UZASADNIENIE

1.           KONTEKST WNIOSKU

Konwencję sztokholmską w sprawie trwałych zanieczyszczeń organicznych[1] (TZO) przyjęto w maju 2001 r. w ramach Programu Narodów Zjednoczonych ds. Ochrony Środowiska (UNEP). Unia Europejska i jej państwa członkowskie[2] są Stronami konwencji[3], a postanowienia konwencji wdrożono do prawa unijnego rozporządzeniem (WE) nr 850/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. dotyczącym trwałych zanieczyszczeń organicznych i zmieniającym dyrektywę 79/117/EWG[4] (rozporządzenie w sprawie TZO).

Nadrzędnym celem konwencji sztokholmskiej jest ochrona zdrowia ludzi i ochrona środowiska przed trwałymi zanieczyszczeniami organicznymi (TZO). W szczególności konwencja odwołuje się do podejścia zapobiegawczego, które ustanowiono w zasadzie 15 Deklaracji z Rio w sprawie środowiska i rozwoju z 1992 r. Wymienioną zasadę wdrożono w art. 8 konwencji, który ustanawia zasady dodawania kolejnych chemikaliów do załączników do konwencji.

Podczas szóstej Konferencji Stron w maju 2013 r. ma zostać podjęta decyzja o dodaniu do załącznika A do konwencji sztokholmskiej, który zawiera wykaz substancji, jakie mają zostać wyeliminowane, nowej substancji – heksabromocyklododekanu (HBCDD),[5] wskazanego w 2008 r. przez Norwegię. Na tym samym spotkaniu ma zapaść decyzja dotycząca usunięcia kilku szczególnych wyłączeń i dopuszczalnych celów związanych z produkcją, wprowadzaniem do obrotu i wykorzystywaniem kwasu perfluorooktanosulfonowego (PFOS) i jego pochodnych.

            HBCDD i prawo UE

HBCDD wykorzystuje się wyłącznie jako dodatkowy środek zmniejszający palność polistyrenu ekspandowanego (EPS), polistyrenu ekstrudowanego (XPS), polistyrenu wysokoudarowego (HIPS) oraz polimerowych dyspersji wyrobów włókienniczych.

HBCDD jest substancją trwałą, wykazującą zdolność do bioakumulacji i toksyczną (PBT). W świetle powyższego określono ją jako substancję wzbudzającą szczególnie duże obawy (SVHC) zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 grudnia 2006 r. w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów (REACH)[6]. W 2011 r. HBCDD dodano[7] do załącznika XIV do rozporządzenia REACH i tym samym substancja ta została objęta procedurą udzielania zezwoleń ustanowioną tym rozporządzeniem. W związku z powyższym jeśli ktoś zamierza wprowadzić do obrotu lub stosować HBCDD po dniu 21 sierpnia 2015 r. (tak zwana data ostateczna), musi złożyć wniosek o udzielenie zezwolenia dotyczącego określonego zastosowania do Europejskiej Agencji Chemikaliów do dnia 21 lutego 2014 r. Po dniu 21 sierpnia 2015 r. wprowadzanie do obrotu i stosowanie HBCDD będzie zabronione, chyba że danej osobie udzielono wcześniej zezwolenia dotyczącego określonego zastosowania.

Po dniu 21 sierpnia 2015 r. unijni producenci polistyrenu EPS, XPS, HIPS oraz wyrobów włókienniczych zawierających HBCDD będą mogli produkować takie materiały wyłącznie jeśli otrzymali na to zezwolenie. Importowane wyroby zawierające HBCDD nie podlegają procedurze udzielania zezwoleń określonej w rozporządzeniu REACH.

Substancje wymienione w załącznikach A, B lub C do konwencji sztokholmskiej[8] muszą zostać uwzględnione w rozporządzeniu w sprawie TZO, by zagwarantować, że wdrażanie prawa w UE odpowiada zobowiązaniom międzynarodowym.

            PFOS a prawo UE

Na czwartym posiedzeniu Konferencji Stron konwencji w dniach 4-8 maja 2009 r. uzgodniono między innymi, że PFOS i jego pochodne należy umieścić w załączniku B do konwencji, wraz z pewnymi szczególnymi wyłączeniami i dopuszczalnymi celami. Przepisy wykonawcze UE są bardziej restrykcyjne niż konwencja sztokholmska, jako że nie obejmują wyłączeń i dopuszczalnych celów, które objęto w UE zakazem już wcześniej na mocy rozporządzenia REACH. Zakazy te wprowadzono w ramach realizacji nadrzędnego celu nie obniżania poziomu ochrony środowiska w UE.

            Procedura dodawania nowych substancji TZO oraz wprowadzania zmian w załącznikach do konwencji

Zgodnie z art. 8 konwencji Strony mogą składać do Sekretariatu wnioski o umieszczenie jakiejś substancji chemicznej w załączniku A, B lub C. Komitet ds. Przeglądu Trwałych Zanieczyszczeń Organicznych analizuje taki wniosek.

Jeżeli w przeglądzie tym stwierdzi się, że w wyniku długiego obiegu środowiskowego dana substancja chemiczna może wywierać znaczący niekorzystny wpływ na zdrowie ludzi lub niekorzystne oddziaływanie na środowisko, wymagające globalnych działań, wnioskowi nadaje się dalszy bieg i sporządza ocenę zarządzania ryzykiem obejmującą analizę możliwych środków kontroli. Na tej podstawie Komitet ds. Przeglądu Trwałych Zanieczyszczeń Organicznych wydaje zalecenie, czy Konferencja Stron powinna rozważyć włączenie danej substancji do załącznika A, B lub C. Ostateczną decyzję podejmuje Konferencję Stron.

W przypadku UE zmiany w załącznikach A, B lub C wchodzą w życie w terminie jednego roku od daty powiadomienia przez depozytariusza o ich przyjęciu przez Konferencję Stron.

