KOMISJA EUROPEJSKA

Bruksela, dnia 10.7.2015

COM(2015) 331 final

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

w sprawie wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 428/2009 ustanawiającego wspólnotowy system kontroli wywozu, transferu, pośrednictwa i tranzytu w odniesieniu do produktów podwójnego zastosowania

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

1. Wprowadzenie

Artykuł. 23 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 428/2009 zobowiązuje Komisję do składania Parlamentowi Europejskiemu rocznego sprawozdania z działalności, badań i konsultacji prowadzonych przez Grupę Koordynacyjną ds. Produktów Podwójnego Zastosowania (DUCG). Ponadto w komunikacie Komisji (COM(2014)244) uznano, że publikacja sprawozdań i danych na temat kontroli, które nie są szczególnie chronione mogłaby stanowić istotny krok zmierzający do zwiększenia przejrzystości oraz zachowania większej zgodności z przepisami przez podmioty gospodarcze, a także ich zdolności do realizowania kontroli. Niniejsze sprawozdanie, opracowane przez Komisję i DUCG przy udziale państw członkowskich 1 , zawiera informacje na temat wykonania rozporządzenia w roku 2014, a także dane zagregowane za 2013 r. dotyczące kontroli wywozu.

2. Rozwój polityki i ram prawnych

2.1. Przegląd polityki kontroli wywozu

Rok 2014 stanowił ważny etap przeglądu polityki kontroli wywozu, m.in. w związku z przyjęciem komunikatu (COM(2014)244 final) z dnia 24 kwietnia 2014 r., którego celem było wyznaczenie kierunku, w jakim powinny zmierzać unijne kontrole wywozu, a także zidentyfikowanie konkretnych wariantów strategicznych, które należy zaktualizować i dostosować do szybko zmieniających się warunków technologicznych, gospodarczych i politycznych. Po przyjęciu komunikatu Komisja rozpoczęła ocenę skutków w celu oszacowania kosztów i korzyści związanych z różnymi wariantami przeglądu oraz zidentyfikowania najbardziej odpowiednich działań regulacyjnych i nieregulacyjnych ( http://ec.europa.eu/smart-regulation/impact/planned_ia/docs/2013_trade_015_duxc_pl.pdf ).

Wraz z opublikowaniem rozporządzenia (UE) nr 599/2014 w dniu 12 czerwca 2014 r. opublikowano wspólne oświadczenie Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji 2 w sprawie przeglądu systemu kontroli wywozu produktów podwójnego zastosowania, w którym uznano, że konieczne są unowocześnienie i dalsze uspójnienie systemu, aby móc sprostać nowym zagrożeniom i szybkim zmianom technologicznym, ograniczyć zakłócenia oraz promować ujednolicone i równe warunki działania dla eksporterów.

Ponadto w dniu 21 listopada 2014 r. Rada przyjęła konkluzje w sprawie przeglądu polityki kontroli wywozu ( http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/EN/foraff/145903.pdf ), natomiast Parlament Europejski skierował do Komisji pytanie ustne na ten temat ( http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+OQ+O-2014-000081+0+DOC+XML+V0//EN ).

2.2. Zmiany rozporządzenia (WE) nr 428/2009

W okresie objętym sprawozdaniem rozporządzenie Rady (WE) nr 428/2009 było zmieniane dwa razy :

rozporządzeniem (UE) nr 599/2014 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 kwietnia 2014 r. 3 powierzono Komisji uprawnienie do aktualizacji wykazu kontrolnego UE w załączniku I („akty delegowane”) oraz do usuwania miejsc przeznaczenia z zakresu objętego generalnymi unijnymi zezwoleniami na wywóz (EUGEA) określonego w załączniku II w odniesieniu do embarg na broń;

rozporządzeniem delegowanym Komisji (UE) nr 1382/2014 4 z dnia 22 października 2014 r. zaktualizowano wykaz kontrolny UE w załączniku I do rozporządzenia oraz wprowadzono zmiany uzgodnione w ramach wielostronnych systemów kontroli eksportu w latach 2011, 2012 i 2013. Zmiany obejmowały odchodzenie od kontroli niektórych produktów, poprawki do opisów i definicji produktów, jak również pewne nowe środki kontroli np. monitorowanie internetu oraz oprogramowanie zapobiegające włamaniom. Nowy uaktualniony i ujednolicony unijny wykaz kontrolny zaczął obowiązywać z dniem 31 grudnia 2014 r., co pozwoliło UE na wypełnienie swoich międzynarodowych zobowiązań w zakresie kontroli wywozu oraz udzielenie pomocy eksporterom z UE w przypadkach, w których parametry kontroli zostały złagodzone.

