Streszczenie

Ocena skutku wniosków dotyczących dyrektyw w sprawie dostarczania treści cyfrowych oraz sprzedaży towarów przez internet lub w inny sposób na odległość

A. Konieczność podjęcia działań

Dlaczego? Na czym polega problem?

Strategia jednolitego rynku cyfrowego dotyczy kwestii dostarczania treści cyfrowych oraz sprzedaży produktów przez internet, ponieważ udział handlu elektronicznego w unijnym sektorze detalicznym rośnie szybciej niż handel tradycyjny. Jest to znaczny potencjał, który trzeba wykorzystać.

39 % przedsiębiorstw prowadzących sprzedaż internetową jedynie na rynku krajowym twierdzi, że jedną z głównych barier jest zróżnicowane prawo umów. Według 49 % unijnych detalistów prowadzących sprzedaż internetową oraz 67 % detalistów, którzy próbują prowadzić transgraniczną sprzedaż internetową lub rozważają jej prowadzenie, dotyczy to w szczególności środków zaradczych przysługujących w przypadku wady produktu. Jednorazowe koszty wynikające z różnic w prawie umów poszczególnych państw poniesione przez detalistów podczas transakcji z konsumentami wyniosły około 4 mld EUR i obciążyły głównie mikro- i małe przedsiębiorstwa.

Konsumenci nie czują się pewnie, kupując przez internet produkty z innego kraju. Jednym z głównych powodów jest niepewność co do kluczowych praw wynikających z umowy, które im przysługują. Konsumenci tracą możliwości i mają mniejszy wybór towarów po mniej korzystnych cenach. Brak jasno określonych praw wynikających z umowy dotyczących wad treści cyfrowych działa na szkodę konsumentów. Szacuje się, że łączna wartość strat finansowych wynikających z problemów z tylko czterema rodzajami treści cyfrowych napotykanymi przez konsumentów oraz z czasu poświęcanego na rozwiązywanie problemów podczas ostatnich 12 miesięcy to kwota między 9 a 11 mld EUR.

Jaki jest cel tej inicjatywy?

Głównym celem jest wspieranie szybszego rozwoju jednolitego rynku cyfrowego z korzyścią zarówno dla konsumentów, jak i przedsiębiorstw. Oczekuje się, że rzeczywisty PKB Unii odnotuje trwały wzrost o około 4 mld EUR. Poprzez likwidację barier dla transgranicznego handlu elektronicznego wynikających z prawa umów zmniejszą się koszty ponoszone przez przedsiębiorstwa w związku z różnicami w prawie umów oraz niepewność przedsiębiorstw wynikająca ze skomplikowanych ram prawnych. Inicjatywa przyczyni się również do budowania zaufania konsumentów dzięki jednolitym przepisom oraz jasno określonym prawom konsumentów.

Jaka jest wartość dodana działania na poziomie UE?

Państwa członkowskie nie byłyby w stanie, działając z własnej inicjatywy, usunąć barier wynikających z różnic między przepisami krajowymi. Państwa członkowskie nie zapewniłyby również spójności przepisów krajowych z ustawodawstwem innych państw członkowskich. W przypadku towarów inicjatywa ta zapewni konsumentom ukierunkowane i w pełni zharmonizowane prawa wynikające z umowy podczas zakupów przez internet lub w inny sposób na odległość. Ograniczy to koszty przedsiębiorstw i w efekcie konsumenci będą mieli szerszą ofertę produktów po bardziej konkurencyjnych cenach. W przypadku treści cyfrowych w ten sposób stworzone zostaną warunki pewności prawa dla przedsiębiorstw, które chcą prowadzić sprzedaż w innych państwach członkowskich. Jednocześnie inicjatywa zapewni spójne prawa konsumenckie i wysoki poziom ochrony konsumentów. W rezultacie konsumentom łatwiej będzie kupować przez internet, a przedsiębiorstwom dostarczać treści cyfrowe oraz towary na całym jednolitym rynku cyfrowym. Zapobiegnie to fragmentacji przepisów dotyczących treści cyfrowych w sytuacji, gdy niektóre państwa członkowskie rozpoczynają prace nad indywidualnymi uregulowaniami tych kwestii.

B. Rozwiązania

Jakie warianty legislacyjne i nielegislacyjne rozważano? Czy istnieje wariant preferowany? Dlaczego?