            Zalecenia komitetu ds. przeglądu trwałych zanieczyszczeń organicznych

Komitet ds. Przeglądu Trwałych Zanieczyszczeń Organicznych na swoim ósmym posiedzeniu w październiku 2012 r. postanowił zalecić umieszczenie HBCDD w załączniku A do konwencji, wraz ze szczególnymi wyłączeniami związanymi z produkcją i stosowaniem polistyrenu EPS i XPS w budynkach. Zalecenie Komitetu ds. Przeglądu Trwałych Zanieczyszczeń Organicznych wynika z istnienia substancji alternatywnych dla HBCDD. Niemniej jednak brak dostępności wystarczających ilości takich substancji alternatywnych, a także potencjalna konieczność dostosowania w krótkim czasie systemu produkcji polistyrenu EXP i EPS stosowanych w budynkach budzą wątpliwości, zwłaszcza w przypadku niektórych krajów rozwijających się.

Komitet ds. Przeglądu Trwałych Zanieczyszczeń Organicznych podkreśla również w swojej decyzji, że unieszkodliwienie produktów i wyrobów zawierających HBCDD po ich wycofaniu z eksploatacji będzie stanowić długoterminowe źródło emisji do środowiska, a także, że jeśli HBCDD zostanie umieszczony w załączniku A do konwencji, przy zastosowaniu środków zarządzania odpadami określonych w art. 6 ust. 1 lit. d) konwencji będzie można dopilnować, by produkty i wyroby zawierające HBCDD unieszkodliwiano w taki sposób, by ich zawartość stanowiącą trwałe zanieczyszczenia organiczne zniszczono lub też unieszkodliwiono w inny sposób przyjazny dla środowiska.

Zgodnie z art. 8 ust. 9 konwencji Komitet ds. Przeglądu Trwałych Zanieczyszczeń Organicznych postanowił przedstawić swoje zalecenie Konferencji Stron w celu jego rozważenia podczas posiedzenia w maju 2013 r.

Komitet ds. Przeglądu Trwałych Zanieczyszczeń Organicznych przyjął również szereg zaleceń dotyczących substancji alternatywnych dla stosowania PFOS w otwartych zastosowaniach. W swoich zaleceniach Komitet ds. Przeglądu Trwałych Zanieczyszczeń Organicznych stwierdza, że obecnie są dostępne informacje na temat dostępności i skuteczności bezpieczniejszych substancji alternatywnych dla PFOS w związku z zastosowaniami wymienionymi poniżej i zachęca Strony do zaprzestania używania PFOS w ramach następujących zastosowań: pianki przeciwpożarowe; insektycydy do kontroli mrówek z gatunku Solenopsis invicta (tzw. mrówka ogniowa) i termitów; dekoracyjne pokrywanie galwaniczne; dywany; skóra i odzież; wyroby włókiennicze i tapicerstwo. Ponadto Komitet ds. Przeglądu Trwałych Zanieczyszczeń Organicznych zachęca Strony do ograniczenia stosowania PFOS na potrzeby twardego pokrywania galwanicznego wyłącznie do systemów zamkniętych.

Zalecenia komitetu ds. przeglądu trwałych zanieczyszczeń organicznych a prawo UE

Jeśli Konferencja Stron uzna zalecenie Komitetu ds. Przeglądu Trwałych Zanieczyszczeń Organicznych w maju 2013 r., będzie to skutkować międzynarodowym zakazem wytwarzania, wprowadzania do obrotu i stosowania HBCDD, z wyłączeniem stosowania tej substancji w polistyrenie EPS i XPS dla celów związanych z budownictwem. To szczególne wyłączenie będzie obowiązywać przez okres pięciu lat, który może, w zależności od potrzeb, zostać przedłużony o kolejne pięć lat.

Umieszczenie HBCDD w załączniku A do konwencji będzie wymagać wprowadzenia zmian do rozporządzenia w sprawie TZO. Zgodnie z art. 14 ust. 1 tego rozporządzenia, w przypadku dodania nowych substancji w ramach konwencji, zmian w załącznikach do rozporządzenia można dokonać zgodnie z normalną procedurą komitetową ustanowioną w art. 5a decyzji 1999/468/WE[9], uwzględniając przepisy art. 10 i 11 rozporządzenia (UE) nr 182/2011[10]. Włączenie HBCDD na mocy konwencji powinno nastąpić w odpowiednim czasie tak, aby późniejsza zmiana rozporządzenia w sprawie TZO mogła obowiązywać od chwili zakończenia procedury udzielania zezwoleń dotyczących HBCDD zgodnie z rozporządzeniem REACH. Może to wymagać umożliwienia Stronom konwencji odroczenia transpozycji odpowiedniej decyzji Konferencji Stron do lutego 2016 r.

Ograniczone czasowo wyłączenie w ramach konwencji ma pełnić funkcję podobną do roli procedury udzielania zezwoleń ustanowionej rozporządzeniem REACH. Obydwa te narzędzia zmuszają podmioty gospodarcze do stopniowego wycofywania z użycia problematycznych substancji, jednocześnie zapewniając rozsądne ramy czasowe dla takich działań. W przypadku HBCDD te dwa instrumenty zostaną wprowadzone w tym samym czasie, będą miały zatem podobny wpływ na większość[11] rynku UE. Producenci i użytkownicy oraz przedsiębiorcy stosujący HBCDD w polistyrenie EPS i XPS do celów związanych z budownictwem, których obejmuje wyłączenie, będą mogli korzystać z zezwolenia na mocy rozporządzenia REACH, jeśli zostanie im ono udzielone po złożeniu odpowiedniego wniosku. Producenci i użytkownicy oraz przedsiębiorcy stosujący HBCDD w polistyrenie HIPS, wyrobach włókienniczych oraz w polistyrenie EPS i XPS stosowanych do celów innych niż te związane z budownictwem muszą zacząć stosować substancje alternatywne. Niemniej jednak, z uwagi na dostępność substancji alternatywnych, mały rozmiar istotnych rynków oraz – w przypadku wyrobów włókienniczych – obecne trendy rynkowe, które pokazują znaczny spadek stosowania HBCDD w ciągu ostatnich lat, istnieje małe prawdopodobieństwo, iż istotne podmioty gospodarcze będą inwestować w składanie wniosków o udzielenie zezwolenia. W związku z powyższym, nawet bez uwzględniania HBCDD w konwencji, oczekuje się, że takie zastosowania będą stopniowo wycofywane i zostaną ostatecznie zakazane w UE po dniu 21 sierpnia 2015 r. zgodnie z rozporządzeniem REACH.

