Spis treści

1............ Wprowadzenie. 3

2............ Operacje objęte gwarancją budżetową UE.. 3

3............ Rozwój operacji objętych gwarancją. 5

3.1......... Operacje, którymi zarządza bezpośrednio Komisja. 5

3.1.1...... Europejski mechanizm stabilizacji finansowej 5

3.1.2...... Instrument wsparcia bilansu płatniczego. 6

3.1.3...... Pożyczki w ramach pomocy makrofinansowej 7

3.1.4...... Pożyczki Euratomu. 7

3.2......... Rozwój operacji zewnętrznych EBI. 8

4............ Ryzyko uwzględniane w budżecie UE.. 9

4.1......... Definicja ryzyka. 9

4.2......... Łączna struktura ryzyka. 9

4.3......... Roczny poziom ryzyka uwzględnianego w budżecie UE.. 11

4.3.1...... Ryzyko związane z państwami członkowskimi 11

4.3.2...... Ryzyko związane z państwami trzecimi 13

5............ Uruchomienie gwarancji i rozwój sytuacji funduszu. 14

5.1......... Uruchomienie gwarancji 14

5.1.1...... Płatności ze środków gotówkowych. 14

5.1.2...... Płatności z budżetu UE.. 14

5.1.3...... Przypadki uruchomienia funduszu i odzyskiwanie płatności 14

5.2......... Rozwój sytuacji funduszu. 16

1.           Wprowadzenie

Celem niniejszego sprawozdania jest monitorowanie ryzyka kredytowego ponoszonego przez budżet UE w związku z gwarancjami i pożyczkami udzielonymi przez Unię Europejską bezpośrednio bądź pośrednio w ramach gwarancji udzielonych dla działań EBI z zakresu finansowania projektów poza granicami Unii.

Niniejsze sprawozdanie złożono zgodnie z art. 149 rozporządzenia finansowego[1], które zobowiązuje Komisję do corocznego składania Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdań dotyczących gwarancji budżetowych UE oraz związanego z nimi ryzyka[2].

Sprawozdanie posiada następującą strukturę: w sekcji 2 przypomniano kluczowe zagadnienia dotyczące operacji objętych gwarancją budżetową UE; przedstawiono również kilka innych dodatkowych mechanizmów zarządzania kryzysowego, które nie wiążą się z żadnym ryzykiem dla budżetu UE: W sekcji 3 przedstawiono rozwój operacji objętych gwarancją. Następnie w sekcji 4 podkreślono główne ryzyka objęte gwarancją budżetową UE, a w sekcji 5 przedstawiono sposób uruchamiania gwarancji oraz rozwój Funduszu Gwarancyjnego dla działań zewnętrznych („funduszu”)[3].

Uzupełnieniem niniejszego sprawozdania jest dokument roboczy służb Komisji („dokument roboczy”) zawierający szereg szczegółowych tabel i uwag wyjaśniających. Przestawiono w nim również analizę makroekonomiczną państw korzystających z pożyczek lub gwarancji UE, które stanowią znaczną część ekspozycji funduszu.

2.           Operacje objęte gwarancją budżetową UE

Ryzyko uwzględnione w budżecie UE wynika z różnych operacji pożyczkowych i gwarancyjnych, które można podzielić na dwie kategorie:

– pożyczki przyznawane przez Unię Europejską w związku z celami makroekonomicznymi, tj. pożyczki w ramach pomocy makrofinansowej[4] udzielane państwom trzecim wspólnie z instytucjami Bretton Woods, pożyczki na cele pomocy w zakresie bilansu płatniczego[5] stanowiące wsparcie dla państw członkowskich nienależących do strefy euro, które zmagają się z trudnościami w zakresie bilansu płatniczego, oraz pożyczki udzielane w ramach europejskiego mechanizmu stabilizacji finansowej[6] stanowiące wsparcie dla wszystkich państw członkowskich zmagających się z poważnymi trudnościami gospodarczymi i finansowymi spowodowanymi przez wyjątkowe okoliczności pozostające poza ich kontrolą lub poważnie zagrożonych wystąpieniem tych trudności; oraz

– pożyczki na cele mikroekonomiczne, tj. pożyczki Euratomu oraz – przede wszystkim – operacje finansowania prowadzone przez Europejski Bank Inwestycyjny (EBI) w państwach trzecich („operacje zewnętrzne EBI”) objęte gwarancją UE[7].

Objęte gwarancją operacje zewnętrzne EBI, pożyczki Euratomu i pożyczki w ramach pomocy makrofinansowej udzielane państwom trzecim są od 1994 r. objęte funduszem, natomiast ryzyko pożyczek na cele pomocy w zakresie bilansu płatniczego oraz pożyczek w ramach europejskiego mechanizmu stabilizacji finansowej jest uwzględnione bezpośrednio w budżecie UE.

