KOMUNIKAT KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY I TRYBUNAŁU OBRACHUNKOWEGO

Skonsolidowane roczne sprawozdanie finansowe Unii Europejskiej za rok 2015

(2016/C 380/01)

SPIS TREŚCI

SPRAWOZDANIE FINANSOWE – OMÓWIENIE I ANALIZA

ROK BUDŻETOWY 2015

Należy zauważyć, że w związku z zaokrągleniem danych liczbowych do mln EUR może się wydawać, że niektóre dane finansowe w poniższych tabelach nie sumują się.

1.   UE: ład instytucjonalny i działalność

UE opiera się na rządach prawa. Oznacza to, że podstawą wszystkich jej działań są traktaty, które zostały przyjęte dobrowolnie i demokratycznie przez wszystkie państwa UE. UE ma jedyną w swoim rodzaju strukturę instytucjonalną:

Prawo UE stanowi odrębny porządek prawny, odmienny od międzynarodowego porządku prawnego, i jest ono nieodłącznym elementem systemów prawnych państw członkowskich. Porządek prawny UE opiera się na jej własnych źródłach prawa. Ponieważ źródła te mają różny charakter, należało określić ich hierarchię. Na szczycie tej hierarchii znajduje się prawo pierwotne Unii, na które składają się: Traktat o Unii Europejskiej (TUE), Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, inne traktaty i protokoły. Następne w hierarchii są zawarte przez UE umowy międzynarodowe, ogólne zasady prawa oraz prawo wtórne oparte na Traktatach.

Ład organizacyjny UE tworzą instytucje, agencje i inne organy UE, które zostały wymienione w informacji dodatkowej 9 w informacjach dodatkowych do sprawozdania finansowego. Najważniejszymi instytucjami, na których spoczywa główna odpowiedzialność za opracowanie polityk i podejmowanie decyzji, są Parlament, Rada Europejska, Rada oraz Komisja.

2.   Główne cele polityczne UE

W dniu 3 marca 2010 r. Komisja przedstawiła strategię „Europa 2020”, której założeniem w perspektywie 10-letniej jest ożywienie gospodarki UE. Celem strategii jest „inteligentny i trwały wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu” oraz zwiększenie koordynacji polityk krajowych z polityką europejską. Ustalono, że UE będzie dążyć do osiągnięcia szeregu zasadniczych celów do końca 2020 r. Cele te dotyczą zatrudnienia, badań i rozwoju, klimatu i energii, edukacji, włączenia społecznego oraz ograniczania ubóstwa. Te europejskie cele w każdym państwie UE przekładają się na cele krajowe, odzwierciedlające specyficzną sytuację każdego kraju.

Europa zidentyfikowała nowe mechanizmy stymulowania wzrostu gospodarczego i zatrudnienia. Ich wdrożeniu służyć ma 7 inicjatyw przewodnich:

W kontekście każdej z tych inicjatyw organy UE oraz władze krajowe muszą koordynować wysiłki, tak aby uzupełniały się one wzajemnie.

Komisja, która rozpoczęła swoją kadencję w listopadzie 2014 r., określiła następujących 10 inicjatyw (na okres do 2019 r.), które stanowią przedłużenie strategii „Europa 2020”:

3.   Budżet UE: od sporządzenia do absolutorium

3.1.   Budżet i środki finansowe

Wieloletnie ramy finansowe (WRF) stanowią cele polityczne UE i określają roczne maksymalne kwoty (pułapy) dla łącznych wydatków UE oraz dla ich głównych kategorii (działów). Suma pułapów dla wszystkich działów daje łączny pułap środków na zobowiązania. Z budżetu UE finansowany jest szereg strategii politycznych i programów w całej UE. Zgodnie z priorytetami określonymi przez PE i Radę w WRF Komisja realizuje konkretne programy, działania i projekty. Budżet sporządza Komisja, po czym PE i Rada zatwierdzają go zgodnie z procedurą przewidzianą w art. 314 TFUE, co zwykle ma miejsce w połowie grudnia. Zgodnie z zasadą równowagi budżetowej łączne dochody i łączne wydatki (środki na płatności) w danym roku budżetowym muszą się równoważyć.

UE dysponuje dwoma podstawowymi rodzajami finansowania: dochodami z tytułu zasobów własnych i dochodami różnymi. Zasoby własne można podzielić na tradycyjne zasoby własne (takie jak cła), zasoby własne oparte na podatku od wartości dodanej (VAT) oraz zasoby oparte na dochodzie narodowym brutto (DNB). Dochody różne wynikające z działań UE (np. pochodzące z grzywien za naruszenie zasad konkurencji) stanowią na ogół mniej niż 10 % łącznej kwoty dochodów. Dochody z tytułu zasobów własnych stanowią zdecydowanie największą część środków finansowych UE i przysługują jej automatycznie. Umożliwia to UE finansowanie swojego budżetu bez konieczności podejmowania przez władze państw członkowskich dodatkowych decyzji. Całkowita kwota zasobów własnych niezbędna do sfinansowania budżetu jest obliczona na podstawie łącznej kwoty wydatków pomniejszonej o dochody różne. Całkowita kwota zasobów własnych nie może przekroczyć 1,23 % dochodu narodowego brutto (DNB) całej UE.

Zasadniczo UE nie wolno zaciągać pożyczek na rynkach kapitałowych ani od instytucji finansowych w celu finansowania swojego budżetu.

3.2.   W jaki sposób zarządzane i wydawane są środki budżetowe UE

Podstawowe wydatki operacyjne

Wydatki operacyjne UE obejmują różne działy WRF oraz przyjmują różne formy, w zależności od sposobu wypłacania środków pieniężnych i zarządzania nimi. Począwszy od 2014 r. Komisja klasyfikuje swoje wydatki następująco:

Różne podmioty działań finansowych w Komisji

Kolegium komisarzy ponosi zbiorową odpowiedzialność polityczną, jednak w praktyce nie wykonuje samodzielnie przyznanych mu uprawnień w zakresie wykonania budżetu. Każdego roku kolegium powierza zadania związane z wykonaniem budżetu poszczególnym urzędnikom, którzy odpowiadają przed kolegium komisarzy oraz podlegają przepisom rozporządzenia finansowego (RF) i regulaminu pracowniczego (RP). Odnośni pracownicy, z reguły dyrektorzy generalni i szefowie służb, pełnią funkcję tzw. delegowanych urzędników zatwierdzających. Oni z kolei mogą przekazać zadania związane z wykonaniem budżetu tzw. subdelegowanym urzędnikom zatwierdzającym.

Kompetencje urzędników zatwierdzających obejmują cały proces zarządzania, poczynając od określenia, co należy zrobić, aby zrealizować cele polityki ustalone przez daną instytucję, aż po zarządzanie podjętymi działaniami pod względem operacyjnym i budżetowym. Każdy urzędnik zatwierdzający ma obowiązek sporządzić roczne sprawozdanie z działalności dotyczące działań wchodzących w zakres jego kompetencji. W sprawozdaniu tym przedstawia wyniki realizacji celów politycznych oraz informuje o wystarczającej jego zdaniem pewności co do tego, że środki przeznaczone na działalność opisaną w sporządzonym przez niego sprawozdaniu zostały wykorzystane zgodnie z ich przeznaczeniem oraz zgodnie z zasadami należytego zarządzania finansami oraz że obowiązujące procedury kontroli dają niezbędną gwarancję legalności i prawidłowości operacji leżących u podstaw rozliczeń. Na podstawie art. 66 RF Komisja przekazuje PE i Radzie sprawozdanie podsumowujące odnoszące się do poszczególnych rocznych sprawozdań z działalności. Komisja przejmuje tym samym na siebie ogólną odpowiedzialność polityczną za zarządzanie budżetem UE zgodnie z art. 317 TFUE. Wspomniane sprawozdanie oraz roczne sprawozdania z działalności dostępne są na stronie: http://ec.europa.eu/atwork/planning-and-preparing/synthesis-report/index_pl.htm

Zgodnie z art. 318 TFUE Komisja wydaje sprawozdanie oceniające w sprawie postępów i wyników programów Komisji oparte na rocznych sprawozdaniach z działalności urzędników zatwierdzających. Od roku budżetowego 2015 sprawozdanie podsumowujące i sprawozdanie oceniające scalono i odpowiednie informacje przedstawia się w nowym sprawozdaniu pt. „Roczne sprawozdanie z zarządzania i wyników dotyczące budżetu UE”.

Księgowy wykonuje zlecenia płatnicze i nakazy odzyskania środków sporządzone przez urzędników zatwierdzających oraz odpowiada za zarządzanie środkami pieniężnymi, ustanawianie reguł i metod rachunkowości, walidację systemów rachunkowości, prowadzenie ksiąg rachunkowych oraz sporządzanie rocznych sprawozdań finansowych instytucji. Ponadto księgowy ma obowiązek podpisania rocznego sprawozdania finansowego, poświadczając przy tym, że przedstawia ono rzetelnie, we wszystkich istotnych aspektach, sytuację finansową, wyniki operacji oraz przepływy pieniężne.

3.3.   Sprawozdawczość finansowa i rozliczalność

Skonsolidowane sprawozdanie roczne UE zawiera informacje finansowe na temat działalności instytucji, agencji i innych organów UE z punktu widzenia rachunkowości memoriałowej i budżetowej. Nie obejmuje ono sprawozdań rocznych państw członkowskich.

Roczne sprawozdanie finansowe UE obejmuje dwie oddzielne, choć powiązane ze sobą części:

Do obowiązków księgowego Komisji należy przygotowanie skonsolidowanego sprawozdania rocznego UE oraz zadbanie o to, aby przedstawiało ono rzetelnie, we wszystkich istotnych aspektach, sytuację finansową, wyniki operacji oraz przepływy pieniężne UE.

Oprócz wymienionych rocznych sprawozdań finansowych przygotowuje się także sprawozdania ad hoc dotyczące określonych zagadnień, np. sprawozdanie z zarządzania budżetem i finansami, sprawozdanie na temat instrumentów finansowych, udzielonych gwarancji oraz korekt finansowych.

Sprawozdawczość i rozliczalność w Komisji:

3.4.   Kontrola i absolutorium

Kontrola

Roczne sprawozdanie finansowe i zarządzanie zasobami UE badane są przez Europejski Trybunał Obrachunkowy („Trybunał”), zewnętrzny organ kontroli, który w ramach swoich działań sporządza dla Parlamentu Europejskiego i Rady:

Absolutorium

Ostatnim etapem cyklu budżetowego jest udzielenie absolutorium z wykonania budżetu za dany rok budżetowy. Absolutorium odzwierciedla polityczny aspekt zewnętrznej kontroli wykonania budżetu i stanowi decyzję, którą PE, działając na zalecenie Rady, „zwalnia” Komisję (oraz inne organy UE) z odpowiedzialności za zarządzanie danym budżetem, ogłaszając koniec okresu obowiązywania tego budżetu. W UE organem udzielającym absolutorium jest PE. Oznacza to, że po badaniu i ostatecznym zatwierdzeniu rocznego sprawozdania finansowego Rada wydaje zalecenie, a następnie PE podejmuje decyzję w sprawie udzielenia Komisji i innym organom UE absolutorium z wykonania budżetu UE za dany rok budżetowy. Decyzja ta podejmowana jest na podstawie badania rocznego sprawozdania finansowego, rocznego sprawozdania Komisji z zarządzania i wyników dotyczącego budżetu UE (dawniej: sprawozdania podsumowującego i rocznego sprawozdania oceniającego), sprawozdania rocznego, opinii pokontrolnej i sprawozdań specjalnych Trybunału, a także odpowiedzi Komisji na pytania i wnioski o udzielenie dodatkowych informacji.

Procedura udzielenia absolutorium może zakończyć się na trzy sposoby: udzieleniem, przesunięciem terminu udzielenia lub odmową udzielenia absolutorium. Nieodłączną część corocznej procedury udzielania absolutorium z wykonania budżetu w PE stanowią przesłuchania komisarzy, którzy odpowiadają na pytania członków Komisji Kontroli Budżetowej PE dotyczące obszarów polityki, za które są odpowiedzialni. Ostateczne sprawozdanie dotyczące absolutorium wraz z zaleceniami podjęcia określonych działań skierowanymi do Komisji przyjmuje się na posiedzeniu plenarnym PE. Zalecenia Rady dotyczące absolutorium przyjmuje Rada Ecofin. Zarówno sprawozdanie PE dotyczące absolutorium, jak i zalecenia Rady w tej sprawie są przedmiotem corocznego sprawozdania z działań następczych, w którym Komisja przedstawia w zarysie konkretne działania, jakie podjęła w celu wykonania zaleceń.

4.   Skonsolidowane sprawozdanie finansowe UE: Sytuacja budżetowa w 2015 r.

4.1.   Dochody

Większość dochodów instytucji i organów UE stanowią przychody z transakcji innych niż transakcje wymiany. W poniższej tabeli zawarto przegląd najważniejszych kategorii tych dochodów.

Zmiany poziomu przychodów z transakcji innych niż transakcje wymiany w mln EUR na przestrzeni pięciu lat:

Zasoby własne oparte na DNB w 2014 r. obejmowały znaczące rewizje DNB sięgające wstecz do 2002 r. W związku z tym skala dostosowania wkładów była bezprecedensowa – wyniosła niemal 10 mld EUR dla wszystkich państw członkowskich UE. Wyjaśnia to w znacznej części spadek w 2015 r. w stosunku do poprzedniego roku.

Odzyskanie wydatków obejmuje wystawione przez Komisję nakazy odzyskania środków, realizowane w drodze wpłaty gotówkowej przez dłużnika lub potrącenia należności od późniejszych płatności zarejestrowanych w systemie rachunkowości Komisji, mające na celu odzyskanie środków wcześniej wydatkowanych z budżetu UE.

4.2.   Koszty

Koszty, wynoszące 155,9 mld EUR, były niższe niż w poprzednim roku (w 2014 r.: 165,3 mld EUR). Odnotowano spadek o 4,6 mld EUR w przypadku Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR) i Funduszu Spójności (FS), co wynika z powolnego wykonania na początku okresu programowania 2014–2020. Wydatki w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS) spadły o 2,8 mld EUR, ponieważ przedłożono mniej zestawień poniesionych wydatków dotyczących wieloletnich ram finansowych na lata 2007–2013.

Główne pozycje kosztów (112,4 mld EUR) stanowią płatności transferowe w ramach zarządzania dzielonego. Najważniejsze fundusze to: Europejski Fundusz Rolniczy Gwarancji (EFRG), Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i inne instrumenty na rzecz rozwoju obszarów wiejskich, EFRR, FS i EFS. W roku budżetowym 2015 stanowiły one niemal 71 % wszystkich kosztów.

Wydatki poniesione w ramach zarządzania bezpośredniego wiążą się przede wszystkim z wykonaniem budżetu przez Komisję, agencje wykonawcze oraz, począwszy od 2015 r., przez fundusze powiernicze. Zarządzanie bezpośrednie obejmuje również koszty administracyjne wszystkich instytucji i agencji UE. W ramach zarządzania pośredniego budżet wydatkowany jest przez inne agencje i organy UE, państwa trzecie, organizacje międzynarodowe i inne podmioty. Ogółem koszty poniesione w ramach zarządzania bezpośredniego i pośredniego stanowią około 14 % łącznych kosztów (22 mld EUR).

UE ujmuje także jako koszty przyszłe zobowiązania płatnicze, których jeszcze nie zapisano na kontach budżetowych opartych na zasadzie kasowej. Wykazano je w szczególności w zobowiązaniach i biernych rozliczeniach międzyokresowych kosztów dotyczących rolnictwa i rozwoju obszarów wiejskich oraz w zobowiązaniach z tytułu świadczeń emerytalno-rentowych i innych świadczeń pracowniczych w związku z prawami emerytalnymi nabytymi przez komisarzy, posłów do PE oraz personel; prowadzą one do ujemnego wyniku ekonomicznego (płatności te będą finansowane z przyszłych budżetów i nie są jeszcze uwzględnione w dochodach).

4.3.   Wynik ekonomiczny

Wynik ekonomiczny (deficyt) za okres w wysokości (13 033) mln EUR utrzymał się na poziomie zbliżonym do ubiegłorocznego.

4.4.   Aktywa

154 mld EUR aktywów w bilansie skonsolidowanym UE

Najbardziej znaczącą pozycją po stronie aktywów w bilansie są aktywa finansowe (udzielone pożyczki, aktywa finansowe dostępne do sprzedaży, środki pieniężne) oraz kwoty płatności zaliczkowych, które stanowią niemal 83 % aktywów UE. Kwota udzielonych pożyczek spadła o 1,6 mld EUR do 57 mld EUR, a kwota instrumentów finansowych dostępnych do sprzedaży finansowanych z budżetu UE (instrumentów budżetowych) wzrosła o około 460 mln EUR. Po stronie aktywów w pozycji rzeczowych aktywów trwałych ujęto aktywa dotyczące programu Copernicus (1,7 mld EUR) oraz aktywa Galileo w budowie (2,1 mld EUR).

