SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

w sprawie wdrożenia i wyników programu „Perykles” dla ochrony euro przed fałszowaniem w latach 2006-2013

1.           Informacje ogólne

Program Perykles to program wymiany, pomocy i szkoleń w dziedzinie ochrony euro przed fałszowaniem. Program został ustanowiony decyzją Rady 2001/923/WE z dnia 17 grudnia 2001 r. na okres czterech lat (od 1 stycznia 2002 r. do 31 grudnia 2005 r.)[1]. Decyzja ta została zmieniona dwiema decyzjami Rady: decyzją 2006/75/WE z dnia 30 stycznia 2006 r.[2] i decyzją 2006/849/WE z dnia 20 listopada 2006 r.[3], zwaną dalej decyzją w sprawie programu Perykles. Tą ostatnią decyzją przedłużono okres trwania programu do 31 grudnia 2013 r.

W art. 13 ust. 3 lit. b) decyzji Rady 2001/923/WE, zmienionej decyzją Rady 2006/849/WE, określono wymóg sporządzenia szczegółowego sprawozdania w sprawie wdrożenia i wyników programu, które należy przedłożyć Parlamentowi Europejskiemu i Radzie do dnia 30 czerwca 2014 r. Przedstawiając niniejsze sprawozdanie Komisja spełnia ten wymóg w odniesieniu do okresu wdrażania 2006-2013, opierając się na ocenie przeprowadzonej w 2013 r., o której mowa w sekcji 2 niniejszego sprawozdania.

2.           Poprzednie sprawozdania oceniające

W art. 13 ust. 3 lit. a) decyzji Rady 2001/923/WE, zmienionej decyzją Rady 2006/849/WE określono wymóg przesłania przez Komisję Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdania, które jest niezależne od zarządzającego programem i zawiera ocenę zasadności, skuteczności i efektywności programu, oraz komunikatu stwierdzającego, czy program powinien być kontynuowany i przyjęty, wraz z dołączonym odpowiednim wnioskiem. Ocenę tę przeprowadziła w 2013 r. jednostka ds. audytu wewnętrznego i oceny Europejskiego Urzędu ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF). Komisja przesłała tę szczegółową ocenę Parlamentowi Europejskiemu i Radzie w komunikacie COM/2013/588; ocena obejmuje okres od 2002 r. do pierwszego zaproszenia do składania wniosków w 2012 r.

Ponadto Komisja przeprowadziła ocenę śródokresową w odniesieniu do lat 2006-2010[4] w celu oceny skuteczności programu. Ocena śródokresowa została wykorzystana w ramach przeprowadzonej przez Komisję oceny skutków, która towarzyszyła wnioskowi Komisji dotyczącemu programu „Perykles 2020” w kontekście wieloletnich ram finansowych na lata 2014-2020 (WRF) (zob. sekcja 4).

W niniejszym sprawozdaniu skupiono się na faktycznym wdrożeniu programu oraz na wynikach rocznych osiągniętych w latach 2006-2013.

3.           Wdrożenie programu[5] i wyniki

Na podstawie kwoty referencyjnej w wysokości 1 mln EUR na 2006 r. oraz 6,9 mln EUR na lata 2007-2013, roczne środki zatwierdzone na program Perykles wyniosły 1 mln EUR rocznie, z wyjątkiem 2010 r. (0,9 mln EUR).

Wdrożenie programu Perykles było odzwierciedleniem dużego zainteresowania państw członkowskich kwestią ochrony euro przed fałszowaniem. Rozmowy na temat wieloletniej strategii na posiedzeniach grupy ekspertów ds. fałszowania euro (ECEG) umożliwiły wykonanie 95,7 % łącznego budżetu. W trzech kolejnych latach (2009, 2010 i 2011 r.) OLAF musiał ponownie angażować środki umorzone w tym samym roku, aby zrealizować wnioski państw członkowskich.

W latach 2006–2013 z programu Perykles sfinansowano 113 projektów; z czego 72 projektów zostało zapoczątkowanych przez odpowiednie organy państw członkowskich, a 41 było inicjatywami Komisji/OLAF-u; szczegółowe informacje dostępne są w załączniku I[6].

Zgodnie z oceną programu Perykles z 2013 r.[7]: „Działania finansowane z programu są zasadniczo wysoce adekwatne, jeśli chodzi o realizację jego celów szczegółowych. Najbardziej adekwatnymi działaniami są szkolenia i rozpowszechnianie informacji oraz nawiązywanie kontaktów. Wysoce adekwatne są również wymiany personelu oraz źródła do nauczania. Około 95 % zasobów programu przydzielono na najbardziej adekwatne działania”.

Większość działań, które przeprowadzono w latach 2006-2013, to seminaria[8], szkolenia i warsztaty oraz wymiany personelu. Szczegółowe informacje znajdują są w załączniku II[9].