Fundusz pokrywa straty wynikające z niespłaconych pożyczek i gwarancji pożyczkowych udzielonych państwom trzecim lub na projekty realizowane w państwach trzecich. Został on ustanowiony w celu:

– stworzenia „bufora płynności” pozwalającego uniknąć uruchamiania środków budżetowych UE za każdym razem, gdy dochodzi do niespłacenia gwarantowanej pożyczki lub opóźnionej płatności związanej z taką pożyczką; oraz

– stworzenia instrumentu dyscypliny budżetowej poprzez ustanowienie ram finansowych na potrzeby rozwoju polityki UE w zakresie gwarancji dla pożyczek udzielanych przez Komisję i EBI państwom trzecim[8].

Jeżeli państwa trzecie stają się państwami członkowskimi, pożyczki, które są im udzielane, przestają być pokrywane przez fundusz i ryzyko z nimi związane jest uwzględniane bezpośrednio w budżecie UE. Fundusz jest finansowany z budżetu UE i jego środki muszą być utrzymywane na określonym poziomie, stanowiącym ustalony odsetek łącznej kwoty pozostających do spłaty zobowiązań wynikających z gwarantowanych przez fundusz pożyczek i gwarancji pożyczkowych. Odsetek ten, który określa się jako kwotę docelową, wynosi obecnie 9 %[9]. Jeżeli zasoby funduszu okażą się niewystarczające, wówczas konieczne środki pochodzić będą z budżetu UE.

Inne dodatkowe mechanizmy zarządzania kryzysowego, które nie są pokrywane z budżetu UE

W ramach odpowiedzi na kryzys ustanowiono kilka innych mechanizmów, które jednak nie wiążą się z żadnym ryzykiem dla budżetu UE:

- instrument pożyczkowy na rzecz Grecji[10], finansowany w formie pożyczek dwustronnych udzielanych Grecji przez pozostałe państwa członkowskie strefy euro, i centralnie administrowany przez Komisję;

- Europejski Instrument Stabilności Finansowej (EFSF)[11]: EFSF został ustanowiony przez państwa członkowskie należące do strefy euro w następstwie decyzji podjętych dnia 9 maja 2010 r. w ramach Rady ECOFIN. Zadaniem EFSF jest ochrona stabilności finansowej w Europie poprzez zapewnianie pomocy finansowej państwom członkowskim należącym do strefy euro w ramach programu dostosowań makroekonomicznych. EFSF został utworzony jako tymczasowy mechanizm pomocy i jest pożyczkodawcą na rzecz Grecji (wraz z MFW i niektórymi państwami członkowskimi), jak również na rzecz Irlandii i Portugalii (wraz z MFW, niektórymi państwami członkowskimi i europejskim mechanizmem stabilizacji finansowej)[12]. W październiku 2010 r. podjęto decyzję o ustanowieniu stałego mechanizmu pomocy – Europejskiego Mechanizmu Stabilności;

- Europejski Mechanizm Stabilności (EMS)[13]: Porozumienie ustanawiające EMS weszło w życie dnia 27 września 2012 r. Począwszy od tej daty EMS stał się stałym mechanizmem reagowania kryzysowego oraz głównym instrumentem służącym do finansowania nowych programów. EFSF kontynuuje – niezależnie od EMS – swoje bieżące programy dla Grecji, Portugalii i Irlandii, ale od dnia 1 lipca 2013 r. nie angażuje się już w nowe programy finansowania ani nie zawiera nowych umów w sprawie instrumentów pożyczkowych. EMS jest organizacją międzyrządową powołaną na mocy międzynarodowego prawa publicznego, z siedzibą w Luksemburgu. Udziałowcami tego mechanizmu jest 18 państw członkowskich należących do strefy euro. Łączny subskrybowany kapitał wynosi 702 mld EUR, z czego 80 mld EUR to kapitał wpłacony (ostatnia z pięciu transz miała zostać wpłacona w pierwszej połowie 2014 r.), a 622 mld EUR to zadeklarowany kapitał na żądanie. Efektywna zdolność udzielania pożyczek EMS wynosi 500 mld EUR.

3.           Rozwój operacji objętych gwarancją

W niniejszej sekcji przedstawiono rozwój operacji objętych gwarancją; po pierwsze tych, którymi zarządza bezpośrednio Komisja, a następnie operacji zarządzanych przez EBI.

3.1.        Operacje, którymi zarządza bezpośrednio Komisja

3.1.1.     Europejski mechanizm stabilizacji finansowej

Zgodnie z konkluzjami Rady ECOFIN maksymalny pułap tego mechanizmu ograniczony jest do 60 mld EUR[14], jednakże w art. 2 ust. 2 rozporządzenia Rady nr 407/2010 ustanowiono ograniczenie prawne, zgodnie z którym łączna kwota ograniczona jest do marginesu dostępnego w ramach pułapu zasobów własnych.

W następstwie przyjęcia przez Radę decyzji o przyznaniu pomocy finansowej Unii dla Irlandii[15] (do 22,5 mld EUR) i Portugalii[16] (do 26 mld EUR), dokonano wypłat w wysokości 21,7 mld EUR na rzecz Irlandii i w wysokości 22,1 mld EUR na rzecz Portugalii.