W poprzednich latach instytucje i organy UE zdołały utrzymać na niskim poziomie stan środków pieniężnych i ich ekwiwalentów na koniec roku. Odnotowane na dzień 31 grudnia 2015 r. wysokie saldo środków pieniężnych wynoszące 21,7 mld EUR wynika przede wszystkim z następujących elementów:

Na podstawie rozporządzenia w sprawie zasobów własnych salda te mogą zostać zwrócone państwom członkowskim dopiero w 2016 r. za pomocą budżetu korygującego.

Zaliczkowanie

Należy zwrócić uwagę, że znaczny wpływ na poziom zaliczkowania ma cykl WRF – na przykład na początku okresu obowiązywania WRF można spodziewać się wypłat dużych zaliczek dla państw członkowskich w ramach polityki spójności. Komisja dokłada wszelkich starań, aby zapewnić utrzymanie poziomów zaliczkowania na odpowiednim poziomie. Trzeba znaleźć równowagę między zapewnieniem wystarczającego finansowania projektów a terminowym ujmowaniem wydatków.

Łączna kwota płatności zaliczkowych (z wyłączeniem innych zaliczek dla państw członkowskich i wkładów do funduszy powierniczych) wykazana w bilansie UE wynosi 40 mld EUR (w 2014 r.: 45 mld EUR) i prawie w całości związana jest z działaniami Komisji. Około 70 % zaliczkowania ze strony Komisji dotyczy zarządzania dzielonego, co oznacza, że wykonanie budżetu przekazuje się państwom członkowskim (Komisja zachowuje funkcję nadzorczą).

Zaliczkowanie ze strony Komisji według metody zarządzania

Najbardziej znaczące kwoty zaliczkowania w ramach zarządzania dzielonego odnoszą się do EFRR i FS.

Zaliczkowanie długoterminowe wzrosło o 12,6 mld EUR w związku z nowymi WRF, a zaliczkowanie krótkoterminowe spadło o 17,7 mld EUR. Wzrost zaliczkowania długoterminowego wynika przede wszystkim z nowych płatności zaliczkowych w ramach zarządzania dzielonego w WRF na lata 2014–2020 (ogółem 10 mld EUR, w tym 7 mld EUR na politykę spójności). Również spadek kwot zaliczkowania krótkoterminowego jest w dużej mierze skutkiem zarządzania dzielonego – WRF na lata 2007–2013 są obecnie zamykane i powiązane zaliczkowanie jest stopniowo rozliczane.

Instrumenty finansowe objęte zarządzaniem bezpośrednim i pośrednim

W rocznym sprawozdaniu finansowym UE jako instrumenty finansowe wykazano następujące pozycje:

Znaczenie instrumentów finansowych finansowanych z budżetu UE w ramach zarządzania bezpośredniego i pośredniego oraz związane z tymi instrumentami kwoty są z roku na rok coraz większe. W przeciwieństwie do tradycyjnej metody wykonywania budżetu, która polega na udzielaniu dotacji i subwencji, podejście to opiera się na tym, za każde euro wydane z budżetu z wykorzystaniem instrumentów finansowych końcowy beneficjent otrzymuje ponad 1 euro wsparcia finansowego, co wynika z efektu dźwigni. Inteligentne korzystanie z budżetu UE ma na celu osiągnięcie jak największych efektów za pomocą dostępnych środków. W rocznym sprawozdaniu finansowym UE instrumenty kapitałowe i inwestycje (tj. instrumenty kapitałowe i dłużne papiery wartościowe) przypisane do instrumentów gwarancyjnych oraz fundusze gwarancyjne wykazano jako aktywa finansowe dostępne do sprzedaży.

Instrumenty finansowe – aktywa finansowe dostępne do sprzedaży

Fundusze gwarancyjne

Fundusze gwarancyjne utworzone przez UE powstały w określonym celu i są zasilane przez płatności z budżetu UE, zapewniając bufor płynnościowy na wypadek potencjalnych strat na operacjach objętych gwarancją w przypadku gwarancji udzielonych przez budżet UE grupie EBI. Główny nowy fundusz gwarancyjny powstały w 2015 r. to fundusz gwarancyjny EFIS.

EFIS to inicjatywa mająca na celu zwiększenie zdolności do ponoszenia ryzyka grupy EBI, umożliwiająca EBI zainwestowanie do 61 mld EUR w UE. EFIS nie jest odrębną osobą prawną ani funduszem inwestycyjnym sensu stricto. Rezerwa na ryzyko EFIS zapewnia EBI ochronę przed ewentualnymi stratami na operacjach podstawowych. Składa się z przydziału zasobów w wysokości 5 mld EUR z kapitału własnego EBI i gwarancji budżetu UE w wysokości do 16 mld EUR (maksymalna kwota gwarancji). Docelowo dodatkowe finansowanie państw członkowskich, krajowych banków rozwoju i inwestorów prywatnych powinno podnieść inwestycje w UE do poziomu 315 mld EUR.

Operacje EFIS prowadzone są w ramach dwóch segmentów: segmentu infrastruktury i innowacji (IIW), wdrażanego przez EBI, oraz segmentu MŚP (SMEW), wdrażanego przez EFI. Oba segmenty będą obejmować portfel dłużny (gwarancja UE w wysokości 12,25 mld EUR) oraz portfel kapitałowy (gwarancja UE w wysokości 3,75 mld EUR). EFI działa na podstawie porozumienia z EBI w oparciu o gwarancję EBI, która z kolei jest objęta kontrgwarancją UE.

UE i EBI odgrywają w EFIS odrębne role. EFIS utworzono w ramach EBI, który finansuje jego operacje (instrumenty dłużne i inwestycje kapitałowe) oraz pożycza w tym celu niezbędne środki na rynkach kapitałowych. W odniesieniu do IIW EBI podejmuje decyzje inwestycyjne niezależnie i zarządza jego operacjami zgodnie z zasadami i procedurami, które są takie same jak zasady i procedury stosowane wobec jego własnych operacji (prowadzonych na własne ryzyko). Aby zapewnić, że inwestycje w ramach EFIS będą ukierunkowane na konkretny cel, jakim jest usunięcie niedoskonałości rynku, które hamują inwestycje w UE, oraz że inwestycje te kwalifikują się do ochrony zapewnianej przez gwarancję UE, utworzono specjalną strukturę na potrzeby zarządzania. Komitet inwestycyjny, złożony z niezależnych ekspertów, analizuje każdy projekt zaproponowany przez EBI pod względem kwalifikowalności do ochrony gwarancyjnej UE. Po potwierdzeniu kwalifikowalności operacji do objęcia jej gwarancją EFIS decyzja w sprawie kontynuacji projektu i zarządzania nim jest objęta normalnym cyklem projektowym i procesem zarządzania EBI.

Rola UE wiąże się z udzieleniem gwarancji UE obejmującej część potencjalnych start, które EBI może ponieść na inwestycjach w instrumenty dłużne i kapitałowe. W związku z tym UE nie ingeruje w ostateczny wybór operacji EFIS i zarządzanie nimi, nie inwestuje środków w operacje EFIS i nie jest bezpośrednią stroną umowy dotyczącej instrumentów bazowych. Jako że wymogi unijnych zasad zapisów księgowych (oraz MSRSP) w zakresie kontroli i rachunkowości w odniesieniu do konsolidacji nie zostały spełnione, powiązanych aktywów nie uwzględniono w skonsolidowanym sprawozdaniu rocznym UE – zob. również informacja dodatkowa 5.2 do skonsolidowanego sprawozdania finansowego.

Maksymalna kwota gwarancji UE wynosi niezmiennie 16 mld EUR, więc łączne płatności netto z budżetu UE nie przekraczają tej kwoty. Wypłat z gwarancji UE ma dokonywać nowo utworzony fundusz gwarancyjny, który zapewnia bufor płynnościowy na wypadek potencjalnych strat netto (oczekiwane straty niepokryte przez oczekiwane dochody) na operacjach objętych gwarancją EFIS. Fundusz gwarancyjny EFIS będzie finansowany z budżetu UE począwszy od roku 2016 i stopniowo do 2022 r. osiągnie 8 mld EUR, tj. 50 % maksymalnej kwoty gwarancji UE. Na dzień 31 grudnia 2015 r. na fundusz gwarancyjny przeznaczono 1 350 mln EUR w 2016 r. (500 mln EUR) i 2017 r. (850 mln EUR); kwota ta zostanie wypłacona na fundusz i została uwzględniona w kwocie ujętej jako zobowiązanie pozostające do spłaty w informacji dodatkowej 5.3.1 do skonsolidowanego sprawozdania finansowego.

W poniższych tabelach zawarto przegląd instrumentów finansowych wykorzystywanych przez UE z podziałem na WRF.

Pożyczki udzielone z pożyczonych środków

UE jest uprawniona na mocy Traktatu UE do prowadzenia operacji zaciągania pożyczek, aby zgromadzić zasoby finansowe niezbędne do wypełnienia swojego mandatu. Komisja, działając w imieniu UE, obsługuje obecnie trzy główne programy – pomoc makrofinansową (MFA), pomoc dla bilansów płatniczych (BOP) oraz europejski mechanizm stabilizacji finansowej (EFSM), w ramach których może udzielać pożyczek, a kapitał niezbędny do finansowania operacji udzielania pożyczek przez UE jest pozyskiwany na rynkach kapitałowych lub od instytucji finansowych. W 2015 r. Irlandia oficjalnie wystąpiła o przedłużenie terminu spłaty swojej pierwszej pożyczki z EFSM. Rata w wysokości 5 mld EUR została podzielona na trzy części wynoszące: 2 mld EUR, 1 mld EUR i 2 mld EUR, z terminami spłaty odpowiednio w 2023 r., 2029 r. i 2035 r. W styczniu 2016 r. Portugalia oficjalnie wystąpiła o przedłużenie terminu spłaty swojej pierwszej pożyczki z EFSM, który wypadał w dniu 3 czerwca 2016 r. Rata w wysokości 4,75 mld EUR została refinansowana przez trzy transze w wysokości 1,5 mld EUR, 2,25 mld EUR i 1 mld EUR, z terminami spłaty odpowiednio w 2023 r., 2031 r. i 2036 r. W dniu 17 lipca 2015 r. w ramach EFSM Grecji przyznano kredyt pomostowy w charakterze pożyczki tymczasowej przed podpisaniem umowy pożyczki między Grecją i Europejskim Mechanizmem Stabilności (EMS). Pierwsza i jedyna wypłata miała miejsce w dniu 20 lipca 2015 r. Pożyczkę w pełni spłacono po ratyfikacji umowy z EMS przez parlamenty narodowe państw członkowskich strefy euro. Spłaty dokonano w dniu 20 sierpnia 2015 r.

Przegląd pożyczek udzielonych z pożyczonych funduszy – kwoty nominalne

4.5.   Zobowiązania

226 mld EUR zobowiązań w bilansie skonsolidowanym UE z 2015 r.

Strona zobowiązań obejmuje cztery główne pozycje: zobowiązania z tytułu świadczeń emerytalno-rentowych i innych świadczeń pracowniczych, zaciągnięte pożyczki, zobowiązania i bierne rozliczenia międzyokresowe kosztów. Największą zmianą w stosunku do 2014 r. jest wzrost biernych rozliczeń międzyokresowych kosztów o prawie 12,4 mld EUR ze względu na rozpoczęcie wdrażania WRF na lata 2014–2020, w przypadku których poniesione koszty są szacowane, gdyż nie zostały jeszcze zadeklarowane przez państwa członkowskie. Inną istotną zmianą jest spadek zobowiązań o około 12,5 mld EUR na realizację polityki spójności związany ze spadkiem zestawień poniesionych wydatków przedstawianych przez państwa członkowskie w odniesieniu do okresu programowania 2007–2013. Ponadto przedłożono niewiele zestawień poniesionych wydatków dotyczących WRF na lata 2014–2020, ponieważ państwa członkowskie z opóźnieniem wyznaczały instytucje zarządzające i organy kontroli.

Zestawienia poniesionych wydatków i faktury otrzymane i uznane za zobowiązania ogółem

Przewaga zobowiązań nad aktywami nie oznacza, że instytucje i organy UE znajdują się w trudnej sytuacji finansowej, tylko że niektóre zobowiązania będą finansowane z przyszłych budżetów rocznych. Wiele kosztów ujmowanych jest zgodnie z zasadami rachunkowości memoriałowej w 2015 r., choć mogą one zostać faktycznie poniesione w roku 2016 lub później i sfinansowane z przyszłych budżetów, a powiązane przychody zostaną ujęte dopiero w przyszłych okresach. Najbardziej znaczące kwoty, na które należy zwrócić uwagę, dotyczą działań EFRG (finansowanych w 2016 r.) oraz świadczeń pracowniczych (które będą wypłacane co najmniej przez następnych 30 lat).

5.   OCHRONA BUDŻETU UE

Przegląd korekt finansowych i odzyskania środków w 2015 r.

Przy wykonywaniu budżetu UE należy zadbać o właściwe zapobieganie uchybieniom systemowym prowadzącym do błędów, nieprawidłowości i nadużyć finansowych, a także o ich wykrywanie i korygowanie. Trybunał przedstawia w swoim sprawozdaniu rocznym poświadczenie wiarygodności dotyczące legalności i prawidłowości operacji leżących u podstaw rocznych sprawozdań finansowych, jak również istotnego poziomu błędu w płatnościach. Te poświadczenia wiarygodności są publikowane wraz z rocznymi sprawozdaniami finansowymi UE w Dzienniku Urzędowym.

Działania ochronne Komisji łagodzą skutki błędów za pomocą dwóch głównych mechanizmów:

W zarządzaniu dzielonym (wydatki rolne i działania strukturalne) odpowiedzialność za zapewnienie przez cały cykl wydatkowy legalności i prawidłowości wydatków wypłacanych z budżetu UE ponoszą przede wszystkim państwa członkowskie.

Działania naprawcze, tj. korekty finansowe i odzyskiwanie środków, są podejmowane w wyniku działań nadzorczych i kontrolnych zarówno Komisji, jak i – w przypadku wydatków w ramach zarządzania dzielonego – państw członkowskich w zakresie kwalifikowalności wydatków finansowanych z budżetu UE. Podejmując decyzję w sprawie kwoty korekty finansowej, Komisja uwzględnia charakter i wagę naruszenia mających zastosowanie przepisów oraz skutki finansowe dla budżetu UE, także w przypadku uchybień w systemach zarządzania i kontroli. Większość korekt ma miejsce po dokonaniu płatności.

Procedura korekty finansowej i odzyskania środków:

Korekty finansowe i odzyskanie środków mogą mieć miejsce na dwóch głównych etapach procedury. Etapy te mogą przypadać na ten sam rok lub na różne lata.

Powyższe informacje stanowią informacje dodatkowe, których ujawnienie nie jest wymagane na mocy standardów rachunkowości, i zawierają dane, które nie zawsze zostały uzyskane bezpośrednio z systemu rachunkowości. Bardziej szczegółowe informacje na temat danych liczbowych oraz mechanizmów zapobiegawczych i korygujących można znaleźć w dorocznym komunikacie w sprawie ochrony budżetu UE, który Komisja przygotowuje i przesyła organowi udzielającemu absolutorium oraz Trybunałowi. Komunikat jest dostępny na stronie Dyrekcji Generalnej ds. Budżetu na portalu Europa.

6.   Zarządzanie ryzykiem i niepewnością w wykonaniu budżetu UE

Ryzyko i niepewność związane z wykonaniem budżetu UE można podzielić na dwie główne kategorie:

6.1.   Ryzyko i niepewność o charakterze ogólnym i oczekiwanym

Problemy, które wystąpiły w roku budżetowym

Otoczenie makroekonomiczne

Otoczenie makroekonomiczne w UE wpływa na zdolność państw członkowskich do wywiązywania się ze swoich zobowiązań w zakresie finansowania wobec instytucji i organów UE, a tym samym na zdolność UE do dalszego wdrażania unijnych polityk, co podkreślono w sekcji 2 powyżej. Na europejską gospodarkę pozytywnie wpływa szereg korzystnych czynników, takich jak ceny ropy, kurs wymiany euro i koszty finansowania, które stymulują wywóz i spożycie prywatne. Inwestycje są jednak utrudnione ze względu na brak pewności gospodarczej i politycznej oraz – w niektórych państwach – nadmierne zadłużenie. Wkraczając w czwarty rok ożywienia gospodarczego, europejska gospodarka musi stawić czoła trudnościom i zagrożeniom związanym ze spowolnieniem wzrostu gospodarczego w gospodarkach wschodzących. Jak dotąd nie udało się osiągnąć wystarczająco silnego wzrostu gospodarczego, by znacząco ograniczyć bezrobocie, a sygnałów świadczących o ożywieniu inwestycji – które jest konieczne, by zapewnić trwałość ożywienia gospodarczego – jest niewiele. Ponadto tempo wykonania budżetu UE w ramach WRF na lata 2014–2020 jest raczej powolne. Obrazu dopełniają utrzymujące się problemy Grecji i kryzys uchodźczy.