Dalszy rozwój ram regulacyjnych będzie przedmiotem analiz w kontekście przeglądu polityki kontroli eksportu.

2.3. Krajowe środki wykonawcze

Rozporządzenie wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich, przewiduje jednak, że państwa członkowskie powinny podjąć środki w celu wprowadzenia w życie niektórych przepisów, oraz że informacje dotyczące tych środków powinny zostać opublikowane w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej. W 2014 r. DUCG zgromadziła dane pochodzące od państw członkowskich w celu aktualizacji zawiadomienia opublikowanego w dniu 6 marca 2012 r. 5 zawierającego opis środków przyjętych przez państwa członkowskie, dotyczących np. rozszerzenia kontroli pośrednictwa i tranzytu, rozszerzenia kontroli na produkty niewymienione w wykazie ze względów bezpieczeństwa publicznego lub ze względu na prawa człowieka, wprowadzenia krajowych generalnych zezwoleń na wywóz, stosowania kontroli transferów wewnątrzunijnych w przypadku produktów niewymienionych w wykazie, a także informacji odnoszących się do krajowych organów kontroli wywozu.

3. Działalność Grupy Koordynacyjnej ds. Produktów Podwójnego Zastosowania

Na podstawie artykułu 23 rozporządzenia ustanowiono Grupę Koordynacyjną ds. Produktów Podwójnego Zastosowania (DUCG), skupiającą ekspertów z Komisji i państw członkowskich, której zadaniem jest zbadanie wszelkich kwestii dotyczących stosowania kontroli wywozu w celu praktycznej poprawy spójności i skuteczności tych kontroli w całej UE.

3.1. Konsultacje w sprawie kwestii dotyczących wdrażania

W okresie objętym sprawozdaniem DUCG stanowiła forum konsultacyjne dla szeregu istotnych kwestii dotyczących wykonania rozporządzenia. DUCG odbyła 7 posiedzeń, w trakcie których dyskutowano konkretne zagadnienia związane z kontrolą np. stosowanie odstępstwa dotyczącego uwagi kryptograficznej, wykaz substancji chemicznych, biologicznych, radiologicznych i jądrowych wysokiego ryzyka oraz prekursorów materiałów wybuchowych, porozumienia Euratomu oraz kontrola obrotu grafitem.

DUCG przeprowadziła techniczną wymianę informacji dotyczących krajowych środków wykonawczych oraz przygotowała aktualizację publikacji krajowych środków w Dzienniku Urzędowym (Dz.U. C 67 z 6 marca 2012 r.).

DUCG zweryfikowała metody i podejście do wymiany danych oraz przeprowadziła kompleksowy proces zbierania danych dotyczących zezwoleń (wykorzystując dane z 2013 r.) w celu zwiększenia wymiany informacji pomiędzy państwami członkowskimi, a także zwiększenia przejrzystości informacji dostępnych dla ogółu społeczeństwa w zakresie kontroli wywozu towarów podwójnego zastosowania.

DUCG ustanowiła, wspólnie z krajowymi służbami celnymi, techniczną podgrupę w celu zbadania możliwości zbliżenia celnych programów „upoważnionych przedsiębiorców” z „wewnętrznymi programami zgodności ” w ramach kontroli wywozu. Na początkowym etapie podgrupa techniczna skupiła się na opracowaniu tabeli porównawczej wymienionych dwóch rodzajów programów.

DUCG przeprowadziła techniczną wymianę informacji dotyczących kontroli w zakresie monitorowania technologii informacyjnych i komunikacyjnych (ICT) oraz narzędzi do przechwytywania. DUCG powołała „grupę ekspertów ds. nadzoru nad technologiami” w celu dogłębnego przeanalizowania tego zagadnienia. Powołano również inną techniczną grupę ekspertów zajmującą się kwestią czystego grafitu na potrzeby zastosowań jądrowych.

3.2. Wsparcie techniczne w przygotowywaniu aktualizacji wykazu kontrolnego UE

DUCG wzięła udział w konsultacjach oraz wspierała przygotowanie rozporządzenia delegowanego Komisji aktualizującego wykaz kontrolny UE. Na specjalnym posiedzeniu DUCG wyspecjalizowani eksperci krajowi podzielili się wiedzą techniczną i przeprowadzili szkolenia dla właściwych organów, omawiając najważniejsze zmiany do wykazu kontrolnego.

