DOKUMENT ROBOCZY SŁUŻB KOMISJI

STRZESZCZENIE OCENY SKUTKÓW

towarzyszący dokumentowi

Wniosek dotyczący decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady

ustanawiającej program wsparcia obserwacji i śledzenia obiektów kosmicznych

1.           Wprowadzenie

W ciągu ostatnich kilku lat kwestia rozwoju europejskiego systemu usług w zakresie obserwacji i śledzenia obiektów kosmicznych (SST) była przedmiotem debaty politycznej wśród ministrów UE odpowiedzialnych za kwestie związane z przestrzenią kosmiczną. Wyniki tych debat, odzwierciedlone w szeregu konkluzji Rady, ujawniły, że państwa członkowskie, operatorzy satelitarni i inne zainteresowane strony są w kwestii konieczności ochrony infrastruktury kosmicznej zgodne co do tego, że utworzenie europejskiego systemu usług SST do celów ochrony takiej infrastruktury powinno zostać przeprowadzone pod przewodnictwem UE (przy wsparciu technicznym w ramach B&R ze strony Europejskiej Agencji Kosmicznej) oraz że należy w tym względzie korzystać z istniejących zdolności uzupełnianych o nowe elementy. Opinia publiczna jest ponadto świadoma konieczności ochrony infrastruktury kosmicznej i wspiera tę inicjatywę (w ciągu ostatnich trzech lat przeprowadzono dwie konsultacje z szerszą grupą odbiorców).

2.           Opis problemu

2.1.        Brak zapewnienia bezpieczeństwa krytycznej europejskiej infrastruktury kosmicznej

Oparte na wykorzystaniu przestrzeni kosmicznej systemy zapewniają szerokie spektrum zastosowań, które pełnią dominującą rolę w codziennej rzeczywistości (telewizja, internet, GPS itp.). Zyskały one również kluczową rolę we wdrażaniu polityki UE. Dzięki systemom Galileo i EGNOS UE zostanie niedługo jednym z największych operatorów satelitarnych w Europie. Infrastrukturze kosmicznej w coraz większym stopniu zagraża jednak ryzyko kolizji statków kosmicznych oraz, co ważniejsze, kolizji statków kosmicznych ze śmieciami kosmicznymi. Śmieci kosmiczne stały się najpoważniejszym zagrożeniem dla zrównoważonego charakteru działalności związanej z przestrzenią kosmiczną.

W celu ograniczenia ryzyka kolizji należy zidentyfikować oraz monitorować satelity i śmieci kosmiczne, aby zapewnić możliwość ostrzeżenia operatorów satelitarnych, by mogli oni przemieścić swoje satelity. Przedmiotowa działalność, która jest szczególnie istotna w odniesieniu do bezpieczeństwa narodowego, znana jest jako obserwacja i śledzenie obiektów kosmicznych (SST). SST to także działalność podwójnego zastosowania, która może służyć zarówno użytkownikom cywilnym, jak i wojskowym. System usług SST obejmuje trzy podstawowe funkcje:

– funkcję w zakresie czujników – radary i teleskopy służące do identyfikowania i śledzenia statków kosmicznych i śmieci kosmicznych;

– funkcję przetwarzania – w celu określenia prawdopodobieństwa kolizji lub określenia trajektorii powrotu obiektów kosmicznych;

– funkcję biura obsługi – zajmowanie się rozpowszechnianiem informacji SST (np. ostrzeżenia o ryzyku kolizji, ostrzeżenia o wejściu w atmosferę) wśród operatorów satelitarnych i odpowiednich organów.

Obecnie w Europie nie funkcjonuje żaden system usług SST. Obecne zdolności w zakresie czujników są niewystarczające i niespójne, zdolność przetwarzania – bardzo ograniczona, a biuro obsługi w ogóle nie istnieje. Ponadto nie istnieje żadna odpowiednia alternatywa na poziomie międzynarodowym; nie stanowią jej ani system należący do Stanów Zjednoczonych, który nie jest dostatecznie dokładny, ani inne systemy, które nie są otwarte na współpracę międzynarodową.

2.2.        Zwiększone ryzyko kolizji spowodowane śmieciami kosmicznymi

W ciągu ostatniego półwiecza w przestrzeń kosmiczną regularnie wnoszono różne obiekty. Materiał ten, krążąc wokół Ziemi z bardzo dużą prędkością i w niekontrolowany sposób, stanowi coraz większe potencjalne ryzyko dla wynoszenia i wykorzystywania statków kosmicznych ze względu na możliwość kolizji z innymi śmieciami lub innymi statkami kosmicznymi na orbicie.

Zgodnie z najnowszymi szacunkami wokół Ziemi krąży 16 000 skatalogowanych obiektów większych niż 10 cm i 300 000–600 000 nieskatalogowanych obiektów większych niż 1 cm. Według ESA liczba obiektów większych niż 1 cm będzie dalej rosnąć i w 2020 r. osiągnie liczbę ok. 1 mln śmieci. Ponadto szacuje się, że istnieje ponad 300 mln obiektów większych niż 1 mm. Przeważająca większość tych obiektów kosmicznych znajduje się na obszarach przestrzeni kosmicznej najbardziej nadających się do wykorzystania z komercyjnego punktu widzenia. Według najbardziej zachowawczych szacunków (w oparciu o obiekty częściowo wykrywalne) obecnie istnieje ryzyko 1 kolizji na trzy lata.

