, Komisja zwraca się do przywódców o uzgodnienie następujących elementów planu działania, który pozwoliłby przywódcom na uzgodnienie obszernego pakietu do czerwca 2018 r. ·nasilenie prac nad reformą wspólnego europejskiego systemu azylowego, tak aby: üdo marca 2018 r. przyjęte zostały wnioski dotyczące Agencji Unii Europejskiej ds. Azylu oraz systemu Eurodac; üdo końca marca 2018 r. Parlament Europejski i Rada osiągnęły porozumienie polityczne odnośnie do rozporządzenia w sprawie kwalifikowania; üdo maja 2018 r. Parlament Europejski i Rada osiągnęły porozumienie polityczne odnośnie do dyrektywy w sprawie warunków przyjmowania oraz unijnych ram przesiedleń; üdo maja 2018 r. Parlament Europejski i Rada wypracowały mandat negocjacyjny dotyczący rozporządzenia w sprawie procedur azylowych; üzostało osiągnięte porozumienie w sprawie odpowiedniej równowagi między odpowiedzialnością a solidarnością, w następujących etapach: Ødo kwietnia 2018 r. należy określić ogólny zarys porozumienia; Øpodczas posiedzenia unijnych przywódców w Sofii w maju 2018 r. powinno zostać osiągnięte porozumienie w sprawie odpowiedniej równowagi między odpowiedzialnością a solidarnością, które powinno zostać szybko przełożone na mandat negocjacyjny dla Rady w sprawie rozporządzenia dublińskiego; Øpodczas czerwcowego posiedzenia Rady Europejskiej powinno zostać osiągnięte porozumienie w sprawie całościowej reformy wspólnego europejskiego systemu azylowego. ·ukończenie procesu tworzenia skutecznego systemu zarządzania granicami zewnętrznymi, zwłaszcza poprzez zapewnienie, aby państwa członkowskie wniosły cały wkład w postaci aktywów i personelu, jaki jest niezbędny do funkcjonowania rezerwy szybkiego reagowania Europejskiej Straży Granicznej i Przybrzeżnej, tak aby rezerwa ta była gotowa do działania w marcu 2018 r.; ·uruchomienie w pełni funkcjonujących zdolności Europejskiej Agencji Straży Granicznej i Przybrzeżnej w zakresie powrotów do marca 2018 r., tak aby liczba powracających migrantów w operacjach organizowanych we współpracy z agencją wzrosła o co najmniej 20 % w porównaniu do tego samego okresu w 2017 r. oraz o 50 % do czerwca 2018 r. Opieranie się na pozytywnych przykładach ustaleń operacyjnych w zakresie readmisji, jakie zostały niedawno wypracowane z państwami trzecimi, takimi jak Bangladesz; takie formy współpracy z trzema kolejnymi krajami partnerskimi powinny zostać nawiązane do maja 2018 r.; ·dopilnowanie, aby otwarta była dostateczna liczba legalnych dróg do Europy. Wymaga to od państw członkowskich zobowiązania się do przesiedlenia do lutego 2018 r. co najmniej 50 000 osób potrzebujących ochrony międzynarodowej, z czego 50 % przesiedleń należy zrealizować do października 2018 r., zaś pozostałą część – do maja 2019 r., między innymi za pośrednictwem kryzysowego mechanizmu tranzytowego Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców. Uruchomienie pierwszych projektów pilotażowych dotyczących koordynacji ofert legalnej migracji gospodarczej, realizowanych dla najważniejszych krajów partnerskich – do maja 2018 r.; ·osiągnięcie przez Parlament Europejski i Radę porozumienia politycznego odnośnie do dyrektywy w sprawie „niebieskiej karty” i warunków wjazdu i pobytu pracowników wysoko wykwalifikowanych pochodzących z państw trzecich – do czerwca 2018 r.; ·zadbanie o różne kierunki działania w zakresie zewnętrznego wymiaru polityki migracyjnej. Zapewnienie pełnego i trwałego wdrożenia oświadczenia UE–Turcja. Udzielenie wsparcia, we współpracy z władzami Libii, Unią Afrykańską i Międzynarodową Organizacją ds. Migracji, na rzecz kolejnych 15 000 wspomaganych dobrowolnych powrotów z Libii do krajów pochodzenia oraz – za pośrednictwem kryzysowego mechanizmu tranzytowego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców – na rzecz co najmniej 1 000 przesiedleń z Libii do lutego 2018 r. Do marca 2018 r. wszystkie państwa członkowskie powinny wnieść swój wkład do północnoafrykańskiego segmentu funduszu powierniczego UE celem wyeliminowania luki finansowej w wysokości 340 mln EUR; ·w świetle wniosków ze szczytu UE–Unia Afrykańska – wspieranie prac grupy roboczej UE–Unia Afrykańska–ONZ i wzmocnienie strategicznego partnerstwa z Afryką, w tym poprzez szybkie wdrożenie wszystkich elementów unijnego planu inwestycji zewnętrznych. Pierwsza grupa projektów w ramach Europejskiego Funduszu na rzecz Zrównoważonego Rozwoju powinna zostać przyjęta do końca maja 2018 r. W celu zapewnienia wymiernych postępów w odniesieniu do wszystkich elementów tego planu działania każde państwo członkowskie powinno wyznaczyć specjalnego przedstawiciela ds. migracji.