Rozwój sytuacji w 2013 r.

W 2013 r. nie przeprowadzono żadnych nowych operacji.

Według stanu na dzień 31 grudnia 2013 r. europejski mechanizm stabilizacji finansowej dysponuje kwotą 11,5 mld EUR na wypadek konieczności udzielenia dodatkowej pomocy, przy maksymalnym pułapie wynoszącym 60 mld EUR[17].

Rozwój sytuacji po dniu 31 grudnia 2013 r.

W marcu 2014 r. wypłacono ostatnią transzę dla Irlandii w kwocie 800 mln EUR, co oznacza osiągniecie pułapu udzielania pożyczek dla tego państwa. W tym samym czasie na rzecz Portugalii wypłacono dodatkową transzę w wysokości 1,8 mld EUR.

3.1.2.     Instrument wsparcia bilansu płatniczego

W listopadzie 2008 r. została ponownie uruchomiona unijna średnioterminowa pomoc finansowa w ramach instrumentu wsparcia bilansu płatniczego, aby pomóc Węgrom – a następnie w styczniu i maju 2009 r. Łotwie i Rumunii – w przywróceniu zaufania rynku. Na te cele przeznaczono łączną kwotę w wysokości 14,6 mld EUR. Z kwoty tej nie zostanie wypłaconych 1,2 mld EUR, ponieważ upłynął termin wypłaty.

Rozwój sytuacji w 2013 r.

W odniesieniu do Rumunii, w uzupełnieniu do przyznanej już pomocy w kwocie 5 mld EUR, w dniu 12 maja 2011 r. Rada podjęła decyzję o udzieleniu temu państwu zapobiegawczo pomocy finansowej w wysokości maksymalnie 1,4 mld EUR[18]. Nie było jednak konieczne dokonanie żadnych wypłat i okres dostępności instrumentu upłynął dnia 31 marca 2013 r.

W dniu 22 października 2013 r. Rada podjęła decyzję o udostępnieniu Rumunii drugiej zapobiegawczej średnioterminowej pomocy finansowej[19] w wysokości maksymalnie 2 mld EUR w formie pożyczki o maksymalnym średnim terminie wymagalności wynoszącym 8 lat. Wniosek o wypłatę pomocy może zostać złożony do dnia 30 września 2015 r.

Według stanu na dzień 31 grudnia 2013 r. instrument wsparcia bilansu płatniczego dysponuje kwotą 36,6 mld EUR na wypadek konieczności udzielenia dalszej pomocy, przy maksymalnym pułapie wynoszącym 50 mld EUR.

Rozwój sytuacji po dniu 31 grudnia 2013 r.

Nie zrealizowano żadnych dalszych operacji.

3.1.3.     Pożyczki w ramach pomocy makrofinansowej

Po wejściu w życie traktatu lizbońskiego decyzje o pomocy makrofinansowej nie są już podejmowane wyłącznie przez Radę, lecz zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą.

Rozwój sytuacji w 2013 r.

W omawianym okresie dokonano tylko jednej wypłaty w wysokości 100 mln EUR na rzecz Bośni i Hercegowiny. Państwa korzystające z pomocy dokonały spłaty w łącznej kwocie 80,9 mln EUR (Rumunia: 12,5 mln EUR, Bośnia i Hercegowina: 4 mln EUR, była jugosłowiańska republika Macedonii: 7,4 mln EUR, Serbia: 44,76 mln EUR, Czarnogóra: 0,24 mln EUR oraz Tadżykistan: 12 mln EUR).

Wysokość pozostającej do spłaty kwoty pożyczek udzielonych w ramach pomocy makrofinansowej wzrosła z 545,5 mln EUR do 564,6 mln EUR w 2013 r.

Rozwój sytuacji po dniu 31 grudnia 2013 r.

Pomoc makrofinansowa dla Ukrainy zatwierdzona w 2010 r.[20] łącznie ze środkami finansowymi udostępnionymi w ramach pomocy zatwierdzonej w 2002 r.[21] wynosi 610 mln w formie pożyczek. Pierwszą transzę w wysokości 100 mln EUR wypłacono w połowie maja 2014 r.

W dniu 14 kwietnia 2014 r. Rada podjęła decyzję o udzieleniu Ukrainie dalszej pomocy makrofinansowej w formie pożyczek[22] do maksymalnej kwoty 1 mld EUR. Pierwszą transzę w wysokości 500 mln EUR wypłacono w czerwcu 2014 r.

3.1.4.     Pożyczki Euratomu

Pułap obowiązujący dla pożyczek Euratomu na rzecz państw członkowskich lub na rzecz niektórych kwalifikujących się państw trzecich (Federacja Rosyjska, Armenia, Ukraina) wynosi 4 mld EUR, z czego około 85 % zostało już wykorzystane. Do wypłaty pozostało około 600 mln EUR, które można będzie wykorzystać do sfinansowania nowych projektów. W dniu 7 sierpnia 2013 r. zatwierdzono udzielenie Ukrainie pożyczki w wysokości 300 mln EUR, przeznaczonej na modernizację istniejących obiektów jądrowych.

