Spis treści

1... CEL, ZAKRES I WNIOSKI 3

2... PRAWODAWSTWO DOTYCZĄCE OCHRONY BUDŻETU UE. 4

3... METODY WYKONANIA I KONTROLI BUDŻETU UE. 6

3.1.  Zarządzanie dzielone. 6

3.2.  Inne metody wykonania budżetu. 8

4... Korekty finansowe i odzyskanie środków wykonane w 2012 r. 9

5... ‎‎‎‎‎‎‎Skumulowane korekty finansowe i odzyskane środki do końca 2012 r. 10

6... Wpływ korekt finansowych i odzyskanych środków na budżet UE i budżety krajowe. 12

6.1.  Wpływ na budżet UE. 12

6.2.  Wpływ na budżety krajowe. 13

6.3.  Dalsze skutki korekt finansowych. 19

7... Rola korekt finansowych i odzyskanych kwot, jeśli wskaźniki błędu stale utrzymują się na wysokim poziomie. 22

8... DZIAŁANIA NAPRAWCZE W RAMACH POLITYKI SPÓJNOŚCI PODJĘTE PRZEZ PAŃSTWA CZŁONKOWSKIE Z ICH WŁASNEJ INICJATYWY. 23

9... INNE ODZYSKANE KWOTY. 25

9.1.  Odzyskanie kwot zaliczek. 25

9.2.  Odzyskane kwoty związane z dochodami z tytułu zasobów własnych  25

1.           CEL, ZAKRES I WNIOSKI

O sporządzenie niniejszego komunikatu w sprawie ochrony budżetu Unii Europejskiej wystąpił Parlament Europejski w kontekście procedury udzielenia absolutorium za rok 2011[1] i w związku z tym komunikat ten jest skierowany do tej instytucji, jak również do Rady i Europejskiego Trybunału Obrachunkowego (ETO). Należy go interpretować w powiązaniu z danymi liczbowymi przedstawionymi w nocie 6 rocznego sprawozdania finansowego UE za rok 2012.

Niniejszy komunikat ma na celu zapewnienie:

(1) przeglądu mechanizmów przewidzianych w ustawodawstwie, które określają proces ustalania i dalszego postępowania w odniesieniu do błędów administracyjnych, nieprawidłowości i podejrzeń nadużyć finansowych[2] wykrytych przez organy UE i przez państwa członkowskie; oraz

(2) możliwie najlepszego oszacowania łącznych kwot[3] za 2012 r. oraz kwot skumulowanych w celu zilustrowania w ujęciu realnym, w jaki sposób:

a. budżet UE jest chroniony przed dokonywaniem wydatków z naruszeniem prawa, oraz

b. zaangażowane są państwa członkowskie i jaki ma to na nie wpływ.

Oprócz tego przedstawiono również informacje o odzyskanych kwotach w odniesieniu do wypłaconych zaliczek (w ramach zaliczkowania), które nie zostały wykorzystane przez beneficjenta. Ponadto podano informacje na temat dodatkowych korekt zgłoszonych jako wykonane przez państwa członkowskie w ramach polityki spójności w wyniku ich własnych kontroli i audytów, w odniesieniu do okresu programowania 2007-2013.

Bardziej szczegółowe informacje na temat etapów i form środków zapobiegawczych i naprawczych, jak również na temat wpływu finansowego na UE lub budżety krajowe, w ramach różnych obszarów polityki i metod wdrażania, przedstawiono w dokumencie roboczym służb Komisji załączonym do niniejszego komunikatu.

Znaczenie korekt finansowych i odzyskanych środków jest szczególnie istotne przy analizie wieloletnich wskaźników błędu resztowego. Wynika to z faktu, że wskaźniki te uwzględniają zarówno wskaźniki wykrytych błędów, jak i korekt finansowych i odzyskanych środków w całym okresie realizacji programów i projektów. Wskazują one zatem rzeczywisty wpływ nieprawidłowych wydatków oraz stanowią kluczowe wskaźniki oceny, w jaki sposób systemy nadzoru i kontroli umożliwiają zarządzanie ryzykiem dotyczącym legalności i prawidłowości operacji finansowanych z budżetu UE.

Dane liczbowe przedstawione w niniejszym komunikacie wykazują, że w wyniku wieloletnich działań zapobiegawczych i naprawczych podejmowanych przez Komisję budżet UE jest odpowiednio chroniony przed dokonywaniem wydatków z naruszeniem obowiązujących przepisów.

2.           PRAWODAWSTWO DOTYCZĄCE OCHRONY BUDŻETU UE

Ciążący zarówno na Komisji, jaki i na państwach członkowskich obowiązek odpowiedniego zarządzania ryzykiem w zakresie legalności i prawidłowości operacji finansowanych z budżetu UE jest określony w Traktacie o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE[4][5]), który stanowi, że:

Artykuł 317:

Komisja wykonuje budżet we współpracy z Państwami Członkowskimi zgodnie z przepisami rozporządzeń wydanych na podstawie artykułu 322, na własną odpowiedzialność i w granicach przyznanych środków, zgodnie z zasadą należytego zarządzania finansami. Państwa Członkowskie współpracują z Komisją w celu zapewnienia, aby środki były wykorzystywane zgodnie z zasadami należytego zarządzania finansami.

Rozporządzenie przewiduje obowiązki kontroli i audytu Państw Członkowskich w zakresie wykonania budżetu oraz wynikającą z nich odpowiedzialność. Przewiduje ono także obowiązki i szczegółowe zasady, według których każda instytucja uczestniczy w wykonywaniu swoich własnych wydatków.

…

Zgodnie z rozporządzeniem finansowym[6] i zasadami jego stosowania[7] oraz z różnymi przepisami sektorowymi, Komisja chroni budżet UE, tj. wydatki UE, od wszelkich niepożądanych lub nieprawidłowych wydatków za pomocą dwóch głównych metod:

(1) działań zapobiegawczych; oraz

(2) mechanizmów korygujących (głównie korekt finansowych nakładanych na państwa członkowskie oraz, w mniejszym stopniu, kwot odzyskanych od beneficjentów płatności z budżetu UE).

Należy podkreślić, że nadrzędnym celem korekt finansowych jest zagwarantowanie, że fundusze UE zostaną spożytkowane poprawnie i w celach, na które zostały udostępnione. Dlatego też, na przykład, na podstawie obowiązującego ustawodawstwa w zakresie polityki spójności wykryte nieprawidłowe wydatki muszą zostać zawsze wykluczone, często poprzez zastąpienie ich prawidłowymi wydatkami na szczeblu państwa członkowskiego. Jednakże kwoty odzyskane (i korekty finansowe dotyczące wspólnej polityki rolnej (dalej „WPR”)) skutkują zwrotem wypłaconych wcześniej nieprawidłowych kwot do budżetu UE.

Zgodnie z art. 32 rozporządzenia finansowego dotyczącym wewnętrznej kontroli wykonania budżetu, Komisja, a także państwa członkowskie w zakresie zarządzania dzielonego (zob. pkt 3.1), muszą przestrzegać następujących zasad:

Artykuł 32 – Wewnętrzna kontrola wykonania budżetu

1. Budżet wykonuje się przy zapewnieniu skutecznej i wydajnej kontroli wewnętrznej dostosowanej do danej metody wykonywania oraz zgodnie ze stosownymi przepisami sektorowymi.

2. Do celów wykonania budżetu kontrolę wewnętrzną definiuje się jako proces stosowany na wszystkich szczeblach zarządzania i mający zapewnić wystarczającą pewność co do osiągnięcia następujących celów:

a) skuteczności, wydajności i oszczędności operacji;

b) wiarygodności sprawozdawczości;

c) ochrony mienia i informacji;

d) zapobiegania nadużyciom finansowym i nieprawidłowościom oraz ich wykrywania, korygowania i monitorowania;

e) odpowiedniego zarządzania ryzykiem w zakresie legalności i prawidłowości operacji podstawowych, z uwzględnieniem wieloletniego charakteru programów, jak również charakteru danych płatności.

…

Art. 80 tego rozporządzenia stanowi dalej:

Artykuł 80 Zasady dotyczące odzyskiwania środków

…

3. Państwa członkowskie są w pierwszej kolejności odpowiedzialne za prowadzenie kontroli i audytów oraz za odzyskiwanie kwot wypłaconych nienależnie, zgodnie z przepisami sektorowymi. W zakresie, w jakim państwa członkowskie same wykryją i skorygują nieprawidłowości, są zwolnione z nakładanych przez Komisję korekt finansowych w odniesieniu do danych nieprawidłowości.