Choć wpływ obydwu tych środków na rynek unijny jest w dużej mierze podobny, uwzględnienie HBCDD w konwencji oraz w prawie unijnym przyniesie znaczącą wartość dodaną. HBCDD jest trwałym zanieczyszczeniem organicznym o długim obiegu środowiskowym. W związku z powyższym procedura udzielania zezwoleń ustanowiona rozporządzeniem REACH może w niewystarczający sposób chronić obywateli UE oraz środowisko przed szkodliwymi skutkami HBCDD, ponieważ nie będzie miała ona wpływu na produkcję oraz stosowanie HBCDD w krajach trzecich. Konieczne są działania o globalnym zasięgu. Ponadto uwzględnienie HBCDD w konwencji wprowadzi równe warunki działania dla użytkowników HBCDD w UE oraz krajach trzecich. Podczas gdy użytkownicy HBCDD w UE są na mocy rozporządzenia REACH zobowiązani inwestować środki w stosowanie substancji alternatywnych lub w przygotowanie wniosków o udzielenie zezwolenia, użytkowników w krajach trzecich obecnie nie obejmują takie obciążenia, ponieważ importowane wyroby nie podlegają zezwoleniom na mocy rozporządzenia REACH. Uwzględnienie HBCDD w konwencji wraz z ograniczonym czasowo wyłączeniem zmusi podmioty gospodarcze z krajów trzecich do poczynienia inwestycji w stosowanie substancji alternatywnych, podobnie jak procedura udzielania zezwoleń na mocy rozporządzenia REACH zmusza do takich inwestycji użytkowników HBCDD w UE.

Po jego zatwierdzeniu przez Konferencję Stron, zalecenie Komitetu ds. Przeglądu Trwałych Zanieczyszczeń Organicznych dotyczące HBCDD należy wdrożyć w ramach prawa UE w sposób, który sprawi, że rozporządzenie REACH i rozporządzenie w sprawie TZO będą się uzupełniać, a nie sobie przeczyć. Oznacza to, że wyłączenie obejmujące zastosowania związane z budownictwem, po jego wdrożeniu na mocy rozporządzenia w sprawie TZO, będzie ograniczone do zastosowań dozwolonych na mocy rozporządzenia REACH. Takie podejście będzie zgodne z nadrzędnym celem nie obniżania poziomu ochrony środowiska w UE. Podejście to zakłada także ochronę inwestycji tych podmiotów gospodarczych, które przeszły już pomyślnie procedurę udzielania zezwoleń na mocy rozporządzenia REACH. Wyłączenie ustanowione rozporządzeniem w sprawie TZO musi być ograniczone czasowo. Oznacza to, że – jeśli nie zostanie przedłużone – takie wyłączenie wygaśnie pięć lat po jego wejściu w życie (luty 2021 r.). Jeśli jednak, wbrew informacjom przedstawionym przez branżę, aby zastąpić HBCDD, potrzeba więcej czasu, UE może złożyć wniosek o przedłużenie okresu ważności wyłączenia na mocy konwencji o kolejne pięć lat (luty 2026 r.).

W odniesieniu do PFOS i jego pochodnych usunięcie szczególnych wyłączeń wymienionych w decyzji Komitetu ds. Przeglądu Trwałych Zanieczyszczeń Organicznych nie będzie miało wpływu na prawo UE w tym zakresie, ponieważ takie istotne wyłączenia nie zostały uwzględnione w rozporządzeniu w sprawie TZO lub już wygasły. Jedynym wyjątkiem jest tu wyłączenie dotyczące stosowania PFOS w celu twardego pokrywania galwanicznego w systemach otwartych, co obecnie objęte jest wyłączeniem na mocy rozporządzenia w sprawie TZO w odniesieniu do stosowania PFOS i jego pochodnych jako środków zwilżających w kontrolowanych systemach powlekania elektrolitycznego. To wyłączenie na mocy rozporządzenia w sprawie TZO obwiązuje jednak wyłącznie do dnia 26 sierpnia 2015 r.

            Stanowisko UE

W świetle powyższego, w trakcie szóstej Konferencji Stron konwencji sztokholmskiej Unia Europejska powinna poprzeć dodanie HBCDD do załącznika A do konwencji (z wyłączeniem dotyczącym produkcji i stosowania HBCDD w polistyrenu EPS i XPS w budynkach). Strony konwencji powinny móc odroczyć transpozycję uwzględnienia HBCDD do lutego 2016 r. Ponadto Unia Europejska powinna poprzeć usunięcie odpowiednich szczególnych wyłączeń oraz dopuszczalnych celów dotyczących PFOS i jego pochodnych, z wyjątkiem wyłączenia dotyczącego ich stosowania jako środków zwilżających w kontrolowanych systemach powlekania elektrolitycznego. Wyłączenie to należy zachować do czasu jego wygaśnięcia w 2015 r. Po tym terminie okresu obowiązywania tego wyłączenia nie należy przedłużać.

2.           WYNIKI KONSULTACJI Z ZAINTERESOWANYMI STRONAMI ORAZ OCENY SKUTKÓW

Istotne zagrożenia i kwestie społeczno-gospodarcze związane ze stosowaniem HBCDD na terenie UE i na świecie zbadały Europejska Agencja Chemikaliów w 2008 r. oraz Komitet ds. Przeglądu Trwałych Zanieczyszczeń Organicznych w latach 2009-2012. Obydwa te badania obejmowały konsultacje z zainteresowanymi stronami.

            Konsultacje

Kiedy zalecono włączenie HBCDD do załącznika XIV do rozporządzenia REACH, Europejska Agencja Chemikaliów opracowała dokument bazowy[12] uzasadniający takie zalecenie. Dokument ten oparto na dokumencie zatytułowanym „Data on Manufacture, Import, Export, Uses and Releases of HBCDD as well as Information on Potential Alternatives to its Use” (Dane dotyczące produkcji, importu, eksportu, zastosowań i uwolnień HBCDD oraz informacje na temat potencjalnych substancji alternatywnych dla HBCDD)[13]. Obydwa te dokumenty poddano konsultacjom społecznym.