Załącznik 1 – Europejski program w dziedzinie migracji: stan realizacji głównych wniosków

DOTYCHCZASOWE POSTĘPY W PRACACH NAD GŁÓWNYMI WNIOSKAMI PRAWODAWCZYMI WEDŁUG ICH OBECNEGO STANU		Komisja Europejska	Parlament Europejski	Rada Unii Europejskiej	Przyjęte przez Parlament Europejski i Radę
Wniosek	Opis	Stan prac
Ochrona międzynarodowa środki tymczasowe na korzyść Włoch i Grecji	Decyzja ustanawiająca tymczasowy i wyjątkowy mechanizm relokacji w sytuacjach nadzwyczajnych z Włoch i Grecji do pozostałych państw członkowskich na okres dwóch lat.	maj 2015 r.
Jednolity wzorzec wizy	Rozporządzenie ustanawiające nowy wspólny wzór naklejki wizowej, który zawiera zmodernizowane zabezpieczenia przed podrabianiem.	czerwiec 2015 r.
Ochrona międzynarodowa środki tymczasowe na rzecz Włoch, Grecji i Węgier	Decyzja ustanawiająca środki tymczasowe w obszarze ochrony międzynarodowej na rzecz Włoch i Grecji w celu wsparcia tych państw członkowskich, aby mogły lepiej sprostać sytuacji nadzwyczajnej charakteryzującej się nagłym napływem obywateli krajów trzecich na ich terytorium.	wrzesień 2015 r.
Europejski dokument podróży do celów powrotu	Rozporządzenie ustanawiające ujednolicony europejski dokument podróży wydawany do celów powrotu obywateli państw trzecich, którzy nielegalnie przebywają na terytorium UE.	grudzień 2015 r.

Komisja Europejska	Parlament Europejski	Rada Unii Europejskiej
Przedstawiono wniosek	Uzgodniono mandat negocjacyjny lub przyjęto akt	Uzgodniono mandat negocjacyjny lub przyjęto akt
Wniosek zostanie wkrótce przedstawiony	Mandat negocjacyjny do uzgodnienia	Mandat negocjacyjny do uzgodnienia