4. Komisja stosuje wobec państw członkowskich korekty finansowe w celu wykluczenia z finansowania przez Unię wydatków dokonanych z naruszeniem mających zastosowanie przepisów. Komisja opiera korekty finansowe na wskazaniu kwot wypłaconych nienależnie i na ich skutkach finansowych dla budżetu. Jeżeli kwot tych nie można dokładnie ustalić, Komisja może zastosować ekstrapolację korekty lub korekty ryczałtowe zgodnie z przepisami sektorowymi.

Podejmując decyzję w sprawie kwoty korekty finansowej, Komisja uwzględnia charakter i wagę naruszenia mających zastosowanie przepisów oraz skutki finansowe dla budżetu, także w przypadku uchybień w systemach zarządzania i kontroli.

Kryteria ustalania korekt finansowych i stosowaną procedurę określa się w przepisach sektorowych.

5. Metodologię ekstrapolacji korekt lub korekt ryczałtowych określa się zgodnie z przepisami sektorowymi w celu umożliwienia Komisji ochrony interesów finansowych Unii.

Należy również podkreślić, że w odniesieniu do znacznej części wydatków UE, np. w ramach polityki spójności i polityki w zakresie badań naukowych, odnośne programy mają charakter wieloletni i, jak zaznaczono powyżej w art. 32 lit. e) rozporządzenia finansowego, należy to uwzględnić przy opracowywaniu i wdrażaniu środków zapobiegawczych i naprawczych, jak również przy ocenie wyników tych działań.

Cykl realizacji finansowanego przez UE projektu/programu można przedstawić następująco:

Korekty finansowe i odzyskanie środków można przeprowadzić w każdej fazie, po tym jak poniesiono wydatki lub dokonano płatności. Niemniej jednak większość korekt przeprowadza się przeważnie w momencie zakończenia projektu/programu, co może mieć miejsce wiele lat po poniesieniu pierwszych wydatków lub dokonaniu pierwszych płatności.

3.           METODY WYKONANIA I KONTROLI BUDŻETU UE

Działania zapobiegawcze i związane z tym obowiązki są uzależnione od metody wykonywania budżetu UE[8]. Ma to również wpływ na to, jak i kiedy wdrożone zostaną działania naprawcze. Ponadto przy ustanawianiu takich procedur i kontroli Komisja jest zobowiązana na mocy art. 32 ust. 4 lit. g) rozporządzenia finansowego do uwzględnienia wydajności oraz w szczególności do „poprawy korzystnej relacji kosztów do korzyści związanych z działaniami kontrolnymi”.

Podsumowując, budżet UE na 2012 r. został wykonany za pomocą następujących metod[9]:

3.1.        Zarządzanie dzielone

W ramach zarządzania dzielonego (tj. wydatki dotyczące rolnictwa i polityki spójności), które stanowi około 80 % rocznego budżetu UE, Komisja powierza państwom członkowskim realizację programów UE, tj. po otrzymaniu wniosków o płatność wkład UE jest wypłacany krajowym instytucjom certyfikującym i organom zarządzającym lub agencjom płatniczym, a te są następnie odpowiedzialne za płatności dokonane na rzecz beneficjentów końcowych. Tym samym państwa członkowskie są w głównej mierze odpowiedzialne za zapobieganie błędom i nieprawidłowościom popełnianym przez beneficjentów, ich wykrywanie i korygowanie, podczas gdy Komisja Europejska sprawuje ogólną funkcję nadzorczą (tj. sprawdza skuteczność funkcjonowania systemów zarządzania i kontroli stosowanych przez państwa członkowskie i w razie konieczności stosuje korekty finansowe) – zob. poniżej treść art. 59 rozporządzenia finansowego[10]:

Artykuł 59 – Zarządzanie dzielone z państwami członkowskimi

1. W przypadku wykonywania przez Komisję budżetu w trybie zarządzania dzielonego zadania wykonawcze delegowane są na państwa członkowskie. Komisja i państwa członkowskie przestrzegają zasad należytego zarządzania finansami, przejrzystości i niedyskryminacji, a zarządzając unijnymi środkami finansowymi, zapewniają widoczność działań Unii na zewnątrz. W tym celu Komisja i państwa członkowskie wypełniają swoje odpowiednie obowiązki kontroli i audytu oraz przyjmują wynikające z tych obowiązków zadania określone w niniejszym rozporządzeniu. Przepisy uzupełniające ustanawia się w przepisach sektorowych.

2. Wypełniając zadania związane z wykonywaniem budżetu, państwa członkowskie podejmują wszelkie niezbędne środki, w tym środki ustawodawcze, wykonawcze i administracyjne, by chronić interesy finansowe Unii, w szczególności poprzez:

a) zapewnianie prawidłowego i faktycznego wykonywania działań finansowanych z budżetu, zgodnie z mającymi zastosowanie przepisami sektorowymi i w tym celu wyznaczanie, zgodnie z ust. 3, i nadzorowanie organów odpowiedzialnych za zarządzanie środkami finansowymi Unii i ich kontrolę;

b) zapobieganie nieprawidłowościom i nadużyciom finansowym, wykrywanie ich i korygowanie.

W celu ochrony interesów finansowych Unii państwa członkowskie – zgodnie z zasadą proporcjonalności oraz niniejszym artykułem i właściwymi przepisami sektorowymi – prowadzą kontrole ex ante i ex post, w tym, w stosownych przypadkach, kontrole na miejscu na reprezentatywnych lub wybranych na podstawie oceny stopnia ryzyka próbkach transakcji. Odzyskują również nienależnie wypłacone środki finansowe, a w razie konieczności wszczynają postępowanie sądowe w tym zakresie.

 …

W ramach zarządzania dzielonego stosuje się różne środki zapobiegawcze, co wyjaśniono bardziej szczegółowo w dokumencie roboczym służb Komisji. Na przykład państwa członkowskie są prawnie zobowiązane do ustanowienia systemów zarządzania i kontroli. Innym przykładem mogą być wydatki w ramach polityki spójności, a w przyszłości w ramach WPR, w przypadku których poważne uchybienia w systemach zarządzania i kontroli doprowadziły lub mogą prowadzić do pojedynczych lub systemowych nieprawidłowości, wskutek czego Komisja może przerwać lub zawiesić płatności. Inne środki obejmują wskazówki i szkolenia wspierające państwa członkowskie.

W odniesieniu do środków naprawczych systemowymi niedociągnięciami, błędami, nieprawidłowościami i nadużyciami finansowymi sama Komisja zajmuje się prawie wyłącznie poprzez zastosowanie tzw. procedury korekty finansowej, natomiast odzyskiwanie środków ma miejsce w ograniczonych przypadkach. Wyniki tych działań naprawczych Komisji przedstawiono poniżej (zob. również pkt 4, 5 i 6), a bardziej szczegółowe informacje znajdują się w dokumencie roboczym służb Komisji.

Należy podkreślić, że głównym obowiązkiem Komisji w zakresie wdrażania budżetu UE jest ochrona interesów finansowych Unii, czyli innymi słowy, ochrona budżetu UE przed nieprawidłowymi wydatkami. W kontekście zarządzania dzielonego ma to dwie ważne konsekwencje:

(1) o ile Komisja stosuje korekty finansowe (jak również wstrzymuje lub zawiesza płatności) związane z niedociągnięciami w systemach państw członkowskich, obowiązkiem państw członkowskich pozostaje odpowiednie zareagowanie na te środki i wprowadzenie udoskonaleń w swoich systemach; oraz

(2) ochrona budżetów krajowych, w szczególności poprzez odzyskiwanie kwot od beneficjentów końcowych, pozostaje obowiązkiem państw członkowskich. Należy jednak podkreślić, że korekty finansowe nie zwalniają państw członkowskich z obowiązku odzyskania od beneficjentów nienależnie wypłaconych kwot w każdym przypadku, gdy jest to wykonalne i opłacalne.

Nawet jeśli państwa członkowskie nie odzyskają nieprawidłowych wydatków od beneficjenta końcowego, skuteczne odliczenie nieprawidłowych wydatków przez państwa członkowskie lub przez Komisję zapewnia ochronę budżetu UE. W rezultacie wydatki dokonane z naruszeniem prawa nie są już finansowane z budżetu UE.

3.2.        Inne metody wykonania budżetu

Komisja Europejska wdraża również strategie polityczne w ramach innych trybów zarządzania, co wykazano powyżej. W tych dziedzinach, stanowiących około 20 % rocznego budżetu UE, kluczowe działania zapobiegawcze, które należy podkreślić, obejmują system kontroli wewnętrznej Komisji, jak również wsparcie i wskazówki dla beneficjentów, szkolenie personelu i oceny kwalifikowalności. Działania te wyjaśniono bardziej szczegółowo w dokumencie roboczym służb Komisji.