Informacje na temat produkcji, importu, eksportu, zastosowań oraz uwolnień związanych ze stosowaniem HBCDD przedstawione w tych dwóch dokumentach pochodziły ze sprawozdania z oceny ryzyka oraz dodatkowych danych dostarczonych przez branżową grupę użytkowników HBCDD w październiku 2008 r. Dodatkowe dane obejmowały zestawienia danych dotyczących całkowitej sprzedaży i zużycia HBCDD na terenie UE dla każdego roku w latach 2003-2007. Informacje na temat potencjalnych substancji alternatywnych dla HBCDD uzyskano z wielu różnych źródeł, w tym z przeglądów przeprowadzonych przez branżę i organy regulacyjne, których celem było określenie takich potencjalnych substancji lub technik.

Podczas swojego siódmego posiedzenia Komitet ds. Przeglądu Trwałych Zanieczyszczeń Organicznych przyjął ocenę zarządzania ryzykiem dla HBCDD[14]. Ocenę zarządzania ryzykiem skonsultowano z zainteresowanymi stronami, w tym z przedstawicielami branży, a w latach 2010-2012 Komitet ds. Przeglądu Trwałych Zanieczyszczeń Organicznych zwracał się do grupy roboczej ad hoc w sprawie HBCDD, która opracowała ocenę zarządzania ryzykiem z prośbą o zgromadzenie dalszych informacji dotyczących HBCDD. Komitet ds. Przeglądu Trwałych Zanieczyszczeń Organicznych zgodził się dokonać przeglądu dodatkowych informacji i rozważyć podczas swojego ósmego posiedzenia, czy zwrócić się do Konferencji Stron z wnioskiem o uwzględnienie załącznika do konwencji i ewentualnych wyłączeń w kontekście umieszczenia HBCDD w konwencji. Informacje przedstawiło dwadzieścia sześć Stron oraz kraje-obserwatorzy[15]. Informacje przedstawiło również siedmiu obserwatorów pozarządowych[16].

            Wyniki konsultacji

Uwzględnienie HBCDD w konwencji zgodnie z zaleceniem Komitetu ds. Przeglądu Trwałych Zanieczyszczeń Organicznych oraz następnie wdrożenie takich zapisów w UE na mocy rozporządzenia w sprawie TZO wprowadzi zakaz produkowania, wprowadzania do obrotu i stosowania HBCDD w polistyrenie HIPS i wyrobach włókienniczych oraz w polistyrenie EPS i XPS do celów innych niż te związane z budownictwem.

            Polistyren HIPS

Zgodnie z dokumentami opublikowanymi przez Europejską Agencję Chemikaliów polistyren HIPS zawierający HBCDD stosuje się głównie w produkcji sprzętu video i stereo, skrzynek rozdzielczych dla linii elektrycznych w sektorze budowlanym oraz w produkcji okładzin chłodziarek. Według pochodzących z różnych źródeł szacunków zawartość HBCDD w polistyrenie HIPS o mniejszej palności stanowi 1-7 % (w/w), a według najbardziej pesymistycznego realistycznego scenariusza założonego w sprawozdaniu z oceny ryzyka UE polistyren HIPS zawiera 7 % HBCDD. Skala stosowania polistyrenu HIPS nie zmieniła się w Europie od kilku lat i szacuje się, że wynosi 210 ton/rok (1,81 % całkowitego zużycia HBCDD w UE).

HBCDD nie stosuje się często w polistyrenie HIPS i można w sposób rozsądny założyć, że są dostępne inne środki zmniejszające palność, które można stosować do takich celów. Jako substancje alternatywne dla HBCDD w polistyrenie HIPS można stosować następujące substancje chemiczne: etyleno-bis(tetrabromoftalimid) (EBTPI), (technicznie dopuszczalny, dostępny i powszechnie stosowany); dekabromodifenyloetan (DBDPE) (technicznie dopuszczalny, dostępny i powszechnie stosowany); DBDPE stosuje się powszechnie w polistyrenie HIPS i wyrobach włókienniczych, z lepszym efektem niż ma to miejsce w przypadku HBCDD, a jego cena jest mniej więcej równa cenie HBCDD; fosforan trifenylu (technicznie dopuszczalny, dostępny i powszechnie stosowany); bisfenol A bis (fosforan difenylu) (BDP) (technicznie dopuszczalny, dostępny i powszechnie stosowany); fosforan difenylowo-krezylowy (technicznie dopuszczalny, dostępny i powszechnie stosowany).

Wśród innych substancji chemicznych, jakie można stosować jako substancje alternatywne dla HBCDD w polistyrenie HIPS znajduje się wiele bromowanych środków zmniejszających palność stosowanych łącznie z tritlenkiem antymonu. Zalicza się do nich: fosforan tris(tribromoneopentylu); tetrabromobisfenol A-bis-(eter 2,3-dibromopropylowy) (TBBPA‑DBPE); 2,4,6-tris(2,4,6-tribromofenoksy)-1,3,5-triazynę; 1,2-bis (pentabromofenyl) etanu oraz etyleno-bis(tetrabromoftalimid).

Na rynku obecne są również materiały alternatywne dla polistyrenu HIPS. Mianowicie, w przypadku produktów elektronicznych polistyren HIPS można zastąpić różnymi materiałami alternatywnymi, w tym mieszanką poliwęglanu i akrylonitrylo-butadieno-styrenu (PC/ABS), polistyrenu i polieteru fenylowego (PS/PPE) oraz polieteru fenylowego i polistyrenu wysokoudarowego (PPE/HIPS) bez środków zmniejszających palność lub z zastosowaniem niechlorowcowanych związków fosforu zmniejszających palność.