DOTYCHCZASOWE POSTĘPY W PRACACH NAD GŁÓWNYMI WNIOSKAMI PRAWODAWCZYMI WEDŁUG ICH OBECNEGO STANU		Komisja Europejska	Parlament Europejski	Rada Unii Europejskiej	Przyjęte przez Parlament Europejski i Radę
Wniosek	Opis	Stan prac
Wzmocnienie kontroli na granicach zewnętrznych z użyciem odpowiednich baz danych	Rozporządzenie wprowadzające obowiązkowe systematyczne kontrole przy przekraczaniu granic zewnętrznych UE, również w odniesieniu do obywateli UE, z użyciem odpowiednich baz danych.	grudzień 2015 r.
Europejska Agencja Straży Granicznej i Przybrzeżnej	Rozporządzenie przewidujące utworzenie Europejskiej Agencji Straży Granicznej i Przybrzeżnej w celu zagwarantowania skutecznego stosowania solidnych wspólnych standardów zarządzania granicami oraz zapewnienia w razie konieczności wsparcia operacyjnego i interwencji w celu szybkiego reagowania na nowe sytuacje kryzysowe na granicy zewnętrznej.	grudzień 2015 r.
System wjazdu/wyjazdu (inteligentne granice)	System wjazdu/wyjazdu będzie rejestrował wjazd i wyjazd osób niebędących obywatelami UE i pomoże monitorować dozwolone krótkie pobyty w UE. Dzięki niemu zostanie zmodernizowane zarządzanie granicami zewnętrznymi poprzez poprawę jakości i wydajności kontroli, jak również wykrywanie podrobionych dokumentów i oszustw dotyczących tożsamości.	kwiecień 2016 r.
Azyl: system dubliński	Wniosek mający na celu stworzenie sprawiedliwszego, wydajniejszego i bardziej zrównoważonego systemu rozdzielania wniosków azylowych pomiędzy państwa członkowskie.	maj 2016 r.	listopad 2017 r.
Agencja ds. Azylu	Wniosek przewidujący ustanowienie w pełni rozwiniętej Europejskiej Agencji ds. Azylu z rozszerzonymi uprawnieniami i znacznie zwiększonym zakresem zadań, dysponującej między innymi możliwością wysyłania zespołów wsparcia ds. azylu oraz udzielania pomocy operacyjnej i technicznej.	maj 2016 r.	grudzień 2017 r.	grudzień 2017 r.
Azyl: Eurodac	Wniosek mający na celu dostosowanie i wzmocnienie systemu Eurodac w celu ułatwienia powrotów i pomoc w zwalczaniu nielegalnej migracji.	maj 2016 r.	czerwiec 2017 r.	czerwiec 2017 r.
Wjazd i pobyt obywateli państw trzecich w celu podjęcia pracy w zawodzie wymagającym wysokich umiejętności („niebieska karta”)	Wniosek dotyczący legalnej migracji i tak zwanej „niebieskiej karty” został przedstawiony przez Komisję w połowie 2016 r.	czerwiec 2016 r.	lipiec 2017 r.	lipiec 2017 r.
Jednolity format dokumentów pobytowych	Rozporządzenie wprowadzające unowocześnione zabezpieczenia dokumentów pobytowych.	czerwiec 2016 r.
Warunki przyjmowania	Wniosek dotyczący harmonizacji warunków przyjmowania w całej UE.	lipiec 2016 r.	maj 2017 r.	listopad 2017 r.
Kwalifikowanie do uzyskania azylu	Wniosek dotyczący harmonizacji standardów ochrony w UE oraz eliminujący problem wtórnego przemieszczania się i turystyki azylowej.	lipiec 2016 r.	lipiec 2017 r.	lipiec 2017 r.
Procedura azylowa	Wniosek przewidujący zmniejszenie różnic we wskaźnikach przyznawania azylu, mający zniechęcić migrantów do wtórnego przemieszczania się i zapewnić wspólne skuteczne gwarancje procesowe dla osób ubiegających się o azyl.	lipiec 2016 r.
Unijne ramy przesiedleń	Wniosek, w którym określono zasady przesiedlania przez UE osób, którym przyznano status uchodźców, spoza jej terytorium, np. z obozów dla uchodźców. Został przedstawiony przez Komisję w lipcu ubiegłego roku.	lipiec 2016 r.	październik 2017 r.	listopad 2017 r.

Komisja Europejska	Parlament Europejski	Rada Unii Europejskiej
Przedstawiono wniosek	Uzgodniono mandat negocjacyjny lub przyjęto akt	Uzgodniono mandat negocjacyjny lub przyjęto akt
Wniosek zostanie wkrótce przedstawiony	Mandat negocjacyjny do uzgodnienia	Mandat negocjacyjny do uzgodnienia

