1.Wprowadzenie

W Protokole 15 do Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym (zwanego dalej „Porozumieniem EOG”) w sprawie okresów przejściowych w swobodnym przepływie osób stwierdzono, że Liechtenstein może utrzymać w mocy ograniczenia ilościowe wobec nowych rezydentów do dnia 1 stycznia 1998 r. w odniesieniu do obywateli państw członkowskich WE oraz pozostałych państw EFTA. Decyzja nr 1/95 z dnia 10 marca 1995 r. 1 Rady EOG w sprawie wejścia w życie Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym (EOG) dla Księstwa Liechtensteinu obejmowała specjalną deklarację Rady EOG w sprawie swobodnego przepływu osób. We wspólnej deklaracji stwierdza się, że na koniec okresu przejściowego przewidzianego w protokole 15 Porozumienia EOG należy dokonać przeglądu, mając na uwadze szczególne położenie geograficznie Liechtensteinu. W tej samej deklaracji zawarte są pewne wskazówki, z czym wiąże się takie szczególne położenie: „Rada EOG uznaje, że Liechtenstein zajmuje bardzo niewielki obszar nadający się do zamieszkania, o rolniczym charakterze i niezwykle wysokim procencie rezydentów i pracowników niebędących obywatelami Liechtensteinu. Ponadto, Rada uznaje, że utrzymanie narodowej tożsamości leży w żywotnym interesie Liechtensteinu.”

Po wygaśnięciu Protokołu 15 do Porozumienia EOG w sprawie swobodnego przepływu osób, Liechtenstein i Unia Europejska przyjęły szczególne ustalenia w 1999 r. Ustalenia te, zwane „dostosowaniami sektorowymi”, zostały pierwotnie określone w decyzji wspólnego komitetu 191/1999 2 , a następnie zawarte w załączniku V (Swobodny przepływ pracowników) oraz załączniku VIII (Prawo przedsiębiorczości) do Porozumienia EOG. Zgodnie z dostosowaniami sektorowymi swobodny przepływ osób ma zastosowanie wobec Liechtensteinu. Obywatele EOG, którzy chcą obrać Liechtenstein za swoje miejsce pobytu, muszą jednak uzyskać zezwolenie na pobyt. W dostosowaniach przewidziano minimalną liczbę dokumentów pobytowych wydawanych każdego roku obywatelom EOG, tak aby roczny przyrost netto liczby mieszkańców EOG wynosił 1,75 % (w przypadku osób aktywnych zawodowo) i 0,5 % (w przypadku osób nieaktywnych zawodowo) 3 w stosunku do ich liczby w 1998 r. Uzyskanie dokumentów pobytowych nie jest jednak wymogiem wstępnym podjęcia pracy w Liechtensteinie.

W toku procesu rozszerzenia w 2004 r. ustalenia te, początkowo przyjęte na okres pięciu lat, zostały podtrzymane i podlegały wymogowi dokonywania ich przeglądu co pięć lat. Pierwszy przegląd miał miejsce w 2009 r., natomiast drugi rozpoczął się w 2014 r.

Niniejszy komunikat stanowi część tego przeglądu. Porusza on przede wszystkim kwestię, czy należy zezwolić Liechtensteinowi na dalsze stosowanie wspomnianych ograniczeń dotyczących liczby wydawanych dokumentów pobytowych.

2. Dostosowania sektorowe w praktyce

Liechtenstein sporządza roczne sprawozdania, w których wyjaśnia, w jaki sposób stosuje dostosowania sektorowe. Następnie przekazuje te sprawozdania swoim partnerom z UE i Urzędowi Nadzoru Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA).
Informacje przedstawione poniżej opierają się na sprawozdaniu, które Liechtenstein przedłożył w 2014 r.