Działania naprawcze realizowane są poprzez faktyczne odzyskiwanie nienależnie wypłaconych kwot, wykonywane w drodze nakazu odzyskania środków lub kompensaty z kolejną płatnością na rzecz beneficjenta — zob. art. 78 i 80 rozporządzenia finansowego oraz dokument roboczy służb Komisji.

Artykuł 78 – Ustalanie należności

1. Ustalanie należności to czynność polegająca na tym, że urzędnik zatwierdzający:

a) sprawdza istnienie długu;

b) określa lub sprawdza stan faktyczny i kwotę długu;

c) sprawdza warunki, zgodnie z którymi dług jest wymagalny.

2. …

3. Kwoty wypłacone nienależnie podlegają odzyskaniu.

 …

Artykuł 80 – Zasady dotyczące odzyskiwania środków

1. Księgowy działa na podstawie nakazów odzyskania środków na należne kwoty należycie ustalone przez właściwego urzędnika zatwierdzającego. Księgowy z należytą starannością zapewnia pobór dochodów Unii i ochronę jej praw.

Księgowy odzyskuje środki przez kompensowanie roszczeń Unii wobec dłużnika z roszczeniami dłużnika wobec Unii. Roszczenia te muszą być pewne, o określonej wartości i wymagalne.

 …

4.           Korekty finansowe i odzyskanie środków wykonane[11] w 2012 r.

Korekty finansowe i odzyskanie środków są uzależnione przede wszystkim od poziomu nieprawidłowości z lat poprzednich, tj. jeśli nasilają się niedociągnięcia/uchybienia, obowiązkiem Komisji jest dopilnowanie, by dokonano odpowiednich korekt finansowych i odzyskano środki. Jednakże z uwagi na wieloletni charakter ram kontroli oraz złożoność mechanizmów i procedur naprawczych wymaga to dłuższego czasu. W pkt 6.2.3 i 6.2.4 przedstawiono ogólnie skutki wprowadzenia środków naprawczych w dłuższej perspektywie czasowej: w odniesieniu do rolnictwa (EFRG) (1,5 % wszystkich płatności w latach 1999-2012 obejmujących wszystkie decyzje o rozliczeniu rachunków) i w odniesieniu do EFRR i EFS (4 % wszystkich płatności w okresie programowania 2000-2006, które są na etapie zamknięcia).

Patrząc jednak wyłącznie na 2012 r., oraz aby dać wyobrażenie o amplitudzie wykonanych w 2012 r. korekt finansowych i odzyskania środków, należy zauważyć, że odnośne kwoty, o ile dotyczą głównie nieprawidłowości z lat poprzednich, stanowią pod względem finansowym 3,2 % wszystkich płatności z budżetu na 2012 r.

Tabela 4: Korekty finansowe i odzyskanie środków wykonane w 2012 r.

W mln EUR

|| Płatności z budżetu UE w 2012 r. || Korekty finansowe || Odzyskane kwoty || 2012 Ogółem || % płatności z budżetu UE

Rolnictwo: || || || || ||

EFRG[12] || 44 551 || 610 || 161 || 771 || 1,7 %

Rozwój obszarów wiejskich || 13 123 || 59 || 166 || 225 || 1,7 %

Polityka spójności*: || || || || ||

EFRR || 27 457 || 2 416 || N.d. || 2 416 || 8,8 %

Fundusz Spójności || 9 626 || 207 || N.d. || 207 || 2,2 %

EFS || 11 295 || 430 || N.d. || 430 || 3,8 %

IFOR/EFF** || 481 || 1 || N.d. || 1 || 0,2 %

Sekcja Orientacji EFOGR** || 138 || 17 || 3 || 20 || 14,5 %

Inne || 106 || N.d. || 11 || 11 || 10,4 %

Razem || 106 777 || 3 741 || 341 || 4 081 || 3,8 %

Obszary polityki wewnętrznej || 16 278 || 1 || 229 || 230 || 1,4 %

Obszary polityki zewnętrznej || 7 064 || N.d. || 99 || 99 || 1,4 %

Administracja || 8 564 || N.d. || 9 || 9 || 0,1 %

Ogółem || 138 683 || 3 742 ||  678 || 4 419 || 3,2 %

* Wykonane korekty finansowe w ramach polityki spójności obejmują również nakazy odzyskania środków wystawione przez Komisję.

** IFOR/EFF i Sekcja Orientacji EFOGR należą do polityki spójności jedynie w odniesieniu do okresu programowania 2000-2006 i wcześniejszych okresów.

5.           ‎‎‎‎‎‎‎Skumulowane korekty finansowe i odzyskane środki do końca 2012 r.

Skumulowane dane liczbowe informują o znaczeniu i rzeczywistych skutkach mechanizmów naprawczych stosowanych przez Komisję z uwzględnieniem wieloletniego charakteru programów i projektów. Poniższy wykres obrazuje zmiany wysokości korekt finansowych i nakazów odzyskania środków wykonanych w ciągu ostatnich 4 lat:

Wykres 5: Korekty finansowe i odzyskanie środków w latach 2009-2012

W mld EUR

Średnia kwota korekt finansowych i nakazów odzyskania środków wykonanych przez Komisję rocznie w latach 2009-2012 wynosiła 2,6 mld EUR, czyli 2 % średniej kwoty płatności z budżetu UE wynoszących 127,2 mld EUR (w ramach zarządzania dzielonego: 2,3 mld EUR, czyli 2,3 % średniej kwoty płatności (97,2 mld EUR)). Kwoty za 2012 r. były znacznie wyższe ze względu na korekty dotyczące spójności związane z zamknięciem programów z okresu 2000-2006 w jednym państwie członkowskim, mianowicie w Hiszpanii, oraz szybsze wykonanie korekt finansowych dotyczących bieżących programów. Tabela pokazuje skumulowane korekty finansowe wykonane do końca 2012 r.:

Tabela 5.1 Skumulowane korekty finansowe wykonane do końca 2012 r.

|| ||           W mln EUR

|| Wykonane do końca 2012 r. || Stwierdzone na koniec 2012 r. – ogółem || % wykonania

Okres programowania || Skumulowane kwoty roczne || Ogółem

Okres 1994-1999 || Okres 2000-2006 || Okres 2007-2013

Rolnictwo: || - || 93 || 81 || 7 728 || 7 902 || 8 525 || 92,7 %

EFRG || - || - || - || 7 728 || 7 728 || 8 286 || 93,3 %

Rozwój obszarów wiejskich || - || 93 || 81 || - || 174 || 239 || 72,8 %

Polityka spójności: || 2 535 || 6 359 || 779 || - || 9 673 || 10 787 || 89,7 %

EFRR || 1 764 || 4 626 || 154 || - || 6 544 || 7 305 || 89,6 %

Fundusz Spójności || 264 || 464 || 87 || - || 815 || 984 || 82,8 %

EFS || 407 || 1 206 || 538 || - || 2 150 || 2 224 || 96,7 %

IFOR/EFF || 100 || 5 || 0 || - || 105 || 201 || 52,2 %

Sekcja Orientacji EFOGR || 0 || 58 || - || - || 58 || 72 || 80,6 %

Inne || - || - || - || 2 ||  2 || 2 || 100 %

Ogółem || 2 535 || 6 452 || 861 || 7 730 || 17 577 || 19 313 || 91,0 %

Różne okresy programowania w ramach polityki spójności wyraźnie pokazują wieloletni charakter cyklu budżetowego UE. Ponieważ zbliża się koniec procesu zamknięcia okresu programowania 2000-2006, kwota korekt finansowych jest znacznie wyższa niż w odniesieniu do okresu 2007-2013. Oczywiście w kolejnych latach będzie wzrastać kwota korekt finansowych w odniesieniu do tego okresu w związku z rozpoczęciem zamykania programów związanych z tym okresem programowania. W pkt 6.2 przedstawiono sytuację, jeśli chodzi o skumulowane korekty finansowe według państw członkowskich w dziedzinie rolnictwa (EFRG) w odniesieniu do wszystkich decyzji podjętych do 2012 r. oraz w odniesieniu do okresu programowania 2000-2006.