Preferowany wariant (wariant 1: w pełni zharmonizowane przepisy dotyczące treści cyfrowych oraz towarów) ograniczy koszty przedsiębiorców wynikające z prawa umów przy transakcjach transgranicznych. Większa konkurencja oznacza ogólny wzrost handlu. Konsumenci będą mieli większy wybór produktów po bardziej konkurencyjnych cenach. Będą także mieli jasno określone prawa w całej Unii i dzięki temu będą mieli większą pewność na jednolitym rynku cyfrowym. Inne analizowane warianty zakładały:

Wariant 2: ukierunkowane w pełni zharmonizowane przepisy dotyczące treści cyfrowych - zastosowanie prawa krajowego przedsiębiorców w połączeniu z istniejącymi zharmonizowanymi przepisami dotyczącymi towarów.

Wariant 3: ukierunkowane w pełni zharmonizowane przepisy dotyczące treści cyfrowych bez zmiany polityki w zakresie towarów.

Wariant 4: minimalna harmonizacja przepisów dotyczących treści cyfrowych bez zmiany polityki w zakresie towarów.

Wariant 5: dobrowolny europejski wzór umowy w połączeniu ze znakiem zaufania UE.

Kto opowiada się za poszczególnymi wariantami? 

W przypadku treści cyfrowych większość przedsiębiorstw prowadzących działalność o profilu ogólnym widzi potrzebę działania ze strony Unii w formie pełnej harmonizacji, chociaż opinie w branży IT są bardziej podzielone. Organizacje konsumenckie zauważają potrzebę działania i wspierają pełną harmonizację, pod warunkiem że zapewni ona wysoki poziom ochrony konsumentów. Większość państw członkowskich, które wypowiedziały się w sprawie treści cyfrowych, także oczekuje działania na poziomie Unii. W przypadku towarów przedsiębiorstwa opowiadają się za działaniami na poziomie Unii. Większość z nich popiera pełną harmonizację, choć część wolałaby zastosowanie prawa krajowego przedsiębiorców. Kilka państw członkowskich i stowarzyszeń konsumenckich jest przeciwko zmianie rozporządzenia Rzym I. Organizacje konsumenckie poparłyby pełną harmonizację jedynie, jeśli zapewniłaby ona wysoki poziom ochrony konsumentów, a obecne poziomy ochrony w przepisach krajowych nie obniżyły się. Państwa członkowskie są podzielone w kwestii konieczności działania. W przypadku treści cyfrowych i towarów prawie wszyscy respondenci opowiadają się za ujednoliceniami jedynie w przypadku umów między przedsiębiorstwami a konsumentami. Większość przedstawicieli zainteresowanych stron przestrzega przed różnicowaniem rynku internetowej i tradycyjnej sprzedaży towarów. Komisja jednak podejmie konieczne działania, aby przeciwdziałać takim podziałom, a korzyści wynikające z podjęcia działania przewyższają ryzyko ewentualnej fragmentacji przepisów.

C. Skutki preferowanego wariantu

Jakie korzyści zapewnia preferowany wariant?

Preferowany wariant przyczyni się do eliminacji barier dla transgranicznego handlu przez internet wynikających z prawa umów, zarówno dla konsumentów, jak i przedsiębiorców. Usunięcie tych barier będzie stanowiło bodziec dla handlu transgranicznego: po wyeliminowaniu przeszkód wynikających z prawa umów, liczba przedsiębiorstw prowadzących internetową sprzedaż transgraniczną może się zwiększyć o ponad 5 punktów procentowych. Według bardzo ostrożnych szacunków może to oznaczać, że nawet 122 000 dodatkowych przedsiębiorstw zaangażuje się w sprzedaż transgraniczną. Eksport wewnątrzunijny wzrośnie o 0,04 %, czyli o około 1 mld EUR.

Dzięki zwiększonej konkurencji w handlu detalicznym nastąpiłby spadek cen we wszystkich państwach członkowskich, średnio o -0,25 % na poziomie Unii. Na skutek obniżenia cen i wzrostu zaufania konsumentów wynikających z ujednolicenia praw w Unii zwiększy się popyt wśród konsumentów. Wydatki gospodarstw domowych, które odzwierciedlają poziom dobrobytu konsumentów, wzrosną w każdym państwie członkowskim średnio o +0,23 %, co oznacza wzrost o około 18 mld EUR. Liczba konsumentów kupujących przez internet produkty z zagranicy mogłaby wzrosnąć o prawie 7 punktów procentowych. Oznacza to ponad 8 do nawet 13 mln więcej konsumentów uczestniczących w transgranicznym handlu internetowym. Średnie roczne wydatki każdego konsumenta kupującego produkty z zagranicy przez internet wzrosłyby o 40 EUR. Ten wzrost podaży i popytu wpłynąłby bezpośrednio na główne zmienne makroekonomiczne w każdym państwie członkowskim, a także w całej Unii. Oczekuje się, że rzeczywisty PKB Unii odnotuje trwały wzrost o około 0,03 %, co odpowiada stałemu wzrostowi rocznego PKB Unii na poziomie 4 mld EUR.