3.3. Wytyczne UE w sprawie kontroli wywozu produktów podwójnego zastosowania

DUCG przygotowała także dodatek do wytycznych UE dotyczących wspierania wymiany informacji i konsultacji między państwami członkowskimi w odniesieniu do globalnych zezwoleń. Zmienione wytyczne zostały zatwierdzone jako instrument niewiążący przez grupę roboczą ds. towarów podwójnego zastosowania w dniu 24 listopada 2014 r.

3.4. Wymiana informacji między właściwymi organami

Grupa DUCG kontynuuje prace związane z rozwijaniem elektronicznego systemu rejestracji produktów podwójnego zastosowania (DUeS) – bezpiecznego i szyfrowanego systemu zarządzanego przez Komisję – aby umożliwić skuteczną wymianę informacji pomiędzy organami kontroli wywozu a Komisją. DUCG wprowadziła do systemu DUeS nowe funkcje i usprawnienia, umożliwiające wymianę informacji na temat odmów w zakresie pośrednictwa i tranzytu produktów podwójnego zastosowania, jak również na temat eksporterów, którym zakazano wykorzystywania generalnych unijnych zezwoleń na wywóz.

DUCG zakończyła również przygotowania do rozszerzenia systemu DUeS na decyzje odmowne dotyczące wywozu na mocy rozporządzenia (UE) nr 1236/2005 w sprawie handlu niektórymi towarami, które mogłyby być użyte do wykonywania kary śmierci, tortur lub innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania. Nowa funkcja systemu ma zostać uruchomiona w 1. kwartale 2015 r. Informacje techniczne dotyczące systemu DUeS zostały również wysłane do Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych w celu wsparcia elektronicznej wymiany informacji dotyczących odmów wywozu broni.

3.5. Przejrzystość i dialog z przemysłem i środowiskiem akademickim

W świetle art. 23 ust. 2 rozporządzenia Komisja zorganizowała regularne spotkania z przedstawicielami przemysłu. W szczególności DUCG zorganizowała w dniu 23 października 2014 r. w Brukseli forum „DUCG-przemysł” z udziałem przedstawicieli stowarzyszeń branżowych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego, aby omówić warianty przeglądu określone w komunikacie Komisji pt. „Przegląd polityki kontroli wywozu: zapewnienie bezpieczeństwa i konkurencyjności w zmieniającym się świecie” 6 ( http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2014/october/tradoc_152858.pdf ).

DUCG przygotowała również dokumentację w celu wsparcia eksporterów w procesie wdrażania rozporządzeń. W szczególności w obszernej publikacji dotyczącej zmiany (ang. „Comprehensive Change Note”) podsumowano, w celach informacyjnych, tekst zmian do unijnych wykazów kontrolnych wprowadzonych na mocy rozporządzenia (UE) nr 1382/2014 ( http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2014/october/tradoc_152854.pdf ).

3.6. Monitorowanie i egzekwowanie kontroli wywozu

Komisja wspiera skuteczne monitorowanie i egzekwowanie kontroli wywozu w UE poprzez różne działania wspierające. W 2014 r. Komisja opublikowała nową wersję „tabeli korelacji” zawierającej odniesienia między kodami celnymi i klasyfikacją produktów podwójnego zastosowania, a także w dalszym ciągu wprowadzała parametry kontroli wywozu do unijnej internetowej bazie danych celnych TARIC.

Za egzekwowanie kontroli wywozu odpowiedzialne są w pierwszym rzędzie władze krajowe. W okresie sprawozdawczym odnotowano kilka działań w zakresie egzekwowania, które doprowadziły do nałożenia kar administracyjnych.

3.7. Grupa ekspertów

W 2014 r. zespół ekspertów prowadzony przez Wspólne Centrum Badawcze Komisji oraz eksperci udostępnieni przez niektóre państwa członkowskie w dalszym ciągu wspierali organy kontroli wywozu UE, które zwracały się o pomoc w konkretnych przypadkach dotyczących zezwoleń. W sumie udzielono 9 porad sześciu właściwym organom państw członkowskich.