Poniższa tabela przedstawia odzyskane kwoty w podziale na poszczególne lata w odniesieniu do okresu 2009-2012:

Tabela 5.2 Odzyskanie środków wykonane w odniesieniu do lat 2009-2012

W mln EUR

|| || Ogółem na koniec 2012 r. || Kwoty pozostałe do odzyskania

Odzyskane kwoty || Lata

|| 2009 || 2010 || 2011 || 2012

Rolnictwo: || || || || || ||

EFRG ||  148 ||  172 ||  178 ||  161 || 659 ||  50

Rozwój obszarów wiejskich ||  25 ||  114 ||  161 ||  166 ||  466 ||  0

Polityka spójności ||  102 ||  25 ||  48 ||  14 ||  189 ||  9

Obszary polityki wewnętrznej ||  100 ||  162 ||  268 ||  229 ||  759 || 50

Obszary polityki zewnętrznej ||  81 ||  136 ||  77 ||  99 ||  393 || 38

Administracja ||  9 ||  5 ||  2 ||  9 ||  25 ||  4

Ogółem ||  464 ||  614 ||  734 ||  678 || 2 491 || 151

             

6.           Wpływ korekt finansowych i odzyskanych środków na budżet UE i budżety krajowe

6.1.        Wpływ na budżet UE

Rodzaj wykonania budżetu oraz obszar polityki mają wpływ na to, w jaki sposób na budżet UE wpływają różne mechanizmy korygujące, jednak we wszystkich przypadkach mechanizmy korygujące zapewniają finansowanie z budżetu UE jedynie wydatków prawidłowych i kwalifikowalnych. W niektórych przypadkach, w szczególności w ramach WPR, działania naprawcze prowadzą do zwrotu wcześniej wypłaconych kwot do budżetu UE. Jednak w przypadku innych obszarów polityki wiele korekt finansowych nie prowadzi do zwrotu do budżetu UE, ponieważ zgodnie z obowiązującymi przepisami kwoty objęte korektami mogą być ponownie wykorzystane do sfinansowania innych kwalifikowalnych projektów[13].

Tabela 6.1 Wpływ korekt finansowych i odzyskanych środków na budżet UE

Dziedzina polityki || Całkowita kwota wykonana w 2012 r. (w mln EUR) || Wykluczenie wydatków dokonanych z naruszeniem prawa (tak/nie) || Zwrot do budżetu UE (tak/nie)

Rolnictwo: || || ||

Korekty finansowe dotyczące EFRG ||  610 || Tak || Tak

Odzyskane środki w ramach EFRG ||  161 || Tak || Tak

Korekty finansowe w ramach dziedziny „Rozwój obszarów wiejskich” ||  59 || Tak || Tak

Odzyskane środki w ramach dziedziny „Rozwój obszarów wiejskich” ||  166 || Tak || Nie*

Polityka spójności || || ||

Korekty finansowe wykonane poprzez potrącenia ||  738 || Tak || Nie

Korekty finansowe wykonane poprzez odzyskanie środków ||  49 || Tak || Tak

Korekty finansowe wykonane poprzez umorzenie/odliczenie w chwili zamknięcia || 2 284 || Tak || Nie*

Odzyskane kwoty ||  14 || Tak || Tak

Inne obszary polityki || || ||

Korekty finansowe wykonane poprzez umorzenie/odliczenie w chwili zamknięcia || 1 || Tak || Nie*

Korekty finansowe wykonane poprzez odzyskanie środków || 0 || Tak || Tak

Odzyskane kwoty ||  337 || Tak || Tak

OGÓ‎‎‎ŁEM || 4 419 || ||

* Zgodnie z obowiązującymi ramami prawnymi korekty finansowe mogą prowadzić do ograniczenia wydatków/puli środków wyłącznie:

- jeśli państwa członkowskie nie są w stanie przedstawić wystarczających kwalifikowalnych wydatków;

- po zamknięciu programów w przypadku, gdy nie jest już możliwe zastąpienie wydatków;

- w przypadku braku porozumienia z Komisją.

6.2.        Wpływ na budżety krajowe

6.2.1 Wprowadzenie

W ramach zarządzania dzielonego wszystkie korekty finansowe i odzyskane środki mają wpływ na budżety krajowe niezależnie od sposobu ich wykonania. Należy podkreślić, że nawet jeśli nie dokonano zwrotu środków do budżetu UE, wpływ korekt finansowych jest zawsze ujemny na poziomie państwa członkowskiego. Aby nie stracić finansowania ze środków UE, państwa członkowskie muszą zastąpić niekwalifikowalne wydatki działaniami kwalifikowalnymi. Oznacza to, że dane państwo członkowskie ponosi z zasobów własnych (pochodzących z budżetu krajowego) skutki finansowe utraty współfinansowania przez UE wydatków uznanych za niekwalifikowalne, chyba że odzyska odnośne kwoty od poszczególnych beneficjentów. Nie zawsze jest to możliwe, na przykład w przypadku korekt według stawki ryczałtowej na poziomie programu (ze względu na niedociągnięcia w administracji krajowej zarządzającej programem), które nie są powiązane z indywidualnymi nieprawidłowości na poziomie projektu. Jednakże takie korekty według stawek ryczałtowych zapewniają odpowiednią ochronę budżetu UE.

Poniżej przedstawiono wpływ takich korekt finansowych zarówno w odniesieniu do bieżącego roku (2012), jak i łącznie (z podziałem na poszczególne państwa członkowskie w odniesieniu do rolnictwa (EFRG) oraz dla okresu programowania 2000-2006 w odniesieniu do EFRR i EFS).

6.2.2 Korekty finansowe wykonane w 2012 r. w podziale na państwa członkowskie

W poniższej tabeli przedstawiono wykonane korekty finansowe w odniesieniu do poszczególnych obszarów objętych zarządzaniem dzielonym, w podziale na państwa członkowskie:

Tabela 6.2.2 Korekty finansowe wykonane w 2012 r. w ramach zarządzania dzielonego w podziale na państwa członkowskie

|| || W mln EUR

Państwo członkowskie || Płatności otrzymane z budżetu UE || Korekty finansowe

EFRG || Rozwój obszarów wiejskich || EFRR || Fundusz Spójności || EFS || Inne || Ogółem 2012 r. || % w stosunku do płatności otrzymanych z budżetu UE || % w stosunku do łącznej kwoty korekt finansowych

Belgia || 1 114 ||  0 ||  3 ||  0 ||  - ||  11 ||  0 ||  14 || 1,3 % || 0,4 %

Bułgaria || 1 590 ||  15 ||  7 ||  0 ||  6 ||  1 ||  - ||  30 || 1,9 % || 0,8 %

Republika Czeska || 4 433 ||  0 || - ||  116 ||  8 ||  - ||  0 ||  125 || 2,8 % || 3,3 %

Dania || 1 101 ||  22 || - ||  0 ||  - ||  - ||  - ||  22 || 2,0 % || 0,6 %

Niemcy || 10 358 || (16) ||  3 ||  23 ||  - ||  0 ||  0 ||  10 || 0,1 % || 0,3 %

Estonia || 915 ||  0 ||  1 ||  0 ||  0 ||  0 ||  - ||  1 || 0,1 % || 0,0 %

Irlandia || 1 750 || (1) ||  10 || - || - || - ||  - ||  9 || 0,5 % || 0,2 %

Grecja || 6 022 ||  85 ||  5 ||  0 ||  13 || 159 ||  0 ||  262 || 4,4 % || 7,0 %

Hiszpania || 12 967 ||  47 ||  2 || 1 952 ||  81 ||  84 ||  7 || 2 172 || 16,8 % || 58,0 %

Francja || 10 868 ||  64 ||  1 ||  20 ||  - ||  37 ||  2 ||  123 || 1,1 % || 3,3 %

Włochy || 8 835 ||  209 ||  0 ||  57 ||  - ||  3 ||  7 ||  275 || 3,1 % || 7,3 %

Cypr || 111 ||  8 ||  0 ||  - ||  - ||  - ||  0 ||  8 || 7,2 % || 0,2 %

Łotwa || 1 128 ||  - || - ||  1 ||  1 ||  9 ||  0 ||  12 || 1,1 % || 0,3 %

Litwa || 1 644 ||  3 ||  4 ||  3 ||  1 ||  0 ||  0 ||  10 || 0,6 % || 0,3 %

Luksemburg || 52 ||  0 || - ||  0 ||  - ||  - ||  - ||  0 || 0,0 % || 0,0 %

Węgry || 3 973 ||  6 ||  0 ||  0 ||  - ||  - ||  0 ||  6 || 0,2 % || 0,2 %

Malta || 101 ||  0 || - || - || - || - ||  - ||  0 || 0,0 % || 0,0 %

Niderlandy || 1 247 ||  17 ||  2 ||  0 ||  - ||  - ||  0 ||  20 || 1,6 % || 0,5 %

