UZASADNIENIE

1.           KONTEKST WNIOSKU

1.1 Wprowadzenie

Rezolucja ONZ nr 61/89, przyjęta w 2006 r., rozpoczęła proces opracowywania traktatu mającego na celu uregulowanie międzynarodowego handlu bronią konwencjonalną, tzw. traktatu o handlu bronią (ATT). Celem było uzyskanie prawnie wiążącego traktatu zapewniającego większą odpowiedzialność, jeśli chodzi o legalny handel bronią konwencjonalną, poprzez określenie wysokich wspólnych międzynarodowych norm dotyczących przywozu, wywozu i transferów broni.

Intensywne prace przygotowawcze zostały przeprowadzone w 2007 r. i 2009 r., po czym zorganizowano pierwszą konferencję ONZ w sprawie traktatu ATT, która odbyła się w Nowym Jorku w dniach 2-27 lipca 2012 r. Mimo że konferencja nie doprowadziła do osiągnięcia konsensusu, jej rezultatem był pierwszy projekt tekstu.

Na ostatniej konferencji ONZ, która miała miejsce w marcu 2013 r., projekt traktatu został zmieniony, ale nadal nie osiągnięto porozumienia z trzema państwami, które odrzucają propozycję przewodniczących. Traktat został ostatecznie przyjęty kwalifikowaną większością głosów w dniu 2 kwietnia 2013 r. Większość członków ONZ uzgodniła wyznaczenie daty przekazania traktatu przyszłym sygnatariuszom do podpisu na dzień 3 czerwca 2013 r.

1.2 Kompetencja UE

Zgodnie z zasadami dotyczącymi kompetencji zewnętrznych, jak określono w art. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), traktat ATT obejmuje kwestie wchodzące w zakres wyłącznych kompetencji Unii.

Traktat ATT przewiduje, między innymi, środki (takie jak kontrole przywozów i wywozów), które wchodzą w zakres wspólnej polityki handlowej Unii. W tej dziedzinie traktat ATT odnosi się do obszarów unijnego prawa, w których osiągnięto już zaawansowany poziom regulacji. Istotne znaczenie ma ponadto następujące prawodawstwo wtórne UE dotyczące rynku wewnętrznego: a) dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/43/WE z dnia 6 maja 2009 r. w sprawie uproszczenia warunków transferów produktów związanych z obronnością we Wspólnocie; b) dyrektywa Rady 91/477/EWG z dnia 18 czerwca 1991 r. w sprawie kontroli nabywania i posiadania broni; c) rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 258/2012 z dnia 14 marca 2012 r. wdrażające art. 10 Protokołu Narodów Zjednoczonych przeciwko nielegalnemu wytwarzaniu i obrotowi bronią palną, jej częściami i komponentami oraz amunicją, uzupełniającego Konwencję Narodów Zjednoczonych przeciwko międzynarodowej przestępczości zorganizowanej (protokół NZ w sprawie broni palnej), oraz ustanawiające zezwolenia na wywóz i środki dotyczące przywozu i tranzytu dla broni palnej, jej części i komponentów oraz amunicji.

Ponieważ traktat ATT obejmuje kwestie wchodzące w zakres wyłącznych kompetencji UE, państwa członkowskie nie są w stanie niezależnie podejmować decyzji w sprawie jego podpisania i ratyfikacji. Mogą to jedynie uczynić, w interesie Unii, po zatwierdzeniu przez Radę na wniosek Komisji.

1.3 Szczegóły i zakres traktatu ATT

Traktat ATT ma przyczynić się do zapewnienia pokoju, bezpieczeństwa i stabilności na poziomie międzynarodowym i regionalnym poprzez uregulowanie międzynarodowego handlu bronią konwencjonalną i wyeliminowanie nielegalnego obrotu bronią. Ustanawia on normy w zakresie transferów broni konwencjonalnej i nakłada na państwa-strony obowiązek weryfikacji całego eksportu broni w celu zagwarantowania, że broń konwencjonalna i amunicja nie będą wykorzystywane na przykład do celów łamania praw człowieka, terroryzmu i naruszeń prawa humanitarnego.