		Komisja Europejska	Parlament Europejski	Rada Unii Europejskiej		Przyjęte przez Parlament Europejski i Radę
Wniosek	Opis		Stan prac
Plan inwestycji zewnętrznych / Europejski Fundusz na rzecz Zrównoważonego Rozwoju	Współprawodawcom udało się osiągnąć szybkie porozumienie polityczne w odniesieniu do tego wniosku w czerwcu, mniej niż rok po przedłożeniu go przez Komisję we wrześniu 2016 r. Celem wniosku jest zapewnienie wykorzystania funduszy UE w taki sposób, by uruchamiały one inwestycje prywatne na rozwój w Afryce i innych regionach sąsiadujących z UE.	wrzesień 2016 r.
Europejski system informacji o podróży oraz zezwoleń na podróż	Wniosek przewidujący stworzenie zautomatyzowanego systemu środków bezpieczeństwa mających zastosowanie przed wyjazdem oraz kontroli pod kątem nielegalnej migracji w odniesieniu do obywateli państw trzecich zwolnionych z obowiązku wizowego. Pozwoli to zapewnić państwom członkowskim lepszy dostęp do informacji o przybywających do UE podróżnych niebędących obywatelami UE.	listopad 2016 r.	październik 2017 r.	czerwiec 2017 r.
Ustanowienie, funkcjonowanie i wykorzystanie Systemu Informacyjnego Schengen do celów: ✓współpracy policyjnej i współpracy wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych	Komisja zaproponowała przegląd Systemu Informacyjnego Schengen w grudniu 2016 r., przede wszystkim w celu poprawy zarządzania granicami i migracjami.	grudzień 2016 r.	listopad 2017 r.	listopad 2017 r.
✓odprawy granicznej		grudzień 2016 r.
✓powrotów nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich		grudzień 2016 r.
Agencja ds. Zarządzania Operacyjnego Wielkoskalowymi Systemami Informatycznymi w Przestrzeni Wolności, Bezpieczeństwa i Sprawiedliwości (eu-LISA)	Wniosek stanowiący przegląd rozporządzenia ustanawiającego agencję eu-LISA i wzmacniający jej uprawnienia w celu zagwarantowania, że będzie ona w stanie stawić czoła obecnym wyzwaniom w przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości na poziomie UE. W szczególności agencja będzie teraz odpowiedziana za opracowanie i wprowadzenie rozwiązań technicznych służących osiągnięciu interoperacyjności unijnych systemów informacyjnych.	czerwiec 2017 r.
Przegląd zasad tymczasowego przywrócenia kontroli granicznej na granicach wewnętrznych	Wniosek mający na celu ustanowienie zasad tymczasowego przywrócenia kontroli granicznej na granicach wewnętrznych, które będą lepiej dostosowane do obecnych i przyszłych wyzwań. Został przedstawiony przez Komisję we wrześniu 2017 r.	wrzesień 2017 r.

Komisja Europejska	Parlament Europejski	Rada Unii Europejskiej
Przedstawiono wniosek	Uzgodniono mandat negocjacyjny lub przyjęto akt	Uzgodniono mandat negocjacyjny lub przyjęto akt
Wniosek zostanie wkrótce przedstawiony	Mandat negocjacyjny do uzgodnienia	Mandat negocjacyjny do uzgodnienia

Załącznik 2 – Fundusz powierniczy UE dla Afryki

Wkłady na rzecz funduszu powierniczego UE dla Afryki

Środki przeznaczone obecnie na fundusz powierniczy UE dla Afryki wynoszą 3,3 mld EUR: ponad 2,9 mld EUR z Europejskiego Funduszu Rozwoju (EFR) i instrumentów finansowych UE, a 375 mln EUR od państw członkowskich i innych darczyńców (Szwajcarii i Norwegii), z czego dotychczas wypłacono 315,1 mln EUR. Państwa członkowskie powinny wnieść większe wkłady, by zrealizować swoje zobowiązania z listopada 2015 r.

Wkłady na rzecz funduszu powierniczego UE dla Afryki 

 (w mln EUR, stan na dzień 4 grudnia 2017 r.)

Państwo członkowskie / kraj stowarzyszony
	Zobowiązanie	Otrzymano
Austria	6	6
Belgia	10	6
Bułgaria	0,55	0,05
Chorwacja	0,2	0,2
Cypr		
Republika Czeska	1,67	1,67
Dania	10	6
Estonia	1,45	1,45
Finlandia	5	5
Francja	9	3
Niemcy	154	136
Grecja		
Węgry	0,7	0,7
Irlandia	6	1,2
Włochy	102	102
Łotwa	0,3	0,3
Litwa	0,2	0,05
Luksemburg	3,1	3,1
Malta	0,25	0,1
Niderlandy	26,36	13,36
Polska	8,13	8,13
Portugalia	0,45	0,45
Rumunia	0,1	0,1
Słowacja	1,6	0,6
Słowenia	0,05	0,05
Hiszpania	9	3
Szwecja	3	3
Zjednoczone Królestwo	3	1,2
Norwegia	8,78	8,78
Szwajcaria	4,1	3,6
Łączne wkłady	375	315,1
Wkład z budżetu UE 111	2 928,4