Władze Liechtensteinu mogą wydawać rocznie minimum 56 nowych dokumentów pobytowych i około 300 nowych krótkoterminowych dokumentów pobytowych (na okres nieprzekraczający 12 miesięcy) obywatelom EOG, którzy prowadzą działalność gospodarczą w Liechtensteinie. Każdego roku Liechtenstein wypełnia nałożone na niego zobowiązania kwotowe w zakresie nowych dokumentów pobytowych. Liczba krótkoterminowych dokumentów pobytowych z reguły nie przekracza 300. Dodatkowa kwota jest dostępna dla osób, którzy nie prowadzą działalności gospodarczej i chcą obrać Liechtenstein za swoje miejsce pobytu. Kwota ta wynosi rocznie około 20 dokumentów pobytowych. Nie ma ograniczeń, które uniemożliwiałyby członkom rodziny osoby posiadającej dokument pobytowy dołączenie do współmałżonka lub rodziny i obranie Liechtensteinu za miejsce pobytu. Przysługuje im również prawo do rozpoczęcia działalności gospodarczej.

Rok	Liczba wniosków składanych przez osoby aktywne zawodowo	Liczba wniosków składanych przez osoby nieaktywne zawodowo
2001	502	53
2002	516	45
2003	467	31
2004	500	24
2005	436	16
2006	555	26
2007	615	33
2008	801	44
2009	657	33
2010	587	25
2011	598	41
2012	483	27
2013	464	16

Po przeglądzie w 2009 r. szczególne ustalenia pozostały bez zmian.

3. Przegląd w 2014 r.

Bieżący przegląd rozpoczął się w 2014 r.

Z ostatnich danych liczbowych przekazanych przez Liechtenstein (zob. tabela powyżej) wynika, że po osiągnięciu wartości szczytowej w 2008 r. nastąpił znaczny spadek liczby wniosków o dokumenty pobytowe składane przez osoby aktywne i nieaktywne zawodowo. Liczba wniosków pozostaje jednak 16-23 razy wyższa od przypisanej minimalnej kwoty, zwłaszcza w odniesieniu do osób aktywnych zawodowo.

W toku konsultacji między Komisją Europejską, Europejską Służbą Działań Zewnętrznych i Liechtensteinem w sprawie ewentualnej zmiany bieżących przepisów Liechtenstein argumentował, że jego zdolność absorpcyjna jest raczej ograniczona i nie zmieniła się w okresie przeglądu. Twierdził ponadto, że wspólna deklaracja w sprawie dostosowań strukturalnych Liechtensteinu, załączona do porozumienia z 2014 r. w sprawie przystąpienia Chorwacji do EOG, zasadniczo potwierdzała, że zdolność absorpcyjna Liechtensteinu pozostawała bez zmian 4 . Liechtenstein sugerował zatem, że nie należy zmieniać dotyczących go szczególnych ustaleń, a kolejny przegląd powinien zostać przeprowadzony przed majem 2019 r.

W toku przeglądu Komisja oceniła, czy zaszła zmiana w szczególnym położeniu geograficznym Liechtensteinu i w okolicznościach opisanych w decyzji nr 1/95 Rady EOG, tj. a) że Liechtenstein zajmuje bardzo niewielki obszar nadający się do zamieszkania, o rolniczym charakterze; oraz b) Liechtenstein ma wyjątkowo wysoki odsetek rezydentów i pracowników niebędących obywatelami tego kraju oraz żywotny interes w utrzymaniu swojej tożsamości narodowej.

Wyniki oceny są następujące:

a) Liechtenstein zajmuje obszar wielkości 160 km2, który nie uległ zmianie;

b) liczba mieszkańców Liechtensteinu wynosi 36 925. Liczba ta zwiększyła się o ponad 4 000 mieszkańców (32 227) od 1998 r., roku referencyjnego dla dostosowań, i o blisko 1 300 (35 851) od 2009 r., w którym dokonano poprzedniego przeglądu. Dane te mogą nie wydawać się wysokie w wartościach realnych, ale przekładają się na wzrost 14 % i około 3 %. Rośnie także odsetek obcokrajowców: z 33,3 % w 2011 r. do 33,5 % w 2012 r., przy czym połowa z nich to obywatele EOG. Liczba pracowników prawie dorównuje liczbie mieszkańców (ponad 35 800 osób), z których 52 % dojeżdża z sąsiednich krajów.

Liczby te zdają się potwierdzać szczególny charakter geograficzny oraz ograniczoną zdolność absorpcyjną Liechtensteinu.