Wybrane grupy docelowe i uczestnicy

Zgodnie z oceną programu Perykles z 2013 r.[10]: „Wysoce adekwatne są również grupy docelowe programu. Najbardziej adekwatną grupą docelową jest policja, będąca również grupą docelową najbardziej zaangażowaną w działania w ramach programu zarówno jako organizatorzy, jak i uczestnicy. Wysoce adekwatne są również organy wymiaru sprawiedliwości i krajowe banki centralne; obie te grupy docelowe uczestniczą w większości działań realizowanych w ramach programu, aczkolwiek wyniki oceny sugerują, że pożądane byłoby większe zaangażowanie ze strony organów wymiaru sprawiedliwości. Adekwatną grupą docelową jest również sektor prywatny, mianowicie sektor finansowy/bankowy, zwłaszcza w państwach członkowskich, które nie należą do strefy euro, oraz w państwach trzecich, w których organy krajowe nie zawsze zapewniają szkolenia na szczeblu krajowym”.

 

Wykres I i wykres II: pochodzenie uczestników i profil zawodowy uczestników

W działaniach w ramach programu Perykles uczestniczyło ogółem 4 320 ekspertów.

Uczestnicy pochodzili z 83 krajów. Większość uczestników szkoleń (51 %) była obywatelami państw członkowskich, z wyraźną dominacją pracowników ze strefy euro. Europejscy uczestnicy stanowią ogółem 73 %, natomiast 16 % uczestników pochodziło z Ameryki Łacińskiej (głównie z Kolumbii, Peru i Argentyny). Podczas gdy Afrykę reprezentowali głównie obywatele krajów Afryki Północnej, uczestnictwo Azji ograniczało się głównie do obywateli Chin[11].

Jeśli chodzi o profil zawodowy uczestników, przedstawiciele służb policyjnych stanowią 64 % ogółu. Wynika to z faktu, że organy policji są na pierwszej linii frontu w walce z fałszowaniem euro, a personel policyjny obejmuje zarówno śledczych, jak i techników. Należy podkreślić zróżnicowanie innych kategorii uczestników (36 %), w tym wysoki udział pracowników banków centralnych (11 %) i wymiaru sprawiedliwości (7 %).

W rezultacie wdrożenie programu Perykles miało wymiar ponadnarodowy i wielodyscyplinarny, zgodnie z wymogiem określonym w art. 3 decyzji w sprawie programu Perykles.

Ogólnie rzecz biorąc, w każdym roku wdrażania przybywało nowych uczestników[12], co potwierdza wysiłki OLAF-u na rzecz dywersyfikacji wykorzystania środków finansowych programu Perykles. Kraje najbardziej dotknięte fałszowaniem euro częściej korzystały ze środków programu Perykles, np. Włochy, Hiszpania i Niemcy. Należy zauważyć, że państwa członkowskie, które nie zwracały się o finansowanie, czyniły to raczej z powodów organizacyjnych, a nie strukturalnych.

Wykres III: liczba działań w podziale na państwa członkowskie (dotacje w latach 2006-2013)

Działania w ramach programu Perykles poza UE

Działania w ramach programu Perykles prowadzono zarówno na obszarze UE, jak i poza nią, w zależności od konkretnych potrzeb w zakresie ochrony euro przed fałszowaniem. Od momentu opracowania Perykles konsolidował przyjęte w tym programie podejście regionalne, poprzez realizację działań obejmujących szczególnie wrażliwe regiony świata. Zwrócono szczególną uwagę na Amerykę Łacińską (gdzie zorganizowana przestępczość w Kolumbii i Peru stanowi poważne zagrożenie dla euro) i na sąsiednie regiony, takie jak Europa Południowo-Wschodnia (w tym Turcja i Bałkany Zachodnie), region Morza Śródziemnego i Europa Północno-Wschodnia.

Ulepszenia strukturalne i legislacyjne

Co istotnie, oprócz podnoszenia świadomości i treści szkoleniowej, działania w ramach programu Perykles doprowadziły do szeregu ulepszeń strukturalnych i legislacyjnych w państwach członkowskich i w państwach trzecich. Między innymi Kolumbia, Peru i Argentyna dokonały znaczących wysiłków w celu tworzenia struktur służących przeciwdziałaniu fałszowaniu, podobnych do krajowych biur centralnych działających w Unii Europejskiej. Program Perykles wspomagał (ówczesne) kraje przystępujące i nowe państwa członkowskie w ich staraniach zmierzających do zastosowania dorobku prawnego UE w dziedzinie ochrony euro[13].