Według stanu na dzień 4 grudnia 2017 r. komitet operacyjny funduszu powierniczego UE dla Afryki zatwierdził w niżej wymienionych trzech regionach w sumie 120 programów na łączną kwotę około 1 960,4 mln EUR. Dotychczas podpisano 194 kontrakty z wykonawcami (86 w regionie Sahelu / jeziora Czad, 69 w Rogu Afryki, 16 w Afryce Północnej i 23 związane z projektami łączącymi różne segmenty funduszu) na łączną kwotę 1 352,2 mln EUR. Łączna kwota wypłat wynosi 490,6 mln EUR.

Segment	Kwota zatwierdzona	Kwota zakontraktowana	Kwota wypłacona
Róg Afryki	665,0	430,3	146,6
Afryka Północna	293,6*	132,3	60,4
Sahel i jezioro Czad	988,8*	787,0	282,9
Projekty łączące różne segmenty	13*	2,6	0,7
Suma całkowita	1960,4*	1352,2	490,6

*Kwoty podane w zaokrągleniu

Północnoafrykański segment funduszu powierniczego UE dla Afryki

Szczególny niedobór środków występuje w północnoafrykańskim segmencie funduszu powierniczego UE dla Afryki, mimo że jest to jeden z najważniejszych segmentów pod kątem ograniczenia przepływów migracyjnych na szlaku środkowośródziemnomorskim. Dotychczas w ramach północnoafrykańskiego segmentu funduszu powierniczego zatwierdzono programy o wartości 294 mln EUR, z czego zakontraktowano 132 mln EUR. Potrzeba większych środków finansowych do uzupełnienia wykrytych braków w wysokości 340 mln EUR, z czego 110 mln EUR na pokrycie pilnych potrzeb.

Po tym jak w lipcu Komisja wezwała do zapewnienia większych wkładów na rzecz segmentu północnoafrykańskiego, w październiku Rada Europejska wezwała państwa członkowskie do zapewnienia wystarczającego i ukierunkowanego finansowania. Na dzień 4 grudnia państwa zobowiązały się do wpłaty ponad 140 mln EUR na ten segment:

PAŃSTWO	DATA PODPISANIA OFICJALNEGO ZOBOWIĄZANIA LUB ZAŚWIADCZENIA DOTYCZĄCEGO WKŁADU FINANSOWEGO	KWOTA
Austria	13.10.2017 r.	3 000 000
Bułgaria	29.11.2017 r.	100 000
Chorwacja	27.10.2017 r.	100 000
Republika Czeska	05.10.2017 r.	989 008
Dania	28.11.2017 r.	4 031 100
Estonia	06.07.2017 r.	1 000 000
Niemcy	10.11.2017 r.	3 000 000
	29.11.2017 r.	100 000 000
Włochy	20.07.2017 r.	10 000 000
Łotwa	26.10.2017 r.	250 000
Litwa	01.12.2017 r.	150 000
Niderlandy	22.11.2017 r.	10 000 000
Norwegia	16.11.2017 r.	2 074 258
Polska	08.11.2017 r.	7 080 746
Słowacja	24.11.2017 r.	1 000 000
SUMA		142 775 112

Uwaga: Francja i Hiszpania zobowiązały się do wniesienia dodatkowych wkładów na fundusz powierniczy UE dla Afryki w wysokości po 6 mln EUR, a Irlandia – 3 mln EUR, nie podając jednak, ile przeznaczą na poszczególne segmenty.

Załącznik 3 – Europejska Straż Graniczna i Przybrzeżna

Europejska Agencja Straży Granicznej i Przybrzeżnej została ustanowiona w październiku 2016 r. na wniosek Komisji, przyjęty w rekordowo szybkim czasie. Jej celem jest zapewnienie, by Europa była w stanie lepiej chronić swoje wspólne granice zewnętrzne i by była przygotowana do stawienia czoła wszelkim nowym problemom związanym z migracją i bezpieczeństwem.