Traktat ATT przewiduje ocenę transferów broni oraz środki zapobiegające nielegalnemu pozyskiwaniu broni konwencjonalnej od państw importujących i państw eksportujących. Traktat zwiększa ponadto przejrzystość handlu bronią poprzez wymóg prowadzenia i przekazywania dokumentacji do Sekretariatu i innych państw-stron. Zakres postanowień traktatu ATT obejmuje broń konwencjonalną następujących kategorii: czołgi bojowe, opancerzone wozy bojowe, systemy artyleryjskie dużego kalibru, samoloty bojowe, śmigłowce uderzeniowe, okręty wojenne, pociski rakietowe i wyrzutnie pocisków rakietowych oraz broń strzelecką i lekką. Traktat obejmuje również odpowiednią amunicję/ uzbrojenie oraz części i komponenty.

1.4 Skutki dla unijnego dorobku prawnego

Traktat ATT może wpłynąć na wspólne reguły przyjęte przez Unię Europejską lub zmienić zakres ich stosowania. W rezultacie Rada ustaliła - w załączniku do decyzji .../2013 upoważniającej Komisję do prowadzenia negocjacji w sprawie traktatu ATT w odniesieniu do kwestii, które wchodzą w zakres wyłącznych kompetencji Unii - następujące wytyczne negocjacyjne:

1)           Traktat ATT nie może zawierać żadnych postanowień uniemożliwiających państwom członkowskim stosowanie:

a)      zmienionej dyrektywy Rady 91/477/EWG z dnia 18 czerwca 1991 r. w sprawie kontroli nabywania i posiadania broni;

b)      zmienionej dyrektywy Rady 93/15/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie harmonizacji przepisów dotyczących wprowadzania do obrotu i kontroli materiałów wybuchowych przeznaczonych do użytku cywilnego;

c)      zmienionej dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/43/WE z dnia 6 maja 2009 r. w sprawie uproszczenia warunków transferów produktów związanych z obronnością we Wspólnocie.

1)           Traktat o handlu bronią nie może zawierać żadnych postanowień ograniczających swobodny przepływ towarów, osób, usług i kapitału w obrębie rynku wewnętrznego Unii, chyba że ograniczenie to jest wyraźnie uzasadnione na mocy art. 36, art. 45 ust. 3, art. 52 ust. 1, art. 65 lub art. 346 TFUE.

2)           Wszystkie środki przewidziane w traktacie, które ograniczają wywóz z Unii lub przywóz do Unii lub tranzyt przez terytorium Unii, muszą być zgodne z wszelkimi mającymi zastosowanie przepisami prawa unijnego, w tym w szczególności z:

a)      rozporządzeniem Rady (WE) nr 260/2009 z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie wspólnych reguł przywozu;

b)      rozporządzeniem Rady (WE) nr 1061/2009 z dnia 19 października 2009 r. ustanawiającym wspólne reguły wywozu;

c)      rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 258/2012 z dnia 14 marca 2012 r. wdrażającym art. 10 Protokołu Narodów Zjednoczonych przeciwko nielegalnemu wytwarzaniu i obrotowi bronią palną, jej częściami i komponentami oraz amunicją, uzupełniającego Konwencję Narodów Zjednoczonych przeciwko międzynarodowej przestępczości zorganizowanej (protokół NZ w sprawie broni palnej), oraz ustanawiającym zezwolenia na wywóz i środki dotyczące przywozu i tranzytu dla broni palnej, jej części i komponentów oraz amunicji; oraz

d)      zmienioną dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/43/WE z dnia 6 maja 2009 r. w sprawie uproszczenia warunków transferów produktów związanych z obronnością we Wspólnocie.

Te poszczególne akty prawne Unii Europejskiej są częścią dorobku prawnego i jest zatem kluczową sprawą, aby nie zostały one zakwestionowane przez przyjęcie traktatu ATT. W przypadku niewłączania klauzuli RIO do traktatu szczególnie ważne jest zapewnienie środków zabezpieczających prawodawstwo w zakresie rynku wewnętrznego.