            Wyroby włókiennicze

Zgodnie z dokumentami opublikowanymi przez Europejską Agencję Chemikaliów HBCDD stosuje się w wyrobach włókienniczych w celu osiągnięcia zgodności z normami brytyjskimi i niemieckimi normami DIN dotyczącymi środków zmniejszających palność, głównie w odniesieniu do tapicerowanych mebli i siedzeń w środkach transportowych, zasłon, powłok materaców łóżek oraz w wyrobach włókienniczych stosowanych we wnętrzach i samochodach. Szacuje się, że prawdopodobna koncentracja HBCDD w produkcie końcowym wynosi 10-15 %. Po znacznym spadku stosowania HBCDD w wyrobach włókienniczych, jaki miał miejsce w ciągu ostatnich kilku lat, szacuje się, że obecnie do produkcji powłok włókienniczych wykorzystuje się jedynie około 210 ton/rok HBCDD (1,81 % całkowitego zużycia HBCDD w UE).

Zakłada się, że stosunkowo mała ilość HBCDD w powłokach włókienniczych oraz duży spadek stosowania HBCDD w ciągu ostatnich kilku lat wynikają z dostępności równie skutecznych substancji alternatywnych. Stosowania środków zmniejszających palność w wyrobach włókienniczych można uniknąć, jeśli sam materiał jest niełatwopalny lub o niskiej palności. Niektóre materiały naturalne, na przykład wełna, można zatem stosować jako materiały barierowe w meblach. Inne materiały, które z natury zmniejszają palność, to rayon z dodatkiem fosforu, włókna poliestrowe oraz aramidy. Dostępnych jest również kilka substancji chemicznych, które można stosować w wyrobach włókienniczych jako substancje alternatywne dla HBCDD typu „drop-in”.

W przypadku powlekania tkanin od spodu alternatywne substancje chemiczne dla HBCDD obejmują: dekabromodifenyloetan (DBDPE) (technicznie dopuszczalny, dostępny i powszechnie stosowany); etyleno-bis(tetrabromoftalimid) (technicznie dopuszczalny, dostępny i powszechnie stosowany); chlorowane parafiny (technicznie dopuszczalne, dostępne i powszechnie stosowane) oraz polifosforany amonu (technicznie dopuszczalne, dostępne i powszechnie stosowane). Należy jednak zauważyć, że – z wyjątkiem polifosforanów amonu – substancje te zawierają związki chlorowcoorganiczne i są substancjami trwałymi oraz mogą same na późniejszym etapie zostać zaklasyfikowane jako trwałe zanieczyszczenie organiczne. Ponadto krótkołańcuchowe parafiny chlorowane (SCCP) podlegają już ograniczeniu[17] zgodnie z rozporządzeniem w sprawie TZO.

W przypadku wyrobów włókienniczych bezpieczeństwo przeciwpożarowe można osiągnąć także za pomocą systemów pęczniejących. Termin ten oznacza tworzenie porowatej powłoki koksu, która pełni funkcję izolacji. System pęczniejący zazwyczaj składa się ze źródła węgla, z którego powstaje koks, związku chemicznego generującego kwas oraz związku rozkładającego się w celu wytworzenia gazów, wskutek czego powstaje porowata powłoka koksu.

            Stosowanie polistyrenu EPS i XPS do celów innych niż te związane z budownictwem

Według sprawozdania z 2011 r. pod tytułem „Assessment of the consumption of HBCDD in EPS and XPS in conjunction with national fire requirements” (Ocena stosowania HBCDD w polistyrenie EPS i XPS w świetle krajowych wymogów przeciwpożarowych)[18] w UE 70 % stosowanego polistyrenu EPS wykorzystuje się w budownictwie, 25 % w produkcji opakowań (przemysłowych i żywności) oraz 5 % w innych celach. Materiały opakowaniowe zasadniczo uważa się za wolne od HBCDD. Główne pole stosowania polistyrenu EPS zawierającego HBCDD niezwiązane z budownictwem dotyczy poduszek dla dzieci w samochodach, w celu spełnienia wymogów normy FMVSS 302. Wydaje się, że w UE nie ma przypadków stosowania polistyrenu XPS zawierającego HBCDD niezwiązanych z budownictwem.

W ciągu dwuletniego okresu konsultacji od organów ani przedsiębiorstw nie wpłynął żaden wniosek o wprowadzenie szczególnego wyłączenia dla stosowania polistyrenu EPS i XPS do celów innych niż te związane z budownictwem. W związku z powyższym zakłada się, że do takich celów stosuje się alternatywne substancje chemiczne lub alternatywne materiały.

            Stosowanie polistyrenu EPS i XPS do celów związanych z budownictwem

W UE HBCDD stosuje się głównie w produkcji polistyrenu EPS i XPS. Polistyren EPS zawierający HBCDD wykorzystuje się przede wszystkim do celów związanych z budownictwem. W przypadku polistyrenu XPS zawierającego HBCDD wydaje się, że jego stosowanie obejmuje wyłącznie zastosowania związane z budownictwem.

Obecnie dostępny jest odpowiedni środek zmniejszający palność, którym można zastąpić HBCDD w przypadku większości zastosowań polistyrenu XPS i EPS związanych z budownictwem, jednak w niewystarczających ilościach, ponieważ potrzeba większych ilości środka zmniejszającego palność niezawierającego związków chlorowcoorganicznych (polistyren EPS i XPS zawierają odpowiednio 0,7 % i 2,5 % HBCDD). W marcu 2011 r. przedsiębiorstwo Great Lakes Solutions ogłosiło, że zwiększy produkcję środka zmniejszającego palność będącego wielocząsteczkowym bromowanym kopolimerem butadienowo-styrenowym (polimerowy środek zmniejszający palność), odpowiedniego dla polistyrenu EPS i XPS. Oczekuje się jednak, że przestawienie się sektora w pełni na tę technologię zajmie kilka lat. Zgodnie z branżową oceną zagrożenia jest to substancja trwała, ale niewykazująca zdolności do bioakumulacji oraz nietoksyczna.