Rozwój sytuacji w 2013 r.

W 2013 r. nie dokonano żadnych wypłat pożyczek. Na dokonane spłaty złożyły się: kwota 19,81 mln EUR spłacona przez Bułgarię, kwota 10 mln EUR spłacona przez Rumunię i kwota 6,61 mln EUR spłacona przez Ukrainę.

Rozwój sytuacji po dniu 31 grudnia 2013 r.

Brak zmian.

3.2.        Rozwój operacji zewnętrznych EBI

Rozwój sytuacji w 2013 r.

Gwarancja UE udzielona EBI w odniesieniu do operacji zewnętrznych EBI w latach 2007-2013 („upoważnienia w zakresie operacji zewnętrznych na lata 2007-2013”) została przedłużona o sześć miesięcy, ponieważ do dnia 31 grudnia 2013 r. Rada i Parlament Europejski nie przyjęły nowej decyzji w sprawie udzielenia nowej gwarancji dla EBI.

W 2013 r. nadal odnotowywano przypadki niewywiązania się ze zobowiązań przez rząd Syrii w postaci nieuregulowania płatności odsetek i braku spłaty niektórych pożyczek. EBI uruchomił fundusz gwarancyjny w celu pokrycia wymaganych płatności (zob. pkt 5.3 poniżej).

W ramach upoważnienia w zakresie operacji zewnętrznych na lata 2007-2013 wartość podpisanych umów pożyczkowych wzrosła w 2013 r. o 17 % do poziomu 3 901 mln EUR. Ogólna suma wypłaconych w okresie sprawozdawczym pożyczek wyniosła 2 288 mln EUR (co stanowi wzrost o 20 % w stosunku do stanu na dzień 31 grudnia 2012 r.). W związku z tym łączna kwota pożyczek zatwierdzonych i pożyczek wypłaconych w ramach upoważnienia wyniosła – odpowiednio – 27 062 mln EUR i 13 590 mln EUR na dzień 31 grudnia 2013 r. W odniesieniu do wcześniejszych upoważnień EBI w zakresie operacji zewnętrznych zob. załącznik do tabeli A1 w dokumencie roboczym.

Rozwój sytuacji po dniu 31 grudnia 2013 r.

W kwietniu 2014 r. przyjęto nową decyzję w sprawie udzielenia gwarancji UE dla operacji EBI poza granicami Unii w latach 2014-2020[23]. Zgodnie z tą decyzją maksymalny pułap gwarancji UE należy ustanowić w podziale na stały pułap o maksymalnej wysokości 27 mld EUR i na fakultatywną dodatkową kwotę w wysokości 3 mld EUR. Decyzja o uruchomieniu całości lub części fakultatywnej dodatkowej kwoty będzie podejmowana zgodnie ze zwykłą procedura ustawodawczą na podstawie sprawozdania z przeglądu śródokresowego dotyczącego wdrażania decyzji przez EBI oraz na podstawie rozwoju operacji EBI. Równocześnie trwają prace nad uzgodnieniami porozumienia gwarancyjnego zgodnie z wymogami art. 14 decyzji.

Kwoty pozostające do spłaty na dzień 31 grudnia 2013 r. w ramach różnych instrumentów, o których mowa w niniejszej sekcji, przedstawiono w tabeli 1.

4.           Ryzyko uwzględniane w budżecie UE

4.1.        Definicja ryzyka

Ryzyko ponoszone przez budżet UE wynika z niespłaconej kwoty kapitału i odsetek związanej z operacjami objętymi gwarancją.

Na potrzeby niniejszego sprawozdania stosuje się dwie metody oceny ryzyka ponoszonego przez budżet UE (bezpośrednio lub pośrednio poprzez fundusz):

– „całkowite uwzględnione ryzyko” opiera się na łącznej kwocie niespłaconego kapitału z tytułu określonych operacji według stanu na dany dzień, z uwzględnieniem należnych odsetek[24].

– Podejście budżetowe, definiowane jako „roczny poziom ryzyka ponoszonego przez budżet UE”, opiera się na wyliczeniu maksymalnej kwoty rocznych należnych płatności, jaką UE musiałaby wypłacić w danym roku budżetowym przy założeniu braku spłaty wszystkich gwarantowanych pożyczek[25].

4.2.        Łączna struktura ryzyka

Do roku 2010 największe ryzyko pod względem pozostałych do spłaty kwot objętych gwarancjami było związane przede wszystkim z pożyczkami udzielonymi państwom trzecim. Od 2011 r. kryzys finansowy wywiera bardzo negatywne skutki na finanse publiczne państw członkowskich, prowadząc do zwiększenia działalności pożyczkowej UE w tym obszarze ze względu na zwiększone potrzeby finansowe rządów w państwach członkowskich.

