KOMISJA EUROPEJSKA
Bruksela, dnia 13.7.2016
COM(2016) 480 final
KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY EUROPEJSKIEJ I RADY
Piąte sprawozdanie w sprawie relokacji i przesiedleń
1Wprowadzenie
W piątym sprawozdaniu w sprawie relokacji i przesiedleń przedstawiono aktualną sytuację w porównaniu z poprzednim sprawozdaniem z 15 czerwca 1 i oceniono działania podjęte przez wszystkie właściwe zainteresowane podmioty w okresie od 14 czerwca 2016 r. do 11 lipca (okres sprawozdawczy) na rzecz wykonania zaleceń sformułowanych w celu przyspieszenia realizacji systemów relokacji i przesiedlenia.
W związku z faktem, iż Grecji i Włochom należy pilnie zapewnić wsparcie, na swoim ostatnim posiedzeniu w dniu 28 czerwca 2016 r. Rada Europejska 2 ponownie wezwała do podjęcia dalszych działań w celu przyspieszenia realizacji programów relokacji i przesiedleń.
Od 11 czerwca 2016 r. do Grecji przybyło 1 694 osoby 3 . Liczba ta zdaje się potwierdzać, że w wyniku realizacji oświadczenia UE-Turcja tendencja spadkowa w zakresie przyjazdów utrzymuje się. Liczba migrantów przebywających w Grecji utrzymała się na stałym poziomie około 57 000 osób, z czego około 8 500 osób na wyspach i około 48 500 osób w kontynentalnej części Grecji 4 . Według najnowszych szacunków władz greckich około 34 000 migrantów w kontynentalnej części Grecji posiada obywatelstwo uprawniające do relokacji.
Od 11 czerwca do Włoch przybyło 24 977 osób 5 , co odpowiada tendencji wzrostowej odnotowanej w analogicznym okresie w 2015 r. Na wysokim poziomie utrzymała się także liczba przyjeżdżających Erytrejczyków, jednej z narodowości kwalifikujących się do relokacji (Erytrea jest drugim pod tym względem krajem – w okresie sprawozdawczym do Włoch przybyło ponad 2 000 obywateli tego kraju). Zgodnie z informacjami przekazanymi przez włoskie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych obecnie 4 650 Erytrejczyków oczekuje we Włoszech na relokację.
W okresie sprawozdawczym liczba relokacji ogólnie utrzymała się na podobnym poziomie, jak w poprzednim okresie sprawozdawczym. Przeniesiono 776 dodatkowych osób dzięki czemu całkowita liczba relokowanych osób wzrosła do 3 056 (2 213 przeniesionych z Grecji i 843 z Włoch). Ogólnie odnotowano postępy w zakresie relokacji, które należy kontynuować, ale niezbędne są dalsze działania.
Jeżeli chodzi o przesiedlenia, do tej pory objęto nimi 8 268 osób z uzgodnionej w ramach programu z lipca 2015 r. liczby 22 504, z czego 996 od czasu ostatniego sprawozdania, głównie z Turcji, Jordanii i Libanu. W ramach działań uzgodnionych w oświadczeniu UE-Turcja, których realizacja rozpoczęła się dopiero 4 kwietnia 6 , z Turcji do UE przesiedlono 802 osoby w ramach mechanizmu 1:1, z czego 291 w okresie od poprzedniego sprawozdania.
2Relokacja
2.1Główne wydarzenia w okresie sprawozdawczym
Podczas gdy liczba relokacji z Grecji wzrosła w okresie sprawozdawczym (przeniesiono 710 osób w porównaniu z 594 w poprzednim okresie sprawozdawczym), liczba relokacji z Włoch spadła i była szczególnie niska (relokowano jedynie 66 osób w tym okresie sprawozdawczym, podczas gdy w poprzednim – 186).
Zwiększenie tempa relokacji z Grecji jest wynikiem wielu czynników, w tym zaangażowania kilku państw członkowskich relokacji, zwiększenia zdolności greckiej służby azylowej do przetwarzania wniosków o relokację, coraz większej gotowości osób ubiegających się o azyl do uczestnictwa w programie oraz działania Komisji, jakie podejmowała ona we współpracy z grecką służbą azylową, Europejskim Urzędem Wsparcia w dziedzinie Azylu (EASO), Wysokim Komisarzem Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców (UNHCR) i Międzynarodową Organizacją ds. Migracji (IOM) na rzecz zapewnienia większej sprawności i skuteczności relokacji w Grecji. Aby ta pozytywna tendencja mogła się utrzymać, konieczne będzie oddelegowanie większej liczby ekspertów z państw członkowskich.
W przypadku Włoch bardzo niski poziom relokacji może byś spowodowany kilkoma czynnikami. Należy do nich: mniej uregulowana procedura relokacji we Włoszech, której zasady wciąż są w trakcie ustalania, zbyt mała współpraca władz włoskich z państwami członkowskimi relokacji (szczególnie w odniesieniu do kwestii bezpieczeństwa). Włochy powinny również przyspieszyć otwarcie dodatkowych, zapowiadanych już hotspotów, a także tworzenie mobilnych hotspotów. Ponadto niezbędne są jednoznaczne informacje o liczbie przybywających osób, osób zarejestrowanych i potencjalnych kandydatów kwalifikujących się do relokacji przebywających we Włoszech. Ponadto osoby kwalifikujące się do relokacji przebywające we Włoszech mają zasadniczo bardziej złożone profile, co oznacza dodatkowe obciążenie administracyjne zarówno dla państw członkowskich relokacji, jak i dla władz włoskich, np. pod względem zapewnienia wystarczającej liczby tłumaczy ustnych. Przyspieszenie relokacji z Włoch wymaga większego zaufania między organami, szybkiej finalizacji i sprawnej realizacji procedury relokacji, dalszego rozwoju zdolności administracyjnych władz włoskich oraz zapewnienia wystarczających zobowiązań i elastycznego wdrażania istniejących ustaleń. Państwa członkowskie powinny także odpowiedzieć na wnioski o oddelegowanie ekspertów do Włoch.