Znaczne braki utrudniają rozpoczęcie prac

W ciągu ostatniego roku podjęto istotne kroki w kierunku rozpoczęcia działalności nowej agencji. Utworzono między innymi rezerwy szybkiego reagowania na sprzęt i wynagrodzenie dla straży granicznej. Pomimo wielokrotnych wezwań, by państwa członkowskie wypełniły swoje zobowiązania, nadal istnieją znaczące luki w tych rezerwach, zwłaszcza jeśli chodzi o wyposażenie techniczne. Trwające już wspólne operacje, takie jak te w Grecji, we Włoszech i w Bułgarii, napotykają podobne wyzwania, związane z chronicznym niedoborem oddelegowanych funkcjonariuszy straży granicznej z państw członkowskich.

W rezerwie szybkiego reagowania, która ma liczyć 1 500 funkcjonariuszy, brakuje obecnie prawie 206 strażników granicznych.

PAŃSTWO CZŁONKOWSKIE	WYMAGANY WKŁAD	BRAKUJE		PAŃSTWO CZŁONKOWSKIE	WYMAGANY WKŁAD	BRAKUJE
AUSTRIA	34			ŁOTWA	30
BELGIA	30			LITWA	39
BUŁGARIA	40			LUKSEMBURG	8	1
CHORWACJA	65			MALTA	6
CYPR	8	8		NIDERLANDY	50
REPUBLIKA CZESKA	20			NORWEGIA	20	8
DANIA	29			POLSKA	100
ESTONIA	18			PORTUGALIA	47	42
FINLANDIA	30			RUMUNIA	75
FRANCJA	170			SŁOWACJA	35	31
NIEMCY	225			SŁOWENIA	35	3
GRECJA	50			HISZPANIA	111	111
WĘGRY	65			SZWECJA	17
ISLANDIA*	2	2		SZWAJCARIA	16
WŁOCHY	125			OGÓŁEM:	1 500	206

Tylko 14 państw członkowskich przekazuje obecnie wyposażenie techniczne do rezerwy sprzętu szybkiego reagowania, co prowadzi do znacznych niedoborów.

14 PAŃSTW CZŁONKOWSKICH PRZEKAZUJĄCYCH SPRZĘT:

Załącznik 4 – Relokacja i przesiedlenia

Relokacja

Dwa lata od uruchomienia unijny program relokacji jawi się jako sukces – pomaga uchodźcom rozpocząć nowe życie i zapewnia lepszy podział odpowiedzialności pomiędzy państwa członkowskie.

RELOKACJE Z WŁOCH I GRECJI

3000

2500

2000

1500

1000

500

0

Około 500 osób kwalifikujących się do relokacji pozostaje jednak nadal w Grecji, a 2 350 we Włoszech, toteż państwa członkowskie powinny pilnie przystąpić do relokacji pozostałych kandydatów. Komisja jest gotowa udzielać dalszego wsparcia finansowego tym państwom członkowskim, które trwają przy swoich wysiłkach w zakresie relokacji.

 

Przesiedlenia

Od 2015 r. dwa udane unijne programy przesiedleń pomogły niemal 26 000 uchodźców będących w najtrudniejszej sytuacji znaleźć schronienie w jednym z państw członkowskich UE, z czego 18 563 na podstawie konkluzji Rady z dnia 20 lipca 2015 r. W związku z tym, że programy te dobiegają końca, Komisja uruchomiła we wrześniu nowy program przesiedleń, w ramach którego do października 2019 r. państwa członkowskie UE przyjmą co najmniej 50 000 osób szczególnie narażonych potrzebujących ochrony międzynarodowej. Na kolejne działania państw członkowskich w zakresie przesiedlenia w najbliższych dwóch latach przeznaczono w budżecie UE 500 mln EUR – 10 000 za każdą przesiedloną osobę.

W lipcu 2016 r. Komisja zaproponowała stałe unijne ramy przesiedleń, aby skoordynować długoterminowe starania podejmowane w całej Europie oraz ustanowić ujednolicona procedurę i wspólne kryteria. Po przyjęciu wspomnianych ram przesiedleń zastąpiłyby one obecne doraźne programy przesiedleń i przyjmowania uchodźców ze względów humanitarnych.