W rezultacie struktura ryzyka zmieniła się i według stanu na dzień 31 grudnia 2013 r. kształtuje się następująco:

· 71 % łącznej kwoty pozostającej do spłaty dotyczy operacji pożyczkowych związanych z pożyczkami udzielanymi państwom członkowskim, które są uwzględniane bezpośrednio w budżecie UE (w porównaniu z 45 % według stanu na dzień 31 grudnia 2010 r.).

Szczegółowy podział ryzyka pokrywanego przez budżet UE na dzień 31 grudnia 2013 r. przedstawiono w tabeli 1.

Tabela 1: Łączne kwoty pozostające do spłaty uwzględniane w budżecie UE według stanu na dzień 31 grudnia 2013 r., w mln EUR

|| Niespłacony kapitał || Naliczone odsetki || Ogółem || %

Państwa członkowskie* || || || ||

Euratom || 357 || 2 || 359 || <1 %

Pomoc na wsparcie bilansu płatniczego || 11 400 || 223 || 11 623 || 14 %

EBI || 2 657 || 22 || 2 676 || 3 %

Europejski mechanizm stabilizacji finansowej || 43 800 || 669 || 44 469 || 54 %

Ogółem państwa członkowskie* || 58 214 || 916 || 59 130 || 71 %

Państwa trzecie** || || || ||

Pomoc makrofinansowa || 565 || 5 || 569 || 1 %

Euratom || 29 || 0 || 29 || <1 %

EBI*** || 22 917 || 155 || 23 072 || 28 %

EBI*** Ogółem państwa trzecie || 23 510 || 160 || 23 670 || 29 %

Ogółem || 81 724 || 1 076 || 82 799 || 100 %

*  Ryzyko to jest uwzględniane bezpośrednio w budżecie UE. Pozycja ta obejmuje również pomoc makrofinansową, pożyczki Euratomu i pożyczki EBI udzielone państwom przed ich przystąpieniem do UE. ** Ryzyko pokryte przez fundusz. *** Pożyczki będące przedmiotem subrogacji UE po uwzględnieniu niewywiązania się ze zobowiązań przez rząd Syrii w odniesieniu do pożyczek udzielonych przez EBI (kwota: 60 mln EUR).

W tabelach A1, A2, A3a i A3b w dokumencie roboczym podano bardziej szczegółowe informacje na temat powyższych kwot pozostających do spłaty, zwłaszcza w odniesieniu do pułapów, kwot wypłaconych i poziomów gwarancji.

4.3.        Roczny poziom ryzyka uwzględnianego w budżecie UE

W odniesieniu do 2014 r. maksymalna kwota, którą UE musiałaby wypłacić (bezpośrednio lub poprzez fundusz) – przy założeniu braku spłaty wszystkich gwarantowanych pożyczek – wynosi 7 395 mln EUR. Kwota ta obejmuje płatności z tytułu kapitału i odsetek w związku z gwarantowanymi pożyczkami, których termin wymagalności upływa w 2014 r., przy założeniu, że niewywiązywanie się ze spłaty pożyczek nie prowadzi do przyspieszenia ich wymagalności (szczegółowe informacje znajdują się w tabeli A2 w dokumencie roboczym).

4.3.1.     Ryzyko związane z państwami członkowskimi

Ryzyko związane z państwami członkowskimi dotyczy:

a) działalności pożyczkowej EBI, pożyczek w ramach pomocy makrofinansowej lub pożyczek Euratomu udzielonych przed przystąpieniem do UE;

b) pożyczek udzielonych w ramach instrumentu wsparcia bilansu płatniczego; oraz

c) pożyczek udzielonych w ramach europejskiego mechanizmu stabilizacji finansowej.

Tabela 2: Ranking państw członkowskich według rocznego ryzyka ponoszonego przez budżet w 2014 r., w mln EUR

Pozycja w rankingu || Państwo || Pożyczki || Maksymalne roczne ryzyko || Udział procentowy ryzyka związanego z danym państwem w rocznym ryzyku związanym z państwami członkowskimi || Udział procentowy ryzyka związanego z danym państwem w całkowitym rocznym ryzyku (państwa członkowskie i państwa trzecie)

1 || Węgry || a)+b) || 2 128,42 || 41,0 % || 28,8 %

2 || Łotwa || a)+b) || 1 096,43 || 21,1 % || 14,8 %

3 || Irlandia || c) || 661,00 || 12,7 % || 8,9 %

4 || Portugalia || c) || 644,88 || 12,4 % || 8,7 %

5 || Rumunia || a)+b) || 377,02 || 7,3 % || 5,1 %

6 || Bułgaria || a) || 87,52 || 1,7 % || 1,2 %

7 || Republika Czeska || a) || 56,44 || 1,1 % || 0,8 %

8 || Polska || a) || 52,49 || 1,0 % || 0,7 %

9 || Chorwacja || a) || 42,62 || 0,8 % || 0,6 %

10 || Republika Słowacka || a) || 25,78 || 0,5 % || 0,3 %

11 || Słowenia || a) || 7,44 || 0,1 % || 0,1 %

12 || Litwa || a) || 4,95 ||  0,1 % || 0,1 %

13 || Cypr || a) || 3,29 || 0,1 % || <0,1 %

Ogółem || || || 5 188,29 || 100 % || 70,2 %

             

4.3.2.     Ryzyko związane z państwami trzecimi

Fundusz pokrywa ryzyko gwarantowanych pożyczek dla państw trzecich, których terminy wymagalności sięgają roku 2042. W 2014 r. fundusz poniesie maksymalne roczne ryzyko związane z państwami trzecimi w wysokości 2 206,6 mln EUR (30 % całkowitego rocznego poziomu ryzyka).