Ożywienie gospodarcze w strefie euro nadal jest umiarkowane pomimo istotnego wpływu opisanych powyżej korzystnych czynników, które obecnie powinny się umocnić i utrzymać dłużej, niż przewidywano. W szczególności w związku z dużą podażą cena ropy ponownie spadła; obecnie oczekuje się, że utrzyma się na niskim poziomie i wzrośnie w późniejszym terminie. Polityka budżetowa w strefie euro zmienia się w nieco bardziej sprzyjającą wzrostowi, przede wszystkim ze względu na wydatki publiczne związane z napływem osób ubiegających się o azyl w niektórych państwach członkowskich. Ponadto połączenie luzowania ilościowego i ułatwień kredytowych wprowadzanych przez Europejski Bank Centralny (EBC) oznacza, że koszty finansowania w strefie euro powinny utrzymać się na niskim poziomie dłużej, niż oczekiwano; pomoże to ograniczyć fragmentację finansową i różnice między państwami członkowskimi. W międzyczasie stymulujący wpływ tych czynników jest w coraz większym stopniu neutralizowany przez pogarszające się otoczenie globalne, a skutki kryzysu (przede wszystkim wysoki poziom niepewności politycznej, zadłużenia i bezrobocia) w dalszym ciągu mają wpływ na wzrost gospodarczy.

Realny PKB (prognoza), inflacja i stopa bezrobocia w %, w zestawieniu ze średnią dla UE (5)

Przewiduje się, że PKB w strefie euro lekko wzrośnie z 1,6 % w 2015 r. do 1,7 % w 2016 r. Ożywienie światowej działalności gospodarczej powinno przynieść odczuwalne pozytywne skutki po koniec 2016 i w 2017 r. Również niektóre reformy strukturalne wdrożone w państwach członkowskich powinny pozytywnie wpływać na wzrost gospodarczy. Ustępowanie skutków kryzysu powinno przynieść korzyści w zakresie konsumpcji i inwestycji. Chociaż w niektórych obszarach gospodarki utrzymuje się wysoki poziom zadłużenia, elastyczne warunki finansowania powinny ograniczyć wyraźną presję związaną ze zmniejszaniem zadłużenia. Ogólnie wzrost PKB w strefie euro powinien w 2017 r. osiągnąć poziom 1,9 %. W 2016 r. państwa członkowskie nadal powinny notować umiarkowane ożywienie. Również Grecja – prognozuje się, że w ciągu bieżącego roku wystąpi w niej wzrost gospodarczy. Plan inwestycyjny dla Europy opracowano, by pomóc zlikwidować istniejącą lukę inwestycyjną w UE poprzez mobilizację finansowania prywatnego inwestycji strategicznych w kluczowych obszarach. Również ten plan powinien zacząć przynosić pozytywne skutki w zakresie inwestycji publicznych i prywatnych. W 2017 r. działalność gospodarcza powinna rosnąć we wszystkich państwach członkowskich.

Przewiduje się, że w 2015 r. deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych w strefie euro spadł do 2,2 % PKB i że będzie nadal spadał do 1,9 % i 1,6 % odpowiednio w 2016 i 2017 r. Zakładając, że kierunek polityki się nie zmieni, oczekuje się, że saldo strukturalne utrzyma się na zasadniczo stałym poziomie zarówno w strefie euro, jak i w UE. Relacja długu do PKB w strefie euro powinna spaść z najwyższego jak dotąd poziomu 94,5 % w 2014 r. do 91,3 % w 2017 r.

Nadal poprawiają się warunki na rynku pracy – umiarkowane ożywienie gospodarcze powoduje umiarkowany wzrost zatrudnienia. Ogółem oczekuje się, że w 2015 r. zatrudnienie w strefie euro wzrosło o 1,1 %. Prognozuje się, że w roku bieżącym i przyszłym będzie ono rosło w zbliżonym tempie, korzystając ze wzrostu działalności gospodarczej, poprawy zaufania przedsiębiorstw i większej akumulacji kapitału.

Perspektywy gospodarcze dla strefy euro w dalszym ciągu są bardzo niepewne, a ogólne zagrożenia wyraźnie wskazują na możliwe pogorszenie. Zagrożenia dla perspektyw wzrostu związane z gospodarką światową i światowymi rynkami finansowymi wyraźnie się zwiększyły, w szczególności ze względu na spowolnienie wzrostu gospodarczego w Chinach i na innych rynkach wschodzących, które może spowodować silniejsze, niż przewidywano, skutki uboczne na innych rynkach albo osiągnąć większą skalę, niż oczekiwano. W połączeniu z brakiem pewności dotyczącym korekty w Chinach dalsza normalizacja polityki monetarnej w USA może mieć bardziej niekorzystny wpływ na podatne na zagrożenia gospodarki wchodzące – w szczególności te o wysokim poziomie zadłużenia w walutach obcych – i wpłynąć na stabilność rynków finansowych. Gdyby którekolwiek z tych zagrożeń się urzeczywistniło, miałoby to negatywne skutki uboczne na rynkach państw członkowskich, rozprzestrzeniające się przez szereg kanałów. W Europie ostatnio wzrosło także ryzyko krajowe. Nieoczekiwane odnowienie kryzysu w Grecji mogłoby mieć istotniejszy wpływ na decyzje inwestycyjne i tym samym na wzrost gospodarczy. Ponadto, jeżeli najważniejsze problemy polityczne (np. zarządzanie przepływami migracyjnymi) nie zostaną skutecznie rozwiązane na szczeblu UE, rozwój sytuacji może doprowadzić do zahamowania wzrostu.

Fundusze gwarancyjne – udzielone gwarancje

UE udzieliła grupie EBI gwarancji dotyczących pożyczek udzielanych poza UE i operacji dłużnych i kapitałowych EFIS. W dniu 31 grudnia 2015 r. UE wykazała w informacjach dodatkowych do sprawozdania finansowego (zob. informacja dodatkowa 5.2.1) zobowiązania warunkowe dotyczące obu gwarancji w wysokości 19,7 mld EUR. Aby ograniczyć ryzyko, jakim dla budżetu UE jest uruchomienie gwarancji przez EBI, Komisja utworzyła osobne fundusze gwarancyjne – Fundusz Gwarancyjny dla działań zewnętrznych i fundusz gwarancyjny EFIS.

Fundusz Gwarancyjny dla działań zewnętrznych jest finansowany z budżetu UE do wysokości 9 % objętych gwarancją pożyczek niespłaconych na koniec roku. Na dzień 31 grudnia 2015 r. łączna wartość aktywów wynosząca 2,1 mld EUR pokrywała maksymalną ekspozycję UE w wysokości 19,45 mld EUR. Fundusz gwarancyjny EFIS od 2016 do 2022 r. stopniowo osiągnie wartość 8 mld EUR, tj. 50 % maksymalnej ekspozycji z tytułu gwarancji udzielonych przez UE, wynoszących 16 mld EUR.

Operacje zaciągania i udzielania pożyczek

UE jest uprawniona na mocy Traktatu UE do prowadzenia operacji zaciągania pożyczek, aby zgromadzić zasoby finansowe niezbędne do wypełnienia swojego mandatu. Komisja, działając w imieniu UE, obsługuje obecnie trzy główne programy – pomoc makrofinansową (MFA), pomoc dla bilansów płatniczych (BOP) oraz europejski mechanizm stabilizacji finansowej (EFSM), w ramach których może udzielać pożyczek, a kapitał niezbędny do finansowania operacji udzielania pożyczek przez UE jest pozyskiwany na rynkach kapitałowych lub od instytucji finansowych. Działalność UE w zakresie zaciągania i udzielania pożyczek jest działalnością pozabudżetową. Co do zasady pozyskane środki są pożyczane państwu będącemu beneficjentem na zasadach pożyczki wzajemnej (ang. back-to-back), tj. z takim samym kuponem odsetkowym, terminem zapadalności i w takiej samej kwocie. Niezależnie od metody back-to-back obsługa zadłużenia z tytułu instrumentów finansowych jest prawnym obowiązkiem UE, która zadba o to, aby wszystkie płatności były dokonywane w pełnej kwocie i w sposób terminowy.

Aby ograniczyć ryzyko braku możliwości spłaty zaciągniętych pożyczek, Komisja wprowadziła procedury, aby zapewnić spłatę zaciągniętych pożyczek nawet w przypadku niewywiązania się dłużnika z zobowiązań. W przypadku każdego programu dotyczącego danego kraju łączną przyznaną kwotę, (maksymalną) liczbę rat, w których nastąpi wypłata, oraz maksymalny (średni) okres zapadalności pakietu pożyczek określają decyzje PE, Rady i Komisji. Następnie Komisja i państwo będące beneficjentem uzgadniają parametry pożyczki/finansowania oraz ich raty i wypłaty transz. Ponadto wszystkie transze pożyczki, z wyjątkiem pierwszej, są uzależnione od przestrzegania ścisłych warunków – zbliżonych do tych przewidzianych w ramach wsparcia Międzynarodowego Funduszu Walutowego (MFW) – uzgodnionych w ramach programu wspólnej pomocy finansowej UE/MFW, co jest kolejnym czynnikiem wpływającym na ramy czasowe finansowania. Oznacza to, że ramy czasowe i terminy wykupu emisji zależą od powiązanej działalności UE w zakresie udzielania pożyczek. Finansowanie jest denominowane wyłącznie w euro, a terminy zapadalności wynoszą od 3 do 30 lat.

Poniższa tabela zawiera przegląd planowanego harmonogramu spłat (kwoty są podane w wartości nominalnej) dla niespłaconych kwot pożyczek w ramach EFSM i na wsparcie bilansu płatniczego na dzień podpisania niniejszego sprawozdania:

Zaciągane przez UE pożyczki stanowią bezpośrednie i bezwarunkowe zobowiązanie UE i mają gwarancje 28 państw członkowskich. Pożyczki zaciągnięte na sfinansowanie pożyczek udzielanych państwom spoza UE objęte są Funduszem Gwarancyjnym dla działań zewnętrznych. W razie niewywiązania się ze zobowiązań przez państwo członkowskie będące beneficjentem, do obsługi zadłużenia wykorzystane zostanie, w miarę możliwości, dostępne saldo środków pieniężnych na rachunku Komisji prowadzonym przez administrację finansową danego kraju. Gdyby nie było to możliwe, Komisja pobrałaby niezbędne środki od państw członkowskich. Państwa członkowskie UE są prawnie zobowiązane, zgodnie z przepisami UE dotyczącymi zasobów własnych (art. 12 rozporządzenia Rady 1150/2000), do udostępnienia środków wystarczających na wypełnienie zobowiązań UE. W związku z tym inwestorzy są narażeni tylko na ryzyko kredytowe UE, a nie na ryzyko kredytowe beneficjenta finansowanych pożyczek. Stosowanie systemu pożyczek wzajemnych sprawia, że budżet UE nie jest narażony na jakiekolwiek ryzyko stopy procentowej ani ryzyko walutowe.

Międzyrządowe mechanizmy stabilności finansowej – Europejski Instrument Stabilności Finansowej i Europejski Mechanizm Stabilności – nie wchodzą w zakres Traktatu UE i tym samym nie są uwzględniane w skonsolidowanych sprawozdaniach finansowych UE.

6.2.   Nieprzewidziane ryzyko i niepewność

Co roku UE jest narażona na nieprzewidziane ryzyko i niepewność; celem instytucji i organów UE jest szybkie rozwiązywanie problemów, jakie wystąpią w ciągu roku. W roku budżetowym 2015 największe ryzyko i niepewność, z jakimi trzeba było się zmierzyć, były związane z kryzysem uchodźczym, problemami europejskich rolników i kwestią niepokrytych zestawień poniesionych wydatków i faktur otrzymanych na koniec roku.

Zarządzanie kryzysem uchodźczym

Aby zapewnić szybką i skoordynowaną europejską reakcję na kryzys, w ciągu ostatnich sześciu miesięcy Komisja Europejska przedstawiła serię wniosków ustawodawczych mających wyposażyć państwa członkowskie w narzędzia niezbędne do lepszego zarządzania tak dużym napływem uchodźców. Potroiliśmy obecność na morzu; stworzyliśmy nowy system solidarności w sytuacjach wyjątkowych, aby relokować uchodźców z państw najbardziej dotkniętych kryzysem uchodźczym; w bezprecedensowy sposób uruchomiliśmy ponad 10 mld euro z budżetu UE na działania związane z kryzysem uchodźczym oraz pomoc dla najbardziej dotkniętych nim państw; zapewniliśmy nowe ramy koordynacji i współpracy dla państw Bałkanów Zachodnich; zawiązaliśmy nowe partnerstwo z Turcją; wreszcie, przedłożyliśmy ambitny wniosek w sprawie nowej europejskiej straży granicznej i przybrzeżnej. Dzięki tym działaniom Unia wzmacnia europejską politykę azylową i migracyjną, aby podołać nowym wyzwaniom. Pomimo podejmowanych działań niepewność wynikająca z napływu dużej liczby osób ubiegających się o azyl oraz niepewność dotycząca skutków gospodarczych tego napływu utrzymuje się na wysokim poziomie.

W pierwszej kolejności Komisja wzmocniła finansowanie agencji Frontex, Europol i EASO na lata 2015 i 2016 (170 mln EUR) i zwiększyła wkład finansowy na rzecz Funduszu Azylu, Migracji i Integracji (AMIF) oraz Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego (ISF) z początkowych 2 mld EUR do 3,7 mld EUR. Bezpośrednie wsparcie finansowe na rzecz działań związanych z kryzysem uchodźczym poza UE doprowadziło do wzrostu wydatków na pomoc humanitarną (2,2 mld EUR), utworzenia funduszu powierniczego UE w odpowiedzi na kryzys w Syrii (500 mln EUR), utworzenia kryzysowego funduszu powierniczego UE dla Afryki (1,8 mld EUR), utworzenia Instrumentu Pomocy dla Uchodźców w Turcji (1 mld EUR) i wprowadzenia innych środków związanych z bezpieczeństwem i kontrolą granic (300 mln EUR), zwalczaniem terroryzmu (100 mln EUR) i powrotem przesiedleńców i uchodźców (280 mln EUR).

Pakiet pomocowy dla europejskich rolników

Ze względu na ogólne otoczenie polityczne i rynkowe w roku budżetowym 2015 europejscy rolnicy borykali się z problemami związanymi z przepływami pieniężnymi i coraz bardziej niestabilnymi rynkami. Problemy te stanowiły ryzyko nie tylko dla europejskich rolników, ale też dla instytucji UE w kontekście skutecznego wdrażania wspólnej polityki rolnej. W odpowiedzi na tę sytuację Komisja uruchomiła 420 mln EUR pomocy w celu rozwiązania problemów w nadchodzących latach w sektorze przetworów mlecznych i wieprzowiny. Zastosowano ponadto inne środki, takie jak wprowadzenie nowych systemów dopłat do prywatnego przechowywania przetworów mlecznych i wieprzowiny oraz możliwość przyspieszenia płatności bezpośrednich dla rolników. Ogółem środki zastosowane w 2015 r. stanowią łączny pakiet wsparcia (z przyszłych budżetów) dla europejskich rolników o wartości około 500 mln EUR. Ta natychmiastowa reakcja świadczy o tym, że Komisja bardzo poważnie traktuje swoje zobowiązania wobec rolników i na dowód tego uruchamia odpowiednie środki.

Zestawienia poniesionych wydatków i faktury do zapłaty

W 2015 r. problemy związane z zestawieniami poniesionych wydatków i fakturami do zapłaty były następujące:

Po kilku latach stałej presji na środki na płatności w roku budżetowym 2015 odnotowano znaczną poprawę w zakresie płatności. Kwota zestawień poniesionych wydatków i faktur do zapłaty na koniec roku zmniejszyła się z 25,8 mld EUR w 2014 r. do 15,2 mld EUR na koniec 2015 r. Obniżka ta jest związana przede wszystkim z poprzednimi okresami programowania w polityce spójności, gdyż kwota zestawień poniesionych wydatków i faktur do zapłaty dotyczących programów na lata 2014–2020 była na koniec 2014 i 2015 r. znikoma.