2.3.        Manewry służące zapobieżeniu kolizji skracają okres eksploatacji satelitów

Ponieważ trudno jest przewidzieć ryzyko kolizji w odniesieniu do potencjalnie wykrywalnych lub niewykrywalnych śmieci, operatorzy satelitów przeprowadzają zazwyczaj manewry służące zapobieżeniu kolizji na podstawie ostrzeżeń o zbliżaniu się śmieci kosmicznych na bliską odległość.

Każdy manewr służący zapobieżeniu kolizji oznacza zużycie paliwa, co skraca okres aktywnej eksploatacji satelitów, lub wymaga wyniesienia na orbitę dodatkowej ilości paliwa, zwiększając tym samym koszt lotu. Ponadto w związku z niedokładnością danych związanych z pozycją omawianych obiektów można założyć, że wiele manewrów może nie być niezbędnych, ale należy je przeprowadzać jako środki ostrożności, co generuje dodatkowe koszty.

2.4.        Wejście śmieci lub niekontrolowanych statków kosmicznych w atmosferę ziemską zagraża bezpieczeństwu obywateli UE

Wejścia statków kosmicznych i śmieci w atmosferę ziemską stanowią coraz większe zagrożenie dla bezpieczeństwa i zdrowia ludności Ziemi. O ile wejścia aktywnych statków kosmicznych w atmosferę przebiegają w sposób kontrolowany (np. amerykański Space Shuttle, rosyjski Sojuz i europejski Automatyczny Statek Transferowy), o tyle nieaktywne satelity i śmieci regularnie wchodzą w atmosferę w sposób niekontrolowany.

Możliwość przewidywania trajektorii obiektu (która w dużym stopniu zależy od zdolności obserwacji i śledzenia obiektów kosmicznych) jest niezbędna do ograniczenia ryzyka związanego z wejściem w atmosferę ziemską. Można założyć, że wraz z rosnącą liczbą satelitów na orbicie w nadchodzących latach liczba przypadków niekontrolowanego wejścia w atmosferę ulegnie zwiększeniu.

2.5.        Przegląd szacowanych rocznych strat spowodowanych zagrożeniami ze względu na śmieci kosmiczne

Na podstawie dostępnych danych i szacunków dotyczących wzrostu rynkowego szacowane roczne wymierne straty spowodowane manewrami służącymi zapobieżeniu kolizji (np. straty wynikające z utraty satelitów, skrócenia okresu eksploatacji satelity, utraty dochodów generowanych przez satelitę) oszacowano na łączną sumę 140 mln EUR. Wraz z oczekiwanym zwiększeniem się liczby aktywnych satelitów na orbicie o 50 % w ciągu najbliższych 10 lat można spodziewać się, że roczne szacowane straty wzrosną w ciągu następnej dekady do 210 mln EUR.

Koszty te niemal na pewno stanowią jedynie mały odsetek możliwych kosztów niewymiernych oraz w pewnym stopniu niewymiernych konsekwencji, jakie mogą wyniknąć z braku europejskiej zdolności w zakresie obserwacji i śledzenia obiektów kosmicznych. Na przykład utrata satelity może skutkować utratą krytycznej zdolności komunikacji satelitarnej, prowadząc w sytuacjach wyjątkowych do utraty życia.

3.           Prawo UE do działania i analiza zgodności z zasadą pomocniczości

W art. 189 TFUE przyznano UE prawo do działania w odniesieniu do opracowywania europejskiej polityki kosmicznej przy korzystaniu z dotychczasowych osiągnięć na szczeblu Europejskiej Agencji Kosmicznej i państw członkowskich oraz przyznano Komisji Europejskiej wyraźne uprawnienie do wykonywania przysługującego jej prawa inicjatywy. Polityka kosmiczna jest określona jako kompetencja dzielona między UE a państwa członkowskie.

Z prowadzonych z zainteresowanymi stronami w ubiegłych latach dyskusji wynika jasno, że wprowadzenie europejskiego systemu usług SST wymagać będzie interwencji UE. Wynika to z konsensusu ministrów UE i ESA odpowiedzialnych za kwestie związane z przestrzenią kosmiczną. W tym względzie europejski system usług SST obejmie wymiar bezpieczeństwa, który leży w zakresie kompetencji UE, ale nie ESA (będącej agencją B&R).

UE nie ma na celu zastąpienia inicjatyw podejmowanych przez poszczególne państwa członkowskie lub w ramach ESA. UE dąży do uzupełnienia działań podejmowanych na szczeblu państw członkowskich lub ESA (w szczególności w ramach przygotowawczego programu orientacji sytuacyjnej w przestrzeni kosmicznej ESA) oraz do poprawy koordynacji w obszarach, w których koordynacja taka jest niezbędna do osiągnięcia wspólnych celów.