Państwo    Złożone zobowiązania		Z	Państwo członkowskie    Złożone zobowiązania	Złożone zobowiązania
Austria	0		Łotwa	0
Belgia	2 000		Litwa	50
Bułgaria	110		Luksemburg	200
Chorwacja	200		Malta	20
Cypr	69		Niderlandy	3 000
Republika Czeska	0		Polska	0
Dania	0		Portugalia	1 010
Estonia	80		Rumunia	109
Finlandia	1 670		Słowacja	0
Francja	10 200		Słowenia	40
Niemcy	0		Hiszpania	2 250
Grecja	0		Szwecja	8 750
Węgry	0		Zjednoczone Królestwo	7 800
Irlandia	1 200		SUMA	39 758
Włochy	1 000

Załącznik 5 – Plan działania na rzecz przyjęcia kompleksowego pakietu migracyjnego do czerwca 2018 r.

PLAN DZIAŁANIA NA RZECZ PRZYJĘCIA KOMPLEKSOWEGO PAKIETU MIGRACYJNEGO DO CZERWCA 2018 R.

2018 r.

DO LUTEGO

✓zobowiązanie państw członkowskich do zapewnienia co najmniej 50 000 miejsc dla przesiedlonych osób potrzebujących ochrony, między innymi za pośrednictwem kryzysowego mechanizmu tranzytowego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców z Libii; ✓wsparcie na rzecz co najmniej 15 000 wspomaganych dobrowolnych powrotów za pośrednictwem Międzynarodowej Organizacji ds. Migracji oraz 1 000 przesiedleń z Libii za pośrednictwem kryzysowego mechanizmu tranzytowego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców.

DO MARCA

✓przyjęcie wniosków w sprawie unijnej Agencji ds. Azylu i Eurodac; ✓osiągnięcie porozumienia politycznego między Parlamentem Europejskim a Radą odnośnie do rozporządzenia w sprawie kwalifikowania; ✓państwa członkowskie przekazują wszystkie zasoby i kadry potrzebne do rezerw szybkiego reagowania Europejskiej Straży Granicznej i Przybrzeżnej, dzięki czemu będą one w pełnej gotowości do działania; ✓wszystkie państwa członkowskie wnoszą swój wkład na rzecz północnoafrykańskiego segmentu funduszu powierniczego UE celem wyeliminowania luki w finansowaniu wynoszącej 340 mln EUR; ✓Europejska Agencja Straży Granicznej i Przybrzeżnej uruchamia w pełni funkcjonujące zdolności powrotowe.

DO KWIETNIA

✓określenie zarysu porozumienia w sprawie równowagi między odpowiedzialnością a solidarnością.

DO MAJA

✓osiągnięcie porozumienia politycznego między Parlamentem Europejskim a Radą odnośnie do dyrektywy w sprawie warunków przyjmowania oraz unijnych ram przesiedleń; ✓uzyskanie mandatu negocjacyjnego dotyczącego rozporządzenia w sprawie procedur azylowych w Parlamencie Europejskim i Radzie; ✓osiągnięcie – podczas posiedzenia unijnych przywódców w Sofii – porozumienia w sprawie odpowiedniej równowagi między odpowiedzialnością a solidarnością i jego szybkie przełożenie na mandat negocjacyjny dla Rady w sprawie rozporządzenia dublińskiego; ✓przyjęcie pierwszej grupy projektów w ramach Europejskiego Funduszu na rzecz Zrównoważonego Rozwoju; ✓uruchomienie pierwszych projektów pilotażowych koordynujących oferty legalnej migracji gospodarczej, realizowanych dla najważniejszych krajów partnerskich; ✓zwiększenie liczby powracających migrantów w ramach operacji organizowanych we współpracy z Europejską Agencją Straży Granicznej i Przybrzeżnej o co najmniej 20 % w porównaniu do tego samego okresu w 2017 r.; ✓uzgodnienie umów o readmisji lub praktycznych ustaleń z trzema kolejnymi krajami partnerskimi.