Skrajnie niskie tempo relokacji osób nieletnich pozbawionych opieki jest poważnym problemem. W okresie sprawozdawczym relokowano jedynie 6 nieletnich bez opieki. Finlandia nadal jest jedynym państwem członkowskim, które aktywnie uczestniczy w relokacji tej kategorii wnioskodawców wymagających szczególnego traktowania, chociaż na mocy decyzji Rady w sprawie relokacji osoby te powinny być traktowane priorytetowo. Tymczasem liczba osób nieletnich pozbawionych opieki przybywających do Włoch stale rośnie (prawie 9 800 osób od początku stycznia, z czego 1 430 Erytrejczyków), natomiast w Grecji w ramach masowej wstępnej rejestracji liczbę osób nieletnich pozbawionych opieki oszacowano na 2 000. Więcej państw członkowskich powinno jak najszybciej zintensyfikować swoje działania, udostępniając miejsca dla osób nieletnich pozbawionych opieki w ramach swoich oficjalnych zobowiązań.
Relokacja obejmuje narodowości, w przypadku których średni wskaźnik uznawania prawa do ochrony międzynarodowej w skali UE wynosi co najmniej 75 % 7 . Informacje te opierają się na danych Eurostatu, aktualizowanych co kwartał na podstawie sprawozdania Eurostatu. Najnowsze sprawozdanie kwartalne zostało opublikowane w okresie sprawozdawczym. Istotną zmianą jest fakt, że zgodnie z najnowszym kwartalnym sprawozdaniem Eurostatu, do relokacji przestają się kwalifikować Irakijczycy 8 . Jednakże zgodnie z decyzjami Rady w sprawie relokacji, nie wpływa to na migrantów już zidentyfikowanych jako osoby ewentualnie potrzebujące ochrony międzynarodowej.
2.2Działania podejmowane przez państwa członkowskie relokacji
W okresie od dnia 14 czerwca do dnia 11 lipca relokowano kolejnych 776 osób: 710 z Grecji (do Belgii, Bułgarii, na Cypr, do Estonii, Finlandii, Francji, Irlandii, na Łotwę, na Litwę, do Niderlandów, Portugalii, Rumunii i Hiszpanii)
9
oraz 66 z Włoch (na Cypr, do Chorwacji (pierwsze relokacje do tego kraju), Niderlandów i Portugalii)
10
. W dniu 15 czerwca do Francji relokowano 126 osób z Grecji, a dnia 7 lipca – kolejną grupę 124 wnioskodawców, co po raz kolejny udowadnia, że można przenieść dużą liczbę osób w ramach pojedynczego transferu. Finlandia, Francja, Niderlandy i Portugalia kontynuowały ponadto regularne miesięczne transfery. Do końca lipca planowana jest relokacja dodatkowych 133 osób z Grecji
11
i 119 z Włoch
12
.
Działania zmierzające do rozwiązania kwestii ograniczonej liczby zobowiązań: 10 państw członkowskich (Estonia, Finlandia, Francja, Niemcy, Irlandia, Łotwa, Litwa, Niderlandy, Rumunia i Słowenia) 13 oraz Szwajcaria 14 przedstawiły 858 15 nowych deklaracji gotowości do szybkiej relokacji osób ubiegających się o ochronę międzynarodową („formalne zobowiązania”). Jest to mniej niż w poprzednim okresie sprawozdawczym. Nowe zobowiązania są bardziej równomiernie rozłożone pod względem liczbowym niż w poprzednim okresie sprawozdawczym: w odniesieniu do Włoch przedstawiono 380 formalnych zobowiązań, a w odniesieniu do Grecji – 478. Łączna liczba zobowiązań formalnych podjętych przez państwa członkowskie relokacji wynosi 9 119 (2 428 16 odnosi się do Włoch, a 6 691 – do Grecji).
Austria 17 i Węgry natomiast nadal nie złożyły żadnego zobowiązania. Ponadto Polska w dalszym ciągu stosuje de facto zawieszenie procedury relokacji 18 . Wreszcie, większość państw członkowskich dotychczas nie złożyła zobowiązań spójnych pod względem liczbowym z ich docelową kwotą wyznaczoną na cały okres obowiązywania decyzji (np. Chorwacja, Republika Czeska, Niemcy, Polska i Słowacja złożyły zobowiązania odpowiadające zaledwie 1–2 % ich docelowej kwoty).
Działania zmierzające do skrócenia czasu udzielania odpowiedzi na wnioski o relokację: chociaż więcej państw członkowskich jest obecnie aktywnie zaangażowanych w relokację z Grecji, niektóre państwa członkowskie (Luksemburg, Niderlandy i Szwajcaria) dokładają starań, aby przyspieszyć czas odpowiedzi na wnioski o relokację.
W okresie sprawozdawczym szereg państw członkowskich (Estonia, Łotwa i Litwa) odrzuciło wnioski o relokację albo bez przedstawienia uzasadnionych przyczyn, albo z powodów innych niż określone w decyzjach Rady w sprawie relokacji.