3.8. Budowanie zdolności

Wspólne Centrum Badawcze Komisji we współpracy z Departamentem Energii USA kontynuowało realizację serii seminariów technicznych dla organów udzielających zezwoleń, rozpoczętą w roku 2007. W dniach 6-7 maja 2014 odbyło się siódme seminarium w Isprze we Włoszech. W sumie w seminariach tych uczestniczyło ponad 80 urzędników UE odpowiedzialnych za udzielanie zezwoleń oraz ekspertów technicznych z państw członkowskich.

DUCG przyczyniła się również do przygotowania przez służby Komisji (Wspólne Centrum Badawcze, TAXUD, TRADE) cyklu symulacji przeznaczonych dla urzędników oraz celników odpowiedzialnych za udzielanie zezwoleń w ramach kontroli wywozu; cykl ten zostanie przeprowadzony w 1. kwartale 2015 r.

4. Unijna kontrola wywozu – kluczowe dane

Trudno jest uzyskać wiarygodne informacje na temat wywozu produktów podwójnego zastosowania, ponieważ nie odpowiadają określonemu sektorowi gospodarki. Jednakże Komisja i państwa członkowskie gromadzą dane, które umożliwiają przybliżone szacowanie wywozu towarów podwójnego zastosowania na podstawie, z jednej strony, kontroli celnych towarów określonych w tabeli korelacji, które obejmują towary podwójnego zastosowania, a z drugiej strony na podstawie konkretnych danych dotyczących zezwoleń gromadzonych przez właściwe organy. Należy zauważyć, że przedstawione poniżej szacunki dotyczące wywozu nie obejmują usług i niematerialnych transferów technologii związanych z handlem produktami podwójnego zastosowania. Szacunki przedstawione poniżej opierają się na danych dotyczących wywozu za 2013 r.

4.1. Handel produktami podwójnego zastosowania w UE: produkty i miejsca przeznaczenia

Rozporządzenie ma zastosowanie przede wszystkim do wywozu około 1 825 produktów podwójnego zastosowania wymienionych w załączniku I – wykazie kontrolnym UE – i sklasyfikowanych w 10 kategoriach (wykres 1). Te produkty podwójnego zastosowania odnoszą się do około 1 000 towarów objętych opłatami celnymi 7 , w tym chemikaliów, metali i wyrobów z mineralnych surowców niemetalicznych, komputerów, wyrobów elektronicznych i optycznych, sprzętu elektrycznego, maszyn, pojazdów i sprzętu transportowego itp., i zwykle obejmują najbardziej zaawansowane technologicznie wyroby z tej dużej, zróżnicowanej grupy towarów.

Wykres 1: Liczba kategorii produktów podwójnego zastosowania wymienionych w załączniku I w następstwie przyjęcia rozporządzenia (UE) nr 1382/2014.

Stosując korelację kodów celnych i klasyfikacji produktów podwójnego zastosowania, szacuje się, że kontrole stosowane są w przypadku produktów objętych „dziedziną wywozu”, która stanowi około 20 % całkowitego wywozu z UE (wykres 2).

Wykres 2: Szacunkowa wartość „dziedziny wywozu produktów podwójnego zastosowania” oraz łącznego wywozu

Znaczna część dziedziny wywozu produktów podwójnego zastosowania dotyczy handlu wewnątrzunijnego lub wywozu do „krajów E001” korzystających z generalnych zezwoleń na wywóz. Odzwierciedla to strukturę rynku wywozu UE w zakresie odnośnych towarów, a także ułatwienia handlu w ramach zezwoleń EUGEA (wykres 3) 8 .

Wykres 3: Kraje i podregiony przeznaczenia dziedziny wywozu produktów podwójnego zastosowania w 2013 r.

Wykres 4: Kraje przeznaczenia w rozbiciu na regiony i podregiony (2013 r.)

Wykres 5: 50 głównych miejsc przeznaczenia poza UE pod względem wartości dziedziny wywozu produktów podwójnego zastosowania (2013 r.) 9 .

4.2. Wnioski, zezwolenia, odmowy

Grupa DUCG prowadzi wymianę informacji i gromadzi dane dotyczące udzielania zezwoleń, aby zapewnić lepsze zrozumienie kontroli wywozu i jej skutków ekonomicznych. Poniżej przedstawiono niektóre zebrane dane dotyczące okresu sprawozdawczego; należy jednak zauważyć, że nie wszystkie państwa członkowskie gromadzą wszystkie dane. W związku z tym informacje przedstawione poniżej stanowią przybliżone szacunki łącznych ilości i wartości ograniczone do danych udostępnionych do czasu sporządzenia niniejszego sprawozdania.