Zaangażowanie UE byłoby niezbędne do połączenia inwestycji potrzebnych do sfinansowania określonych projektów kosmicznych, przyjęcia ustaleń dotyczących zarządzania, określenia polityki dotyczącej danych oraz zagwarantowania korzystania z obecnych i przyszłych zdolności w skoordynowany i skuteczny sposób, zapewniający solidny i interoperacyjny system, który przynosiłby korzyści wszystkim właściwym zainteresowanym stronom w Europie.

Ponadto celem działania UE, którego dotyczy wniosek, nie jest zastąpienie ani powielenie istniejących środków zmniejszających ryzyko na szczeblu międzynarodowym lub na poziomie wielostronnym, ponieważ środki te nie przyczynią się do rozwiązania omawianego problemu, a jedynie zmniejszą przyrost ilości śmieci kosmicznych w dłuższej perspektywie.

4.           Cele

Ogólnym celem inicjatywy, której dotyczy wniosek, jest zabezpieczenie długoterminowej dostępności i bezpieczeństwa europejskiej i krajowej infrastruktury kosmicznej oraz usług niezbędnych dla prawidłowego funkcjonowania gospodarek i społeczeństw Europy oraz dla bezpieczeństwa jej obywateli.

Cele szczegółowe || Cele operacyjne

a)               zmniejszenie ryzyka związanego z lotami europejskich statków kosmicznych; b)               ocena i zmniejszenie ryzyka w odniesieniu do operacji orbitalnych europejskich statków kosmicznych w odniesieniu do kolizji oraz umożliwienie operatorom statków kosmicznych skuteczniejszego planowania i wprowadzania środków zmniejszających ryzyko (np. dokładniejsze manewry służące zapobieganiu kolizji,; unikanie niepotrzebnych manewrów, które są ryzykowne same w sobie i skracają okres eksploatacji satelity); c)                nadzorowanie niekontrolowanych wejść statków kosmicznych lub pochodzących z nich śmieci w atmosferę ziemską oraz zapewnienie dokładniejszego i bardziej efektywnego wczesnego ostrzegania instytucji bezpieczeństwa narodowego i administracji w zakresie ochrony ludności/zarządzania katastrofami w celu zmniejszenia potencjalnego ryzyka dla bezpieczeństwa i zdrowia obywateli Europy oraz zmniejszenia potencjalnych szkód dla krytycznej infrastruktury naziemnej. || a)            ustanowienie na szczeblu europejskim zdolności operacyjnej w zakresie obserwacji i śledzenia obiektów kosmicznych przy wykorzystaniu istniejących aktywów europejskich i krajowych oraz umożliwiającej włączenie w przyszłości nowych elementów; b)               wdrożenie odpowiedniej struktury zarządzania; c)                zdefiniowanie i wdrożenie zasad polityki dotyczącej danych w odniesieniu do korzystania z informacji SST w ramach europejskiej zdolności w zakresie SST; d)               zdefiniowanie i dostarczenie usług SST, do których dostęp będzie otwarty dla wszystkich europejskich i krajowych podmiotów publicznych i prywatnych/komercyjnych; e)               zapewnienie niezbędnej jakości usług SST i operacyjnego ich świadczenia w sposób efektywny i zrównoważony; f)                 nadzór nad wdrażaniem i skutecznym funkcjonowaniem zdolności operacyjnej w zakresie SST i usług operacyjnych SST, których dotyczy wniosek, oraz zapewnienie zrównoważonego wkładu finansowego UE.

5.           Warianty strategiczne

5.1.        Wariant 1: Scenariusz odniesienia – brak zaangażowania finansowego UE w SST

W scenariuszu odniesienia UE nie angażuje się w żadne działania ani nie udziela żadnego wsparcia (prawnego ani finansowego) w odniesieniu do wprowadzenia i operacyjnego świadczenia europejskich usług SST.

Ze względu na brak ram organizacyjnych jest mało prawdopodobne, że dojdzie do rozwoju szerszej współpracy między państwami członkowskimi w celu zapewnienia Europie rzeczywistej zdolności w zakresie SST i operacyjnych usług SST.

Do tego dochodzi fakt, że skoro państwa członkowskie nie postrzegają rozwoju europejskiego systemu usług SST jako zadania, które należy powierzyć ESA, nie można w ramach scenariusza odniesienia oczekiwać wprowadzenia europejskich usług operacyjnych SST na szczeblu europejskim.

Oczekuje się, że współpraca między państwami członkowskimi UE a państwami trzecimi pozostanie na obecnym poziomie.

Na poziomie międzynarodowym istnieją inicjatywy ograniczenia ilości śmieci, których celem jest zapobieganie gwałtownemu zwiększeniu ilości śmieci. Inicjatywy te mogą być skuteczne tylko w dłuższej perspektywie, chociaż takie działania nie mogą zastąpić krótkoterminowych środków zmniejszających ryzyko, takich jak manewry służące zapobieganiu kolizjom.