Zgodnie z informacjami przedstawionymi podczas ósmego posiedzenia Komitetu ds. Przeglądu Trwałych Zanieczyszczeń Organicznych obecnie pilotażowe ilości polimerowego środka zmniejszającego palność dostarcza się do dalszych użytkowników w celu jego przetestowania. Próby produkcyjne w zakładach zakończyły się pomyślnie i polimerowy środek zmniejszający palność powinien zostać udostępniony do sprzedaży przez Great Lakes Solutions-Chemtura Corporation w 2012 r. Z kolei przedsiębiorstwo ICL-Industrial Products ogłosiło ostatnio, że planuje rozpocząć produkcję tej substancji w celach handlowych przed 2014 r. (10 000 MT). Przedsiębiorstwo Albemarle (Stany Zjednoczone) będzie oferowało tę substancję chemiczną w 2014 r. W związku z powyższym dostępność wystarczająca do zastąpienia HBCDD powinna zostać osiągnięta w ciągu od trzech do pięciu lat.

W świetle powyższego należy poprzeć ograniczone czasowo wyłączenie dotyczące stosowania HBCDD w polistyrenie EPS i XPS do celów związanych z budownictwem w celu zapewnienia sektorowi odpowiedniego czasu na zastąpienie HBCDD substancjami alternatywnymi.

3.           ASPEKTY PRAWNE WNIOSKU

Wniosek dotyczy decyzji Rady, opartej na art. 192 ust. 1 i 218 ust. 9 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, ustanawiającej stanowisko, jakie ma zostać przyjęte w imieniu UE podczas szóstej Konferencji Stron konwencji sztokholmskiej w sprawie trwałych zanieczyszczeń organicznych w odniesieniu do wniosku dotyczącego wprowadzenia zmiany do załączników A i B.

Art. 218 ust. 9 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej stanowi odpowiednią podstawę prawną jako akt potwierdzający, że szóstą Konferencję Stron powołano do przyjęcia wywołującej skutki prawne decyzji zmieniającej załącznik do konwencji sztokholmskiej.

2013/0075 (NLE)

Wniosek

DECYZJA RADY

w sprawie stanowiska, jakie ma zostać przyjęte w imieniu Unii Europejskiej podczas szóstej Konferencji Stron Konwencji sztokholmskiej w sprawie trwałych zanieczyszczeń organicznych w odniesieniu do wniosku dotyczącego wprowadzenia zmiany do załączników A i B

RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 192 ust. 1 w związku z art. 218 ust. 9,

uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej,

a także mając na uwadze, co następuje:

(1)       Konwencja sztokholmska w sprawie trwałych zanieczyszczeń organicznych (zwana dalej „konwencją”) została ratyfikowana przez Unię Europejską dnia 16 listopada 2004 r. decyzją Rady 2006/507/WE z dnia 14 października 2004 r. dotyczącą zawarcia, w imieniu Wspólnoty Europejskiej, Konwencji sztokholmskiej w sprawie trwałych zanieczyszczeń organicznych[19].

(2)       Unia Europejska wdrożyła zobowiązania wynikające z konwencji do prawa Unii Europejskiej rozporządzeniem (WE) nr 850/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. dotyczącym trwałych zanieczyszczeń organicznych i zmieniającym dyrektywę 79/117/EWG[20] (rozporządzenie w sprawie TZO).

(3)       Unia Europejska przykłada dużą wagę do potrzeby stopniowego rozszerzania zakresu załączników A, B lub C do konwencji o nowe substancje, które spełniają kryteria klasyfikacji jako trwałe zanieczyszczenia organiczne (TZO), uwzględniając przy tym podejście zapobiegawcze, aby osiągnąć cel konwencji i zobowiązanie podjęte przez wszystkie rządy na szczycie w Johannesburgu w 2002 r. dotyczące ograniczenia niekorzystnego wpływu chemikaliów do 2020 r.

(4)       Zgodnie z art. 22 konwencji zmiany do załączników A, B i C do konwencji przyjmuje się decyzją Konferencji Stron. Decyzje te wchodzą w życie w terminie jednego roku od daty powiadomienia o zmianie przez depozytariusza, z wyjątkiem tych Stron, które poprawki nie przyjęły.

(5)       Po wskazaniu przez Norwegię w 2008 r. heksabromocyklododekanu (HBCDD)[21], Komitet ds. Przeglądu Trwałych Zanieczyszczeń Organicznych, ustanowiony na mocy konwencji, zakończył pracę nad przedmiotową substancją. Komitet ds. Przeglądu Trwałych Zanieczyszczeń Organicznych stwierdził, że HBCDD spełnia kryteria konwencji dotyczące umieszczenia w załączniku A. Oczekuje się, że w trakcie nadchodzącej Konferencji Stron konwencji zostanie podjęta decyzja o włączeniu HBCDD do załącznika A do konwencji.

(6)       W 2011 r. HBCDD włączono[22] do załącznika XIV do rozporządzenia (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 grudnia 2006 r. w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów (REACH)[23]. Tym samym HBCDD podlega procedurze udzielania zezwoleń ustanowionej tym rozporządzeniem. Wprowadzanie do obrotu i wykorzystywanie HBCDD będzie zabronione, chyba że danej osobie udzielono wcześniej zezwolenia dotyczącego konkretnego zastosowania HBCDD. Jako że HBCDD jest substancją o długim obiegu środowiskowym, globalne wycofywanie tej substancji z użycia będzie bardziej korzystne dla obywateli UE niż jej wycofywanie z użycia na terenie UE na mocy rozporządzenia REACH.

(7)       Aby dostosować uwzględnienie HBCDD w ramach rozporządzenia w sprawie TZO do odpowiedniego terminu określonego w załączniku XIV do rozporządzenia REACH, Strony konwencji powinny umożliwić odroczenie transpozycji decyzji Konferencji Stron w sprawie uwzględnienia HBCDD do lutego 2016 r.