Działania zmierzające do sprostania wyzwaniom związanym z relokacją wnioskodawców wymagających szczególnego traktowania, w tym osób nieletnich pozbawionych opieki: w okresie od 1 do 30 czerwca do Włoch przybyło 3 169 nieletnich bez opieki, z czego około 500 Erytrejczyków i tylko kilkoro Irakijczyków. Jeśli chodzi o Grecję – chociaż nie można określić, ile osób nieletnich pozbawionych opieki przybyło do tego kraju w tym samym okresie – Krajowe Centrum Solidarności Społecznej (EKKA) podało, że od początku 2016 r. do centrum zostało skierowanych 2 390 nieletnich bez opieki w celu otrzymania zakwaterowania, z czego 531 osób jest obecnie zakwaterowanych w wyspecjalizowanych placówkach, a 911 czeka na zakwaterowanie. Według danych z rejestracji wstępnej na dzień 7 lipca zarejestrowanych było 906 nieletnich bez opieki 19 .
Tempo relokacji nieletnich pozbawionych opieki pozostaje niezwykle wolne. Od 14 czerwca jedynie sześć osób nieletnich bez opieki zostało relokowanych z Grecji (pięć do Finlandii i jedna do Irlandii), a całkowita liczba przeniesionych małoletnich bez opieki wyniosła 29. Tylko kilka państw członkowskich jest skłonnych przyjąć małoletnich bez opieki; zaproponowana liczba miejsc nadal nie jest jednak wystarczająca, aby relokować wszystkich uprawnionych do tego nieletnich bez opieki.
Działania zmierzające do wzmocnienia zdolności EASO na potrzeby wspierania Włoch i Grecji: ostatnie ogłoszenie EASO o naborze ekspertów do Włoch, opublikowane 28 maja 2016 r., dotyczyło 35 dodatkowych ekspertów. Do dnia 11 lipca wpłynęło 40 ofert 20 . Do Włoch w sumie oddelegowano 32 ekspertów ds. azylu i 35 mediatorów kulturowych 21 ; a liczba ta wciąż jest niewystarczająca, by sprostać rosnącej liczbie osób przybywających na terytorium tego kraju, i odbiega od liczby ekspertów deklarowanych jako niezbędni w planach awaryjnych uzgodnionych przez EASO z władzami włoskimi (74 ekspertów). Dlatego w trybie pilnym należy oddelegować więcej ekspertów i mediatorów kulturowych na dłuższy czas.
Jeśli chodzi o Grecję EASO wystosowała do państw członkowskich przypomnienie dotyczące ostatniego ogłoszenia o naborze ekspertów 22 w celu wsparcia systemu relokacji w Grecji, ponieważ istnieje ciągła potrzeba oddelegowania nowych ekspertów z racji zakończenia okresu oddelegowania. Jak dotąd EASO nie otrzymała żadnych nowych ofert w następstwie tego przypomnienia. Na dzień 11 lipca łączna liczba ekspertów oddelegowanych do Grecji wynosi łącznie 27 ekspertów ds. azylu oraz 24 tłumaczy ustnych. Zasoby te nie są wystarczające, aby obsłużyć rosnącą liczbę rejestracji spodziewaną po zakończeniu akcji masowej rejestracji wstępnej. Z tego powodu, w wyniku ponownej oceny potrzeb przez władze greckie po zakończeniu procedury wstępnej rejestracji, EASO rozważy zwrócenie się o dodatkowych ekspertów oraz mediatorów kulturowych.
2.3Działania podjęte przez Grecję i Włochy, w tym wnioski z planów działania
Grecja
Działania na rzecz przyspieszenia rejestracji i obsługi migrantów: jak poinformowano w 4. sprawozdaniu w sprawie relokacji i przesiedleń 8 czerwca grecka służba azylowa (w ścisłej współpracy z UNHCR i EASO) uruchomiła akcję masowej rejestracji wstępnej, która objąć miała około 49 000 osób przebywających obecnie w placówkach tymczasowego zakwaterowania w Grecji kontynentalnej 23 . Do dnia 11 lipca zarejestrowano 21 223 osoby.
Działania służące poprawie zdolności greckiej służby azylowej w zakresie rejestracji: w skład mieszanych zespołów służby azylowej/EASO ds. rejestracji wchodzi 6 ekspertów w Atenach, 3 ekspertów w Salonikach i 3 ekspertów w Aleksandropolis. Jak wskazano w 4. sprawozdaniu, część pracowników greckiej służby azylowej zaangażowana jest w akcję masowej rejestracji wstępnej. Dlatego też niemożliwe było dalsze zwiększenie zdolności służby azylowej w zakresie rozpatrywania wniosków, ale znaczny wzrost zdolności w tym zakresie spodziewany jest po zakończeniu rejestracji wstępnej. Dziennie grecka służba azylowa, przy wsparciu EASO, zajmuje się średnio 110 sprawami kandydatów kwalifikujących się do relokacji.
Wzrostowi liczby rejestracji towarzyszy podobny wzrost liczby zobowiązań, a różnica między liczbą wniosków o relokację przedłożonych przez Grecję a wskaźnikiem przyjmowania przez państwa członkowskie relokacji spadła w okresie sprawozdawczym: Grecja przesłała łącznie 1 268 wniosków o relokację, podczas gdy państwa członkowskie relokacji otrzymały 1 224 nowe zatwierdzenia. Różnica ta jednak pozostaje spora i może stać się istotnym wąskim gardłem w następstwie akcji masowej rejestracji wstępnej.