5.2.        Wariant 2: Podejście partnerskie – finansowanie z UE funkcji europejskiego biura obsługi SST

Celem tego wariantu jest zmniejszenie ryzyka kolizji o współczynnik wynoszący od 3 do 5, a tym samym ograniczenie o taki sam współczynnik strat ekonomicznych spowodowanych awarią satelity lub zniszczeniami. Eksperci są zgodni co do tego, że w celu osiągnięcia takiego zmniejszenia należy opracować funkcję w zakresie czujników, łączącą istniejące elementy i działającą jako ich sieć przy jednoczesnym dodaniu do tej sieci 1 radaru śledzącego, 1 radaru obserwacyjnego, 8 teleskopów i jednego centrum danych. Elementy te należy połączyć bezpiecznymi liniami. Należy ustanowić funkcję przetwarzania w celu określenia prawdopodobieństwa kolizji lub określenia trajektorii powrotu obiektów kosmicznych. Należy także ustanowić biuro obsługi w celu ostrzegania użytkowników SST i rozpatrywania ich wniosków.

Powyższe wymagałoby ogólnych inwestycji ze środków UE i państw członkowskich w wysokości ok. 60 mln EUR rocznie (szczegółowe informacje znajdują się w załączniku V dotyczącym metody obliczania). Według najbardziej zachowawczych szacunków obecną przewidywaną roczną stratę w wysokości 140 mln EUR obniżono by do 28–46 mln EUR.

W tym wariancie europejskie usługi operacyjne SST wprowadzono by na zasadach partnerstwa, przy czym odpowiednie aktywa należałyby do państw członkowskich UE. UE określiłaby ramy prawne do wprowadzenia i świadczenia europejskich usług SST (na podstawie zarówno istniejących czujników i zdolności, jak i tych, na których wprowadzenie państwa członkowskie mogą się dopiero zdecydować), w tym politykę dotyczącą danych.

Za funkcje w zakresie czujników i przetwarzania w odniesieniu do europejskiej zdolności w zakresie SST odpowiadałoby konsorcjum państw członkowskich. Funkcję biura obsługi powierzono by istniejącemu podmiotowi operacyjnemu lub agencji operacyjnej ze sprawdzonymi poświadczeniami bezpieczeństwa odnośnie do obsługi informacji SST (np. Centrum Satelitarnemu UE). Komisja Europejska nie angażowałaby się w żadne bieżące działania operacyjne, ale zapewniłaby ogólną koordynację elementów funkcjonalnych SST.

Całkowity koszt wprowadzenia i funkcjonowania europejskiej zdolności w zakresie SST byłby współfinansowany przez państwa członkowskie wchodzące w skład konsorcjum oraz UE. Konsorcjum finansowałoby wszystkie inwestycje kapitałowe związane z funkcjami w zakresie czujników (w tym rozwój nowych aktywów) i przetwarzania (szacowane na kwotę 58 mln EUR rocznie), podczas gdy UE finansowałaby ustanowienie i działalność biura obsługi (szacowana suma w wysokości 2 mln EUR rocznie). W kontekście oceny wdrażania inicjatywy można by rozważyć wprowadzenie opłat za usługę.

5.3.        Wariant 3: Podejście partnerskie – finansowanie przez UE łączenia w sieć oraz eksploatacji funkcji wykrywania, przetwarzania i biura obsługi

Wariant ten jest identyczny z wariantem 2 pod każdym względem, z wyjątkiem kwestii dystrybucji finansowania dostarczanego przez konsorcjum państw członkowskich i UE. W tym wariancie państwa członkowskie wchodzące w skład konsorcjum również finansowałoby wszystkie inwestycje kapitałowe związane z funkcją w zakresie czujników (w tym wprowadzenie nowych aktywów, czyli 1 radaru obserwacyjnego i 1 radaru śledzącego, 8 teleskopów i centrum danych) i z funkcją przetwarzania. Jednak oprócz zadań UE przewidzianych w wariancie 2 finansowałaby ona również utrzymanie i koszty operacyjne funkcji czujników i przetwarzania, które są niezbędne dla europejskiego systemu usług SST.

Podobnie jak w przypadku wariantu 2, nabycie przez państwa członkowskie nowych aktywów niezbędnych do zagwarantowania docelowego wskaźnika zmniejszenia ryzyka kolizji wynoszącego od 3 do 5 szacuje się na 50 mln EUR rocznie. Wkład finansowy UE wyniósłby 10 mln EUR rocznie. Podobnie jak w wariancie 2 możliwe jest rozważenie wprowadzenia opłat za usługę.

5.4.        Wariant 4: rozwój i eksploatacja SST pod przewodnictwem UE (wskaźnik zmniejszenia ryzyka wynoszący od 3 do 5)

W tym wariancie wskaźnik zmniejszenia ryzyka byłby identyczny ze wskaźnikami w wariantach 2 i 3, ale potencjalnie wystąpiłyby pewne różnice pod względem zarządzania i finansowania, ponieważ UE byłaby właścicielem systemu i pokrywała całość kosztów. UE określa powiązane ramy prawne (w tym politykę dotyczącą danych) oraz odpowiada za rozwój struktur niezbędnych do połączenia istniejących europejskich i krajowych czujników i zdolności i zapewnienia świadczenia usług SST.