Ponadto wyniki działań w ramach programu Perykles zostały wykorzystane przez Komisję do przygotowania wniosku dotyczącego dyrektywy w sprawie prawnokarnych środków ochrony euro i innych walut przed fałszowaniem[14]. W szczególności na seminariach organizowanych w ramach programu Perykles podkreślono potrzebę zezwolenia na wykorzystywanie w dochodzeniach dotyczących fałszowania walut tych samych metod dochodzeniowych, które stosowane są w przypadku innej poważnej przestępczości zorganizowanej, oraz uwzględniono tę kwestię w formie zapisu w proponowanej dyrektywie.

4.         Perspektywy

W komunikacie COM/2013/588 Komisja wyraźnie wskazała, że ogólne wyniki oceny[15] przeprowadzonej w 2013 r. były bardzo pozytywne. Organizatorzy i uczestnicy działań w ramach programu „Perykles” wyrazili pełne poprarcie dla programu i opowiedzieli się za jego kontunuacją po 2013 r.[16].

W dniu 11 marca 2014 r. przyjęto rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 331/2014[17] ustanawiające program wymiany, pomocy i szkoleń w dziedzinie ochrony euro przed fałszowaniem (program „Perykles 2020”), obejmujący wieloletnie ramy finansowe na lata 2014-2020. Obecnie rozporządzenie to jest wdrażane w ramach rocznego programu prac na 2014 r. załączonego do decyzji o finansowaniu z 2014 r. (C (2014) 3427)[18].

Komisja co roku informuje o wynikach programu Parlament Europejski i Radę, zgodnie z art. 13 rozporządzenia (UE) nr 331/2014.

[1] Dz.U. L 339 z 21.12.2001, s. 50-54.

[2] Dz.U. L 36 z 8.2.2006, s. 40-41.

[3] Dz.U. L 330 z 28.11.2006, s. 28-29.

[4] Wspomniana ocena śródokresowa znajduje się w załączniku III do oceny skutków (SEC (2011) 1615 final) towarzyszącej dokumentowi: Wniosek dotyczący ROZPORZĄDZENIA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY ustanawiającego program „Perykles 2020” (COM(2011) 913 final).

[5] Tabele dotyczące rocznych wyników wdrażania programu w latach 2006-2013 są publikowane na stronie: http://ec.europa.eu/anti_fraud/euro-protection/training/index_en.htm

[6] Załącznik I – zbiorcze dane statystyczne dotyczące wdrażania programu Perykles w latach 2006-2013.

[7] Dokument roboczy służb Komisji SWD (2013) 304 final, s. 45.

[8] Seminaria: konferencje, szkolenia, warsztaty.

[9] Załącznik II – tabela przedstawiająca podział według rodzajów działań finansowanych z programu Perykles w latach 2006-2013.

[10] Dokument roboczy służb Komisji SWD (2013) 304 final, s. 45-46.

[11] Kategoria „Inne” obejmuje Amerykę Północną oraz instytucje europejskie i międzynarodowe.

[12] Właściwe organy krajowe, o których mowa w art. 2 lit. b) rozporządzenia (WE) nr 1338/2001 z dnia 28 czerwca 2001 r. ustanawiającego środki niezbędne dla ochrony euro przed fałszowaniem, Dz.U. L 181 z 4.7.2001, s. 6.

[13] Rozporządzenie Rady (WE) nr 1338/2001 z dnia 28 czerwca 2001 r. ustanawiające środki niezbędne dla ochrony euro przed fałszowaniem,

zmienione rozporządzeniem Rady (WE) nr 44/2009 z dnia 18 grudnia 2008 r., rozporządzenie Rady (WE) nr 1339/2001 z dnia 28 czerwca 2001 r. rozszerzające działanie

rozporządzenia (WE) nr 1338/2001 ustanawiającego środki niezbędne dla ochrony euro przed fałszowaniem na Państwa Członkowskie, które

nie przyjęły euro jako swojej jednej waluty, decyzja Europejskiego Banku Centralnego z dnia 16 września 2010 r. w sprawie weryfikacji autentyczności i jakości obiegowej

oraz powtórnego wprowadzania do obiegu banknotów euro (EBC/2010/14), rozporządzenie (UE) nr 1210/2010 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15

grudnia 2010 r. w sprawie weryfikacji autentyczności monet euro oraz postępowania z monetami euro nienadającymi się do obiegu oraz rozporządzenie Rady (WE) nr 2182/2004 z dnia

6 grudnia 2004 r. dotyczące medali i żetonów podobnych do monet euro, zmienione rozporządzeniem Rady (WE) nr 46/2009 z dnia 18 grudnia 2008 r.

[14] Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie prawnokarnych środków ochrony euro i innych walut przed fałszowaniem, zastępującej decyzję ramową Rady 2000/383/WSiSW; dyrektywa weszła w życie w dniu 22 maja 2014 r. Dyrektywa 2014/62/UE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 maja 2014 r. w sprawie prawnokarnych środków ochrony euro i innych walut przed fałszowaniem, zastępująca decyzję ramową Rady 2000/383/WSiSW.