Poniżej przedstawiono pierwszą dziesiątkę krajów (z 42) uszeregowanych według wysokości całkowitej kwoty pozostającej do spłaty przez każde z nich. Przypada na nie 1 684 mln EUR, czyli 76,3 % rocznego poziomu ryzyka ponoszonego przez fundusz. Analizę sytuacji ekonomicznej tych państw wraz z komentarzem przedstawiono w pkt 3 dokumentu roboczego. W tabelach dla poszczególnych państw wskazano również wiarygodność kredytową według oceny agencji ratingowych.

Ryzyko związane z państwami trzecimi dotyczy działalności pożyczkowej EBI, pożyczek w ramach pomocy makrofinansowej lub pożyczek Euratomu (szczegółowe informacje zawarte są w tabeli A3b i A4 w dokumencie roboczym).

Tabela 3: Ranking 10 najważniejszych państw trzecich według rocznego ryzyka ponoszonego przez fundusz w 2014 r. (w mln EUR)

Pozycja w rankingu || Państwo || Maksymalne roczne ryzyko || Udział procentowy ryzyka związanego z danym państwem w rocznym ryzyku związanym z państwami trzecimi || Udział procentowy ryzyka związanego z danym państwem w całkowitym rocznym ryzyku (państwa członkowskie i państwa trzecie)

1 || Turcja || 542,67 || 24,6 % || 7,3 %

2 || Tunezja || 221,59 || 10,0 % || 3,0 %

3 || Maroko || 217,77 || 9,9 % || 2,9 %

4 || Serbia || 195,00 || 8,8 % || 2,6 %

5 || Egipt || 184,11 || 8,3 % || 2,5 %

6 || Brazylia || 102,45 || 4,6 % || 1,4 %

7 || Republika Południowej Afryki || 74,51 || 4,6 % || 1,4 %

8 || Syria || 72,52 || 3,3 % || 1,0 %

9 || Bośnia i Hercegowina || 63,24 || 2,9 % || 0,9 %

10 || Ukraina || 10,61 || 0,5 % || 0,1 %

|| Razem 10 państw || 1 684,47 || 76,3 % || 22,8 %

5.           Uruchomienie gwarancji i rozwój sytuacji funduszu

5.1.        Uruchomienie gwarancji

5.1.1.     Płatności ze środków gotówkowych

Jeżeli dłużnik spóźnia się ze spłatą zobowiązań wobec UE, Komisja dokonuje wypłat z posiadanych środków gotówkowych celem uniknięcia opóźnień w obsłudze własnych operacji pożyczkowych i związanych z tym kosztów obsługi[26]. W 2013 r. nie miało to miejsca.

5.1.2.     Płatności z budżetu UE

W przypadku gdyby doszło do niewywiązywania się ze zobowiązań, straty byłyby pokrywane z budżetu UE. Ponieważ w 2013 r. nie odnotowano żadnego przypadku niewywiązywania się ze zobowiązań przez państwa członkowskie, nie złożono żadnego wniosku o płatność.

5.1.3.     Przypadki uruchomienia funduszu i odzyskiwanie płatności

W przypadku opóźnień w spłacie przez beneficjenta pożyczki na rzecz państwa trzeciego, udzielonej lub gwarantowanej przez UE, zostaje uruchomiony fundusz celem dokonania wymaganej płatności w ciągu trzech miesięcy od daty wezwania do zapłaty[27].

Od grudnia 2011 r. EBI odnotował przypadki niewywiązania się ze zobowiązań przez rząd Syrii w postaci nieuregulowania niektórych płatności odsetek i braku spłaty niektórych pożyczek. Ponieważ formalne wezwania do zapłaty nie odniosły skutku, w maju 2012 r. EBI zaczął uruchamiać spłaty z funduszu. W tabeli 4 przedstawiono przypadki uruchomienia funduszu w celu pokrycia niewywiązania się przez rząd Syrii ze zobowiązań z tytułu pożyczek.

Kwoty, o które zwrócił się EBI, zostały wypłacone z konta Funduszu Gwarancyjnego po odpowiednim upoważnieniu przez służby Komisji. Jeżeli UE dokonuje płatności w ramach gwarancji unijnej, wstępuje ona w prawa i środki zaradcze przysługujące EBI. W odniesieniu do wierzytelności, które są przedmiotem subrogacji, EBI przejmuje odpowiedzialność w imieniu UE za procedury mające na celu ich odzyskanie.