Austria || 1 513 ||  1 || - || - || - || - ||  0 ||  1 || 0,1 % || 0,0 %

Polska || 15 417 ||  12 ||  2 ||  45 ||  79 ||  23 ||  0 ||  162 || 1,1 % || 4,3 %

Portugalia || 6 526 ||  15 ||  1 ||  117 ||  0 ||  - ||  0 ||  134 || 2,1 % || 3,6 %

Rumunia || 3 290 ||  24 ||  12 ||  22 ||  - ||  81 ||  - ||  139 || 4,2 % || 3,7 %

Słowenia || 836 ||  0 ||  0 || - || - || - ||  0 ||  0 || 0,0 % || 0,0 %

Słowacja || 2 190 ||  0 || - ||  29 ||  17 ||  11 ||  - ||  57 || 2,6 % || 1,5 %

Finlandia || 1 107 ||  1 ||  0 ||  0 ||  - ||  - ||  0 ||  1 || 0,1 % || 0,0 %

Szwecja || 1 166 ||  72 ||  2 ||  0 ||  - ||  0 ||  - ||  74 || 6,3 % || 2,0 %

Zjednoczone Królestwo || 5 384 ||  27 ||  4 ||  4 ||  - ||  12 ||  2 ||  50 || 0,9 % || 1,3 %

Bez podziału || 1 140 || - || - ||  24 ||  - ||  - ||  - ||  24 || - || -

OGÓ‎‎‎ŁEM || 106 777 ||  610 ||  59 || 2 416 ||  207 || 430 ||  19 || 3 742 || 3,5 % || 100 %

Poniższa tabela uwzględnia zarówno bezwzględny „udział” poszczególnych państw członkowskich w całkowitych korektach finansowych oraz względną wagę korekt finansowych dla poszczególnych państw członkowskich w stosunku do płatności otrzymanych z budżetu UE.

W 2012 r. 11 państw członkowskich odnotowało łączne udziały procentowe poniżej 1 %, a kolejne 11 państw członkowskich udziały procentowe między 1 % a średnim udziałem procentowym wynoszącym 3,5 % — łącznie korekty tych 22 państw stanowią 29 % korekt ogółem. Ponadto 5 państw członkowskich odnotowało udziały procentowe wyższe od średniej, tj. ponad 4,2 % we wszystkich przypadkach, a ich korekty stanowią 71 % kwoty korekt finansowych wykonanych w 2012 r. Udział procentowy Hiszpanii w wysokości 16,8 % jest zdecydowanie najwyższy, co wynika ze szczególnych i kompleksowych korekt, które zostały wykonane w 2012 r. w kontekście zamknięcia okresu programowania 2000-2006.

Wykres 6.2.2: Udział wykonanych korekt państw członkowskich w stosunku do płatności otrzymanych z budżetu UE w 2012 r.*

* Wielkość „bańki” jest proporcjonalna do otrzymanych środków UE.

Należy zwrócić uwagę na fakt, że powyższe dane dotyczą tylko jednego roku, tj. 2012 r. Zarówno wysokość ogólnej kwoty korekt, jak i ich podział na państwa członkowskie może być znacząco różny w zależności od roku. Dlatego też konstruktywna ocena zdolności naprawczej systemów nadzoru i kontroli musi być oparta na perspektywie wieloletniej (zob. również pkt 5 powyżej). Z tego powodu przedstawione poniżej informacje na temat łącznej kwoty korekt finansowych dla poszczególnych państw członkowskich dotyczą rolnictwa (począwszy od pierwszej decyzji w sprawie rozliczenia rachunków z 1999 r.) oraz programów EFRR i EFS na lata 2000-2006, które są na etapie zamknięcia.

6.2.3 Rolnictwo (EFRG) Korekty finansowe w ramach rozliczania rachunków

W dziedzinie rolnictwa (EFRG) kwota korekt finansowych nałożonych przez Komisję od czasu pierwszej decyzji w sprawie rozliczenia rachunków z 1999 r. wynosi 8 286 mln EUR. Po podjęciu decyzji przez Komisję odnośne kwoty są automatycznie stosowane. Należy zwrócić uwagę na fakt, że w nielicznych przypadkach data wykonania została odroczona o 18 miesięcy, a niektóre decyzje są również przedmiotem zwrotu w trzech odroczonych ratach rocznych. Odnosi się to zwłaszcza do państw członkowskich objętych pomocą finansową zgodnie z umową ramową EFSF podpisaną w dniu 7 czerwca 2010 r.

Poniższa tabela zawiera zestawienie korekt finansowych, które są zwracane do budżetu UE przez odnośne państwa członkowskie. Z roku na rok łączne kwoty korekt finansowych pozostają względnie stabilne, a nawet wykazują pozytywną tendencję w odnośnym okresie, w ujęciu bezwzględnym jak i pod względem odsetka wydatków.

Tabela 6.2.3 Skumulowane korekty finansowe, o których zadecydowano w ramach rozliczenia rachunków EFRG począwszy od pierwszej decyzji w 1999 r. do końca 2012 r.: Podział na państwa członkowskie

W mln EUR

Państwo członkowskie || Płatności otrzymane z budżetu UE || Skumulowane korekty finansowe na koniec 2012 r. || % w stosunku do płatności otrzymanych z budżetu UE || % w stosunku do łącznej kwoty korekt finansowych

Belgia || 11 018 || 34 || 0,3 % || 0,4 %

Bułgaria || 1 441 || 37 || 2,6 % || 0,4 %

Republika Czeska || 3 904 || 1 || 0,0 % || 0,0 %

Dania || 15 414 || 173 || 1,1 % || 2,1 %

Niemcy || 76 997 || 178 || 0,2 % || 2,1 %

Estonia || 428 || 0 || 0,0 % || 0,0 %

Irlandia || 18 225 || 42 || 0,2 % || 0,5 %

Grecja || 35 793 || 2 102 || 5,9 % || 25,4 %

Hiszpania || 79 733 || 1 366 || 1,7 % || 16,5 %

Francja || 124 663 || 1 115 || 0,9 % || 13,5 %

Włochy || 64 791 || 1 672 || 2,6 % || 20,2 %

Cypr || 287 || 10 || 3,5 % || 0,1 %

Łotwa || 601 || 0 || 0,0 % || 0,0 %

Litwa || 1 732 || 7 || 0,4 % || 0,1 %

Luksemburg || 399 || 5 || 1,3 % || 0,1 %

Węgry || 6 007 || 31 || 0,5 % || 0,4 %

Malta || 22 || 0 || 0,0 % || 0,0 %

Niderlandy || 15 549 || 179 || 1,2 % || 2,2 %

Austria || 9 731 || 9 || 0,1 % || 0,1 %

Polska || 13 569 || 67 || 0,5 % || 0,8 %

Portugalia || 9 511 || 193 || 2,0 % || 2,3 %

Rumunia || 3 573 || 97 || 2,7 % || 1,2 %

Słowenia || 568 || 5 || 0,9 % || 0,1 %

Słowacja || 1 714 || 0 || 0,0 % || 0,0 %

Finlandia || 7 376 || 21 || 0,3 % || 0,3 %

Szwecja || 9 847 || 116 || 1,2 % || 1,4 %

Zjednoczone Królestwo || 51 953 || 826 || 1,6 % || 10,0 %

Ogółem || 564 847 || 8 286 || 1,5 % || 100 %

Poniższy wykres uwzględnia zarówno bezwzględny „udział” poszczególnych państw członkowskich w całkowitych korektach finansowych oraz względną wagę korekt finansowych dla poszczególnych państw członkowskich w stosunku do płatności otrzymanych z budżetu UE.

15 państw członkowskich odnotowało ogólne wskaźniki korekt poniżej 1 % — korekty dotyczące tych 15 państw członkowskich stanowią 18 % wszystkich korekt. Kolejne cztery państwa członkowskie odnotowały wskaźniki między 1% a średnim wskaźnikiem 1,5 % – korekty te stanowią 6 % wszystkich korekt. Ponadto osiem państw członkowskich odnotowało wskaźniki korekt powyżej średniego wskaźnika 1,5 %, co stanowi 76 % łącznej kwoty korekt.

Wykres 6.2.3 Udział skumulowanych korekt finansowych państw w ramach rozliczania rachunków EFRG począwszy od pierwszej decyzji w 1999 r. do końca 2012 r. w stosunku do płatności otrzymanych z budżetu UE*

* Wielkość „bańki” jest proporcjonalna do otrzymanych środków UE.