W związku z tym przeprowadzono szczegółową analizę, zgodnie z wymogami wytycznych negocjacyjnych Rady dotyczących tych kwestii, i stwierdzono, że postanowienia traktatu ATT (art. 6, 7, 9 i 26) zapewniają jego zgodność z dorobkiem prawnym UE. W każdym wypadku jakikolwiek potencjalny problem dotyczący zgodności mógłby zostać rozwiązany w oparciu o art. 26 ust. 1. Artykuł ten stanowi, że wprowadzenie w życie postanowień traktatu pozostaje bez uszczerbku dla zobowiązań podjętych przez państwa-strony w odniesieniu do istniejących lub przyszłych umów międzynarodowych, których są one stronami, w przypadku gdy zobowiązania te są zgodne z przedmiotowym traktatem.

Unia Europejska nie może stać się stroną traktatu ATT, gdyż obecny tekst uwzględnia jedynie państwa-strony. Traktat ATT pozwala jednakże na wprowadzanie zmian na późniejszym etapie, a Unia Europejskiej może stać się stroną traktatu pod warunkiem uzyskania większości trzech czwartych głosów państw-stron.

1.5 Ratyfikacja traktatu

Unia Europejska jako taka nie może ratyfikować traktatu ATT. Jednakże ze względu na fakt, że traktat ATT wchodzi częściowo w zakres wyłącznych kompetencji Unii, a częściowo w zakres kompetencji państw członkowskich, niezbędne jest, aby instytucje unijne i państwa członkowskie podjęły wszelkie niezbędne środki w celu współpracy na rzecz ratyfikacji traktatu ATT oraz zapewnienia wykonania wynikających z niego zobowiązań.

Ponieważ intencją państw członkowskich jest złożenie podpisów pod traktatem ATT w dniu 3 czerwca 2013 r., Komisja priorytetowo potraktowała przygotowanie i przyjęcie decyzji Rady upoważniającej państwa członkowskie do podpisania traktatu ATT w odniesieniu do kwestii wchodzących w zakres wyłącznych kompetencji Unii. Na podstawie wniosku Komisji Rada przyjęła taką decyzję w dniu 27 maja 2013 r., co oznacza, że po podpisaniu traktatu ATT państwo członkowskie może oświadczyć, że będzie tymczasowo stosować art. 6 i 7 traktatu do czasu jego wejścia w życie. Taka zdolność do zadeklarowania tymczasowego stosowania pozostaje ważna na etapie ratyfikacji dla tych państw członkowskich UE, które nie zadeklarowały tymczasowego stosowania przy podpisywaniu traktatu ATT. Jako kolejny etap, w celu wsparcia jak najszybszego wprowadzenia w życie traktatu, Komisja przedstawia obecnie wniosek dotyczący decyzji Rady upoważniającej państwa członkowskie do ratyfikowania traktatu w odniesieniu do kwestii wchodzących w zakres wyłącznych kompetencji Unii. Decyzja ta wymaga zgody Parlamentu Europejskiego przed jej przyjęciem przez Radę.

1.6 Wniosek

Zasadnicze znaczenie ma wypełnienie luki w kwestii nieuregulowanego handlu bronią konwencjonalną na szczeblu międzynarodowym oraz wsparcie procesu budowania pokoju i działań humanitarnych. Traktat ATT, dzięki ustanowieniu wspólnych prawnie wiążących norm w zakresie przywozu, wywozu i transferu broni konwencjonalnej, zapewnia większą odpowiedzialność i przejrzystość w zakresie handlu bronią, co jest celem podzielanym przez Parlament Europejski, Radę i Komisję. Ma on potencjał umożliwiający wzmocnienie międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa w skali globalnej. Cena płacona za nielegalny bądź słabo uregulowany handel bronią konwencjonalną to ponad 740 000 ofiar śmiertelnych rocznie (mężczyzn, kobiet i dzieci) w wyniku zbrojnej przemocy. Szybkie wejście w życie traktatu ATT ma zatem pierwszorzędne znaczenie i dlatego istotne jest, aby państwa członkowskie ratyfikowały traktat jak najszybciej.

2.           WYNIKI KONSULTACJI Z ZAINTERESOWANYMI STRONAMI ORAZ OCENY SKUTKÓW

Nie dotyczy.