Wykres 6: Liczba zezwoleń i odmów (2010-2013) 10

Wykres 7: Wartość zezwoleń i odmów w latach 2010-2013 (w mln EUR)

Wykres 8: Porównawcza ilość zezwoleń według kategorii (dane za 2013 r.)

Wykres 9: Porównawcza wartość zezwoleń według kategorii (dane za 2013 r.)

W sumie dane szacunkowe wskazują na wyraźny wzrost kontrolowanego handlu w ciągu ostatniego roku; wartość wniosków 11 osiągnęła 85 mld EUR, a zatem wywóz produktów podwójnego zastosowania stanowił ponad 4,9 % całkowitego wywozu poza Unię Europejską. Wartość handlu, który był przedmiotem zezwoleń, wyniosła 48 mld EUR, co stanowiło 3,1 % ogółu wywozu poza Unię Europejską, przy czym większość transakcji była przedmiotem zezwoleń indywidualnych (ok. 25 000 zezwoleń indywidualnych wydanych w 2013 r.). Natomiast jedynie niewielka część wywozu była przedmiotem odmowy: w 2013 r. wydano około 260 odmów, co stanowiło około 0,06 % wartości wywozu produktów podwójnego zastosowania podlegającego kontroli w tym roku, a jedynie nieznaczną część całkowitego wywozu z UE 12 .

(1)

Niektóre właściwe organy również podają do powszechnej wiadomości sprawozdania dotyczące handlu produktami podwójnego zastosowania.

(2)

Wspólne oświadczenie Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji załączone do rozporządzenia (UE) nr

599/2014.

(3)

Dz.U. L 173 z 12.6.2014, s. 79.

(4)

Dz.U. L 371 z 30.12.2014, s. 1.

(5)

Dz.U. C 67 z 6.3.2012, s. 1.

(6)

COM(2014) 244 final z dnia 24 kwietnia 2014 r.

(7)

Pojęcie „dziedzina wywozu produktów podwójnego zastosowania” dotyczy tej dużej, różnorodnej grupy towarów, w której skład wchodzą produkty podwójnego zastosowania. Handel produktami podwójnego zastosowania odbywa się w ramach tej grupy towarów, lecz nie pokrywa się z nią, gdyż zdecydowanie nie wszystkie towary z dziedziny wywozu produktów podwójnego zastosowania są objęte kontrolą wywozu. Pomiary dokonane przez Wspólne Centrum Badawcze Komisji na podstawie bazy danych COMEXT Eurostatu wskazują na stabilne szacunki „dziedziny wywozu produktów podwójnego zastosowania” stanowiącej około 20 % łącznego wywozu UE (wliczając handel wewnątrzunijny).

(8)

„zapasy i zaopatrzenie ekstra” są zdefiniowane jako dostawy zaopatrzenia na pokład statków i statków powietrznych.

(9)

„Niewyszczególnione ekstra” obejmuje kraje i terytoria niewyszczególnione w ramach handlu z państwami trzecimi. (kody te są zazwyczaj używane w odniesieniu do towarów dostarczanych do instalacji morskich).

„Poufne ekstra” obejmuje kraje i terytoria niewyszczególnione z przyczyn handlowych lub militarnych.

(10)

Na wykresie 6 i 7 dane dotyczące „wniosków” obejmują wszystkie wnioski o przyznanie zezwoleń, w tym zgłoszenia na podstawie generalnych zezwoleń, w związku z czym stanowią oszacowanie „kontrolowanego handlu”. W przypadkach, gdy brakowało dostępnych danych, w wykresach wykorzystano dane dotyczące zezwoleń w celu oszacowania danych dotyczących wniosków. Dane dotyczące „zezwoleń” odnoszą się do wywozu produktów podwójnego zastosowania na podstawie indywidualnych i globalnych zezwoleń. Należy zauważyć, że ilość wniosków nie zawsze odpowiada sumie zezwoleń i odmów, gdyż część wniosków może zostać wycofana a niektóre wnioski mogą nie zostać sfinalizowane w tym samym roku. „Odmowy” odnoszą się do wielkości i wartości wywozu, dla którego odmówiono zezwolenia.

(11)

Kwota ta obejmuje wartość wniosków i zgłoszeń na podstawie generalnych zezwoleń na wywóz.

(12)

W 2013 r. wywóz, który był przedmiotem odmowy, wyniósł 0,003 % całkowitego wywozu poza Unię Europejską.