Komisja stałaby się właścicielem nowych elementów infrastruktury SST. Wariant ten zakłada również wprowadzenie 1 radaru obserwacyjnego i 1 radaru śledzącego, 8 teleskopów i centrum danych oraz wyposażenia niezbędnego do połączenia w sieć istniejących elementów. Całkowity wkład finansowy UE wyniósłby ok. 60 mln EUR rocznie.

5.5.        Wariant 5: opracowanie i eksploatacja SST pod przewodnictwem UE (wskaźnik zmniejszenia ryzyka wynoszący 10)

Wariant 5 oparty jest na tym samym rozumowaniu co wariant 4, ale jego celem jest zmniejszenie ryzyka kolizji o wskaźnik 10, a w związku z tym – ryzyka szacowanych strat o wskaźnik powyżej 10. Wariant ten wymaga nabycia 2 radarów obserwacyjnych, 2 radarów śledzących oraz 14 teleskopów i jednego centrum danych, co poprawiłoby jakość i dokładność usług świadczonych na rzecz różnych grup użytkowników oraz wywarłoby wpływ na istniejące czujniki w Europie.

Finansowanie opierałoby się na tych samych zasadach, które zastosowano w wariancie 4, ale przy podwójnej liczbie nowych aktywów, jak opisano powyżej. Finansowanie UE można oszacować na ok. 120 mln EUR rocznie na okres od 2014 do 2020 r.

5.6.        Streszczenie opinii zainteresowanych stron na temat wariantów

Zarówno przemysł wytwórczy, jak i operatorzy satelitarni zdecydowanie popierają wprowadzenie europejskiej zdolności w zakresie SST. Przemysł wytwórczy wyraźnie opowiada się za wariantem, który gwarantuje najwyższe inwestycje, a tym samym zwrot inwestycji przemysłowych, zaś operatorów bardziej interesuje sprawność systemu i to, czy wysoka sprawność nie spowoduje jakichkolwiek dodatkowych kosztów, jakimi zostaliby oni obciążeni. Przemysł nie wyraził konkretnej opinii na temat zarządzania ani polityki dotyczącej danych.

Jeżeli chodzi o państwa członkowskie, wszystkie zgadzają się co do konieczności wprowadzenia systemu SST i tego, że taki system powinien bazować na istniejących aktywach. Wszystkie państwa członkowskie zgadzają się na model zarządzania przedstawiony w wariantach 2–5. Jedno z nich wskazywało przy wielu okazjach, że wolałoby, aby ustanowiono europejski podmiot, który zajmowałby się funkcjami w zakresie czujników i przetwarzania, chociaż akceptuje proponowany program zarządzania, pod warunkiem że zapewni się w nim uczestnictwo wszystkim państwom członkowskim pragnącym być częścią konsorcjum. Ponadto wszystkie te państwa zgadzają się na proponowaną politykę dotyczącą danych i są otwarte na rozwiązanie, w ramach którego biurem obsługi zajmowałby się podmiot europejski. Państwa członkowskie będące właścicielami czujników i zdolności pod kontrolą wojskową podkreśliły znaczenie uwzględnienia kwestii bezpieczeństwa narodowego w polityce dotyczącej danych i zarządzaniu. Kwestie te uwzględniono we wszystkich wariantach.

W odniesieniu do wyników państwa członkowskie opowiadają się za większą sprawnością związana ze środkiem proponowanym w wariantach 2–4. Jeżeli chodzi o finansowanie, niektóre z państw członkowskich wyrażają niepokój, że całkowite finansowanie systemu przez UE wpłynęłoby na geograficzny zwrot inwestycji, jaki gwarantuje ESA. Niezależnie od powyższego argumentu państwa członkowskie zdają sobie sprawę z ograniczeń budżetowych, i chociaż są potencjalnie otwarte na którykolwiek z proponowanych wariantów, wariantami preferowanymi są warianty 3 i 4.

6.           Ocena skutków

6.1.        Skutki wariantu 1 – scenariusz odniesienia

6.1.1.     Skutki strategiczne

W scenariuszu odniesienia UE nie inwestowałaby we wprowadzenie i świadczenie usług SST na szczeblu europejskim. Nie wpłynęłoby to na wdrożenie projektów przewodnich UE ‒ Galileo i Copernicus (nowa nazwa programu GMES) ‒ ale mogłoby wpłynąć na ich długoterminowe bezpieczeństwo i zrównoważoną eksploatację.