3.           ASPEKTY PRAWNE WNIOSKU

Artykuł 1

Z uwagi na brak możliwości przystąpienia do traktatu przez UE, artykuł ten upoważnia państwa członkowskie do ratyfikacji obecnego traktatu w odniesieniu do kwestii wchodzących w zakres wyłącznych kompetencji Unii.

Artykuł 2

Niniejsza decyzja skierowana jest do państw członkowskich, ponieważ jej celem jest upoważnienie państw członkowskich do wyrażenia zgody na związanie postanowieniami traktatu w odniesieniu do kwestii wchodzących w zakres wyłącznych kompetencji Unii.

4.           WPŁYW NA BUDŻET

Brak

2013/0225 (NLE)

Wniosek

DECYZJA RADY

upoważniająca państwa członkowskie do ratyfikowania, w interesie Unii Europejskiej, traktatu o handlu bronią

RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 114 i 207 ust. 3 w związku z art. 218 ust. 6 lit. a) ppkt (v),

uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej,

uwzględniając zgodę Parlamentu Europejskiego[1],

a także mając na uwadze, co następuje:

(1)       W dniu 11 marca 2013 r. Rada upoważniła Komisję do prowadzenia negocjacji w sprawie traktatu o handlu bronią w ramach Organizacji Narodów Zjednoczonych w odniesieniu do kwestii wchodzących w zakres wyłącznych kompetencji Unii.

(2)       W dniu 2 kwietnia 2013 r. Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło tekst traktatu o handlu bronią[2]. Ponadto Zgromadzenie Ogólne zwróciło się do Sekretarza Generalnego jako depozytariusza traktatu o otwarcie go do podpisu w dniu 3 czerwca 2013 r. oraz wezwało wszystkie państwa, by wzięły pod uwagę podpisanie traktatu, a następnie przystąpienie do niego w najwcześniejszym możliwym terminie, zgodnie z ich odnośnymi procesami konstytucyjnymi.

(3)       Celem traktatu jest wprowadzenie jak najsurowszych wspólnych międzynarodowych norm regulujących międzynarodowy handel bronią konwencjonalną lub poprawiających regulacje dotyczące międzynarodowego handlu bronią konwencjonalną, zapobieganie nielegalnemu handlowi bronią konwencjonalną i zwalczanie takiego handlu, jak również zapobieganie skierowaniu takiej broni na drogę nielegalnego handlu. Państwa członkowskie wyraziły zadowolenie z rezultatu negocjacji oraz gotowość pilnego przystąpienia do podpisania i ratyfikacji traktatu.

(4)       Niektóre z postanowień traktatu dotyczą kwestii, które podlegają wyłącznej kompetencji Unii, ponieważ kwestie te wchodzą w zakres wspólnej polityki handlowej, bądź mają wpływ na przepisy rynku wewnętrznego w zakresie transferu broni konwencjonalnej i materiałów wybuchowych.

(5)       Unia Europejska nie może podpisać ani ratyfikować traktatu, ponieważ jego stronami mogą być jedynie państwa.

(6)       W dniu 27 maja 2013 r. Rada przyjęła, na podstawie wniosku Komisji, decyzję upoważniającą państwa członkowskie do podpisania, w interesie Unii Europejskiej, traktatu o handlu bronią.

(7)       W związku z tym, zgodnie z art. 2 ust. 1 TFUE, Rada powinna również upoważnić państwa członkowskie do ratyfikowania traktatu w interesie Unii w odniesieniu do kwestii wchodzących w zakres wyłącznych kompetencji Unii,

PRZYJMUJE NINIEJSZĄ DECYZJĘ:

Artykuł 1

W odniesieniu do kwestii wchodzących w zakres wyłącznych kompetencji Unii niniejszym upoważnia się państwa członkowskie do ratyfikowania, w interesie Unii, traktatu o handlu bronią.

Artykuł 2

Niniejsza decyzja skierowana jest do państw członkowskich.

Sporządzono w Brukseli dnia … r.

                                                                       W imieniu Rady

                                                                       Przewodniczący

[1]               Dz.U. C […] z […], s. […].

[2]               A/CONF.217/2013/L.3.