Tabela 4: Uruchomienie Funduszu Gwarancyjnego w celu pokrycia niewywiązania się przez rząd Syrii ze zobowiązań z tytułu pożyczek (w mln EUR).

Rok || Liczba wypłat w wyniku uruchomienia funduszu || Wysokość należnych transz || Kary i naliczone odsetki (1) || Odzyskana kwota[28] || Ogółem

2012 || 2 || 24,02 || n.d. || 2,15 || 21,87

2013 || 8 || 59,27 || 1,36 || 0 || 60,63

Ogółem || 10 || 83,29 || 1,36 || 2,15 || 82,50

(1) EBI nakłada kary i nalicza odsetki za zwłokę wyłącznie w przypadku wystąpienia z drugim wezwaniem o spłatę poszczególnych pożyczek i nalicza je od dnia niewywiązania się ze spłaty do dnia dokonania płatności z Funduszu Gwarancyjnego.

Według stanu na dzień 31 grudnia 2013 r. łączna kwota pozostających do spłaty gwarantowanych pożyczek udzielonych Syrii wynosi 554 mln EUR, przy czym termin wymagalności ostatniej z nich przypada na 2030 r.

5.2.        Rozwój sytuacji funduszu

Zgodnie z przepisami rozporządzenia w sprawie funduszu gwarancyjnego fundusz musi osiągnąć odpowiedni poziom (kwotę docelową), określony jako 9 % sumy pozostających do spłaty zobowiązań kapitałowych z tytułu poszczególnych operacji, powiększonej o naliczone odsetki. Wprowadzono mechanizm finansowania, by zapewnić osiągniecie kwoty docelowej.

Na podstawie mechanizmu finansowania w lutym 2013 r. z budżetu UE na rzecz funduszu wypłacono 155,66 mln EUR, a w lutym 2014 r. – 58,43 mln EUR.

Według stanu na dzień 31 grudnia 2013 r. aktywa netto[29] funduszu wynosiły 1 981,29 mln EUR. Stosunek aktywów netto do pozostających do spłaty zobowiązań kapitałowych[30] (23 609,19 mln EUR) w rozumieniu rozporządzenia w sprawie funduszu gwarancyjnego był niższy niż kwota docelowa. W związku z tym w projekcie budżetu UE na 2015 r. ujęta została kwota dofinansowania funduszu wynosząca 144,40 mln EUR.

Według stanu na dzień 31 grudnia 2013 r. fundusz miał do odzyskania zaległe płatności w kwocie 82,5 mln EUR.

[1]               Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) nr 966/2012 z dnia 25 października 2012 r. w sprawie zasad finansowych mających zastosowanie do budżetu ogólnego Unii oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE, Euratom) nr 1605/2002 (Dz.U. L 298 z 26.10.2012, s. 1).

[2]               Poprzednie sprawozdanie w sprawie gwarancji pokrytych z budżetu według stanu na dzień 31 grudnia 2012 r. stanowią dokumenty COM(2013) 871 final i SWD(2013) 504 final.

[3]               Rozporządzenie Rady (WE, Euratom) nr 480/2009 z dnia 25 maja 2009 r. ustanawiające Fundusz Gwarancyjny dla działań zewnętrznych (wersja ujednolicona) („rozporządzenie w sprawie funduszu gwarancyjnego”) (Dz.U. L 145 z 10.6.2009, s. 10).

[4]               Pomoc makrofinansowa może również przyjąć formę dotacji udzielanych państwom trzecim.

[5]               Rozporządzenie Rady (WE) nr 332/2002 z dnia 18 lutego 2002 r. ustanawiające instrument średnioterminowej pomocy finansowej dla bilansów płatniczych państw członkowskich (Dz.U. L 53 z 23.2.2002, s. 1).

[6]               Rozporządzenie Rady (UE) nr 407/2010 z dnia 11 maja 2010 r. ustanawiające europejski mechanizm stabilizacji finansowej (Dz.U. L 118 z 12.5.2010, s. 1).

[7]               Odniesienia do podstaw prawnych znajdują się w tabeli A4 w dokumencie roboczym.

[8]               Choć w ostatecznym rozrachunku ryzyko zewnętrzne jest uwzględniane w budżecie UE, to fundusz gwarancyjny stanowi instrument chroniący budżet UE przed ryzykiem niespłacenia pożyczki. Najnowsze roczne sprawozdanie dotyczące funduszu i zarządzania nim zawiera dokument COM(2013) 661 final oraz towarzyszący mu dokument roboczy służb Komisji (SWD(2012) 217 final).

[9]               Obszerne sprawozdanie dotyczące funkcjonowania funduszu i finansowania kwoty docelowej zawiera dokument COM(2014) 214 final oraz towarzyszący mu dokument roboczy służb Komisji (SWD(2014) 129 final).