Działania zmierzające do poprawy koordynacji i skrócenia czasu udzielania odpowiedzi na wnioski o relokację: w dniu 8 lipca, na spotkaniu oficerów łącznikowych zatwierdzony został protokół relokacji.
Działania zmierzające do poprawy zdolności w zakresie przyjmowania w Grecji: według stanu na dzień 8 lipca całkowita zdolność przyjmowania migrantów w Grecji wynosi ponad 50 000 miejsc 24 w ośrodkach tymczasowych i stałych zarówno dla migrantów o nieuregulowanym statusie, jak i dla osób mogących potrzebować ochrony międzynarodowej, które wyraziły chęć złożenia lub złożyły już wnioski o azyl. Ośrodki te należy jednak w istotnym stopniu zmodernizować, tak aby spełniały odpowiednie normy 25 . Spośród 20 000 miejsc zapewnionych przez UNHCR wnioskodawcom kwalifikującym się do relokacji w ramach programu wynajmu w grudniu 2015 r. – według stanu na 4 lipca – udostępniono 7 652 miejsca, w tym 2 349 miejsc w hotelach / całych budynkach, 3 738 miejsc w mieszkaniach, 212 miejsc u rodzin przyjmujących i 201 miejsc w wyspecjalizowanych placówkach dla osób nieletnich pozbawionych opieki.
Jeśli chodzi o centra relokacji, według stanu na dzień 11 lipca utworzono tylko jedno (centrum Lagadikia) z trzech centrów relokacji, do których utworzenia zobowiązały się władze greckie. Według stanu na dzień 8 lipca w centrum tym umieszczono 861 osób. Na pozostałe dwa centra władze greckie nie wyznaczyły jeszcze odpowiednich lokalizacji. Greckie władze i UNHCR w dalszym ciągu prowadzą rozmowy 26 dotyczące udostępnienia większej liczby terenów przeznaczonych na budowę wydzielonych centrów relokacji, zwłaszcza w regionie Attyki 27 . Jak wspomniano w 4. sprawozdaniu, tereny te powinny zostać wyznaczone w trybie pilnym, aby uniknąć zatorów w procedurze relokacji w następstwie akcji masowej rejestracji wstępnej.
Włochy
Działania na rzecz zwiększenia liczby oraz zapewnienia pełnej operacyjności hotspotów: spiętrzenie liczby przyjazdów w ostatnich miesiącach wykazało, że obecne zdolności na poziomie 1 600 miejsc w czterech działających hotspotach (Pozzallo, Lampedusa, Trapani oraz Taranto) są niewystarczające. Ponadto większość przypadków zejścia na ląd nadal odbywa się poza obszarami hotspotów. Jak wskazano w 4. sprawozdaniu, Włochy powinny przyspieszyć otwarcie kolejnych – już zapowiadanych - hotspotów, a także utworzenie mobilnych hotspotów (przy wsparciu agencji UE). Ponadto z uwagi na rosnącą liczbę przybywających do Włoch osób nieletnich bez opieki, we wszystkich hotspotach należy zapewnić specjalnie do tego celu przeznaczone obszary, jak również specjalistyczną pomoc.
Działania zmierzające do poprawy koordynacji: po przyjęciu standardowych procedur operacyjnych dla włoskich hotspotów 28 , zorganizowano szereg sesji szkoleniowych dotyczących tych procedur dla zainteresowanych stron w Trapani (27 czerwca), na Lampedusie (28 czerwca) i w Taranto (5 lipca). Zostały one zorganizowane przez włoskie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych we współpracy z Komisją, Frontexem, Europolem, EASO, UNHCR i IOM. Następna sesja ma odbyć się w Pozzallo w dniu 12 lipca 2016 r. Grupa, która opracowała standardowe procedury operacyjne, będzie nadal regularnie się spotykać i monitorować prawidłowe wdrażanie przepisów w codziennych działaniach.
Komisja wspiera władze włoskie w opracowywaniu procedury relokacji. Przygotowano już pierwszy projekt procedury relokacji, jest on obecnie przedmiotem dyskusji z odpowiednimi zainteresowanymi stronami w celu zatwierdzenia. Rozmowy te powinny zakończyć się bardzo szybko. Komisja zorganizuje także spotkanie krajowych punktów kontaktowych i władz włoskich w celu poprawy koordynacji między odpowiednimi podmiotami, jak również aby ocenić i szybko zlikwidować zidentyfikowane wąskie gardła.
Komisja zauważa także, że niezbędne są jednoznaczne informacje o liczbie przybywających osób, osób zarejestrowanych i potencjalnych kandydatów kwalifikujących się do relokacji przebywających we Włoszech. Komisja współpracuje z władzami włoskimi i EASO w celu ustanowienia jaśniejszych procedur dotyczących lepszego informowania o tych kwestiach.
Działania zmierzające do poprawy zdolności obsługi we Włoszech: jak poinformowano w 4. sprawozdaniu, zdolność władz włoskich w zakresie rejestracji i rozpatrywania wniosków wymaga poprawy. Powinno to także przyczynić się do zmniejszenia ryzyka ucieczki, ponieważ składane wnioski byłyby rozpatrywane szybciej. Zespoły zajmujące się rejestrowaniem wniosków muszą zostać wzmocnione, należy również zapewnić obecność EASO w nowych ośrodkach rejestracji.