W Komisji krótkoterminowe przepływy pieniężne prognozuje się co tydzień (a czasami codziennie), aby mieć pewność, że najbliższe zobowiązania płatnicze UE mogą być zaspokojone, w granicach limitów środków na płatności dostępnych w budżecie. Prognozy krótkoterminowe są podstawą wykorzystywaną do szacowania kwoty zasobów własnych, do których przekazania należy wezwać państwa członkowskie. W pierwszym dniu roboczym każdego miesiąca państwa członkowskie muszą przekazać na rachunki Komisji prowadzone na potrzeby zasobów własnych jedną dwunastą łącznej kwoty zasobów opartych na VAT i DNB zapisanej w budżecie Unii. W zależności od stanu środków pieniężnych Komisji państwa członkowskie mogą zostać poproszone w pierwszym kwartale roku o przyspieszenie o miesiąc lub dwa miesiące wpłat na poczet zasobów opartych na VAT i DNB. Te zaliczki muszą zostać odliczone przy okazji wezwań do przekazania środków w późniejszych miesiącach, w zależności od prognozowanego zapotrzebowania na środki pieniężne.

W ramach swoich zwykłych działań Komisja szczegółowo monitoruje zapotrzebowanie na środki na płatności UE w perspektywie średnio- i długoterminowej. Jest to na przykład wymagane do przygotowania wniosków Komisji dotyczących WRF, w ramach przygotowania budżetu rocznego oraz podczas przygotowywania budżetów korygujących. Na etapie negocjacji WRF wykorzystane modele i założenia, na których one się opierają, są regularnie monitorowane oraz w razie potrzeby aktualizowane. Wyniki modeli są wykorzystywane w negocjacjach budżetowych, w czasie których ustala się pułap środków na płatności w WRF.

Zdarzenia po dniu bilansowym – Referendum w Zjednoczonym Królestwie

W dniu 23 czerwca 2016 r. obywatele Zjednoczonego Królestwa zagłosowali za wyjściem z Unii Europejskiej. Aby nadać skuteczność decyzji narodu brytyjskiego, konieczne jest uruchomienie art. 50 Traktatu o Unii Europejskiej. W artykule tym określono procedurę na wypadek, gdy państwo członkowskie postanawia wyjść z Unii Europejskiej. Dopiero uruchomienie tego artykułu umożliwi rozpoczęcie negocjacji w sprawie wyjścia Zjednoczonego Królestwa z UE. Zgodnie z wytycznymi Rady Europejskiej Unia będzie prowadzić negocjacje i zawrze ze Zjednoczonym Królestwem umowę określającą warunki jego wystąpienia, uwzględniającą ramy jego przyszłych stosunków z Unią. Na dzień podpisania niniejszego sprawozdania finansowego nie otrzymano formalnego powiadomienia o uruchomieniu art. 50.

OŚWIADCZENIE KSIĘGOWEGO DOŁĄCZONE DO SKONSOLIDOWANEGO SPRAWOZDANIA ROCZNEGO

Skonsolidowane sprawozdanie roczne Unii Europejskiej za 2015 r. sporządzono na podstawie informacji przedstawionych przez instytucje i organy na mocy art. 148 ust. 2 rozporządzenia finansowego mającego zastosowanie do budżetu ogólnego Unii Europejskiej. Niniejszym oświadczam, że sprawozdanie to zostało sporządzone zgodnie z tytułem IX tego rozporządzenia finansowego oraz z zasadami, regułami i metodami rachunkowości określonymi w informacji dodatkowej do sprawozdania finansowego.

Księgowi tych instytucji i organów przekazali mi wszystkie informacje niezbędne w celu sporządzenia sprawozdania prezentującego aktywa i zobowiązania Unii Europejskiej oraz wykonanie budżetu, jak również potwierdzili ich wiarygodność.

Niniejszym poświadczam, że w oparciu o wyżej wymienione informacje oraz kontrole, które uznałem za niezbędne przed podpisaniem sprawozdania finansowego Komisji Europejskiej, mam wystarczającą pewność, że sprawozdanie rzetelnie przedstawia, we wszystkich istotnych aspektach, sytuację finansową, wyniki operacji oraz przepływy pieniężne Unii Europejskiej.

SKONSOLIDOWANE SPRAWOZDANIE FINANSOWE ORAZ INFORMACJE DODATKOWE (1)

SPIS TREŚCI

BILANS

SPRAWOZDANIE Z FINANSOWYCH WYNIKÓW DZIAŁALNOŚCI

RACHUNEK PRZEPŁYWÓW PIENIĘŻNYCH

ZESTAWIENIE ZMIAN W AKTYWACH NETTO

INFORMACJA DODATKOWA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO

1.   ISTOTNE ZASADY RACHUNKOWOŚCI

1.1.   PODSTAWA PRAWNA I ZASADY RACHUNKOWOŚCI

Księgi rachunkowe UE prowadzi się zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) nr 966/2012 z dnia 25 października 2012 r. w sprawie zasad finansowych mających zastosowanie do budżetu ogólnego Unii oraz uchylającym rozporządzenie Rady (WE, Euratom) nr 1605/2002 (Dz.U. L 298 z 26.10.2012, s. 1), zwanym dalej „rozporządzeniem finansowym”, oraz zgodnie z rozporządzeniem delegowanym Komisji (UE) nr 1268/2012 z dnia 29 października 2012 r. (Dz.U. L 362 z 31.12.2012, s. 1) w sprawie zasad stosowania ww. rozporządzenia finansowego.

Zgodnie z art. 143 rozporządzenia finansowego UE sporządza swoje sprawozdanie finansowe w oparciu o system rachunkowości memoriałowej bazujący na międzynarodowych standardach rachunkowości dla sektora publicznego (IPSAS). Wspomniane zasady rachunkowości przyjęte przez księgowego Komisji muszą być stosowane przez wszystkie instytucje i organy UE objęte konsolidacją, co pozwala na wprowadzenie jednolitych zasad rachunkowości, wyceny oraz prezentacji sprawozdań w celu harmonizacji procesu sporządzania sprawozdań finansowych i konsolidacji. Konta prowadzone są w euro w układzie roku kalendarzowego.

1.2.   ZASADY RACHUNKOWOŚCI

Celem sprawozdania finansowego jest dostarczenie przydatnych dla szerokiego kręgu odbiorców informacji o sytuacji finansowej, wynikach i przepływach pieniężnych danego podmiotu. W przypadku UE, będącej podmiotem sektora publicznego, bardziej konkretnym celem jest dostarczenie informacji przydatnych w procesie decyzyjnym oraz wykazanie, że podmiot rozlicza się z powierzonych mu środków. Niniejszy dokument został sporządzony w oparciu o wyżej wymienione cele.

Ogólne założenia (lub zasady rachunkowości), których należy przestrzegać przy sporządzaniu sprawozdania finansowego, są określone w regule rachunkowości UE nr 1 „Sprawozdania finansowe”, są identyczne z zasadami opisanymi w Międzynarodowym standardzie rachunkowości dla sektora publicznego (IPSAS) nr 1 i obejmują: rzetelną prezentację, zasadę memoriału, założenie kontynuowania działalności, ciągłość prezentacji, agregowanie, kompensowanie i porównywalność informacji. Zgodnie z art. 144 rozporządzenia finansowego sprawozdania finansowe powinny charakteryzować się właściwością, rzetelnością, zrozumiałością i porównywalnością.

Sporządzenie sprawozdania finansowego zgodnie z wyżej wymienionymi regułami i zasadami wiąże się z koniecznością dokonania przez kierownictwo szacunków, które mają wpływ na kwoty wykazywane w niektórych pozycjach bilansu i sprawozdania z finansowych wyników działalności, a także związane z nimi informacje dotyczące instrumentów finansowych, oraz aktywów i zobowiązań warunkowych.

1.3.   KONSOLIDACJA

Zakres konsolidacji

Skonsolidowane sprawozdanie finansowe UE obejmuje wszystkie znaczące jednostki kontrolowane (tj. instytucje UE (w tym Komisję) i agencje UE), jednostki stowarzyszone i wspólne przedsięwzięcia. Pełna lista jednostek objętych konsolidacją znajduje się w informacji dodatkowej 9 do sprawozdania finansowego UE. Na chwilę obecną znajdują się na niej 52 jednostki kontrolowane, 7 wspólnych przedsięwzięć i 1 jednostka stowarzyszona. W stosunku do 2014 r. zakres konsolidacji nie zmienił się, z wyjątkiem uwzględnienia jednego nowego wspólnego przedsięwzięcia i usunięcia innego wspólnego przedsięwzięcia – zob. informacja dodatkowa 2.3.

Jednostki kontrolowane

Decyzja o objęciu jednostki konsolidacją opiera się na koncepcji kontroli. Jednostki kontrolowane to wszystkie jednostki, o których polityce finansowej i operacyjnej bezpośrednio lub pośrednio decyduje UE, aby móc czerpać korzyści z ich działalności. Wykonywanie tego typu uprawnień musi być możliwe na bieżąco. Jednostki kontrolowane są w pełni objęte konsolidacją. Konsolidacja rozpoczyna się od samego początku objęcia kontroli, a kończy się z momentem zakończenia sprawowania kontroli.

Najpowszechniejszymi wskaźnikami sprawowania kontroli w ramach UE są: utworzenie jednostki na mocy traktatów ustanawiających lub prawa wtórnego, finansowanie jednostki z budżetu ogólnego, posiadanie praw głosu w organach zarządzających, przeprowadzanie kontroli przez Trybunał i udzielanie absolutorium przez Parlament Europejski. Dla każdej jednostki dokonuje się oceny, aby móc zadecydować, czy co najmniej jedno z wyżej wymienionych kryteriów jest wystarczające do stwierdzenia faktu sprawowania kontroli.

Zgodnie z tym podejściem uznaje się, że instytucje (poza EBC) oraz agencje UE (poza agencjami wchodzącymi w skład dawnego drugiego filara) są pod wyłączną kontrolą UE, a zatem są objęte konsolidacją. Za jednostkę kontrolowaną uznaje się również Europejską Wspólnotę Węgla i Stali (EWWiS) w likwidacji.

Wszystkie istotne transakcje i salda pomiędzy jednostkami kontrolowanymi przez UE podlegają wyeliminowaniu, a niezrealizowane zyski i straty z takich transakcji nie są istotne, więc nie zostały wyeliminowane.

Wspólne przedsięwzięcia

Wspólne przedsięwzięcie jest wynikiem ustaleń umownych, na mocy których UE i jedna lub więcej stron („wspólnicy przedsięwzięcia”) podejmują działalność gospodarczą podlegającą wspólnej kontroli. Wspólna kontrola to określony w umowie podział bezpośredniej lub pośredniej kontroli nad działalnością z możliwością świadczeń. Udziały we wspólnych przedsięwzięciach wykazywane są zgodnie z metodą praw własności (zob. 1.5.4 poniżej).

Jednostki stowarzyszone

Jednostki stowarzyszone to jednostki, na które UE bezpośrednio lub pośrednio wywiera znaczący wpływ, lecz nie ma nad nimi kontroli. Przyjmuje się, że znaczący wpływ występuje wtedy, gdy UE posiada bezpośrednio lub pośrednio przynajmniej 20 % praw głosu. Udział w jednostkach stowarzyszonych wykazywany jest zgodnie z metodą praw własności (zob. 1.5.4 poniżej).

Jednostki nieobjęte konsolidacją, których środkami zarządza Komisja

Środkami wspólnego systemu ubezpieczenia chorobowego dla pracowników UE, Europejskiego Funduszu Rozwoju oraz funduszu gwarancyjnego dla uczestników zarządza w ich imieniu Komisja, jednak z uwagi na to, że jednostki te nie są kontrolowane przez UE, nie są one ujęte w jej skonsolidowanym sprawozdaniu finansowym.

1.4.   PODSTAWA SPORZĄDZENIA SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO

1.4.1.    Waluta i zasady przeliczania

Waluta funkcjonalna i sprawozdawcza

Sprawozdanie finansowe prezentowane jest w mln euro, przy czym euro jest walutą funkcjonalną i sprawozdawczą UE.

Transakcje i salda

Transakcje w walutach obcych przelicza się na euro według kursu obowiązującego w dniu transakcji. Dodatnie i ujemne różnice kursowe wynikające z rozliczenia transakcji w walutach obcych oraz z ponownego przeliczenia według kursów wymiany obowiązujących na koniec roku pieniężnych składników aktywów i zobowiązań denominowanych w walutach obcych ujmuje się w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności.

Inne metody przeliczania stosuje się w przypadku rzeczowych aktywów trwałych i wartości niematerialnych i prawnych, które zachowują wartość w euro według kursu na dzień zakupu.

Stan na koniec roku pieniężnych składników aktywów i zobowiązań denominowanych w walutach obcych przelicza się na euro według kursu obowiązującego na dzień 31 grudnia:

Kurs wymiany EUR

Zmiany wartości godziwej instrumentów finansowych rynku pieniężnego denominowanych w walucie obcej i zaklasyfikowanych jako dostępne do sprzedaży, które powiązane są z różnicami wynikającymi z przeliczenia walut, ujmuje się w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności. Różnice wynikające z przeliczenia dotyczące niepieniężnych składników aktywów i zobowiązań finansowych wycenianych według wartości godziwej przez wynik finansowy ujmowane są w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności. Różnice wynikające z przeliczenia dotyczące niepieniężnych instrumentów finansowych zaklasyfikowanych jako dostępne do sprzedaży wykazywane są w kapitale z aktualizacji wyceny.

1.4.2.    Wykorzystanie szacunków

Zgodnie z IPSAS i ogólnie przyjętymi zasadami rachunkowości kwoty wykazane w sprawozdaniu finansowym muszą opierać się na szacunkach i założeniach kierownictwa, których podstawą są możliwie jak najbardziej wiarygodne dostępne informacje. Istotne szacunki dotyczą m.in.: kwot na zobowiązania z tytułu świadczeń pracowniczych, rezerw, ryzyka finansowego związanego z zapasami i należnościami, naliczonych dochodów i biernych rozliczeń międzyokresowych kosztów, aktywów i zobowiązań warunkowych oraz stopnia utraty wartości w przypadku wartości niematerialnych i prawnych oraz rzeczowych aktywów trwałych, a także kwot ujawnionych w informacji dodatkowej dotyczącej instrumentów finansowych. Rzeczywiste wyniki mogą nie pokrywać się z tymi szacunkami. Zmiany w zakresie szacunków znajdują odzwierciedlenie w okresie, w którym stają się one wiadome.

1.5.   BILANS

1.5.1.    Wartości niematerialne i prawne

Zakupione licencje na oprogramowanie komputerowe wykazywane są według kosztu historycznego pomniejszonego o umorzenie i straty z tytułu trwałej utraty wartości. Te aktywa amortyzuje się metodą liniową przez szacowany okres ich użytkowania. Szacowany okres użytkowania tych aktywów odpowiada ich okresowi ekonomicznej użyteczności lub okresowi użyteczności określonemu w drodze umowy. Wartości niematerialne i prawne powstałe w wyniku procesów wewnętrznych są kapitalizowane, gdy spełnione są odpowiednie kryteria określone w zasadach rachunkowości UE, wyłącznie w odniesieniu do etapu wytworzenia danego składnika aktywów. Koszty, które można kapitalizować, obejmują wszystkie koszty, które da się bezpośrednio przyporządkować i które są niezbędne do opracowania, wytworzenia i przygotowania danego składnika aktywów, aby mógł on funkcjonować w sposób zgodny z zamierzeniami kierownictwa. Koszty powiązane z działalnością naukowo-badawczą, koszty prac rozwojowych oraz koszty utrzymania, których nie można kapitalizować, ujmuje się jako koszty okresu, w którym zostały poniesione.

1.5.2.    Rzeczowe aktywa trwałe

Wszystkie rzeczowe aktywa trwałe wykazywane są według kosztu historycznego pomniejszonego o umorzenie i straty z tytułu trwałej utraty wartości. Koszt obejmuje wydatki, które da się bezpośrednio przyporządkować do nabycia, budowy lub przekazania składnika aktywów.

Późniejsze koszty są uwzględniane w wartości bilansowej składnika aktywów lub ujmowane jako odrębny składnik aktywów, jedynie gdy jest prawdopodobne, że przyszłe korzyści ekonomiczne lub świadczenia związane z danym składnikiem aktywów wpłyną do UE oraz pod warunkiem że możliwa jest wiarygodna wycena kosztu tego składnika aktywów. Koszty związane z naprawą i utrzymaniem wykazywane są w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności w okresie obrachunkowym, w którym zostały poniesione.