Jakie są koszty preferowanego wariantu?

Koszty zapewnienia zgodności poniesione przez przedsiębiorstwa obejmą jednorazowe koszty dostosowania umów do nowych przepisów. Wyniosą one około 7 000 EUR na przedsiębiorstwo. Koszty te są jednak niewielkie w porównaniu z korzyściami, jakie odniosą przedsiębiorcy zainteresowani eksportem, ponieważ będą oni mogli prowadzić sprzedaż do wszystkich państw członkowskich UE bez ponoszenia dodatkowych kosztów związanych z dostosowywaniem umów do odrębnych przepisów bezwzględnie obowiązujących w poszczególnych państwach członkowskich. Przedsiębiorstwa poniosą także koszty związane ze skutkami zastosowania nowych przepisów do umów zawieranych z konsumentami. Określenie poziomu tych kosztów nie jest jednak możliwe, ponieważ jest to związane na przykład z tym, czy przedsiębiorstwo dostarcza wadliwe produkty i ile ich jest.

Jakie będą skutki dla przedsiębiorstw, MŚP i mikroprzedsiębiorstw?

Na początku przedsiębiorstwa poniosą pewne koszty związane z przestrzeganiem nowego prawa, ale ostatecznie odniosą korzyść z pełnej harmonizacji przepisów dotyczących eksportu towarów i treści cyfrowych do całej Unii. Mikroprzedsiębiorstwa także zostaną objęte nowym prawem, które będzie w pełni dotyczyło MŚP, ponieważ wyłączenie ich obniżyłoby zaufanie konsumentów do zakupów u tych przedsiębiorców. Niższy poziom ochrony konsumentów podczas zakupów w MŚP niż u dużych dostawców nie ma uzasadnienia. Zmniejszyłoby to korzyści, jakie MŚP mogłyby odnieść w wyniku wprowadzenia jednolitych przepisów obowiązujących w całej Unii. Inicjatywa przyniesie szczególne korzyści MŚP, które bardziej odczuwają koszty wynikające z dostosowywania umów do przepisów obowiązujących w innych państwach członkowskich i które częściej są ograniczone do rynku krajowego. Handel transgraniczny to dla MŚP istotna możliwość skorzystania z korzyści skali. MŚP mają problemy ze znajdowaniem klientów. Przy sprzedaży internetowej te problemy zmniejszą się, ponieważ koszty sprzedaży internetowej są niższe niż w przypadku handlu tradycyjnego.

Czy wpływ na krajowe budżety i administracje będzie istotny?

Jedyne skutki dla administracji publicznej to te związane z obowiązkiem transpozycji dyrektywy do prawa krajowego i z egzekwowaniem tych praw. Jednolite dla całej Unii przepisy prawa umów dotyczące wadliwych produktów ułatwią egzekwowanie prawa przez państwa członkowskie, a w szczególności koordynację transgranicznych działań w zakresie egzekwowania prawa podejmowanych przez organy współpracujące w zakresie ochrony praw konsumentów.

Czy odczuwalne będą inne znaczące skutki?

Inicjatywa będzie także miała pozytywny wpływ na prawa podstawowe. Dzięki inicjatywie konsumenci w całej Unii będą mieli zagwarantowany wysoki poziom ochrony swoich praw (art. 38 Karty praw podstawowych), chociaż w przypadku towarów w niektórych państwach członkowskich doprowadzi to do zmian w poziomie ochrony konsumentów. Inicjatywa podniesie też świadomość konsumentów na temat wartości ekonomicznej ich danych osobowych zgodnie z art. 7 i 8 Karty praw podstawowych oraz obecnym i przyszłym prawem unijnym. Przedsiębiorstwa będą miały ułatwioną sprzedaż, zarówno w kraju, jak i za granicą (art. 16). Jednolite zasady ułatwią wykonywanie prawa do skutecznego dochodzenia roszczeń przed sądami (art. 47).

D. Dalsze działania

Kiedy nastąpi przegląd przyjętej polityki?

Komisja będzie monitorowała stosowanie dyrektyw, a także uruchomi program oceny skuteczności osiągania zakładanych celów pięć lat po rozpoczęciu ich stosowania.