Działania zmierzające do skrócenia czasu udzielania odpowiedzi na wnioski o relokację: Włochy nadal stosowały bardzo surową politykę, która zabrania prowadzenia dodatkowych postępowań sprawdzających przez państwa członkowskie relokacji. W rezultacie niektóre państwa członkowskie wciąż nie przeprowadzają relokacji żadnych wnioskodawców z Włoch. Ma to istotny wpływ na liczbę relokacji z tego kraju, która pozostaje wyjątkowo niska. Jak wspomniano w 4. sprawozdaniu, należy znaleźć rozwiązania umożliwiające przeprowadzenie takich postępowań sprawdzających, zwłaszcza ze względu na bardziej złożony profil wnioskodawców. Zalecenia sformułowane w 4. sprawozdaniu wciąż są aktualne jako sposób na budowanie zaufania i zmniejszenia liczby wniosków o dodatkowe postępowania sprawdzające przez państwa członkowskie relokacji 29 .
Działania zmierzające do sprostania wyzwaniom związanym z relokacją wnioskodawców wymagających szczególnego traktowania oraz osób nieletnich pozbawionych opieki: żadna osoba nieletnia pozbawiona opieki nie została jeszcze relokowana z Włoch. Powinno to stać się priorytetem, jako że na terytorium tego kraju przebywa prawie 1 500 nieletnich bez opieki potencjalnie kwalifikujących się do relokacji (większość z nich – 1 430 – pochodzi z Erytrei). Ponieważ Włochy nie posiadają specjalnej procedury ułatwiającej relokację osób nieletnich pozbawionych opieki, pośrednio zachęca to te osoby do samodzielnego przemieszczania się do punktu przeznaczenia, co naraża ich na ryzyko przechwycenia przez przemytników i stania się ofiarą handlu ludźmi. Istotne jest szybkie wprowadzenie pilotażowej relokacji osób nieletnich pozbawionych opieki w celu stworzenia specjalnej procedury relokacji z Włoch.
2.4Działania Komisji i agencji UE
Komisja Europejska
Komisja nadal zapewnia na miejscu wsparcie dla Włoch i Grecji 30 . Kwestii relokacji osób nieletnich pozbawionych opieki Komisja poświęciła również sesję dwunastego posiedzenia nieformalnej grupy ekspertów ds. praw dziecka w celu zwiększenia świadomości i wymiany pozytywnych doświadczeń (głównie z Finlandii) na temat tego złożonego zagadnienia. Monitorując wdrażanie decyzji Rady dotyczących relokacji, Komisja zwracała się i nadal będzie się zwracać do tych państw członkowskich, które jeszcze nie zrealizowały swoich zobowiązań.
Europejski Urząd Wsparcia w dziedzinie Azylu
Działania zmierzające do przyspieszenia procesu relokacji oraz poprawy zdolności w zakresie rejestracji w Grecji i we Włoszech: eksperci wykonują rozliczne zadania. W Grecji obecnie 12 ekspertów wspiera proces rejestracji bezpośrednio poprzez wspólne rozpatrywanie wniosków. 14 innych ekspertów uczestniczy w udzielaniu informacji, zarządzaniu dwoma infoliniami oraz dostarcza informacje dotyczące rejestracji, relokacji oraz procedur dublińskich w obozach i w ramach akcji rejestracji wstępnej 31 . Na podstawie zalecenia dotyczącego sposobów poprawy procesu dopasowania, ukierunkowanego na przydział wnioskodawców do konkretnych państw członkowskich, EASO we współpracy z grecką służbą azylową finalizuje plan działania w celu realizacji wsparcia.
EASO oddelegowało do Włoch 32 z 74 ekspertów, o których zabiegano, z państw członkowskich i państw stowarzyszonych: 9 ekspertów do hotspotów, 4 ekspertów do dwóch mobilnych zespołów (z siedzibą w Rzymie i Katanii), 13 ekspertów do centrów relokacji i 6 ekspertów do jednostki dublińskiej w Rzymie. EASO oddelegowało również 48 mediatorów kulturowych (mających wesprzeć komunikację z obywatelami pochodzenia arabskiego, tigryjskiego i kurdyjskiego) do wsparcia procesu relokacji (według stanu na dzień 11 czerwca w terenie pracuje 35 mediatorów kulturowych).
3Przesiedlenia
Na podstawie informacji otrzymanych od uczestniczących państw do 11 lipca 2016 r. w ramach programu przesiedleń z dnia 20 lipca 2015 r. przesiedlono 8 268 osób do 20 państw (Austria, Belgia, Dania, Finlandia, Francja, Hiszpania, Irlandia, Islandia, Liechtenstein, Litwa, Łotwa, Niderlandy, Niemcy, Norwegia, Portugalia, Republika Czeska, Szwajcaria, Szwecja, Włochy i Zjednoczone Królestwo). Większość państw uczestniczących w programie wskazała, że podejmowane przez nie działania w zakresie przesiedleń ukierunkowane są głównie, choć nie wyłącznie, na Syryjczyków przebywających w Jordanii, Libanie i Turcji.
Liczba przesiedleń z Turcji stale się zwiększa, wraz z finalizowaniem przez państwa członkowskie ich oceny dokumentów przekazanych im przez Turcję za pośrednictwem UNHCR. Od 4 kwietnia 2016 r. z Turcji przesiedlono 802 Syryjczyków w ramach tej części mechanizmu 1:1, która dotyczy przesiedleń. Coraz więcej państw członkowskich bierze również aktywny udział w tym mechanizmie. Od czasu poprzedniego sprawozdania z postępów przesiedlenia odbywają się nie tylko do Finlandii, Niemiec, Niderlandów, Szwecji, Włoch, Luksemburga, Portugalii i na Litwę, lecz także na Łotwę i do Hiszpanii.