6.1.2.     Skutki gospodarcze

Nie zajęto by się stwierdzonymi problemami, w związku z czym w nadchodzących latach problemy te prawdopodobnie by się pogłębiły. Oczekuje się, że – wraz z intensyfikacją działalności związanej z przestrzenią kosmiczną i rosnącą ilością śmieci kosmicznych – zwiększą się straty ekonomiczne spowodowane awariami podczas wynoszenia, utratą lub uszkodzeniem satelity oraz przestojami w usługach. Aktywność przemysłowa w zakresie SST w Europie pozostałaby na obecnym, ograniczonym poziomie.

6.1.3.     Skutki społeczne

Przy braku działania ze strony UE oraz w związku z faktem, że państwa członkowskie nie wydają się gotowe do zaangażowania się w intensywne działania w zakresie SST w ramach ESA, wpływ tego wariantu na tworzenie miejsc pracy jest nieistotny. Nie odniesiono by się do zagrożeń bezpieczeństwa wynikających z niekontrolowanego wejścia śmieci kosmicznych w atmosferę ziemską, jak wyjaśniono w części dotyczącej określenia problemu, ani nie zmniejszono by tych zagrożeń. Wraz z intensyfikacją działalności związanej z przestrzenią kosmiczną wzrośnie zagrożenie bezpieczeństwa obywateli Europy i zagrożenie dla infrastruktury naziemnej o kluczowym znaczeniu.

6.1.4.     Oddziaływanie na środowisko

We wszystkich szacunkach zgodnie zakłada się, że w przyszłości ilość śmieci będzie stale i znacząco rosnąć (warto zaznaczyć, że każda kolizja obiektów kosmicznych prowadzi do gwałtownego zwiększenia się ilości śmieci) i konieczne będzie podjęcie działań w celu zachowania środowiska przestrzeni kosmicznej. Przy braku interwencji UE żadne z tych założeń nie zostanie podważone.

6.2.        Skutki wariantów 2, 3 i 4

6.2.1.     Skutki strategiczne

Proponowane programy zarządzania i polityki dotyczącej danych umożliwią państwom członkowskim aktywne dbanie o interesy bezpieczeństwa narodowego i ich zabezpieczanie. W ramach tych wariantów korzystano by z istniejącej współpracy międzynarodowej z USA. Ogólnie rzecz biorąc, ustanowienie europejskiej zdolności w zakresie SST umożliwiłoby UE współpracę z USA i wpływanie na rozwój sytuacji w USA na zasadach partnerstwa w celu wspólnej poprawy skuteczności SST. Warianty te umocniłyby również niezależny dostęp Europy do przestrzeni kosmicznej i jej zdolność do podejmowania niezależnych decyzji dotyczących bezpieczeństwa operacji statków kosmicznych. Warianty te oferują ponadto praktyczne ramy prawne dla europejskiej współpracy w zakresie SST, którą można rozszerzyć w celu podłączenia w razie potrzeby kolejnych czujników w przyszłości.

6.2.2.     Skutki gospodarcze

Proponowana inicjatywa poprawiłaby europejską zdolność SST do wykrywania niebezpiecznych sytuacji i dostarczania dokładniejszych informacji SST do celów wynoszenia satelitów na orbitę i ich funkcjonowania. Oznaczałoby to zmniejszenie ryzyka utraty satelitów i mniejszą liczbę manewrów służących zapobieganiu kolizjom, co prowadziłoby do ograniczenia strat ekonomicznych. Obecne szacowane roczne straty w wysokości 140 mln EUR zostałyby zmniejszone o wskaźnik wynoszący między 3 a 5 do wysokości 28–46 mln EUR. W ramach tych wariantów korzystano by z istniejących czujników SST i wiedzy specjalistycznej oraz przewidziano by rozwój nowych czujników SST. Zaproponowany w tych wariantach rozwój nowych czujników prawdopodobnie przyczyni się do wzrostu aktywności przemysłowej o mnożnik wynoszący 2,3. Biorąc pod uwagę sam fakt, że inwestycja w nowe elementy wyniosłaby ok. 50 mln EUR rocznie, tj. 350 mln EUR w siedmioletnim okresie 2014–2020 r., całkowity zwrot inwestycji przemysłowej można oszacować na kwotę 805 mln EUR.

6.2.3.     Skutki społeczne

Proponowane działanie wygeneruje co najmniej 50 stałych miejsc pracy.

Ponadto doprowadzi ono do poprawy zdolności Europy w zakresie przewidywania trajektorii obiektów kosmicznych, a w związku z tym poprawi jej zdolność w odniesieniu do kontrolowania wejścia śmieci kosmicznych w atmosferę ziemską. Ze względu na brak danych ilościowych i badań na temat szkód materialnych spowodowanych przypadkami niekontrolowanego wejścia w atmosferę oszacowanie tych pozytywnych skutków nie jest obecnie możliwe.

6.2.4.     Oddziaływanie na środowisko

Warianty te zwiększyłyby europejską zdolność w zakresie monitorowania niekontrolowanych wejść śmieci kosmicznych w atmosferę i ustanowienia spójnej i jasnej procedury do celów wysyłania w odpowiednim czasie konstruktywnych ostrzeżeń do organów bezpieczeństwa narodowego.