6.2.4 Polityka spójności: Zamknięcie okresu programowania 2000-2006

Ponieważ dobiega już końca zamknięcie okresu 2000-2006 w odniesieniu do polityki spójności, możliwe jest porównanie ogólnych wyników działań naprawczych i ogółu wydatkowanych środków oraz uzyskanie bardziej całościowego obrazu skutków mechanizmów naprawczych, jak wskazano w niedawnym sprawozdaniu służb Komisji[14]. W przypadku środków z EFRR i EFS na koniec 2012 r. łączny wskaźnik korekt finansowych, opartych jedynie na nadzorze Komisji, stanowił 4 % przydzielonych środków (196,9 mld EUR). Stanowi to prawie 8 mld EUR korekt finansowych na koniec 2012 r.

Proces zamknięcia był kluczowy pod względem zapewnienia, by ryzyko resztowe zostało właściwie uwzględnione w odniesieniu do obu funduszy, ponieważ korekty finansowe nałożone na etapie zamknięcia przez Komisję stanowią około jednej trzeciej łącznej kwoty korekt finansowych nałożonych przez Komisję.

Obejmuje to kwoty korekt w toku na koniec 2012 r. stanowiące 0,9 % przydzielonych środków (1,7 mld EUR), które są uwzględnione w pismach zamykających formalnie przedstawionych władzom państw członkowskich, lecz niezaakceptowanych jeszcze przez państwa członkowskie.[15] [16]

Tabela 6.2.4 EFRR i EFS — Okres programowania 2000-2006: Korekty finansowe stwierdzone/potwierdzone i w toku na dzień 31 grudnia 2012 r. — podział według państw członkowskich

W mln EUR

Państwo członkowskie || Kwota wkładu EFRR + EFS || Korekty finansowe stwierdzone/potwierdzone || Korekty finansowe w toku (wysłano pisma zamykające) || ‎Łączne korekty finansowe nałożone za lata 2000-2006 || Odsetek korekt finansowych w odniesieniu do wkładów EFRR i EFS || Udział nałożonych korekt finansowych w stosunku do ogółu do korekt finansowych ogółem

Belgia ||   1 945 ||    12 ||    2 ||    14 || 0,7 % || 0,2 %

Republika Czeska ||   1 456 ||    5 ||    10 ||    15 || 1,0 % || 0,2 %

Dania ||    570 ||    0 ||    - ||    0 || 0,1 % || 0,0 %

Niemcy ||   26 960 ||    36 ||    88 ||    124 || 0,5 % || 1,6 %

Estonia ||    305 ||    1 ||    - ||    1 || 0,4 % || 0,0 %

Irlandia ||   3 067 ||    21 ||    160 ||    181 || 5,9 % || 2,3 %

Grecja ||   20 211 ||   1 154 ||    81 ||   1 235 || 6,1 % || 15,5 %

Hiszpania ||   40 686 ||   2 921 ||    368 ||   3 289 || 8,1 % || 41,3 %

Francja ||   14 825 ||    309 ||    33 ||    342 || 2,3 % || 4,3 %

Włochy ||   27 501 ||   1 011 ||    740 ||   1 751 || 6,4 % || 22,0 %

Cypr ||    53 ||    0 ||    - ||    - || 0,0 % || 0,0 %

Łotwa ||    518 ||    4 ||    - ||    4 || 0,8 % || 0,1 %

Litwa ||    773 ||    3 ||    - ||    3 || 0,3 % || 0,0 %

Luksemburg ||    71 ||    2 ||    - ||    2 || 2,6 % || 0,0 %

Węgry ||   1 695 ||    12 ||    - ||    12 || 0,7 % || 0,2 %

Malta ||    57 || - ||    - ||    - || 0,0 % || 0,0 %

Niderlandy ||   2 702 ||    0 ||    - ||    0 || 0,0 % || 0,0 %

Austria ||   1 647 ||    0 ||    - ||    0 || 0,0 % || 0,0 %

Polska ||   7 032 ||    180 ||    - ||    180 || 2,6 % || 2,3 %

Portugalia ||   18 178 ||    181 ||    3 ||    184 || 1,0 % || 2,3 %

Słowenia ||    215 ||    2 ||    - ||    2 || 0,9 % || 0,0 %

Słowacja ||   1 245 ||    43 ||    - ||    43 || 3,4 % || 0,5 %

Finlandia ||   1 789 ||    0 ||    - ||    0 || 0,0 % || 0,0 %

Szwecja ||   1 634 ||    12 ||    0 ||    12 || 0,7 % || 0,1 %

Zjednoczone Królestwo ||   16 129 ||    293 ||    40 ||    333 || 2,1 % || 4,2 %

Interreg ||   5 645 ||    25 ||    202 ||    227 || 4,0 % || 2,9 %

Ogółem ||   196 911 ||   6 229 ||   1 726 ||   7 955 || 4,0 % || 100 %

Poniższy wykres uwzględnia zarówno bezwzględny „udział” poszczególnych państw członkowskich w całkowitych korektach finansowych oraz względną wagę korekt finansowych dla poszczególnych państw członkowskich w stosunku do płatności otrzymanych z budżetu UE.

15 państw członkowskich odnotowało ogólne wskaźniki korekt równe lub poniżej 1 % — korekty dotyczące tych 15 państw członkowskich stanowią jedynie 2 % wszystkich korekt. Kolejne pięć państw członkowskich, wraz z INTERREG, odnotowało wskaźniki między 1% a średnim wskaźnikiem 4 % – korekty te stanowią 14 % wszystkich korekt. Ponadto pięć państw członkowskich odnotowało wskaźniki korekt powyżej średniego wskaźnika 4 %, co stanowi 84 % łącznej kwoty korekt.

Wykres 6.2.4 Udział stwierdzonych/potwierdzonych i będących w toku skumulowanych korekt państw członkowskich (na dzień 31 grudnia 2012 r.) w odniesieniu do EFRR i EFS w okresie programowania 2000-2006*

* Wielkość „bańki” jest proporcjonalna do otrzymanych środków UE.

6.3.        Dalsze skutki korekt finansowych

Należy podkreślić, że kwoty wykazane w powyższych punktach nie odzwierciedlają całej kwoty korekt finansowych zaakceptowanych przez państwa członkowskie w następstwie nadzorczej roli Komisji. Plany działań zaradczych mogą mieć prewencyjny wpływ na wydatki poniesione już przez beneficjentów i zarejestrowane na szczeblu krajowym w rachunkach instytucji certyfikującej, lecz jeszcze nie zgłoszone Komisji. W odniesieniu do tego rodzaju wydatków instytucja certyfikująca (w ramach polityki spójności) stosuje korektę finansową, o którą zwróciła się Komisja przed zgłoszeniem wydatków. W szczególności w przypadku korekt objętych ekstrapolacją lub stawką ryczałtową, gdy istnieją niedociągnięcia w systemie zarządzania i kontroli obejmujące dużą populację projektów, odnośne kwoty mogą być znaczące.

Skutek prewencyjny korekt finansowych w ramach polityki spójności

W wyniku realizacji planu działania Komisji i przerw, pod koniec 2012 r., Republika Czeska przyjęła wniosek Komisji dotyczący korekty w wysokości około 450 mln EUR obejmującej dwa programy EFRR. Komisja mogła formalnie wykazać tylko 108 mln EUR jako środki wycofane z uprzednio poświadczonych wydatków; pozostałe korekty nie występują w oficjalnej sprawozdawczości Komisji, ponieważ kwota 151,4 mln EUR nie została uwzględniona w certyfikacji z października 2012 r. a kolejna kwota około 189 mln EUR zostanie odliczona przez instytucję certyfikującą przed poświadczeniem Komisji przyszłych roszczeń w 2013 r. Podobny skutek zapobiegawczy, nie odzwierciedlony w oficjalnej sprawozdawczości korekt finansowych, dotyczy słowackiego programu EFRR/FS, w przypadku którego Komisja uznała, że - aby zapewnić odpowiednią ochronę budżetu UE - konieczne jest odliczenie 7,3 % wszystkich wydatków już poświadczonych i wydatków, które miały być poświadczone w przyszłości dla setek zamówień, co jest obecnie wprowadzane w życie przez to państwo członkowskie.

Inny przypadek dotyczy zryczałtowanej korekty EFS w odniesieniu do Rumunii: Komisja stwierdziła poważne problemy w rumuńskim programie operacyjnym w 2012 r. Komisja i władze rumuńskie zgodziły się na zryczałtowaną korektę w wysokości 25 % obejmującą wszystkie wydatki poniesione do końca 2012 r., powiększoną o dalsze wnioski dotknięte tymi samymi nieprawidłowościami stwierdzonymi przez Komisję. W rezultacie Rumunia sporządziła kolejną deklarację wydatków (powyżej 25 % wszystkich zadeklarowanych poprzednio wydatków), na podstawie której Komisja wypłaciła Rumunii bardzo niewielką kwotę w grudniu 2012 r. po skompensowaniu uzgodnionej korekty finansowej. Skutek tej korekty finansowej jest taki, że wydatki poniesione z naruszeniem prawa zostały wyłączone z wydatków Unii.