Oświadczenie UE-Turcja z dnia 18 marca przewiduje uruchomienie programu dobrowolnego przyjmowania ze względów humanitarnych z Turcją w momencie, gdy ustanie nielegalne przekraczanie granic pomiędzy Turcją a UE lub przynajmniej zostanie ono znacznie i trwale ograniczone. Obecnie w Radzie w ścisłej współpracy z Komisją, EASO, UNHCR i IOM opracowywane są standardowe procedury operacyjne dla programu dobrowolnego przyjmowania ze względów humanitarnych z Turcją. Negocjacje w sprawie tekstu udostępnionego Turcji dnia 7 czerwca trwają. Gdy zawarta zostanie umowa w sprawie standardowych procedur operacyjnych, konieczne będzie dokonanie oceny, czy warunki uzasadniające wdrożenie tego programu zostały spełnione.
Jeśli chodzi o przedłożony przez Komisję w dniu 21 marca 2016 r. wniosek mający na celu udostępnienie dodatkowych miejsc do przesiedleń lub innych form legalnego przyjęcia migrantów z Turcji w drodze zmiany decyzji Rady (UE) 2015/1601 z dnia 22 września w celu relokacji osób ubiegających się o ochronę międzynarodową z Włoch i Grecji, przed przyjęciem tej decyzji Rada czeka na opinię Parlamentu Europejskiego, która ma zostać wydana we wrześniu 2016 r. Ważne jest, by wniosek ten został szybko przyjęty, aby umożliwić państwom członkowskim korzystanie z elastycznych mechanizmów w nim przewidzianych.
Komisja przyjęła dziś również wniosek dotyczący rozporządzenia ustanawiającego ramy unijne w zakresie przesiedleń 32 oraz wzywa Parlament Europejski i Radę do priorytetowego potraktowania tego wniosku.
4Perspektywy
Grecja w dalszym ciągu stoi w obliczu kryzysu humanitarnego, wymagającego szybkiego i pełnego wdrożenia zobowiązań przyjętych przez państwa członkowskie w decyzjach Rady w sprawie relokacji. Jeśli chodzi o Włochy, zgodnie z utrzymującymi się sezonowymi wzorcami migracji liczba osób przybywających będzie rosła, co spowoduje szybki wzrost liczby wnioskodawców kwalifikujących się do relokacji.
Na swoim ostatnim posiedzeniu w dniu 28 czerwca, Rada Europejska 33 uznała pilny charakter sytuacji oraz ponowiła swój apel o dalsze działania mające na celu przyspieszenie wdrażania programów relokacji i przesiedleń. Wezwaniom szefów państw lub rządów powinny towarzyszyć zdecydowane działania podjęte przez właściwe służby krajowe w terenie.
Komisja odnotowuje dotychczasowe postępy i wysiłki, które znajdują odzwierciedlenie w stale rosnącej liczbie relokacji, przynajmniej w przypadku Grecji. Osiągnięte rezultaty nie stanowią jednak jeszcze dostatecznej odpowiedzi na składane wnioski ani nie są proporcjonalne do skali wyzwania, któremu należy sprostać. Komisja stwierdziła w swoim pierwszym sprawozdaniu w sprawie relokacji i przesiedleń 34 , że co miesiąc powinno odbywać się co najmniej 6 000 przeniesień.
Grecja prowadzi akcję masowej, szybkiej rejestracji wstępnej, która przyspieszy identyfikację i pełną rejestrację osób kwalifikujących się do relokacji. Szacuje się, że do relokacji kwalifikować się będzie 34 000 wnioskodawców. Grecja musi w dalszym ciągu poprawiać swoją zdolność w zakresie rozpatrywania wniosków, aby uniknąć powstania wąskiego gardła po zakończeniu rejestracji wstępnej, tak aby wnioskodawcy mogli jak najszybciej składać pełne wnioski o relokację, a także w trybie pilnym musi stworzyć dodatkowe centra relokacji i kontynuować relokację osób do niej uprawnionych.
Jeśli chodzi o Włochy, utrzymujący się wzrost liczby osób ubiegających się o relokację (4 650 Erytrejczyków złożyło wnioski o relokację) wymaga od władz włoskich szybkiego zwiększenia swoich zdolności w zakresie rozpatrywania wniosków, ściślejszej współpracy z państwami członkowskimi relokacji, finalizacji i sprawnej realizacji procedury relokacji oraz dalszego rozwoju zdolności administracyjnych. Włochy powinny również w trybie pilnym wdrożyć pilotażową relokację osób nieletnich pozbawionych opieki oraz przyjąć specjalne procedury umożliwiające relokację tej kategorii wnioskodawców wymagających szczególnego traktowania.
Państwa członkowskie powinny ze swojej strony zapewnić – w trybie pilnym – odpowiednią reakcję poprzez zwiększenie liczby zobowiązań, zwłaszcza dotyczących osób nieletnich pozbawionych opieki, dokładne zaplanowanie relokacji na okres najbliższych sześciu miesięcy i skrócenie czasu odpowiedzi na wnioski o relokację (w tym ograniczenie dodatkowych kontroli bezpieczeństwa do wyłącznie szczególnych i należycie uzasadnionych przypadków). Grecja i Włochy będą również potrzebować dodatkowego wsparcia ze strony państw członkowskich, tak aby EASO mogło oddelegować ekspertów w celu zwiększenia zdolności w zakresie rejestracji. Okres, na jaki są oni oddelegowywani, powinien wynosić co najmniej 6 miesięcy.