Grunty i dzieła sztuki nie podlegają amortyzacji, jako że uznaje się, że mają one nieokreślony okres użytkowania. Środki trwałe w budowie nie podlegają amortyzacji, ponieważ aktywa te nie są jeszcze dostępne do użytku. Inne składniki aktywów amortyzowane są metodą liniową w celu alokacji ich kosztu pomniejszonego o ich wartość końcową przez szacunkowy okres ich użytkowania w następujący sposób:

Zyski i straty ze zbycia ustala się, porównując wpływy, pomniejszone o koszty sprzedaży, z wartością bilansową zbywanego składnika aktywów i ujmuje się je w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności.

Leasing

Leasing rzeczowych aktywów trwałych, w przypadku którego zasadniczo całe ryzyko oraz wszystkie korzyści związane z własnością przypadają na UE, uznaje się za leasing finansowy. Leasing finansowy kapitalizuje się w kwocie równej wartości godziwej przedmiotu leasingu, ustalonej na dzień rozpoczęcia leasingu, lub w kwocie równej wartości bieżącej minimalnych opłat leasingowych, jeżeli jest ona niższa od wartości godziwej. Część odsetkowa raty leasingu finansowego ujmowana jest jako koszt przez okres leasingu według stałej okresowej stopy procentowej w stosunku do nieuregulowanego salda zobowiązania. Zobowiązania z tytułu opłat leasingowych bez uwzględnienia kosztów finansowych ujmuje się w zobowiązaniach finansowych (długo- i krótkoterminowych). Odsetki od kosztów finansowych ujmuje się w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności przez okres leasingu, tak aby uzyskać stałą okresową stopę procentową w stosunku do nieuregulowanego salda zobowiązania w każdym z okresów. Aktywa posiadane na podstawie leasingu finansowego amortyzuje się przez okres użytkowania składnika aktywów lub przez okres leasingu, w zależności od tego, który z nich jest krótszy.

Leasing, w przypadku którego leasingodawca zachowuje znaczącą część ryzyka i korzyści związanych z własnością, jest leasingiem operacyjnym. Raty leasingu operacyjnego ujmuje się metodą liniową jako koszt w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności przez okres leasingu.

1.5.3.    Utrata wartości aktywów niefinansowych

Aktywa o nieokreślonym okresie użytkowania nie podlegają amortyzacji ani umorzeniu i są corocznie kontrolowane pod kątem utraty wartości. Składniki aktywów podlegające amortyzacji i umorzeniu są analizowane pod kątem utraty wartości, gdy zdarzenia lub zmiana okoliczności wskazują, że wartość bilansowa może być niemożliwa do odzyskania. Stratę z tytułu trwałej utraty wartości ujmuje się w kwocie, o którą wartość bilansowa składnika aktywów przewyższa jego wartość odzyskiwalną. Wartość odzyskiwalna to wartość godziwa składnika aktywów pomniejszona o koszty sprzedaży lub wartość użytkowa, w zależności od tego, która z tych wartości jest wyższa.

Wartości końcowe i okresy użytkowania wartości niematerialnych i prawnych oraz rzeczowych aktywów trwałych poddawane są przeglądowi i w razie konieczności korygowane, co najmniej raz do roku. Wartość bilansowa składnika aktywów jest natychmiast odpisywana do jego wartości odzyskiwalnej, jeżeli wartość bilansowa składnika aktywów jest wyższa niż jego szacunkowa wartość odzyskiwalna. Jeżeli przyczyny utraty wartości ujętej w poprzednich latach nie mają już zastosowania, odpisy aktualizujące z tytułu utraty wartości są odpowiednio cofane.

1.5.4.    Inwestycje rozliczane zgodnie z metodą praw własności

Udziały w jednostkach stowarzyszonych i wspólnych przedsięwzięciach

Udziały w jednostkach stowarzyszonych i wspólnych przedsięwzięciach wykazywane są zgodnie z metodą praw własności i są początkowo ujmowane według kosztu. Udział UE w wynikach jednostek stowarzyszonych i wspólnych przedsięwzięć jest ujmowany w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności, a jej udział w zmianach stanu kapitałów rezerwowych jest ujmowany w kapitałach rezerwowych. Wartość księgowa jednostki stowarzyszonej i wspólnego przedsięwzięcia w sprawozdaniu finansowym na dzień bilansowy jest równa kosztowi początkowemu wraz ze wszystkimi zmianami (dalsze wkłady, udział w wynikach ekonomicznych i zmianach stanu kapitału rezerwowego, utraty wartości oraz dywidendy). Otrzymane wypłaty od jednostek stowarzyszonych lub wspólnych przedsięwzięć obniżają wartość bilansową danego składnika aktywów.

Jeżeli udział UE w deficycie wspólnego przedsięwzięcia jest równy jej udziałowi w tym wspólnym przedsięwzięciu lub go przekracza, UE przestaje ujmować swój udział w przyszłych stratach („nieujęte straty”). Nieujęty udział w stratach uzyskuje się w drodze technicznej operacji rachunkowej wymaganej przy stosowaniu metody praw własności. Takie nieujęte straty nie stanowią strat dla UE i wynikają z faktu, że tradycyjnie wydatki ujmowane są przed podwyższeniem kapitału w drodze wniesienia wkładu niepieniężnego przez wspólników przedsięwzięcia innych niż UE.

Niezrealizowane zyski i straty z transakcji pomiędzy UE a jej jednostkami stowarzyszonymi lub wspólnymi przedsięwzięciami nie są znaczące, w związku z czym nie zostały wyeliminowane. Zasady rachunkowości stosowane przez jednostki stowarzyszone lub wspólne przedsięwzięcia mogą różnić się od zasad przyjętych przez UE dla podobnych transakcji i zdarzeń w podobnych okolicznościach.

Jeżeli występują oznaki utraty wartości, w razie konieczności dokonuje się odpisu do niższej wartości odzyskiwalnej. Wartość odzyskiwalną określa się zgodnie z zasadami opisanymi w informacji dodatkowej 1.5.3. Jeżeli przyczyny utraty wartości przestają mieć zastosowanie w późniejszym terminie, dokonuje się cofnięcia odpisu aktualizującego z tytułu utraty wartości do wartości bilansowej, jaka zostałaby określona, gdyby nie dokonano żadnego odpisu aktualizującego z tytułu utraty wartości.

W przypadku gdy UE posiada przynajmniej 20 % funduszu kapitału inwestycyjnego, nie dąży do wywierania znaczącego wpływu. Takie fundusze traktuje się zatem jako instrumenty finansowe i klasyfikuje jako aktywa finansowe dostępne do sprzedaży.

1.5.5.    Aktywa finansowe

Klasyfikacja

UE dzieli swoje aktywa finansowe na następujące kategorie: aktywa finansowe wyceniane według wartości godziwej przez wynik finansowy; udzielone pożyczki i należności; inwestycje utrzymywane do terminu zapadalności; oraz aktywa finansowe dostępne do sprzedaży. Klasyfikacja instrumentów finansowych ustalana jest w momencie początkowego ujęcia i podlega ponownej wycenie na każdy dzień bilansowy.

(i)   Aktywa finansowe wyceniane według wartości godziwej przez wynik finansowy

Składnik aktywów zalicza się do tej kategorii, jeżeli został nabyty zasadniczo w celu sprzedaży w perspektywie krótkoterminowej lub jeżeli został do tej kategorii zaklasyfikowany przez UE. W kategorii tej ujmuje się również instrumenty pochodne. Należące do tej kategorii aktywa uznaje się za aktywa obrotowe, jeżeli ich zbycie przewidziane jest w ciągu 12 miesięcy od dnia bilansowego. W ciągu ostatniego roku budżetowego UE nie utrzymywała żadnych aktywów finansowych zaliczających się do tej kategorii.

(ii)   Udzielone pożyczki i należności

Udzielone pożyczki i należności to aktywa finansowe niebędące instrumentami pochodnymi, ze stałymi lub ustalonymi płatnościami, nienotowane na aktywnym rynku. Powstają one, gdy UE przekazuje środki pieniężne, towary lub usługi bezpośrednio dłużnikowi i nie ma zamiaru wprowadzać należności do obrotu lub w przypadku, gdy UE wstępuje w prawa pierwotnego kredytodawcy po dokonaniu przez UE płatności w ramach umowy gwarancji. Płatności należne w terminie do 12 miesięcy od dnia bilansowego uznaje się za aktywa obrotowe. Płatności należne w terminie przekraczającym 12 miesięcy od dnia bilansowego uznaje się za aktywa trwałe. Pożyczki i należności obejmują depozyty terminowe o pierwotnym terminie zapadalności powyżej trzech miesięcy.

(iii)   Inwestycje utrzymywane do terminu zapadalności

Inwestycje utrzymywane do terminu zapadalności to aktywa finansowe niebędące instrumentami pochodnymi, ze stałymi lub ustalonymi płatnościami i stałymi terminami zapadalności, które UE ma zamiar i może utrzymywać do terminu zapadalności. W ciągu ostatniego roku budżetowego UE nie utrzymywała żadnych inwestycji zaliczających się do tej kategorii.

(iv)   Aktywa finansowe dostępne do sprzedaży

Aktywa finansowe dostępne do sprzedaży to aktywa niebędące instrumentami pochodnymi, które zostały przypisane do niniejszej kategorii lub które nie zaliczają się do żadnej z pozostałych kategorii. Klasyfikuje się je jako aktywa obrotowe lub trwałe, w zależności od okresu, przez który UE planuje je posiadać i który zwykle odpowiada terminowi zapadalności. Inwestycje w jednostkach nieobjętych konsolidacją ani nieujmowanych metodą praw własności oraz inne inwestycje kapitałowe (np. operacje w oparciu o kapitał podwyższonego ryzyka) również klasyfikuje się jako aktywa finansowe dostępne do sprzedaży.

Początkowe ujęcie i wycena

Zakup i sprzedaż aktywów finansowych wycenianych według wartości godziwej przez wynik finansowy, utrzymywanych do terminu zapadalności i dostępnych do sprzedaży (z wyjątkiem środków pieniężnych i ich ekwiwalentów), ujmuje się na dzień transakcji, czyli dzień, w którym UE zobowiązała się kupić lub sprzedać składnik aktywów. Pożyczki ujmuje się w dniu przekazania środków pieniężnych pożyczkobiorcom. Instrumenty finansowe ujmuje się początkowo według wartości godziwej. W przypadku wszystkich aktywów finansowych niewycenianych według wartości godziwej przez wynik finansowy koszty transakcji dodaje się do wartości godziwej przy początkowym ujęciu. Aktywa finansowe wyceniane według wartości godziwej przez wynik finansowy ujmuje się początkowo w wartości godziwej, a koszty transakcji ujmuje się jako koszty w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności.

W początkowym ujęciu wartość godziwa składnika aktywów finansowych odpowiada zwykle cenie transakcji (tj. wartości godziwej otrzymanej zapłaty). Jednakże wartość godziwą udzielonej pożyczki długoterminowej, która jest nieoprocentowana lub oprocentowana poniżej rynkowych stóp procentowych, ustala się jako wartość bieżącą wszystkich przyszłych wpływów środków pieniężnych dyskontowanych w oparciu o obowiązującą rynkową stopę procentową dla podobnego instrumentu o podobnym ratingu.

Pożyczki udzielone wycenia się w ich kwocie nominalnej, którą uznaje się za wartość godziwą pożyczki. Istnieją ku temu następujące powody:

Instrumenty finansowe usuwa się z ksiąg w przypadku wygaśnięcia praw do otrzymywania przepływów pieniężnych z inwestycji oraz w przypadku, gdy UE przeniosła zasadniczo całe ryzyko i wszystkie korzyści związane z prawem własności na inny podmiot.

Późniejsza wycena

Wartość godziwą inwestycji notowanych na aktywnych rynkach ustala się w oparciu o bieżące oferowane ceny zakupu. W przypadku składników aktywów finansowych, dla których nie ma aktywnego rynku (i w przypadku nienotowanych papierów wartościowych), UE określa wartość godziwą w oparciu o metody wyceny. Obejmują one wykorzystanie niedawnych transakcji na warunkach rynkowych, odniesienie do innych analogicznych instrumentów, analizę zdyskontowanych przepływów pieniężnych, modele wyceny opcji oraz inne metody wyceny powszechnie stosowane przez uczestników rynku.

W przypadku gdy nie można w wiarygodny sposób wycenić wartości godziwej inwestycji w instrumenty kapitałowe, które nie są notowane na aktywnym rynku, inwestycje te wycenia się po koszcie pomniejszonym o straty z tytułu trwałej utraty wartości.

Utrata wartości aktywów finansowych

Na każdy dzień bilansowy UE ocenia, czy istnieją obiektywne dowody utraty wartości danego składnika aktywów finansowych. Utrata wartości danego składnika aktywów finansowych następuje tylko i wyłącznie wtedy, gdy istnieją obiektywne dowody trwałej utraty wartości w związku z jednym lub większą liczbą zdarzeń, które miały miejsce po początkowym ujęciu składnika aktywów, oraz gdy zdarzenie (lub zdarzenia) powodujące stratę ma (mają) wpływ na szacunkowe przyszłe przepływy pieniężne związane z danym składnikiem aktywów finansowych, który to wpływ można w wiarygodny sposób oszacować. Dokonywany jest wówczas odpis aktualizujący z tytułu utraty wartości.

(a)   Aktywa wykazywane po zamortyzowanym koszcie

Jeżeli istnieją obiektywne dowody straty z tytułu trwałej utraty wartości udzielonych pożyczek i należności lub inwestycji utrzymywanych do terminu zapadalności wykazywanych po zamortyzowanym koszcie, kwotę straty wycenia się jako różnicę między wartością bilansową składnika aktywów a wartością bieżącą szacunkowych przyszłych przepływów pieniężnych (z wyłączeniem przyszłych strat kredytowych, które nie zostały poniesione), dyskontowaną według pierwotnej efektywnej stopy procentowej dla składnika aktywów finansowych. Wartość bilansowa składnika aktywów jest zmniejszana, a kwota straty ujmowana jest w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności. Jeżeli pożyczka lub inwestycja utrzymywana do terminu zapadalności ma zmienne oprocentowanie, w celu wyceny straty z tytułu trwałej utraty wartości przyjmuje się stopę dyskontową odpowiadającą bieżącej efektywnej stopie procentowej określonej w umowie. Wartość bieżącą szacunkowych przyszłych przepływów pieniężnych z tytułu zabezpieczonego składnika aktywów finansowych oblicza się na podstawie przepływów pieniężnych, które mogą wynikać z zajęcia, pomniejszonych o koszty uzyskania i sprzedaży zabezpieczenia, bez względu na prawdopodobieństwo zajęcia. Jeżeli w kolejnym okresie kwota straty z tytułu trwałej utraty wartości ulegnie zmniejszeniu oraz jeżeli zmniejszenie to można w obiektywny sposób powiązać ze zdarzeniem mającym miejsce po ujęciu utraty wartości, dokonuje się cofnięcia uprzednio ujętego odpisu aktualizującego z tytułu utraty wartości w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności.

(b)   Aktywa wykazywane w wartości godziwej

W przypadku inwestycji kapitałowych zaklasyfikowanych jako aktywa finansowe dostępne do sprzedaży, podczas ustalania, czy nie nastąpiła utrata wartości papierów wartościowych, należy wziąć pod uwagę istotny lub trwały (trwający przez dłuższy okres) spadek wartości godziwej papierów wartościowych poniżej ich kosztu. Jeżeli istnieją tego rodzaju dowody dla aktywów finansowych dostępnych do sprzedaży, łączną kwotę straty – ustaloną jako różnica między kosztem nabycia a bieżącą wartością godziwą, pomniejszoną o wszelkie odpisy aktualizujące z tytułu utraty wartości tego składnika aktywów finansowych ujęte uprzednio w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności – usuwa się z kapitałów rezerwowych i ujmuje w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności. Odpisy aktualizujące z tytułu utraty wartości instrumentów kapitałowych ujęte w odpowiednim sprawozdaniu z finansowych wyników działalności nie mogą być cofnięte w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności. Jeżeli w kolejnym okresie wartość godziwa instrumentu dłużnego zaklasyfikowanego jako składnik aktywów finansowych dostępnych do sprzedaży wzrośnie i jeżeli wzrost ten w obiektywny sposób można powiązać ze zdarzeniem mającym miejsce po ujęciu odpisu aktualizującego z tytułu utraty wartości, dokonuje się cofnięcia odpisu aktualizującego z tytułu utraty wartości w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności.