6.3.        Skutki wariantu 5 – opracowanie i eksploatacja SST pod przewodnictwem UE (wskaźnik zmniejszenia ryzyka wynoszący 10)

6.3.1.     Skutki strategiczne i skutki dla zarządzania

Oprócz skutków strategicznych przedstawionych dla poprzednich wariantów wariant 5 mógłby wyraźnie zwiększyć potencjał strategiczny UE w odniesieniu do wzmocnienia i zintensyfikowania współpracy w zakresie SST z innymi państwami wykonującymi loty kosmiczne (szczególnie z USA) przy wykorzystaniu istniejących kanałów politycznych. W tym wariancie UE sprawowałaby pełną kontrolę nad wprowadzeniem europejskiej zdolności w zakresie SST i zapewniłaby dostępność inicjatywy dla wszystkich państw członkowskich UE, które chciałyby w niej uczestniczyć.

6.3.2.     Skutki gospodarcze

Unijny program SST proponowany w tym wariancie wiąże się z rozwojem/zamówieniami publicznymi dotyczącymi nowych elementów SST za kwotę 810 mln EUR w latach 2014–2020. Inwestycje przyczynią się prawdopodobnie do wzrostu aktywności przemysłowej o mnożnik wynoszący 2,3. W związku z tym bezpośrednie i pośrednie obroty przemysłowe wyniosłyby 1,863 mld EUR. Stosując to samo podejście do oszacowania ograniczenia strat ekonomicznych, jakie będą prawdopodobnie miały miejsce w przypadku wariantu 3, można oszacować, że wariant 5 mógłby zmniejszyć ryzyko wskazane w opisie problemu o wskaźnik wynoszący co najmniej 10. To oznaczałoby możliwe ograniczenie szacowanych rocznych strat spowodowanych kolizjami do 14 mln EUR w porównaniu do obecnych szacowanych rocznych strat w wysokości 140 mln EUR.

6.3.3.     Skutki społeczne

Zgodnie z tym wariantem potencjał tworzenia stałych miejsc pracy w dziedzinie inżynierii i analizy danych wyniósłby ok. 100 nowych miejsc pracy w Europie. Podobnie jak warianty 2, 3 i 4, wariant ten doprowadziłby do poprawy zdolności Europy w zakresie przewidywania wejść śmieci kosmicznych w atmosferę ziemską. Wariant 5 ma potencjał do jeszcze większego zmniejszenia ryzyka dla bezpieczeństwa obywateli Europy i dla infrastruktury ziemskiej o kluczowym znaczeniu.

6.3.4.     Oddziaływanie na środowisko

Podobnie jak warianty 2–4, wariant ten wzmocniłby zdolność Europy do monitorowania ilości śmieci, zapobiegania kolizjom, a w związku z tym ograniczenia ryzyka dalszego powstawania śmieci kosmicznych. Wariant 5 umożliwiłby wykrywanie śmieci o wielkości do 3–5 cm, które obecnie nie są skatalogowane. Dzięki temu istotnie zwiększyłaby się zdolność Europy do zmniejszenia ryzyka występowania chmur śmieci i ich długoterminowego rozprzestrzeniania się na niskiej orbicie okołoziemskiej.

Porównanie wariantów i wnioski:

|| Mocne strony || Słabe strony

Wariant 1: Wariant podstawowy || USA nieodpłatnie świadczy ograniczone usługi. Można przeznaczyć fundusze publiczne na inne kwestie priorytetowe. || Ryzyko kolizji utrzymuje się i będzie się pogarszać. UE nie jest w stanie chronić krytycznej infrastruktury kosmicznej. Negatywne skutki strategiczne, gospodarcze i społeczne oraz w zakresie oddziaływania na środowisko. Wariant ten nie spełnia oczekiwań państw członkowskich ani przemysłu.

Wariant 2 || Celem tego wariantu jest zmniejszenie ryzyka kolizji o wskaźnik wynoszący 3–5. Pozytywne skutki strategiczne, gospodarcze i społeczne oraz w zakresie oddziaływania na środowisko. Kilka państw członkowskich wykazało chęć wprowadzenia dodatkowych aktywów SST w ramach inicjatywy SST pod przewodnictwem UE. Wariant ten odpowiada opinii państw członkowskich, zgodnie z którą wprowadzenie własnych aktywów zagwarantuje, że inwestycje te przyniosą korzyści dla przemysłu krajowego. || Wariant ten wymaga znacznego finansowania zarówno ze strony UE, jak i państw członkowskich pragnących wprowadzać nowe aktywa. Chociaż istnieją dowody na to, że niektóre państwa członkowskie faktycznie popierają ten pomysł i pragną wprowadzić nowe aktywa, UE nie sprawuje pełnej kontroli nad finansowaniem wymaganym do utworzenia europejskiego systemu usług SST. Inwestycje UE nie pokrywają istotnej części kosztów związanych bezpośrednio z wprowadzeniem europejskiego systemu SST, tj. działań związanych z funkcją w zakresie czujników i funkcją przetwarzania. Wariant ten nie spełnia oczekiwań państw członkowskich, zgodnie z którymi UE pokryłaby przynajmniej koszty operacyjne europejskiego systemu usług SST, i w związku z tym może nie stanowić dla państw członkowskich dostatecznej zachęty do inwestowania.