Komisja wzywa państwa członkowskie do pełnej realizacji ich zobowiązań wynikających z decyzji Rady w sprawie relokacji, a także wzywa wszystkie państwa członkowskie do aktywniejszego włączenia się w relokację oraz do realizacji swoich zobowiązań i relokacji zgodnie ze swoją alokacją oraz w sposób regularny zarówno z Włoch, jak i Grecji. Państwa członkowskie, które jeszcze nie przyjęły żadnych zobowiązań lub które nie przeprowadziły jeszcze żadnej relokacji, powinny niezwłocznie podjąć odnośne działania.
Komisja będzie nadal ściśle monitorować wykonanie dwóch decyzji Rady w sprawie relokacji oraz regularnie składać sprawozdania z postępów. Komisja zastrzega sobie prawo do podjęcia działań w sytuacji, gdy państwa członkowskie nie wywiązują się ze swoich zobowiązań.
Jednocześnie państwa członkowskie powinny nadal wywiązywać się ze swoich zobowiązań w zakresie przesiedleń, w tym w ramach realizacji oświadczenia UE-Turcja 35 .
-
(1)
COM(2016) 416 final.
-
(2)
Konkluzje Rady Europejskiej z 7 marca 2016 r. http://www.consilium.europa.eu/pl/press/press-releases/2016/03/07-eu-turkey-meeting-statement/ ; Konkluzje Rady Europejskiej z 28 czerwca 2016 r. http://www.consilium.europa.eu/pl/press/press-releases/2016/06/28-euco-conclusions/
-
(3)
Przyjazdy nieuregulowane w okresie od 11 czerwca do 10 lipca – Źródło Frontex, liczba zgłoszona przez Grecję zgodnie z dziennym sprawozdaniem Bałkanów Zachodnich.
-
(4)
Źródło: władze Grecji i UNHCR.
-
(5)
Liczba nieuregulowanych przyjazdów do Włoch przez granice morskie w okresie od 11 czerwca do 10 lipca, zgłoszona i zarejestrowana za pomocą aplikacji do informowania o wspólnych działaniach (JORA) w ramach wspólnej operacji „Tryton” w 2016 r. Po potwierdzeniu dane mogą ulec zmianie.
-
(6)
SN 38/16, 18.3.2016 r.
-
(7)
Art. 3 ust. 2 decyzji Rady w sprawie relokacji. Więcej informacji można znaleźć w pierwszym sprawozdaniu w sprawie relokacji i przesiedleń – COM(2016) 165 final.
-
(8)
Do relokacji kwalifikują się obywatele następujących państw: Republika Środkowoafrykańska, Erytrea, Seszele, Dominika, Bahrajn, Laos, Arabia Saudyjska i Syria. Narodowości, które według danych Eurostatu dotyczących 1. kwartału 2016 r. przestały spełniać kryterium 75 % kwalifikowalności, to: Burundi, brytyjskie kraje i terytoria zamorskie, Kostaryka, Irak, Malediwy oraz Saint Vincent i Grenadyny.
-
(9)
70 osób do Belgii, 2 do Bułgarii, 29 na Cypr, 8 do Estonii, 68 do Finlandii, 256 do Francji, 28 do Irlandii, 18 na Łotwę, 28 na Litwę, 42 do Niderlandów, 65 do Portugalii, 33 do Rumunii i 63 do Hiszpanii.
-
(10)
4 na Cypr, 4 do Chorwacji, 50 do Niderlandów i 8 do Portugalii.
-
(11)
24 do Finlandii, 104 do Niderlandów i 5 do Portugalii.
-
(12)
50 do Francji, 15 na Łotwę, 22 do Portugalii i 32 do Hiszpanii.
-
(13)
Estonia: 15 w odniesieniu do Grecji, Finlandia: 100 w odniesieniu do Włoch, Francja: 50 w odniesieniu do Włoch, Niemcy: 100 w odniesieniu do Grecji, Irlandia: 50 w odniesieniu do Grecji, Litwa: 80 w odniesieniu do Grecji, Niderlandy: 50 w odniesieniu do Włoch i 100 w odniesieniu do Grecji, Rumunia: 70 w odniesieniu do Włoch i 130 w odniesieniu do Grecji oraz Słowenia: 10 w odniesieniu do Włoch.
-
(14)
100 w odniesieniu do Włoch.
-
(15)
Należy zauważyć, że Francja przyjęła zobowiązanie dotyczące 400 osób w odniesieniu do Grecji w poprzednim okresie sprawozdawczym, ale potwierdzenie uzyskano dopiero w trakcie bieżącego okresu sprawozdawczego.
-
(16)
Należy zwrócić uwagę, że w poprzednim okresie sprawozdawczym nie uwzględniono zobowiązania formalnego złożonego przez Rumunię;
-
(17)
Austria korzysta z tymczasowego zawieszenia relokacji do 30 % przypisanych jej wnioskodawców na mocy decyzji Rady (UE) 2015/1601. W rezultacie Austria ma możliwość odroczenia relokacji 1 065 osób o jeden rok. Do Austrii mają jednak zastosowanie zwykłe zobowiązania prawne w zakresie relokacji dotyczące pozostałych docelowych kwot, zatem oczekuje się mimo wszystko sformułowania zobowiązań i przeprowadzenia relokacji.