Ten skutek prewencyjny roli nadzorczej Komisji nie jest odzwierciedlony w oficjalnej sprawozdawczości, mimo że prowadzi do lepszej ochrony budżetu UE. Na przykład pisemne ostrzeżenia wysyłane przez dyrekcje generalne w przypadku ustalenia niedociągnięć systemowych przed przedłożeniem Komisji wniosku o płatność mogą mieć taki sam skutek prewencyjny w zakresie ochrony budżetu UE, jednak w takim przypadku w sprawozdawczości Komisji ani państw członkowskich nie wykazuje się korekt finansowych.

Odzyskanie środków od beneficjentów może również wynikać z audytów i korekt finansowych służb Komisji. Gdy państwo członkowskie odzyskuje nieprawidłowe kwoty od rolników zanim Komisja stwierdzi korekty finansowe, kwoty te są zwracane do budżetu UE i odliczane od korekty finansowej. Kwoty odzyskane od beneficjentów po wykonaniu korekty finansowej nie są zwracane do budżetu UE. System ten zachęca państwa członkowskie do podejmowania wysiłków zmierzających do rzeczywistego odzyskania nieprawidłowych płatności.

Odzyskane kwoty związane z korektami finansowymi w ramach rolnictwa

We Włoszech w odniesieniu do roku budżetowego 2008 obliczono, że ryzyko dla budżetu UE wynikające z niedociągnięć w systemie identyfikacji działek rolnych (LPIS) wynosiło 29,6 mln EUR. Ze względu na kwoty odzyskane przez władze włoskie po aktualizacji włoskiego systemu LPIS (23 mln EUR), korekta finansowa wyniosła ostatecznie 6,6 mln EUR.

W Irlandii w odniesieniu do wniosków za lata 2005-2007 obliczono, że ryzyko wynikające z niedociągnięć w systemie LPIS wynosiło 5 mln EUR. Uwzględniając jednak kwoty odzyskane od rolników, korekta finansowa ostatecznie wyniosła 0,02 mln EUR.

Porównywalna sytuacja miała miejsce w Austrii, gdzie w odniesieniu do wniosków za lata 2006, 2007 i 2008 całkowite obliczone ryzyko wynosiło 6,9 mln EUR. Również w tym przypadku w wyniku aktualizacji systemu LPIS tego kraju, a następnie kontroli krzyżowych z mocą wsteczną, władze austriackie odzyskały od rolników kwotę 3,3 mln EUR. Ostatecznie korekta finansowa wyniosła 3,6 mln EUR.

Ponadto, w przypadku gdy Komisja stwierdzi, że odzyskiwanie przez państwo członkowskie środków od beneficjenta końcowego trwa zbyt długo, może ona wszcząć przeciwko danemu państwu członkowskiemu postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego i często to czyni. Jest to oczywiście działanie dodatkowe względem faktu, że budżet UE może już być chroniony poprzez dokonanie pierwotnej korekty finansowej. W dziedzinie WPR istnieje również specjalny mechanizm, w ramach którego 50 % nienależnych płatności, których państwa członkowskie nie odzyskały od beneficjentów w ciągu czterech lat (lub ośmiu lat w przypadku postępowania sądowego), automatycznie obciąża ich budżety krajowe. Stwarza to silną zachętę dla władz krajowych do zakończenia procedury odzyskiwania środków w odpowiednim terminie. Ponadto Komisja może również obciążyć budżet krajowy całą kwotą do odzyskania (a nie tylko 50 %), jeżeli uzna, że władze państwa członkowskiego dopuściły się zaniedbania w zarządzaniu procedurą odzyskiwania środków w poszczególnych przypadkach.

Postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego w następstwie korekt finansowych

W 2013 r. Komisja Europejska poprzez wezwanie do usunięcia uchybienia wezwała Włochy do podjęcia działań w celu usunięcia niedociągnięć w zakresie wdrożenia prawodawstwa UE dotyczącego nałożenia opłaty za przekroczenie kwoty krajowej w odniesieniu do mleka i innych przetworów mlecznych wśród producentów mleka, którzy przyczynili się do przekroczenia kwot krajowych, a w szczególności do skutecznego odzyskania należnej opłaty od tych producentów.

Niezapewnienie skutecznego odzyskania środków uniemożliwia temu systemowi osiągnięcie jego celów polegających na stabilizacji rynku oraz powoduje zakłócenia konkurencji z innymi europejskimi i włoskimi producentami, którzy przestrzegają systemu ograniczania produkcji lub regularnie wpłacają należne opłaty w przypadku przekroczenia kwot krajowych. ‎‎Łączne opłaty pozostające do odzyskania wynoszą co najmniej 1,4 mld EUR i są należne z budżetu Włoch.

Komisja nałożyła już korekty finansowe na kwotę 750 mln EUR w związku z tym problemem. Ponadto w licznej korespondencji z władzami włoskimi Komisja poruszyła kwestię niemożności wywiązania się przez Włochy z obowiązku podjęcia wszelkich środków niezbędnych do zapewnienia terminowej płatności opłaty z tytułu nadwyżek przez odnośnych producentów. Włochy wyraźnie nie podjęły odpowiednich środków w celu skutecznego odzyskania należnej opłaty od odnośnych producentów, pomimo ponawianych wniosków wystosowanych przez Komisję. W związku z powyższym Komisja postanowiła wszcząć postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego zgodnie z art. 258 TFUE.

7.           Rola korekt finansowych i odzyskanych kwot, jeśli wskaźniki błędu stale utrzymują się na wysokim poziomie

Rezolucja Parlamentu Europejskiego w sprawie zintegrowanych ram kontroli wewnętrznej przyjęta w dniu 3 lipca 2013 r.[17] wzywa do ścisłego stosowania art. 32 ust. 5 rozporządzenia finansowego, który stanowi:

Artykuł 32 – Wewnętrzna kontrola wykonania budżetu

…

5. Jeżeli w czasie realizacji działania utrzymuje się wysoki poziom błędów, to Komisja wskazuje słabe punkty systemów kontroli, analizuje koszty i korzyści ewentualnych środków naprawczych oraz podejmuje lub proponuje stosowne działania, takie jak uproszczenie mających zastosowanie przepisów, udoskonalenie systemów kontroli i modyfikacja programu lub systemów realizacji.

Komisja zobowiązana jest do wdrożenia tego przepisu rozporządzenia finansowego w najbardziej oszczędny sposób, z uwzględnieniem dostępnych zasobów, w szczególności w okresie redukcji personelu.

Jednakże pojawiły się trudności w procedurze legislacyjnej na lata 2014-2020, które mogą mieć wpływ na proponowane uproszczenie. Pozostałe zagrożenia powodowane przez zbyt skomplikowane przepisy utrudniają zapobieganie błędom i w związku z tym powodują wysokie koszty kontroli. Dlatego też Komisja uważa, że zwłaszcza w zakresie zarządzania dzielonego wdrożenie tego nowego wymogu przewidzianego w art. 32 ust. 5 nie może ograniczać się do działań, które koncentrują się wyłącznie na ustalaniu i korygowaniu błędów na poziomie ostatecznych odbiorców.

Korekty finansowe i odzyskiwanie środków na poziomie państw członkowskich, które są realizowane w całym okresie trwania wieloletnich programów, zawsze będą ważnym czynnikiem, który należy brać pod uwagę, jak również dalsze wysiłki w celu uproszczenia przepisów, przeprojektowania oraz wzmocnienia systemów.

8.           DZIAŁANIA NAPRAWCZE W RAMACH POLITYKI SPÓJNOŚCI PODJĘTE PRZEZ PAŃSTWA CZŁONKOWSKIE Z ICH WŁASNEJ INICJATYWY

W ramach zarządzania dzielonego państwa członkowskie są w pierwszym rzędzie odpowiedzialne za zapobieganie nieprawidłowościom i ich wykrywanie, a tym samym za dokonanie korekt finansowych i odzyskanie nienależnych płatności od beneficjentów. W związku z tym przeprowadzają one w pierwszej kolejności weryfikacje zarządzania, kontrole i audyty, które mają charakter uzupełniający w stosunku do opisanych powyżej kontroli Komisji. Na mocy przepisów w odniesieniu do obecnego okresu programowania państwa członkowskie muszą co roku składać sprawozdania dotyczące korekt wynikających z wszystkich przeprowadzonych kontroli. Wymóg ten został wprowadzony dopiero w odniesieniu do lat 2007-2013, a Komisja przeprowadza kontrole oparte na analizie ryzyka w celu zbadania rzetelności odnośnych danych liczbowych do celów procedury poświadczenia wiarygodności.