DO CZERWCA

✓osiągnięcie podczas czerwcowego posiedzenia Rady Europejskiej porozumienia w sprawie całościowej reformy wspólnego europejskiego systemu azylowego; ✓osiągnięcie porozumienia politycznego między Parlamentem Europejskim a Radą odnośnie do dyrektywy w sprawie „niebieskiej karty”; ✓zwiększenie liczby powracających migrantów w ramach operacji organizowanych we współpracy z Europejską Agencją Straży Granicznej i Przybrzeżnej o co najmniej 50 % w porównaniu do tego samego okresu w 2017 r.

DO PAŹDZIERNIKA

✓wykonanie 50 % zobowiązań w zakresie przesiedlenia 50 000 osób potrzebujących ochrony.

2019 r.

DO MAJA

✓wykonanie pozostałych 50 % zobowiązań w zakresie przesiedlenia 50 000 osób potrzebujących ochrony.

Źródło: Komisja Europejska

(1)

Dane odnoszące się do włoskich i greckich operacji ratowniczych oraz realizowanych przez Europejską Straż Graniczną i Przybrzeżną operacji „Tryton” i „Posejdon” oraz operacji „Sophia”. Zgodnie z danymi zgromadzonymi w ramach projektu Międzynarodowej Organizacji ds. Migracji dot. Zaginionych migrantów ( http://missingmigrants.iom.int/ ) na Morzu Śródziemnym zginęło w 2017 r. 3 020 migrantów (do dnia 27 listopada); jest to najniższa liczba w ciągu minionych dwóch lat (w porównaniu z 3 785 w 2015 r. oraz 5 143 w 2016 r), aczkolwiek każde stracone ludzkie życie jest jednym straconym życiem za dużo.

(2)

Na przykład dzięki instrumentowi na rzecz wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych średnio 32 500 uchodźców i migrantów otrzymuje miesięczne wsparcie finansowe w ramach programu gotówkowego. W Turcji zapewniono pomoc 1,1 mln beneficjentów w ramach siatki bezpieczeństwa socjalnego w sytuacjach nadzwyczajnych – jest to jeden z projektów w ramach unijnego Instrumentu Pomocy dla Uchodźców w Turcji.

(3)

Przewiduje się, że w 2050 r. liczba ludności w Europie będzie mniejsza niż dzisiaj, podczas gdy wiele państw w Afryce i w Azji nadal notuje znaczny wzrost liczby ludności (Organizacja Narodów Zjednoczonych, Departament Spraw Gospodarczych i Społecznych, Wydział ds. Ludności (2017). World Population Prospects: The 2017 Revision. ESA/P/WP/248).

(4)

Zob. Komunikat w sprawie realizacji Europejskiego programu w zakresie migracji, COM(2017) 558 z 27.9.2017 r.

(5)

Wniosek dotyczący rozporządzenia Europejskiej Straży Granicznej i Przybrzeżnej został złożony przez Komisję Europejską w dniu 15 grudnia 2015 r., zaś Parlament Europejski i Rada osiągnęły porozumienie polityczne w tej sprawie w dniu 22 czerwca 2016 r. Wniosek został formalnie przyjęty w dniu 14 września 2016 r., zaledwie dziewięć miesięcy po jego złożeniu. Rozporządzenie weszło w życie z dniem 6 października 2016 r.; zespoły szybkiego reagowania i zespoły ds. powrotów rozpoczęły działalność w dniu 7 grudnia 2016 r. i w dniu 7 stycznia 2017 r.

(6)

Maltańska deklaracja członków Rady Europejskiej o zewnętrznych aspektach migracji: kwestia szlaku środkowośródziemnomorskiego.

(7)

Źródło: roczne sprawozdanie EASO z 2016 r. Na różnice we wskaźnikach przyznawania azylu mają również wpływ czynniki obiektywne, jednak mimo to różnice te są znaczne.

(8)

Wspólna deklaracja przewodniczących Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji Europejskiej w sprawie unijnych priorytetów legislacyjnych na 2017 r., 13.12.2016 r.

(9)

Zob. art. 80 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.

(10)

     Porozumienie osiągnięte w dniu 3 lutego 2016 r. przez przedstawicieli 28 państw członkowskich i Komisji: 1 mld EUR zostanie sfinansowany z budżetu UE, 2 mld EUR – z wkładów państw członkowskich, proporcjonalnie do ich udziału w unijnym dochodzie narodowym brutto.

(11)

1 W tym inne instrumenty finansowe UE, takie jak Europejski Fundusz Rozwoju.