Wariant 3 || Celem tego wariantu, podobnie jak wariantu 2, jest zmniejszenie ryzyka kolizji o wskaźnik wynoszący 3–5. Pozytywne skutki strategiczne, gospodarcze i społeczne oraz w zakresie oddziaływania na środowisko. Kilka państw członkowskich wykazało chęć wprowadzenia dodatkowych aktywów SST w ramach inicjatywy SST pod przewodnictwem UE. Wariant ten odpowiada opinii państw członkowskich, zgodnie z którą wprowadzenie własnych aktywów zagwarantuje, że inwestycje te przyniosą korzyści dla przemysłu krajowego. Wariant ten spełnia oczekiwania państw członkowskich, zgodnie z którymi UE pokryłaby przynajmniej koszty operacyjne europejskiego systemu usług SST. || Podobnie jak wariant 2, wariant ten wymaga znacznego finansowania zarówno ze strony UE, jak i państw członkowskich pragnących wprowadzić nowe aktywa. Chociaż istnieją dowody na to, że niektóre państwa członkowskie faktycznie popierają ten pomysł i pragną wprowadzić nowe aktywa, UE nie sprawuje pełnej kontroli nad finansowaniem wymaganym do utworzenia europejskiego systemu usług w zakresie SST.

Wariant 4 || Celem tego wariantu jest zmniejszenie ryzyka kolizji o wskaźnik wynoszący od 3 do 5. Pozytywne skutki strategiczne, gospodarcze i społeczne oraz w zakresie oddziaływania na środowisko. UE sprawuje praktycznie pełną kontrolę nad finansowaniem wymaganym do wprowadzenia europejskiego systemu usług SST. Niektóre państwa członkowskie z zadowoleniem przyjęłyby większe finansowanie ze strony UE, ponieważ gwarantuje to wprowadzenie europejskiego systemu usług SST i dałoby im to możliwość wyboru między inwestycjami w SST a inwestycjami w inne projekty związane z przestrzenią kosmiczną. || UE jako jedyny uczestnik jest w większym stopniu odpowiedzialna za cały system, a w szczególności musi nadzorować nabycie nowych aktywów. Ponieważ finansowanie UE na rzecz SST musi zostać przeniesione z innych źródeł, kwota wymagana w ramach tego wariantu w istotny sposób obciążyłaby te źródła.

Wariant 5 || Celem tego wariantu jest zmniejszenie ryzyka kolizji o wskaźnik wynoszący 10. Wariant ten przynosi najbardziej pozytywne skutki strategiczne, gospodarcze i społeczne oraz w zakresie oddziaływania na środowisko. UE sprawuje praktycznie pełną kontrolę nad finansowaniem wymaganym do wprowadzenia europejskiego systemu usług SST. Niektóre państwa członkowskie z zadowoleniem przyjęłyby większe finansowanie z UE, ponieważ gwarantuje to wprowadzenie europejskiego systemu usług SST i dałoby im to możliwość wyboru między inwestycjami w SST a inwestycjami w inne projekty związane z przestrzenią kosmiczną. || UE jako jedyny uczestnik jest w większym stopniu odpowiedzialna za cały system, a w szczególności musi nadzorować nabycie nowych aktywów. Ponieważ finansowanie UE na rzecz SST musi zostać przeniesione z innych źródeł, kwota wymagana w ramach tego wariantu może zostać udostępniona jedynie poprzez przeprowadzenie poważnych cięć w innych programach i wymagałaby bardzo trudnych kompromisów.

Dokładniejsze porównanie skuteczności, efektywności i spójności poszczególnych wariantów przedstawiono w sprawozdaniu z oceny skutków.

7.           Monitorowanie i ocena

Przeprowadzone zostaną ocena śródokresowa i ocena ex post. W odniesieniu do monitorowania Komisja zagwarantuje, że w umowach o udzielenie dotacji lub kontraktach zawartych w ramach proponowanej inicjatywy zapewni się nadzór i kontrolę finansową prowadzone przez Komisję, w razie potrzeby poprzez kontrole na miejscu, kontrole wyrywkowe oraz kontrole przeprowadzane przez Trybunał Obrachunkowy.

Oprócz nadzoru finansowego Komisja wdroży mechanizmy w celu zapewnienia stałej jakości świadczonych usług SST. Realizacja tego celu zostanie przeprowadzona za pomocą pomiarów satysfakcji użytkowników oraz kontroli technicznych. W sprawozdaniu z oceny skutków zawarto tabelę przedstawiającą cele i odpowiadające im wskaźniki. W odniesieniu do zapobiegania oszustwom proponuje się, aby wkład finansowy UE przekazywano w ramach umów o udzielenie dotacji, co umożliwi odpowiednią kontrolę finansową za pośrednictwem Komisji.