Inwestycje w fundusze venture capital

Inwestycje w fundusze venture capital klasyfikuje się jako aktywa finansowe dostępne do sprzedaży i w związku z tym wykazuje się je w wartości godziwej, a zyski i straty wynikające ze zmian wartości godziwej (wraz z różnicami wynikającymi z przeliczenia walut) ujmuje się w kapitale z aktualizacji wyceny. Jako że inwestycjom w fundusze venture capital nie można przypisać wartości wynikającej z notowania na aktywnym rynku, wycenia się je w rozbiciu na poszczególne pozycje po koszcie lub według przypisanej wartości aktywów netto (biorąc za podstawę wyceny niższą z obydwu wartości). Niezrealizowane zyski z wyceny według wartości godziwej ujmuje się w kapitałach rezerwowych, a niezrealizowane straty ocenia się pod kątem utraty wartości w celu ustalenia, czy należy je ująć jako odpis aktualizujący z tytułu utraty wartości w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności czy jako zmiany w kapitale z aktualizacji wyceny.

1.5.6.    Zapasy

Zapasy wycenia się według kosztu lub według wartości netto możliwej do uzyskania, w zależności od tego, która z tych kwot jest niższa. Koszt ustala się z zastosowaniem metody FIFO („pierwsze weszło, pierwsze wyszło”). Koszt wyrobów gotowych i produkcji w toku obejmuje koszty surowców, robocizny bezpośredniej, inne koszty, które da się bezpośrednio przyporządkować, oraz powiązane pośrednie koszty produkcji (przy normalnej zdolności produkcyjnej). Możliwa do uzyskania wartość netto stanowi szacunkową cenę sprzedaży w toku zwykłej działalności gospodarczej pomniejszoną o koszty realizacji i koszty sprzedaży. Zapasy utrzymywane w celu dystrybucji nieodpłatnej lub za stawkę nominalną wycenia się według kosztu lub aktualnego kosztu odtworzenia, w zależności od tego, która z tych wartości jest niższa. Aktualny koszt odtworzenia stanowi koszt, który UE musiałaby ponieść, aby nabyć składnik aktywów na dzień sprawozdawczy.

1.5.7.    Kwoty płatności zaliczkowych

Zaliczkowanie jest formą płatności z wyprzedzeniem na rzecz beneficjenta, mającą na celu zapewnienie finansowania z góry. Może być ono rozbite na szereg płatności dokonywanych w okresie wskazanym w danej umowie, decyzji, danym porozumieniu lub akcie podstawowym. Płatność lub zaliczka musi zostać wykorzystana na cele, na które była przeznaczona, w okresie wskazanym w umowie albo podlega zwrotowi. Beneficjent, który nie poniesie kosztów kwalifikowalnych, zobowiązany jest do zwrotu UE przyznanej zaliczki. Kwota płatności zaliczkowych może zostać pomniejszona (całkowicie lub częściowo) o zatwierdzone koszty kwalifikowalne (które ujmuje się jako koszty).

W kolejne dni bilansowe zaliczkowanie jest wyceniane w kwocie początkowo ujętej w bilansie pomniejszonej o wydatki kwalifikowane (w tym w stosownych przypadkach kwoty szacunkowe) poniesione w danym okresie.

Odsetki od płatności zaliczkowych ujmuje się w chwili ich uzyskania zgodnie z przepisami odnośnej umowy. Szacunek przychodów z tytułu naliczonych odsetek dokonywany jest na koniec roku w oparciu o najbardziej wiarygodne dane, a następnie uwzględniany jest w bilansie.

Pozostałe zaliczki dla państw członkowskich, wynikające ze zwracania przez UE kwot wypłaconych przez państwo członkowskie jako zaliczki na rzecz beneficjentów (w tym „instrumenty finansowe objęte zarządzaniem dzielonym”), uwzględnia się jako aktywa i ujmuje w pozycji „Zaliczkowanie”. Następnie pozostałe zaliczki dla państw członkowskich wycenia się w kwocie początkowo ujętej w bilansie pomniejszonej o najlepsze możliwe oszacowanie wydatków kwalifikowanych poniesionych przez beneficjentów końcowych, obliczone na podstawie rozsądnych i mających poparcie faktograficzne założeń.

Wkłady UE do funduszy powierniczych Europejskiego Funduszu Rozwoju lub innych jednostek nieobjętych konsolidacją również klasyfikuje się jako zaliczkowanie, gdyż ich celem jest umożliwienie funduszowi powierniczemu finansowania działań określonych w celach danego funduszu. Wkłady UE do funduszy powierniczych wycenia się w kwocie początkowo ujętej w bilansie pomniejszonej o wydatki kwalifikowane, w tym w stosownych przypadkach kwoty szacunkowe, poniesione przez fundusz powierniczy w okresie sprawozdawczym i alokowane do wkładu UE zgodnie z umową dotyczącą danego projektu.

1.5.8.    Należności z tytułu transakcji wymiany i należności z tytułu transakcji innych niż transakcje wymiany

Ponieważ zgodnie w wymogami zasad rachunkowości UE konieczna jest odrębna prezentacja transakcji wymiany i transakcji innych niż transakcje wymiany, na potrzeby sporządzenia sprawozdania finansowego należności dzieli się na należności wynikające z transakcji wymiany oraz na należności wynikające z transakcji innych niż transakcje wymiany (kiedy UE otrzymuje wartości od innej jednostki, nie przekazując bezpośrednio w zamian wartości zbliżonej – na przykład należności od państw członkowskich związane z zasobami własnymi).

Należności z tytułu transakcji wymiany spełniają kryteria definicji instrumentów finansowych i w związku z tym klasyfikuje się je jako udzielone pożyczki i należności, i odpowiednio wycenia (zob. 1.5.5 powyżej). Ujawnienia w informacjach dodatkowych na temat instrumentów finansowych w odniesieniu do należności z tytułu transakcji wymiany obejmują naliczone dochody i czynne rozliczenia międzyokresowe kosztów z tytułu transakcji wymiany, ponieważ nie są one istotne.

Należności z tytułu transakcji innych niż transakcje wymiany wykazuje się w kwocie początkowej (skorygowanej o odsetki i kary) pomniejszonej o odpis aktualizujący z tytułu utraty wartości. Odpisu aktualizującego z tytułu utraty wartości należności z tytułu transakcji innych niż transakcje wymiany dokonuje się, gdy istnieją obiektywne dowody na to, że UE nie będzie w stanie pobrać wszystkich należnych kwot zgodnie z pierwotnymi warunkami należności z tytułu transakcji innych niż transakcje wymiany. Kwota odpisu aktualizującego stanowi różnicę między wartością bilansową składnika aktywów a jego wartością odzyskiwalną. Kwota odpisu ujmowana jest w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności. Na podstawie doświadczeń z ubiegłych lat dokonuje się również ogólnego odpisu aktualizującego wartość w odniesieniu do nierozliczonych nakazów odzyskania środków nieobjętych jeszcze żadnym określonym odpisem. W informacji dodatkowej 1.5.14 poniżej przedstawiono bardziej szczegółowe informacje dotyczące ujęcia naliczonych dochodów na koniec roku. Kwoty wykazane w bilansie i ujawnione jako należności z tytułu transakcji innych niż transakcje wymiany nie są instrumentami finansowymi, ponieważ w przeciwieństwie do nich nie wynikają z umowy, która powodowałaby powstanie zobowiązań finansowych lub instrumentów kapitałowych. Niemniej jednak, w informacjach dodatkowych do sprawozdania finansowego należności z tytułu transakcji innych niż transakcje wymiany ujawnia się w stosownych przypadkach razem z należnościami z tytułu transakcji wymiany.

1.5.9.    Środki pieniężne i ich ekwiwalenty

Środki pieniężne i ich ekwiwalenty to instrumenty finansowe, które klasyfikuje się jako aktywa finansowe dostępne do sprzedaży. Obejmują one środki pieniężne w kasie, depozyty bankowe płatne na żądanie lub w krótkim terminie i inne krótkoterminowe wysoce płynne inwestycje o pierwotnym terminie zapadalności do trzech miesięcy.

1.5.10.    Świadczenia emerytalno-rentowe oraz inne świadczenia pracownicze

Zobowiązania emerytalno-rentowe

Programy emerytalno-rentowe UE to programy określonych świadczeń. Pracownicy wnoszą z wynagrodzenia jedną trzecią spodziewanego kosztu tych świadczeń, jednak zobowiązanie nie jest finansowane kapitałowo. Zobowiązanie ujęte w bilansie w odniesieniu do programów emerytalnych określonych świadczeń to wartość bieżąca zobowiązań z tytułu określonych świadczeń na dzień bilansowy pomniejszona o wartość godziwą wszelkich aktywów programu. Zobowiązania z tytułu określonych świadczeń obliczają aktuariusze w oparciu o metodę prognozowanych uprawnień jednostkowych. Wartość bieżącą zobowiązania z tytułu określonych świadczeń określa się, dyskontując szacunkowe przyszłe wypływy środków pieniężnych w oparciu o stopy procentowe obligacji państwowych denominowanych w walucie, w której zostaną wypłacone świadczenia, i których termin zapadalności jest zbliżony do terminu realizacji powiązanych zobowiązań emerytalno-rentowych.

Zyski i straty aktuarialne wynikające z korekt założeń aktuarialnych i zmian założeń aktuarialnych ujmuje się bezzwłocznie w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności. Koszty przeszłego zatrudnienia ujmuje się bezzwłocznie w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności, chyba że zmiany w programie emerytalno-rentowym uzależnione są od pewnej długości okresu zatrudnienia pracowników (okres nabywania uprawnień). W takim przypadku koszty przeszłego zatrudnienia amortyzuje się metodą liniową przez okres nabywania uprawnień.

Świadczenia chorobowe po okresie zatrudnienia

UE zapewnia swoim pracownikom świadczenia opieki zdrowotnej poprzez zwrot kosztów leczenia. Stworzono odrębny fundusz na potrzeby bieżącego zarządzania tymi świadczeniami. Z systemu korzystają obecni pracownicy, emeryci i renciści, wdowy lub wdowcy oraz uprawnieni do ubezpieczenia członkowie ich rodzin. Świadczenia przyznane osobom nieaktywnym zawodowo (emerytom, rencistom, sierotom itp.) uznaje się za „świadczenia pracownicze po okresie zatrudnienia”. Z uwagi na charakter tych świadczeń niezbędne jest dokonanie obliczeń aktuarialnych. Zobowiązania ujęte w bilansie ustala się w podobny sposób jak zobowiązania emerytalne i rentowe (zob. powyżej).

1.5.11.    Rezerwy

Rezerwy ujmuje się, gdy UE związana jest prawnym lub zwyczajowo oczekiwanym zobowiązaniem wobec osób trzecich w wyniku przeszłych zdarzeń, gdy istnieje większe prawdopodobieństwo, że w celu realizacji zobowiązania konieczny będzie wypływ środków, niż że nie będzie to konieczne, oraz gdy kwotę można wiarygodnie oszacować. Nie ujmuje się rezerw na przyszłe straty operacyjne. Kwotę rezerwy ustala się poprzez najlepsze możliwe oszacowanie spodziewanych wydatków, które będą konieczne w celu realizacji bieżącego zobowiązania na dzień sprawozdawczy. W przypadkach, w których rezerwa odnosi się do zbioru wielu pozycji, przy szacunkowym określaniu kwoty zobowiązania uwzględnia się wszystkie możliwe wyniki oraz odpowiadające im prawdopodobieństwa (metoda „oczekiwanej wartości”).

1.5.12.    Zobowiązania finansowe

Zobowiązania finansowe są klasyfikowane jako zobowiązania finansowe wyceniane według wartości godziwej przez wynik finansowy lub zobowiązania finansowe ujmowane po zamortyzowanym koszcie. Zaciągnięte pożyczki obejmują pożyczki od instytucji kredytowych i zobowiązania potwierdzone certyfikatami. Zaciągnięte pożyczki ujmuje się początkowo w wartości godziwej, czyli w wysokości wpływów z tytułu uzyskania pożyczki (wartości godziwej otrzymanej zapłaty) po odliczeniu poniesionych kosztów transakcji, a następnie wykazuje się je po zamortyzowanym koszcie w oparciu o metodę efektywnej stopy procentowej; wszelkie różnice pomiędzy wpływami (po odliczeniu kosztów transakcji) a wartością wykupu ujmuje się w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności w okresie pożyczkowym w oparciu o metodę efektywnej stopy procentowej.

Zobowiązania finansowe klasyfikuje się jako zobowiązania długoterminowe, z wyjątkiem składników, których termin wymagalności przypada w terminie krótszym niż 12 miesięcy od dnia bilansowego. W przypadku pożyczek udzielonych z pożyczonych środków metody efektywnej stopy procentowej nie można stosować do udzielonych i zaciągniętych pożyczek ze względu na zasadę istotności. Poniesione przez UE koszty transakcji, którymi następnie obciąża się beneficjenta pożyczki, są bezpośrednio ujmowane w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności.

Zobowiązania finansowe zaklasyfikowane jako wyceniane według wartości godziwej przez wynik finansowy obejmują instrumenty pochodne, o ile ich wartość godziwa jest ujemna. Są księgowane w taki sam sposób jak aktywa finansowe wyceniane według wartości godziwej przez wynik finansowy; zob. informacja dodatkowa 1.5.5. W ciągu ostatniego roku budżetowego UE nie utrzymywała żadnych zobowiązań finansowych zaliczających się do tej kategorii.

1.5.13.    Zobowiązania

Znacząca kwota zobowiązań UE nie jest związana z transakcjami wymiany, takimi jak zakup towarów lub usług, tylko stanowi niezapłacone kwoty roszczeń z tytułu zestawień poniesionych wydatków od beneficjentów dotacji lub innych form finansowania przez UE (transakcje inne niż transakcje wymiany). Są one ujmowane jako zobowiązania w kwocie roszczenia w momencie otrzymania zestawienia poniesionych wydatków. Po weryfikacji i zatwierdzeniu kosztów kwalifikowalnych zobowiązania wycenia się w wysokości zatwierdzonej i kwalifikowalnej kwoty.

Zobowiązania z tytułu zakupu towarów i usług ujmowane są w momencie otrzymania faktury w wysokości pierwotnej kwoty, a powiązane koszty ujmowane są w momencie realizacji i akceptacji dostaw i usług przez UE.

Fundusze powiernicze UE są tworzone i zarządzane przez Komisję, uznawane za część działań operacyjnych Komisji i uwzględniane w zapisach księgowych Komisji. W związku z tym wkłady do funduszy powierniczych UE od innych darczyńców spełniają warunki przychodów z transakcji innych niż transakcje wymiany i do momentu poniesienia kosztów przez fundusz powierniczy są ujmowane jako zobowiązania. Fundusz powierniczy musi finansować określone projekty i w momencie likwidacji zwrócić pozostałe środki. Na dzień bilansowy pozostającą kwotę zobowiązań związanych z wkładami wycenia się w kwocie otrzymanych wkładów pomniejszonej o koszty poniesione przez fundusz powierniczy, w tym w stosownych przypadkach kwoty szacunkowe, oraz alokuje do wkładów innych darczyńców zgodnie z umową dotyczącą danego projektu.

1.5.14.    Rozliczenia międzyokresowe kosztów i przychodów

Transakcje i zdarzenia ujmuje się w sprawozdaniu finansowym w okresie, do którego się odnoszą. Na koniec roku, w przypadku gdy faktura nie została jeszcze wystawiona, a usługa lub dostawa została zrealizowana przez UE, lub w przypadku istnienia porozumienia umownego (np. poprzez odniesienie do traktatu), w sprawozdaniu finansowym ujmuje się naliczone przychody. Ponadto na koniec roku, w przypadku gdy faktura została wystawiona, ale usługi lub dostawy nie zostały jeszcze zrealizowane, przychody uznaje się za przychody przyszłych okresów i ujmuje w kolejnym okresie obrachunkowym.

Również koszty ujmuje się w okresie, do którego się odnoszą. Na koniec okresu obrachunkowego bierne rozliczenia międzyokresowe kosztów są ujmowane w oparciu o szacowaną kwotę zobowiązań do przeniesienia przypadających na dany okres. Obliczenia biernych rozliczeń międzyokresowych kosztów dokonuje się zgodnie z wydanymi przez Komisję szczegółowymi wytycznymi operacyjnymi i praktycznymi, które mają zapewnić wierne odzwierciedlenie w sprawozdaniu finansowym zjawisk ekonomicznych i innych zjawisk, które ma ono przedstawiać.