-
(18)
Na początku kwietnia Polska zawiesiła rozpatrywanie 73 wniosków o relokację, przesłanych jej przez grecką służbę azylową na podstawie zobowiązania przedłożonego przez Polskę 16 grudnia 2015 r., co de facto oznacza zamrożenie procedury relokacji po okresie trzech i pół miesiąca po przedłożeniu zobowiązania. To samo dotyczy wniosków pochodzących z Włoch.
-
(19)
Mniejsza liczba osób nieletnich prawdopodobnie wynika z faktu, iż część z nich opuściła Grecję przez szlak zachodniobałkański na początku 2016 r.
-
(20)
Austria, Szwajcaria, Litwa, Polska, Republika Czeska, Zjednoczone Królestwo, Rumunia, Niemcy, Łotwa, Hiszpania, Francja, Chorwacja, Niderlandy, Norwegia, Szwecja i Malta.
-
(21)
W przypadku kilku ekspertów okres oddelegowania zakończył się w okresie sprawozdawczym.
-
(22)
Piąte ogłoszenie EASO o naborze ekspertów na potrzeby wsparcia systemu relokacji w Grecji ogłoszono dnia 21 kwietnia i po raz pierwszy poinformowano o nim w trzecim sprawozdaniu w sprawie relokacji i przesiedleń. Przypomnienie wysłano w dniu 24 czerwca.
- (23)
-
(24)
Liczba ta nie obejmuje miejsc zapewnionych w ramach programu wynajmu UNHCR
http://data.unhcr.org/mediterranean/documents.php?page=1&view=grid&Country[]=83
Takie ośrodki tymczasowe i stałe powstają obecnie na wyspach Morza Egejskiego w hotspotach oraz w kontynentalnej części Grecji. Na dzień 11 lipca 2016 r. dostępnych jest jedynie 1 138 miejsc stałego zakwaterowania wyłącznie dla osób ubiegających się o ochronę międzynarodową i osób nieletnich bez opieki.
-
(25)
Zalecenie Komisji skierowane do Republiki Greckiej w sprawie szczególnych pilnych środków, jakie Grecja powinna zastosować w związku ze wznowieniem przekazywania na mocy rozporządzenia (UE) nr 604/2013, C(2016) 3805.
-
(26)
UNHCR zobowiązało się do udostępnienia na rzecz centrów relokacji, w ramach programu wynajmu, 6 000 miejsc umożliwiających zakwaterowanie wszystkich w pełni zarejestrowanych osób ubiegających się o relokację. Na zawartym z UNHCR porozumieniu w sprawie delegowania, które zakłada udostępnienie 20 000 miejsc w ramach programu wynajmu, skorzystają przede wszystkim osoby ubiegające się o azyl, które są uprawnione do relokacji, ale też mogą na nim skorzystać inne osoby ubiegające się o połączenie rodziny w innym państwie członkowskim UE oraz osoby ubiegające się o azyl w Grecji, a zwłaszcza wnioskodawcy wymagający szczególnego traktowania. Oczekuje się, że 6 000 miejsc, które zostaną udostępnione na rzecz centrów relokacji, stanie się podstawowym zakwaterowaniem osób ubiegających się o relokację.
-
(27)
Budowa centrów relokacji ma być finansowana przez UE w ramach porozumienia w sprawie delegowania zawartego z UNHCR, które dotyczy programu wynajmu.
-
(28)
Tekst jest ogólnie dostępny pod adresem: http://www.libertaciviliimmigrazione.dlci.interno.gov.it/it/hotspot .
-
(29)
Zalecenia te przewidują angażowanie ekspertów EASO w prowadzenie bardziej obszernych wywiadów, poprawę jakości dokumentacji wnioskodawcy poprzez załączanie formularza bezpieczeństwa zawierającego wykaz różnych kontroli, jakie dana osoba przeszła na poszczególnych etapach procedury, oraz wyniki tych kontroli, powołanie oficera łącznikowego ds. bezpieczeństwa po stronie włoskiej oraz dwustronne umowy o współpracy w celu porównywania i wymiany danych daktyloskopijnych do celów bezpieczeństwa i do celów prawnokarnych.
-
(30)
Udzielona pomoc w sytuacjach kryzysowych stanowi uzupełnienie 509 milionów EUR przekazanych Grecji na okres 2014–2020 za pośrednictwem jej programów krajowych w ramach funduszy w obszarze spraw wewnętrznych (AMIF i ISF), przy czym znaczne środki finansowe są również przekazywane na realizację polityki azylowej.
-
(31)
Jak poinformowano w 4. sprawozdaniu, dalsze planowane zwiększenie liczby personelu, obejmujące oddelegowanie kolejnych 18 ekspertów z państw członkowskich do wsparcia rejestracji, musiało zostać przesunięte, ponieważ szereg pracowników służby azylowej jest zaangażowanych w akcję rejestracji wstępnej.
-
(32)
Dz.U. C […] z […], s. […].
-
(33)
Konkluzje Rady Europejskiej z 7 marca 2016 r. http://www.consilium.europa.eu/pl/press/press-releases/2016/03/07-eu-turkey-meeting-statement/ . Konkluzje Rady Europejskiej z 28 czerwca 2016 r. http://www.consilium.europa.eu/pl/press/press-releases/2016/06/28-euco-conclusions/
-
(34)
COM(2016) 165 final.
-
(35)
Drugie sprawozdanie z postępów w zakresie realizacji postanowień oświadczenia UE-Turcja (COM(2016) 349).