(8)       Komitet ds. Przeglądu Trwałych Zanieczyszczeń Organicznych zaleca uwzględnienie HBCDD w konwencji wraz ze szczególnym, ograniczonym czasowo wyłączeniem dotyczącym produkcji i wykorzystania HBCDD w polistyrenie EPS i XPS do celów związanych z budownictwem. Takie zastosowania stanowią zdecydowaną większość stosowania HBCDD w UE. Aby osiągnąć zdolność wystarczającą do zastąpienia HBCDD w UE, potrzeba od trzech do pięciu lat. W związku z powyższym UE powinna wspierać zaproponowane szczególne wyłączenie podczas szóstego posiedzenia Konferencji Stron.

(9)       Komitet ds. Przeglądu Trwałych Zanieczyszczeń Organicznych podkreśla, że jeśli HBCDD zostanie umieszczony w załączniku A, przy zastosowaniu środków zarządzania odpadami określonych w art. 6 ust. 1 lit. d) konwencji będzie można dopilnować, by produkty i wyroby zawierające HBCDD unieszkodliwiano w taki sposób, by ich zawartość stanowiącą trwałe zanieczyszczenia organiczne zniszczono lub też unieszkodliwiono w inny sposób przyjazny dla środowiska.

(10)     W wielu krajach będących Stronami konwencji odpady zawierające HBCDD, zwłaszcza polistyren EPS i XPS stosowane do celów związanych z budownictwem, poddaje się obecnie recyklingowi. Takie Strony mogą zaproponować wyłączenie, tymczasowo zezwalając na recykling odpadów zawierających HBCDD w sposób analogiczny do tego opisanego w klauzuli umieszczonej w części IV załącznika A podczas czwartego posiedzenia Konferencji Stron, która to klauzula dopuszcza możliwość recyklingu odpadów zawierających eter tetrabromodifenylu i eter pentabromodifenylu, jeśli spełnione są pewne wyraźnie określone warunki.

(11)     W 2010 r. kwas perfluorooktanosulfonowy (PFOS) i jego pochodne umieszczono[24] w załączniku I do rozporządzenia w sprawie TZO.

(12)     Komitet ds. Przeglądu Trwałych Zanieczyszczeń Organicznych zachęca Strony do zaprzestania stosowania PFOS na potrzeby pianek przeciwpożarowych; insektycydów do kontroli mrówek z gatunku Solenopsis invicta (tzw. mrówka ogniowa) i termitów; dekoracyjnego pokrywania galwanicznego; dywanów; skóry i odzieży; wyrobów włókienniczych i tapicerstwa. Komitet ds. Przeglądu Trwałych Zanieczyszczeń Organicznych zachęca Strony również do ograniczenia stosowania PFOS na potrzeby twardego pokrywania galwanicznego, co obecnie jest dozwolone w ramach szczególnego wyłączenia, wyłącznie do systemów zamkniętych, co obecnie jest dozwolone jako dopuszczalny cel w ramach konwencji.

(13)     PFOS i jego pochodne umieszczono w załączniku I do rozporządzenia w sprawie TZO wraz z ograniczoną liczbą wyłączeń określonych w konwencji. Biorąc pod uwagę decyzję Komitetu ds. Przeglądu Trwałych Zanieczyszczeń Organicznych odpowiednie szczególne wyłączenia i dopuszczalne cele dotyczące PFOS i jego pochodnych należy usunąć, z wyjątkiem wyłączenia dotyczącego stosowania PFOS i jego pochodnych jako środków zwilżających w kontrolowanych systemach powlekania elektrolitycznego. Wyłączenie to należy zachować do czasu jego wygaśnięcia w 2015 r. Po tym terminie okresu obowiązywania tego wyłączenia nie należy przedłużać,

PRZYJMUJE NINIEJSZĄ DECYZJĘ:

Artykuł 1

1          Podczas szóstej Konferencji Stron konwencji sztokholmskiej Unia Europejska zajmuje stanowisko, zgodnie z którym popiera:

-           umieszczenie heksabromocyklododekanu (HBCDD)[25] w załączniku A do konwencji wraz z ograniczonym czasowo wyłączeniem dotyczącym produkcji i stosowania HBCDD w celach związanych z budownictwem;

-           usunięcie następujących wyłączeń i dopuszczalnych celów z wpisu dotyczącego kwasu perfluorooktanosulfonowego (PFOS) i jego pochodnych z załącznika B do konwencji: pianki przeciwpożarowe; insektycydy do kontroli mrówek z gatunku Solenopsis invicta (tzw. mrówka ogniowa) i termitów; dekoracyjne pokrywanie galwaniczne; dywany; skóra i odzież; wyroby włókiennicze i tapicerstwo,

zgodnie z zaleceniami Komitetu ds. Przeglądu Trwałych Zanieczyszczeń Organicznych[26].

Podczas szóstej Konferencji Stron konwencji sztokholmskiej przedstawiciele Unii mogą uzgodnić niewielkie zmiany do zaleceń Komitetu ds. Przeglądu Trwałych Zanieczyszczeń Organicznych bez konieczności dalszych decyzji Rady.

2          Strony konwencji powinny mieć możliwość odroczenia transpozycji umieszczenia HBCDD w załączniku A do konwencji do lutego 2016 r.

3          W przypadku zaproponowania włączenia do załącznika A klauzuli ustanawiającej tymczasową możliwość recyklingu odpadów zawierających HBCDD po spełnieniu szczegółowych i wyraźnie określonych warunków, Unia Europejska może poprzeć taką zmianę.

Artykuł 2

Po przyjęciu decyzji przez Konferencję Stron konwencji sztokholmskiej jest ona publikowana w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.

Sporządzono w Brukseli dnia […] r.

                                                                       W imieniu Rady

                                                                       Przewodniczący

[1]               http://www.pops.int/documents/convtext/convtext_en.pdf.

[2]               Konwencji nie ratyfikowały jeszcze dwa państwa członkowskie UE (Włochy i Malta).

[3]               Dz.U. L 209 z 31.7.2006, s. 1.

[4]               Dz.U. L 158 z 30.4.2004, s. 7.

[5]               heksabromocyklododekan (CAS nr: 25637-99-4), 1,2,5,6,9,10-heksabromocyklododekan (CAS nr: 3194-55-6) i jego główne diastereoizomery: alfa-heksabromocyklododekan (CAS nr: 134237-50-6); beta-heksabromocyklododekan (CAS nr: 134237-51-7); gamma-heksabromocyklododekan (CAS nr: 134237-52-8).