1.6.   SPRAWOZDANIE Z FINANSOWYCH WYNIKÓW DZIAŁALNOŚCI

1.6.1.    Dochody

PRZYCHODY Z TRANSAKCJI INNYCH NIŻ TRANSAKCJE WYMIANY

Zdecydowana większość przychodów UE dotyczy transakcji innych niż transakcje wymiany:

Zasoby własne oparte na DNB oraz zasoby własne oparte na VAT

Przychody ujmuje się za okres, za który Komisja wysyła do państw członkowskich wezwanie do zapłaty należnych składek. Wykazywane są w wysokości „kwoty, do której wniesienia wezwano”. Ponieważ zasoby oparte na VAT i DNB bazują na szacunkach za dany rok budżetowy, można wprowadzać w nich zmiany do czasu podania ostatecznych danych przez państwa członkowskie. Wpływ zmian w zakresie wartości szacunkowych uwzględnia się przy ustalaniu nadwyżki lub deficytu netto za okres, w którym nastąpiła zmiana.

Tradycyjne zasoby własne

Należności z tytułu transakcji innych niż transakcje wymiany i powiązane przychody ujmuje się w chwili otrzymania właściwego miesięcznego wyciągu z konta „A” (obejmującego pobrane cła oraz kwoty należne, które są zabezpieczone i nie są kwestionowane) od państw członkowskich. Na dzień sprawozdawczy dochody pobrane przez państwa członkowskie za dany okres, lecz niewypłacone jeszcze Komisji, szacuje się i ujmuje jako naliczone dochody. Kwartalne wyciągi z konta „B” (obejmującego cła niepobrane i niezabezpieczone, jak również kwoty zabezpieczone zakwestionowane przez dłużnika) otrzymane od państw członkowskich ujmuje się jako przychody pomniejszone o koszty poboru, do których zatrzymania uprawnione są państwa członkowskie. Ponadto ujmuje się zmniejszenie wartości w wysokości szacunkowych środków, które mogą nie zostać odzyskane.

Grzywny

Przychód z tytułu grzywien ujmuje się po podjęciu przez UE decyzji o nałożeniu grzywny i oficjalnym powiadomieniu o takiej decyzji jej adresata. W razie wątpliwości co do wypłacalności przedsiębiorstwa ujmuje się zmniejszenie wartości należnej kwoty. Po podjęciu decyzji o nałożeniu grzywny, od daty powiadomienia dłużnicy mają dwa miesiące na:

Jednak nawet w wypadku złożenia skargi grzywna musi zostać zapłacona we wskazanym terminie trzech miesięcy, ponieważ skarga nie ma skutku zawieszającego (art. 278 Traktatu UE); w pewnych okolicznościach i za zgodą księgowego Komisji dłużnik może natomiast przedłożyć gwarancję bankową na odnośną kwotę.

Jeżeli przedsiębiorstwo zaskarży decyzję i dokona tymczasowej zapłaty grzywny, kwotę ujmuje się jako zobowiązanie warunkowe. Jednak ponieważ skarga na decyzję UE nie ma skutku zawieszającego, otrzymane środki pieniężne wykorzystywane są w celu rozliczenia należności. Jeśli zamiast płatności otrzymana zostanie gwarancja, grzywna pozostaje należnością. Jeśli wydaje się prawdopodobne, że Sąd może nie wydać wyroku korzystnego dla UE, wówczas konieczne jest ujęcie rezerwy na pokrycie związanego z tym ryzyka. W przypadku gdy przedłożona została gwarancja, należy dokonać odpowiedniego odpisu aktualizującego wartość nieuregulowanej należności. Uzyskane przez Komisję skumulowane odsetki z rachunków bankowych, na których zdeponowane były płatności, ujmuje się jako przychody i odpowiednio zwiększa wszelkie zobowiązania warunkowe.

Od 2010 r. Komisja zarządza wszystkimi tymczasowo zainkasowanymi grzywnami za pomocą specjalnie w tym celu utworzonego funduszu (BUFI), inwestując dostępne środki w instrumenty finansowe zaklasyfikowane jako aktywa finansowe dostępne do sprzedaży.

PRZYCHODY Z TRANSAKCJI WYMIANY

Przychody ze sprzedaży towarów i usług ujmuje się, gdy znaczące ryzyko oraz korzyści wynikające z własności towarów zostają przeniesione na kupującego. Przychody związane ze świadczeniem usług ujmuje się poprzez odniesienie do etapu realizacji transakcji na dzień sprawozdawczy.

Przychody i koszty odsetkowe

Przychody i koszty odsetkowe ujmuje się w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności w oparciu o metodę efektywnej stopy procentowej. Jest to metoda obliczenia zamortyzowanego kosztu składnika aktywów lub zobowiązań finansowych oraz alokacji przychodów lub kosztów odsetkowych przez dany okres. Obliczając efektywną stopę procentową, UE szacuje przepływy pieniężne przy uwzględnieniu wszystkich warunków umownych dotyczących danego instrumentu finansowego (na przykład opcji wcześniejszej spłaty), lecz nie bierze pod uwagę przyszłych strat kredytowych. W obliczeniach uwzględniane są wszystkie wynagrodzenia i opłaty zapłacone lub uzyskane przez strony umowy, które stanowią integralną część efektywnej stopy procentowej, koszty transakcji oraz wszelkie inne premie lub dyskonta.

Po dokonaniu odpisu aktualizującego wartość składnika aktywów finansowych lub grupy podobnych aktywów finansowych wskutek straty z tytułu trwałej utraty wartości, przychody odsetkowe ujmuje się w oparciu o stopę procentową, za pomocą której dyskontuje się przyszłe przepływy pieniężne w celu ustalenia wysokości odpisu aktualizującego z tytułu utraty wartości.

Przychody z tytułu dywidend

Przychody z tytułu dywidend ujmuje się z chwilą powstania uprawnienia do otrzymania płatności.

1.6.2.    Koszty

Koszty z tytułu transakcji innych niż transakcje wymiany stanowią większość kosztów UE. Odnoszą się one do transferów na rzecz beneficjentów i dzielą się na trzy kategorie: wierzytelności, transfery na mocy umów oraz dotacje, wkłady i darowizny uznaniowe.

Transfery ujmuje się jako koszty w okresie, w którym miały miejsce zdarzenia leżące u ich podstaw, pod warunkiem że przepisy (rozporządzenie finansowe, regulamin pracowniczy lub inne przepisy) dopuszczają tego rodzaju transfer lub została podpisana umowa dopuszczająca transfer, beneficjent spełnia wszelkie kryteria kwalifikowalności oraz możliwe jest wiarygodne oszacowanie kwoty.

Otrzymany wniosek o płatność lub zestawienie poniesionych wydatków spełniające kryteria ujmowania wykazywane są jako koszt w wysokości kwalifikowalnej kwoty. Na koniec roku poniesione koszty kwalifikowalne należne beneficjentom, lecz jeszcze przez nich nie zgłoszone, szacuje się i ujmuje jako bierne rozliczenia międzyokresowe kosztów.

Koszty z tytułu transakcji wymiany wynikające z zakupu towarów i usług ujmuje się z chwilą realizacji i akceptacji dostaw przez UE. Wycenia się je po kwocie początkowej określonej na fakturze. Ponadto na dzień bilansowy koszty związane z usługami dostarczonymi w okresie, za który jeszcze nie otrzymano lub nie zaakceptowano faktury, szacuje się i ujmuje w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności.

1.7.   AKTYWA I ZOBOWIĄZANIA WARUNKOWE

1.7.1.    Aktywa warunkowe

Składnik aktywów warunkowych to składnik aktywów, który może powstać na skutek przeszłych zdarzeń i którego istnienie zostanie potwierdzone dopiero poprzez wystąpienie lub niewystąpienie niepewnego przyszłego zdarzenia lub kilku takich zdarzeń, które nie są w pełni zależne od UE. Informacje o aktywach warunkowych ujawnia się, jeśli wpływ korzyści ekonomicznych lub innych świadczeń jest prawdopodobny.

1.7.2.    Zobowiązania warunkowe

Zobowiązanie warunkowe to zobowiązanie, które może powstać na skutek przeszłych zdarzeń i którego istnienie zostanie potwierdzone dopiero poprzez wystąpienie lub niewystąpienie niepewnego przyszłego zdarzenia lub kilku takich zdarzeń, które nie są w pełni zależne od UE; lub obecne zobowiązanie, które powstaje na skutek przeszłych zdarzeń, ale nie jest ujmowane w sprawozdaniu, ponieważ nie jest prawdopodobne, aby w celu wykonania zobowiązania konieczny był wypływ środków reprezentujących korzyści ekonomiczne lub świadczenia lub, w rzadkich przypadkach, gdy kwoty zobowiązania nie można wycenić wystarczająco wiarygodnie.

2.   INFORMACJE DODATKOWE DO BILANSU

AKTYWA

2.1.   WARTOŚCI NIEMATERIALNE I PRAWNE

Powyższe kwoty odnoszą się przede wszystkim do oprogramowania komputerowego.

2.2.   RZECZOWE AKTYWA TRWAŁE

Wzrost stanu rzeczowych aktywów trwałych wynika głównie z dalszego wzrostu aktywów związanych z programami kosmicznymi Galileo i Copernicus, które powstają przy pomocy Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA).

W przypadku Galileo, europejskiego systemu nawigacji satelitarnej, wartość aktywów w budowie na dzień 31 grudnia 2015 r. wynosiła ogółem 2 110 mln EUR (w 2014 r.: 1 478 mln EUR). W tym okresie do kosztów zaliczono koszty prac rozwojowych w kwocie 17 mln EUR (w 2014 r.: 17 mln EUR), których nie można skapitalizować. Po ukończeniu system będzie składać się z 30 satelitów i sieci stacji naziemnych. Na dzień bilansowy wystrzelono 12 satelitów Galileo.

W przypadku programu Copernicus, programu obserwacji i monitorowania Ziemi, związane z nim aktywa po przeniesieniu z ESA są ujmowane w bilansie UE od 2014 r. Na dzień bilansowy 1 188 mln EUR dotyczących satelitów Copernicus w budowie ujęto jako składnik aktywów w budowie (w 2014 r.: 1 228 mln EUR). Ponadto 498 mln EUR dotyczących satelitów Sentinel 1 A i 2 A na orbicie ujęto jako składnik rzeczowych aktywów trwałych, bez umorzenia (w 2014 r.: 283 mln EUR), po tym, jak w okresie sprawozdawczym satelita Sentinel 2 A został wystrzelony i zaczął działać. Satelity Sentinel 1 A i 2 A amortyzuje się przez przewidywany okres ich użytkowania wynoszący 7 lat.

Rzeczowe aktywa trwałe

2.3.   INWESTYCJE ROZLICZANE ZGODNIE Z METODĄ PRAW WŁASNOŚCI

Udziały we wspólnych przedsięwzięciach wykazywane są metodą praw własności.

2.3.1.    Udziały we wspólnych przedsięwzięciach

Następujące wartości bilansowe można przypisać Komisji w oparciu o procentowy udział w jednostkach stowarzyszonych:

Międzynarodowa Organizacja Energii Termojądrowej ITER (ITER)

Po przeglądzie dotyczącym ujmowania wspólnych przedsięwzięć ustalono, że organizacja ITER nie spełnia kryteriów ujmowania jako wspólne przedsięwzięcie. Od 2015 r. nie jest ujmowana jako wspólne przedsięwzięcie, a wkład UE na jej rzecz jest traktowany jako koszty. Jako że wartość bilansowa organizacji ITER na dzień 31 grudnia 2014 r. wynosiła zero, a wpływ zmian nie jest istotny, nie dokonywano korekty zeszłorocznych wyników.

Wspólne Przedsiębiorstwo Galileo (WPG)

WPG zostało postawione w stan likwidacji pod koniec 2006 r. i proces ten trwa nadal. W 2015 r. jednostka ta nie prowadziła działalności i była nadal w stanie likwidacji.

Wspólne przedsięwzięcie SESAR

Na dzień 31 grudnia 2015 r. udział posiadany przez Komisję w przedsięwzięciu SESAR wynosił 41,28 % (w 2014 r.: 43,53 %).

Wspólne inicjatywy technologiczne

Partnerstwa publiczno-prywatne (PPP) w postaci wspólnych inicjatyw technologicznych (WIT), które wprowadzono w życie poprzez wspólne przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 187 Traktatu, utworzono w celu realizacji założeń programu na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia w ramach w strategii lizbońskiej. Wspólne Przedsięwzięcie na rzecz Bioprzemysłu (BBI), „Czyste niebo”, Wspólne Przedsiębiorstwo na rzecz Realizacji Wspólnej Inicjatywy Technologicznej w zakresie Leków Innowacyjnych (IMI), Wspólne Przedsięwzięcie ECSEL (będące efektem połączenia poprzednich wspólnych przedsiębiorstw ARTEMIS i ENIAC) oraz Wspólne Przedsiębiorstwo na rzecz Technologii Ogniw Paliwowych i Technologii Wodorowych (FCH) są partnerstwami publiczno-prywatnymi utworzonymi jako wspólne inicjatywy technologiczne. Udziały posiadane na koniec roku: 57,81 % w BBI (w 2014 r.: n.d.); 63,59 % (w 2014 r.: 61,39 %) w „Czystym niebie”; 67,07 % (w 2014 r.: 80,47 %) w IMI; 96,29 % (w 2014 r.: 95,47 %) w ECSEL oraz 64,86 % (w 2014 r.: 70,85 %) w FCH.

2.3.2.    Udziały w jednostkach stowarzyszonych

Europejski Fundusz Inwestycyjny

Udział Komisji w Europejskim Funduszu Inwestycyjnym (EFI) jest traktowany jak udział w jednostce stowarzyszonej i wyceniany metodą praw własności. EFI jest instytucją finansową UE specjalizującą się w dostarczaniu kapitału wysokiego ryzyka oraz w gwarancjach na rzecz MŚP.

Następujące wartości bilansowe można przypisać Komisji w oparciu o procentowy udział w jednostkach stowarzyszonych:

Komisja wpłaciła 20 % kwoty swojego udziału, w związku z czym pozostałe saldo kapitału, którego nie wniesiono wobec braku wezwania, wynosi 909 mln EUR.

2.4.   AKTYWA FINANSOWE

2.4.1.    Aktywa finansowe dostępne do sprzedaży

Inwestycje BUFI

Tymczasowo zainkasowane grzywny związane ze sprawami z zakresu konkurencji Komisja alokuje do specjalnie utworzonego funduszu (BUFI) i inwestuje w instrumenty dłużne zaklasyfikowane jako aktywa finansowe dostępne do sprzedaży.

Fundusz Gwarancyjny dla działań zewnętrznych

Fundusz Gwarancyjny dla działań zewnętrznych ma zastosowanie do pożyczek gwarantowanych przez UE, w szczególności pożyczek udzielanych przez EBI poza UE oraz pożyczek udzielanych w ramach pomocy makrofinansowej (MFA), jak również pożyczek Euratomu udzielanych poza UE. Jest to instrument długoterminowy (część długoterminowa: 1 614 mln EUR) zarządzany przez EBI, z którego pokrywane są niespłacone zobowiązania wynikające z pożyczek objętych gwarancją UE. Środki funduszu pochodzą z wpłat z budżetu UE, wpływów z odsetek od zainwestowanych środków funduszu oraz kwot odzyskanych od zalegających ze spłatami dłużników, w odniesieniu do których fundusz musiał już uruchomić gwarancję. Wszelkie roczne nadwyżki są zwracane do budżetu UE jako dochód. UE ma obowiązek przewidzieć rezerwę gwarancyjną na pożyczki dla państw trzecich. Rezerwa ta jest przeznaczona na pokrycie potrzeb Funduszu Gwarancyjnego oraz, w razie potrzeby, uruchomionych gwarancji przekraczających kwotę dostępną w funduszu, tak aby tymi kwotami można było obciążyć budżet. Rezerwa odpowiada kwocie docelowej w wysokości 9 % kwoty pożyczek niespłaconych na koniec roku.

EWWiS w likwidacji

Jeśli chodzi o kwoty dotyczące EWWiS w likwidacji, wszystkie aktywa finansowe dostępne do sprzedaży stanowią dłużne papiery wartościowe denominowane w euro i notowane na aktywnym rynku.

Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju

Ponieważ Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju (EBOR) nie jest notowany na żadnej giełdzie oraz w związku z ograniczeniami umownymi zawartymi w jego akcie założycielskim, odnoszącymi się, między innymi, do sprzedaży udziałów kapitałowych ograniczonej do kosztów nabycia i zarezerwowanej wyłącznie dla obecnych udziałowców, udział Komisji wycenia się po kosztach pomniejszonych o wszelkie odpisy aktualizujące wartość.