[10]             Informacje na temat instrumentu pożyczkowego na rzecz Grecji znajdują się na następującej stronie internetowej: http://ec.europa.eu/economy_finance/assistance_eu_ms/greek_loan_facility/index_en.htm.

[11]             Informacje na temat EFSF znajdują się na następującej stronie internetowej: http://www.efsf.europa.eu

[12]             Pożyczki przyznane w ramach europejskiego mechanizmu stabilizacji finansowej objęte są gwarancją budżetową UE.

[13]             Informacje na temat EMS znajdują się na następującej stronie internetowej: http://esm.europa.eu.

[14]             Por. komunikat prasowy z nadzwyczajnego posiedzenia Rady ECOFIN w dniach 9-10 maja 2010 r. (http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/en/ecofin/114324.pdf).

[15]             Decyzja wykonawcza Rady (2011/77/UE) z dnia 7 grudnia 2011 r. w sprawie przyznania Irlandii pomocy finansowej Unii (Dz.U. L 30 z 4.2.2011, s. 348).

[16]             Decyzja wykonawcza Rady 2011/344/UE z dnia 17 maja 2011 r. w sprawie przyznania Portugalii pomocy finansowej Unii (Dz.U. L 159 z 17.6.2011, s. 88); zob. również sprostowanie (Dz.U. 178 z 10.7.2012, s. 15).

[17]             Więcej informacji na temat europejskiego mechanizmu stabilizacji finansowej można znaleźć w sprawozdaniu Komisji w sprawie działalności Unii Europejskiej w 2012 r. w zakresie zaciągania i udzielania pożyczek (COM(2013) 752 final).

[18]             Decyzja Rady 2011/288/UE z dnia 12 maja 2011 r. w sprawie udzielenia Rumunii zapobiegawczo średnioterminowej pomocy finansowej UE (Dz.U. L 132 z 19.5.2011, s. 15).

[19]             Decyzja Rady 2013/531/UE z dnia 22 października 2013 r. w sprawie udzielenia Rumunii zapobiegawczo średnioterminowej pomocy finansowej UE (Dz.U. L 286 z 29.10.2013, s. 1).

[20]             Decyzja Parlamentu Europejskiego i Rady nr 388/2010/UE z dnia 7 lipca 2010 r. w sprawie udzielenia pomocy makrofinansowej Ukrainie (Dz.U. L 179 z 14.7.2010, s. 1).

[21]             Decyzja Rady 2002/639/WE z dnia 12 lipca 2002 r. w sprawie udzielenia dodatkowej pomocy makrofinansowej Ukrainie (Dz.U. L 209 z 6.8.2002, s. 22).

[22]             Decyzja Rady 2014/215/UE z dnia 14 kwietnia 2014 r. w sprawie udzielenia pomocy makrofinansowej Ukrainie (Dz.U. L 111 z 15.4.2014, s. 85).

[23]             Decyzja Parlamentu Europejskiego i Rady nr 466/2014/UE z dnia 16 kwietnia 2014 r. w sprawie udzielenia gwarancji UE dla Europejskiego Banku Inwestycyjnego na pokrycie strat poniesionych w związku z działaniami z zakresu finansowania wspierającymi projekty inwestycyjne poza granicami Unii (Dz.U. L 135, 8.5.2014, s. 1).

[24]             Patrz tabela 1 w sprawozdaniu.

[25]             Dla potrzeb tych wyliczeń zakłada się, że niewywiązywanie się ze spłaty pożyczki nie prowadzi do przyspieszenia jej wymagalności, tzn. uwzględnia się tylko należne płatności (zob. tabela 2 i 3a/3b sprawozdania oraz tabela A2 w dokumencie roboczym).

[26]             Zob. art. 12 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 1150/2000 z dnia 22 maja 2000 r. wykonującego decyzję 2007/436/WE, Euratom w sprawie systemu zasobów własnych Wspólnot Europejskich (Dz.U. L 130 z 31.5.2000, s. 1).

[27]             Od momentu ustanowienia funduszu w 1994 r. do dnia złożenia niniejszego sprawozdania dokonano z niego płatności na łączną kwotę 502 mln EUR. Odzyskano 579 mln EUR (w tym spłacone kwoty kapitału i odsetek powiększone o odsetki karne za opóźnienia w płatności i o zrealizowane zyski i straty wynikające ze zmian kursów walutowych). Więcej informacji znajduje się w sekcji 2.5.4 dokumentu roboczego.

[28]             Od momentu ustanowienia funduszu w 1994 r. do dnia złożenia sprawozdania łączna kwota zaległych płatności odzyskanych przez fundusz wyniosła 579 mln EUR (obejmuje ona spłacone kwoty kapitału i odsetek powiększone o odsetki karne za opóźnienia w płatności i o zrealizowane zyski i straty wynikające ze zmian kursów walutowych).

[29]             Łączne aktywa funduszu pomniejszone o narosłe zobowiązania (opłaty EBI i honoraria z tytułu audytu).

[30]             W tym naliczone odsetki.