[6]               Dz.U. L 396 z 30.12.2006, s. 1.

[7]               Rozporządzenie (WE) nr 143/2011 z dnia 17 lutego 2011 r. zmieniające załącznik XIV do rozporządzenia (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów (REACH), Dz.U. L 44 z 18.2.2011, s. 2.

[8]               To samo dotyczy substancji dodanych do załączników I, II lub III do Protokołu EKG-ONZ w sprawie TZO.

[9]               Decyzja Rady 1999/468/WE z dnia 28 czerwca 1999 r. ustanawiająca warunki wykonywania uprawnień wykonawczych przyznanych Komisji, Dz.U. L 184 z 17.7.1999, s. 23.

[10]             Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 182/2011 z dnia 16 lutego 2011 r. ustanawiające przepisy i zasady ogólne dotyczące trybu kontroli przez państwa członkowskie wykonywania uprawnień wykonawczych przez Komisję, Dz.U. L 55 z 28.2.2011, s. 13.

[11]             W 2008 r. wykorzystanie HBCDD w polistyrenie EPS i XPS stanowiło 96,3 % całkowitego wykorzystania HBCDD w UE. Według oceny stosowania HBCDD w polistyrenie EPS i XPS w świetle krajowych wymogów przeciwpożarowych z 2011 r. (zob. http://www.klif.no/publikasjoner/2819/ta2819.pdf) w Europie 70 % stosowanego polistyrenu EPS wykorzystuje się w budownictwie, 25 % w produkcji opakowań oraz 5 % w ramach innych zastosowań. Materiały opakowaniowe zasadniczo uważa się za wolne od HBCDD. Tym samym znaczną większość polistyrenu EPS zawierającego HBCDD stosuje się do celów związanych z budownictwem. Uważa się, że polistyren XPS zawierający HBCDD stosuje się wyłącznie do celów związanych z budownictwem.

[12]             http://echa.europa.eu/documents/10162/42ddec00-863a-4cff-abd2-6d4b39abe114.

[13]             http://echa.europa.eu/documents/10162/eb5129cf-38e3-4a25-a0f7-b02df8ca4532.

[14]             UNEP/POPS/POPRC.7/19/Add.1, dostępna pod adresem: http://chm.pops.int/Convention/POPsReviewCommittee/POPRCMeetings/POPRC7/POPRC7Documents/tabid/2267/language/en-US/Default.aspx.

[15]             Argentyna, Azerbejdżan, Brazylia, Bułgaria, Kambodża, Kamerun, Kanada, Chiny, Niemcy, Gwatemala, Indonezja, Irlandia, Izrael, Włochy, Kiribati, Łotwa, Mali, Meksyk, Monako, Myanmar, Holandia, Norwegia, Polska, Rumunia, Tajlandia i Stany Zjednoczone Ameryki.

[16]             Great Lakes Solutions, Green Chemicals Srl, International POPs Elimination Network IPEN (międzynarodowa sieć eliminowania TZO IPEN), PS Foam Industry (producenci pianki polistyrenowej), Extruded Polystyrene Foam Association (stowarzyszenie producentów pianki z ekstrudowanego polistyrenu), oraz wspólnie stowarzyszenia branżowe EXIBA (grupa branżowa Europejskiej Rady Przemysłu Chemicznego CEFIC) oraz EPS (PlasticsEurope), a także były członek Komitetu ds. Przeglądu Trwałych Zanieczyszczeń Organicznych.

[17]             Rozporządzenie Komisji (UE) nr 519/2012 z dnia 19 czerwca 2012 r. zmieniające rozporządzenie (WE) nr 850/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczące trwałych zanieczyszczeń organicznych w odniesieniu do załącznika I, Dz.U. L 159 z 20.6.2012, s. 1.

[18]             http://www.klif.no/publikasjoner/2819/ta2819.pdf.

[19]             Dz.U. L 209 z 31.7.2006, s. 1.

[20]             Dz.U. L 158 z30.4.2004, s. 7.

[21]             Heksabromocyklododekan (CAS nr: 25637-99-4), 1,2,5,6,9,10-heksabromocyklododekan (CAS nr: 3194-55-6) i jego główne diastereoizomery: alfa-heksabromocyklododekan (CAS nr: 134237-50-6); beta-heksabromocyklododekan (CAS nr: 134237-51-7); gamma-heksabromocyklododekan (CAS nr: 134237-52-8).

[22]             Rozporządzenie (WE) nr 143/2011 z dnia 17 lutego 2011 r. zmieniające załącznik XIV do rozporządzenia (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów (REACH), Dz.U. L 44 z 18.2.2011, s.2.

[23]             Dz.U. L 396 z 30.12.2006, s. 1.

[24]             Rozporządzenie Komisji (UE) nr 757/2010 z dnia 24 sierpnia 2010 r. zmieniające rozporządzenie (WE) nr 850/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczące trwałych zanieczyszczeń organicznych w odniesieniu do załącznika I i III, Dz.U. L 223 z 25.8.2010, s. 29.

[25]             Heksabromocyklododekan (CAS nr: 25637-99-4), 1,2,5,6,9,10-heksabromocyklododekan (CAS nr: 3194-55-6) i jego główne diastereoizomery: alfa-heksabromocyklododekan (CAS nr: 134237-50-6); beta-heksabromocyklododekan (CAS nr: 134237-51-7); gamma-heksabromocyklododekan (CAS nr: 134237-52-8).

[26]             Decyzje Komitetu ds. Przeglądu Trwałych Zanieczyszczeń Organicznych POPRC-8/3: heksabromocyklododekan i POPRC-8/8: kwas perfluorooktanosulfonowy, jego sole, fluorek sulfonylu perfluorooktanu oraz powiązane chemikalia w otwartych zastosowaniach (część POPRC-8/16), dostępne pod adresem: http://chm.pops.int/Convention/POPsReviewCommittee/LatestMeeting/POPRC8/MeetingDocuments/tabid/2801/Default.aspx.