Instrumenty budżetowe

Aktywa finansowe dostępne do sprzedaży będące w posiadaniu UE to dłużne papiery wartościowe (np. skrypty dłużne) i instrumenty kapitałowe. Dłużne papiery wartościowe wykorzystuje się przede wszystkim do zainwestowania kwot alokowanych do unijnych instrumentów gwarancyjnych i instrumentów podziału ryzyka do czasu ich wykorzystania w przypadku uruchomienia gwarancji.

Mechanizm finansowania oparty na podziale ryzyka

Mechanizmem finansowania opartym na podziale ryzyka (RSFF) zarządza EBI, a portfel inwestycyjny Komisji wykorzystuje się na pokrycie ryzyka finansowego z tytułu pożyczek i gwarancji udzielonych przez EBI na rzecz kwalifikowalnych projektów badawczych. Łącznie w ramach WRF na lata 2007–2013 Komisja alokowała na RSFF do 1 mld EUR. W ramach WRF na lata 2014–2020 nie przewiduje się nowych wkładów budżetowych na rzecz RSFF. W 2015 r. 65 mln EUR z wkładu UE na rzecz RSFF przekazano do instrumentu dłużnego, który jest jego następcą w ramach programu „Horyzont 2020”. Na dzień 31 grudnia 2015 r. wkład na rzecz RSFF wniesiony przez Komisję, w tym państwa EFTA i państwa trzecie, wyniósł 791 mln EUR. Należy zauważyć, że całkowite ryzyko Komisji jest ograniczone do kwoty, którą przekazuje ona na rzecz mechanizmu.

„Horyzont 2020”

Na mocy rozporządzenia UE ustanawiającego „Horyzont 2020” – program ramowy w zakresie badań naukowych i innowacji (na lata 2014–2020) ustanowiono nowe instrumenty finansowe mające na celu zwiększenie dostęp do finansowania dla podmiotów zaangażowanych w badania i innowacje. Te instrumenty to: świadczenia pożyczkowo-gwarancyjne InnovFin na rzecz badań i innowacji – w ramach których Komisja dzieli ryzyko finansowe związane z portfelem nowych operacji finansowych EBI; InnovFin do celów gwarancji dla MŚP, w tym instrument gwarancji nieograniczonych co do kwoty w inicjatywie dotyczącej MŚP (SIUGI) – instrumenty gwarancyjne zarządzane przez EFI udzielające gwarancji i kontrgwarancji pośrednikom finansowym w odniesieniu do nowych portfeli pożyczek (w ramach SIUGI Komisja dzieli ryzyko finansowe związane z gwarancjami udzielanymi przez państwa członkowskie, EFI i EBI); oraz instrument kapitałowy InnovFin na rzecz badań i innowacji – zapewniający inwestycje w fundusze venture capital i zarządzany przez EFI. Na dzień 31 grudnia 2015 r. łączny wkład UE na rzecz instrumentów finansowych „Horyzont 2020” wynosił 1 060 mln EUR.

Mechanizm finansowania początkowego ETF

Są to instrumenty kapitałowe finansowane przez program na rzecz wzrostu i zatrudnienia, program MAP, program CIP oraz projekt pilotażowy „Transfer technologii”, które są nadzorowane przez EFI, i wspierają – poprzez inwestycje w odpowiednich wyspecjalizowanych funduszach venture capital – tworzenie i finansowanie MŚP rozpoczynających działalność.

Hierarchia wartości godziwej aktywów finansowych dostępnych do sprzedaży:

W przedmiotowym okresie 10 mln EUR przeniesiono z poziomu 2 na poziom 1.

Uzgodnienie aktywów finansowych wycenionych przy użyciu technik wyceny z danymi nieopartymi na obserwowalnych danych rynkowych (poziom 3):

2.4.2.    Udzielone pożyczki

Pożyczki udzielone z pożyczonych środków

Zmiana wartości bilansowej odpowiada zmianom naliczonych odsetek.

Pomoc makrofinansowa jest opartym na założeniach politycznych instrumentem finansowym, umożliwiającym udzielanie niewiązanego i nieukierunkowanego wsparcia bilansu płatniczego lub wsparcia budżetowego państwom partnerskim aktualnie objętym programem MFW. Pomoc ta przyjmuje formę średnio- bądź długoterminowych pożyczek lub dotacji, albo odpowiedniego połączenia tych instrumentów, i zasadniczo służy uzupełnieniu finansowania zapewnianego w ramach programu korekt i reform wspieranego przez MFW. Pożyczki te są objęte gwarancją z Funduszu Gwarancyjnego dla działań zewnętrznych. Na dzień 31 grudnia 2015 r. w związku z umową pożyczki w ramach pomocy makrofinansowej 1 323 mln EUR przyznano: Ukrainie (1 200 mln EUR), Tunezji (100 mln EUR), Gruzji (13 mln EUR) i Kirgistanowi (10 mln EUR), ale kwoty te nie zostały jeszcze wypłacone.

Euratom jako osoba prawna (reprezentowana przez Komisję) pożycza środki finansowe, zarówno państwom członkowskim, jak i państwom spoza UE, na sfinansowanie projektów dotyczących instalacji energetycznych. Na dzień 31 grudnia 2015 r. Ukrainie przyznano pożyczki w wysokości 300 mln EUR, ale kwota ta nie została jeszcze wypłacona. W odniesieniu do pożyczek udzielonych przez Euratom uzyskano od osób trzecich gwarancje w wysokości 301 mln EUR (w 2014 r.: 349 mln EUR).

Instrument wsparcia bilansu płatniczego jest opartym na założeniach politycznych instrumentem finansowym, który umożliwia udzielanie średnioterminowej pomocy finansowej państwom członkowskim UE. Umożliwia on udzielanie pożyczek państwom członkowskim, które mają trudności lub są poważnie zagrożone trudnościami z bieżącym bilansem płatniczym lub przepływem kapitału. Z tego instrumentu mogą korzystać wyłącznie państwa członkowskie, które nie przyjęły euro. Pomoc dla bilansu płatniczego na rzecz Łotwy została przyznana przed wprowadzeniem euro z dniem 1 stycznia 2014 r. Maksymalna kwota pożyczek, jakich można udzielić w ramach tego instrumentu, wynosi 50 mld EUR. Zaciągnięte pożyczki związane z tymi pożyczkami na wsparcie bilansu płatniczego są gwarantowane przez budżet UE – zatem na dzień 31 grudnia 2015 r. maksymalna ekspozycja budżetu na ewentualne ryzyko z tytułu tych udzielonych pożyczek wynosiła 5,8 mld EUR.

Mechanizm umożliwia przyznanie pomocy finansowej państwu członkowskiemu, które ma trudności lub jest istotnie zagrożone poważnymi trudnościami z racji nadzwyczajnych okoliczności pozostających poza jego kontrolą. Pomoc może być udzielona w formie pożyczki lub linii kredytowej. Zgodnie z konkluzjami Rady Ecofin z dnia 9 maja 2010 r. pułap tego mechanizmu ograniczono do 60 mld EUR, jednak istnieje ograniczenie prawne, zgodnie z którym łączna kwota pożyczek lub linii kredytowych jest ograniczona do marginesu dostępnego w ramach pułapu zasobów własnych. Zaciągnięte pożyczki związane z pożyczkami wypłaconymi w ramach EFSM są gwarantowane przez budżet UE – zatem na dzień 31 grudnia 2015 r. maksymalna ekspozycja budżetu na ewentualne ryzyko z tytułu tych udzielonych pożyczek wynosiła 47,5 mld EUR. Ponieważ obydwa programy w ramach EFSM wygasły, nie ma zaległych dostępnych niewypłaconych kwot. Nie przewiduje się zaangażowania EFSM w nowe programy finansowania ani zawierania przez nie nowych umów o udzielenie pożyczek.

Pożyczki EWWiS w likwidacji udzielane są z pożyczonych funduszy zgodnie z art. 54 i 56 Traktatu EWWiS.

Efektywne stopy procentowe udzielonych pożyczek (wyrażone jako przedział stóp procentowych) przedstawiały się następująco:

Pożyczki udzielone z budżetu

Pożyczki na specjalnych warunkach z preferencyjnym oprocentowaniem udzielane są w ramach współpracy z państwami trzecimi.

Utrata wartości pożyczek udzielonych z budżetu

Pożyczki na specjalnych warunkach obejmują również pożyczki będące przedmiotem subrogacji, tj. pożyczki niespłacone, udzielone przez EBI, w odniesieniu do których wszystkie prawa zostały przeniesione na UE w następstwie płatności z Funduszu Gwarancyjnego dla działań zewnętrznych i które całkowicie utraciły wartość, w wysokości 217 mln EUR (w 2014 r.: 149 mln EUR).

2.5.   ZALICZKOWANIE

Zaliczkowanie stanowi dużą część łącznych aktywów UE i w związku z tym jest przedmiotem odpowiedniej i regularnej uwagi. Należy zauważyć, że kwoty zaliczkowania w ramach różnych programów muszą być wystarczające, aby zapewnić beneficjentowi niezbędne finansowanie, które umożliwi mu rozpoczęcie projektu, przy jednoczesnym zabezpieczeniu interesów finansowych UE oraz uwzględnieniu ograniczeń prawnych i operacyjnych, a także ograniczeń związanych z efektywnością kosztową. Komisja zwróciła należytą uwagę na te elementy i starała się zapewnić lepszy nadzór nad zaliczkowaniem.

2.5.1.    Zaliczkowanie

Zamknięcie okresu programowania 2007–2013 oraz stopniowe tworzenie programów na okres 2014–2020 mają istotny wpływ na wielkość tego składnika aktywów: płatności zaliczkowe związane z dawnymi programami ulegają zmniejszeniu ze względu na zatwierdzanie kosztów, natomiast wypłacane są zaliczki w związku z nowym okresem programowania.

W przypadku zarządzania dzielonego etap przejściowy między okresami programowania jest także przyczyną zmian w saldach aktywów obrotowych i trwałych. Nowe płatności zaliczkowe wypłacone w związku z okresem programowania 2014–2020 księguje się zazwyczaj jako długoterminowe; kwoty wypłacone w 2015 r. wynoszą łącznie 10 mld EUR, w tym 7 mld EUR w związku z polityką spójności. Okres programowania 2007–2013 jest w fazie zamykania, w związku z czym więcej kwot staje się wymagalnych w okresie dwunastu miesięcy.

Zabezpieczenia otrzymane w związku z zaliczkowaniem

Są to zabezpieczenia, których Komisja wymaga w niektórych przypadkach od beneficjentów innych niż państwa członkowskie przy wypłacie płatności zaliczkowych (zaliczkowaniu). W przypadku tego rodzaju zabezpieczeń wykazuje się dwie wartości – „wartość nominalną” i „wartość bieżącą”. W przypadku wartości nominalnej zdarzenie generujące jest związane z istnieniem zabezpieczenia. W przypadku wartości bieżącej zdarzeniem generującym zabezpieczenia jest płatność zaliczkowa lub późniejsze rozliczenia. Na dzień 31 grudnia 2015 r. wartość nominalna uzyskanych gwarancji w odniesieniu do zaliczkowania wynosiła 844 mln EUR, natomiast wartość bieżąca tych gwarancji – 626 mln EUR (w 2014 r. odpowiednio 957 mln EUR i 605 mln EUR).

Niektóre kwoty zaliczkowania wypłacone w ramach siódmego programu ramowego w zakresie badań i rozwoju technologicznego (7PR) i programu „Horyzont 2020” są w istocie pokrywane z funduszu gwarancyjnego dla uczestników (PGF). Jest to instrument wzajemnych gwarancji, ustanowiony w celu zabezpieczenia ryzyka finansowego związanego z niedokonaniem płatności przez beneficjentów w trakcie realizacji działań pośrednich w ramach 7PR oraz programu „Horyzont 2020”. Wszyscy uczestnicy działań pośrednich otrzymujący dotację z UE wnoszą 5 % łącznego wkładu na poczet kapitału PGF.

Na dzień 31 grudnia 2015 r. kwoty zaliczkowania objęte PGF wynosiły 1,7 mld EUR (w 2014 r.: 1,8 mld EUR). UE (reprezentowana przez Komisję) działa jako przedstawiciel wykonawczy udziałowców PGF, ale to oni są jego właścicielami.

Aktywa PGF na koniec roku wynosiły ogółem 1 838 mln EUR (w 2014 r.: 1 640 mln EUR). Aktywa PGF obejmują także aktywa finansowe zarządzane przez Dyrekcję Generalną ds. Gospodarczych i Finansowych. Ponieważ PGF jest odrębną jednostką, jego aktywa nie podlegają konsolidacji w niniejszym sprawozdaniu finansowym UE.

2.5.2.    Inne zaliczki dla państw członkowskich

W ramach programów finansowanych z funduszy strukturalnych oraz EFRROW na lata 2007–2013 można było dokonywać płatności zaliczkowych z budżetu UE na rzecz państw członkowskich, aby zasilić instrumenty finansowe (które mogą przybierać formę pożyczek, inwestycji kapitałowych czy też gwarancji). Te instrumenty finansowe są tworzone i zarządzane przez państwa członkowskie, a nie Komisję. Środki pieniężne niewykorzystane w ramach tych instrumentów na koniec roku stanowią własność UE (tak jak w przypadku całego zaliczkowania) i dlatego traktuje się je jako składnik aktywów w bilansie UE. Podstawowe akty prawne nie zobowiązują jednak państw członkowskich do składania Komisji okresowych sprawozdań na temat wykorzystania tych zaliczek, a w niektórych przypadkach państwa członkowskie nawet ich nie podają w zestawieniach wydatków przedkładanych Komisji.

W odniesieniu do rozwoju obszarów wiejskich Komisja wystąpiła o informacje na temat niewykorzystanych kwot bezpośrednio do agencji płatniczych w państwach członkowskich. Na podstawie tych informacji szacuje się, że na dzień 31 grudnia 2015 r. 56 mln EUR nie zostało wykorzystane.

W odniesieniu do polityki spójności każdego roku Komisja gromadzi informacje o tych instrumentach finansowych od państw członkowskich i zbiera je w rocznym sprawozdaniu z wykonania. Kolejne sprawozdanie, dotyczące kwot niewykorzystanych na koniec 2015 r., ma powstać do dnia 1 października 2016 r., w związku z czym informacje te nie będą dostępne na tyle wcześnie, by można je uwzględnić w niniejszym sprawozdaniu. Wartość tego składnika aktywów szacuje się zatem na podstawie najnowszych wiarygodnych dostępnych informacji, tj. rocznego sprawozdania z wykonania na dzień 31 grudnia 2014 r. i wypłat dokonanych w 2015 r. Szacunki opierają się ponadto na założeniu, że środki zostaną wykorzystane w całości i równomiernie w pozostałym okresie obowiązywania (kończącym się dnia 31 marca 2017 r.). Szacuje się, że na koniec 2015 r. kwota 3 231 mln EUR pozostawała do wykorzystania na inwestycje przez beneficjentów końcowych.

W miarę zbliżania się końca okresu obowiązywania rozpoczęto ukierunkowany proces gromadzenia danych, mający na celu zebranie informacji od państw członkowskich na temat niewydanych środków na dzień 31 grudnia 2015 r. Przekazane dane wyraźnie wskazują, że szacunki Komisji są dostatecznie dokładne.

Łączny wkład, o który państwa członkowskie zwróciły się do Komisji w związku z tymi instrumentami wynosił 10 938 mln EUR, z czego 353 mln EUR pozostało niewypłacone na koniec roku. W 2015 r. wypłacone zostały ograniczone kwoty dotyczące okresu programowania 2014–2020.

Podobnie zaliczki wypłacone przez państwa członkowskie w związku z różnymi programami pomocy (pomoc państwa, środki związane z rynkiem w ramach EFRG), które nie zostały wykorzystane na koniec roku, wykazuje się w bilansie UE po stronie aktywów. Komisja oszacowała wartość tych zaliczek w oparciu o informacje dostarczone przez państwa członkowskie; odpowiednie kwoty ujęto w podpozycji „Programy pomocy” powyżej. W ramach łącznej kwoty szacuje się, że 972 mln EUR zaliczek wypłaconych na rozwój obszarów wiejskich nie zostało wykorzystanych do końca 2015 r.

2.6.   NALEŻNOŚCI Z TYTUŁU TRANSAKCJI WYMIANY I NALEŻNOŚCI Z TYTUŁU TRANSAKCJI INNYCH NIŻ TRANSAKCJE WYMIANY

2.6.1.    Należności z tytułu transakcji innych niż transakcje wymiany

2.6.1.1.   Należności od państw członkowskich