[15] Dokument roboczy służb Komisji SWD (2013) 304 final.

[16] Ocena skutków (SEC (2011) 1615 final) towarzysząca wnioskowi dotyczącemu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego

program „Perykles 2020” (COM (2011) 913 final).

[17] Dz.U. L 103 z 5.4.2014, s. 1.

[18] Oczekuje się, że do końca 2014 r. przyjęty zostanie wniosek dotyczący rozporządzenia Rady rozszerzającego stosowanie rozporządzenia (UE) nr 331/2014

ustanawiającego program wymiany, pomocy i szkoleń w dziedzinie ochrony euro przed fałszowaniem (program „Perykles 2020”)

na nieuczestniczące państwa członkowskie. Rozporządzenie to oparte jest na wniosku Komisji COM(2011) 913 final, któremu towarzyszy

dokument roboczy służb Komisji dotyczący oceny skutków SEC(2011) 1615 final.

Zbiorcze dane statystyczne dotyczące wdrażania

PROGRAMU PERYKLES w latach 2006-2013

Perykles – podsumowanie wdrażania w latach 2006-2013 ||

Rok budżetowy || Liczba działań || Inicjujące państwa członkowskie (kraje goszczące inicjatywy Komisji) || Główne grupy docelowe || Liczba uczestników || Wykorzystanie dotacji || Przydzielone środki budżetowe || Poziom wykorzystania środków na dzień 31 grudnia danego roku ||

2006 || 12 || BE, DE, ES, HU, IT, PL, (RO) || Policja, sądownictwo, banki || 593 || 944 151 || 1 000 000 || 94,4% ||

PCz       9     Komisja    3 ||

2007 || 12 || BE, DE, ES, FR, IT || Policja, sądownictwo, banki || 477 || 801 522 || 1 000 000 || 80,2% ||

PCz       7     Komisja    5 ||

2008 || 11 || DE, ES, IT, FR, NL, (HR+ ME+TR) || Policja, sądownictwo, banki || 589 || 913 087 || 1 000 000 || 91,3% ||

PCz       8     Komisja    3    ||

2009 || 17 || BE, DE, FR, IT, PT, (HR+ME) || Policja, banki, sądownictwo || 548 || 1 004 631[1] || 1 000 000 || 100,5% ||

PCz       8     Komisja    9 ||

2010 || 17 || BE, ES, DE, EE, IT, PL, PT, (MK+RS+TR) || Policja, banki, sądownictwo || 572 || 902 956[2] || 900 000 || 100,3% ||

PCz       12     Komisja    5     ||

2011 || 15 || DE, ES, HU, IT, PL, PT, RO, || Policja, banki, sądownictwo || 660 || 1 044 506[3] || 1 000 000 || 104,5% ||

PCz       10     Komisja    5 ||

2012 || 16 || DE, EE, ES, FR, IT, RO, (AL+HR+MK+UA) || Policja, banki, sądownictwo || 649 || 995 847 || 1 000 000 || 99,6% ||

PCz       11     Komisja    5 ||

2013 || 13 || ES, IT, HR, LV, RO, (BG+EL+ME) || Policja, banki, sądownictwo, organy celne || 232[4] || 954 207 || 1 000 000 || 95,4% ||

PCz       7     Komisja    6 ||

OGÓŁEM || 113 || BE, DE, EE, ES, FR, HR, HU, IT, LV, NL, PL, PT, RO (AL+BG+EL+ ME+MK+RS+ TR+UA) || Policja, banki, sądownictwo || 4 320 || 7 560 907 || 7 900 000 || 95,7 % ||

PCz       72     Komisja    41 ||

[1] Łączna kwota przekracza 100 % dostępnego budżetu, co wynika z ponownego zaangażowania środków umorzonych w tym samym roku

[2] Zob. poprzedni przypis.

[3] Zob. poprzedni przypis.

[4] Liczba ta uwzględnia tylko otrzymane sprawozdania końcowe. Nie złożono jeszcze szeregu sprawozdań końcowych z oceny działań z 2013 r.

Program Perykles

Podział według rodzaju finansowanych działań

                                                               w latach 2006-2013

                                                              Rodzaj działań ||                                                      Liczba

                                               Konferencje ||                                                               10

                                                           Seminaria: konferencje, szkolenia, warsztaty ||                                                               22

                                      Szkolenia/warsztaty ||                                                                 41

                                                                 Wymiany personelu ||                                                                30

                                             Analizy/źródła do nauczania ||                                                                    7

                                                                    Inne (wizyty ekspertów i operacje transgraniczne) ||                                                                         3

                                                         OGÓŁEM ||                                                               113