Poniżej przedstawiono skumulowane korekty wprowadzone do końca 2012 r., w następstwie kontroli dokonanych przez państwa członkowskie w odniesieniu do polityki spójności za okres programowania 2007-2013. Kwoty te są w uzupełnieniu do, i po odliczeniu, korekt wykazanych przez Komisję łącznie powyżej.

Tabela 8: Skumulowane korekty na koniec 2012 r. zgłoszone przez państwa członkowskie w odniesieniu do polityki spójności na lata 2007-2013

W mln EUR ||

Państwo członkowskie || EFRR/FS || EFS || EFR || Ogółem 2012 r. ||

Belgia ||  3 ||  11 ||  - ||  14 ||

Bułgaria || 13 || 2 ||  0 || 15 ||

Republika Czeska ||  191 ||  37 ||  - ||  228 ||

Dania ||  0 ||  0 ||  0 ||  0 ||

Niemcy ||  290 ||  49 ||  1 ||  340 ||

Estonia ||  4 ||  0 ||  0 ||  4 ||

Irlandia ||  0 ||  5 ||  0 ||  5 ||

Grecja ||  63 || - ||  0 ||  63 ||

Hiszpania ||  204 || 39 ||  9 ||  252 ||

Francja ||  42 ||  37 ||  0 ||  79 ||

Włochy ||  141 ||  27 ||  0 ||  168 ||

Cypr ||  0 ||  0 ||  0 ||  1 ||

Łotwa ||  10 || - ||  0 ||  10 ||

Litwa ||  6 ||  0 ||  0 ||  6 ||

Luksemburg ||  - ||  0 ||  - ||  0 ||

Węgry ||  26 || - ||  0 ||  26 ||

Malta ||  1 ||  0 ||  - ||  1 ||

Niderlandy ||  1 ||  2 ||  0 ||  3 ||

Austria ||  4 ||  1 ||  0 ||  5 ||

Polska ||  204 || - ||  0 ||  204 ||

Portugalia ||  46 ||  28 ||  1 ||  75 ||

Rumunia ||  43 || - ||  0 ||  43 ||

Słowenia ||  5 ||  5 ||  - ||  10 ||

Słowacja ||  33 || 4 ||  0 ||  37 ||

Finlandia ||  1 ||  0 ||  0 ||  1 ||

Szwecja ||  2 ||  1 ||  1 ||  4 ||

Zjednoczone Królestwo ||  38 ||  13 ||  1 ||  52 ||

Współpraca transgraniczna ||  8 ||  - ||  - ||  8 ||

WYKONANE OGÓŁEM ||  1 377 ||  261 ||  14 ||  1 652 ||

9.           INNE ODZYSKANE KWOTY

9.1.        Odzyskanie kwot zaliczek

Inną ważną kontrolą Komisji, nieobjętą żadnym z powyższych mechanizmów, jest odzyskiwanie niewykorzystanych (tj. niewydanych) kwot zaliczkowania. Jeśli beneficjent nie wykorzystał (nie wydał) zaliczek otrzymanych z UE na kwalifikowalne wydatki, Komisja wydaje nakaz odzyskania środków w celu zapewnienia zwrotu odnośnych kwot do budżetu UE. Procedura ta stanowi ważny etap w systemie kontroli UE, aby zapewnić, że beneficjent nie zatrzymuje żadnych nadmiernych środków finansowych bez odpowiedniego uzasadnienia wydatków, co przyczynia się do ochrony budżetu UE. Kwoty te są wynikiem wystawienia nakazów odzyskania środków przez Komisję i jako takie są rejestrowane są w systemie księgowym. Powyższych odzyskanych kwot niewykorzystanego zaliczkowania nie należy mylić z odzyskanymi kwotami nieprawidłowych wydatków. W przypadkach gdy służby Komisji ustalają i odzyskują takie wydatki w odniesieniu do wypłaconych kwot zaliczkowania, są one uwzględniane w opisanych powyżej normalnych procedurach korekt finansowych lub odzyskiwania środków.

Tabela 9.1 Odzyskanie kwot zaliczek

W mln EUR

|| || || 2012

Rolnictwo: || || ||

EFRG || || ||  0

Rozwój obszarów wiejskich || || ||  0

Polityka spójności: || || ||

EFRR || || ||  38

Fundusz Spójności || || ||  5

EFS || || ||  214

IFOR/EFF || || ||  0

Sekcja Orientacji EFOGR || || ||  5

Obszary polityki wewnętrznej || || ||  207

Obszary polityki zewnętrznej || || ||  104

Administracja || ||  2

Odzyskane kwoty zaliczkowania ogółem || || ||  575

             

9.2.        Odzyskane kwoty związane z dochodami z tytułu zasobów własnych

W celu przedstawienia kompletnego obrazu wszystkich instrumentów wykorzystywanych przez Komisję, aby zapewnić ochronę budżetu UE, konieczne jest również uwzględnienie odzyskanych kwot związanych z dochodami z tytułu zasobów własnych. Dochody z tytułu zasobów własnych stanowią zasadniczą część przychodów operacyjnych UE, a tym samym finansowana jest z nich większość wydatków. Komisja przeprowadza kontrole na miejscu w celu sprawdzenia, czy prawidłowe kwoty są wpłacane do budżetu UE. Kwoty te mogą być również poddane kontrolom w ramach procedury kontroli rocznej przeprowadzanej przez ETO. W 2012 r. odzyskano następujące kwoty:

Tabela 9.2: Odzyskane kwoty związane z dochodami z tytułu zasobów własnych ||

|| W mln EUR

|| || || 2012

Odzyskane kwoty: - kwota główna - odsetki || || || 133 160

Ogółem odzyskane kwoty || || || 293

[1] Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 17 kwietnia 2013 r. zawierająca uwagi, które stanowią integralną część decyzji w sprawie udzielenia absolutorium z wykonania budżetu ogólnego Unii Europejskiej za rok budżetowy 2011, Sekcja III — Komisja i agencje wykonawcze (COM(2012)0436 – C7-0224/2012 – 2012/2167(DEC)) — Działanie priorytetowe nr 1.

[2]  Zob. również sprawozdanie roczne z 2012 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Unii Europejskiej — zwalczanie nadużyć finansowych, które przyjęto w dniu 24 lipca 2013 r.

[3] W związku z zaokrągleniem danych liczbowych w euro do milionów, w niektórych tabelach może wydawać się, że kwoty nie sumują się.

[4]  Zob. Dz.U. C 115 z 9.5.2008.

[5]  Zob. również art. 325 TFUE, który stanowi, że:

„1. Unia i Państwa Członkowskie zwalczają nadużycia finansowe i wszelkie inne działania nielegalne naruszające interesy finansowe Unii za pomocą środków podejmowanych zgodnie z niniejszym artykułem, które mają skutek odstraszający i zapewniają skuteczną ochronę w Państwach Członkowskich oraz we wszystkich instytucjach, organach i jednostkach organizacyjnych Unii.

2. Państwa Członkowskie podejmują takie same środki do zwalczania nadużyć finansowych naruszających interesy finansowe Unii, jakie podejmują do zwalczania nadużyć finansowych naruszających ich własne interesy finansowe.

…

5. Komisja, we współpracy z Państwami Członkowskimi, kieruje corocznie do Parlamentu

Europejskiego i Rady sprawozdanie w sprawie środków podjętych w celu wykonania niniejszego artykułu”.

[6] Rozporządzenie (UE, Euratom) nr 966/2012 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 25 października 2012 r. (Dz.U. L 298 z 26.10.2012).

[7] Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) nr 1268/2012 z dnia 29 października 2012 r. (Dz.U. L 362 z 31.12.2012).

[8] Należy zauważyć, że przyjęta przez Komisję w czerwcu 2011 r. strategia w zakresie zwalczania nadużyć finansowych doprowadziła, przy zaangażowaniu i wsparciu OLAF-u, do osiągnięcia istotnych postępów w dziedzinie zapobiegania nadużyciom finansowym i ich wykrywania.

[9] Metody wykonania budżetu UE zostały dostosowane w następstwie przyjęcia nowego rozporządzenia finansowego i odnośne nowe metody wejdą w życie w 2014 r.

[10] Wyraźna odpowiedzialność państw członkowskich za przeprowadzanie kontroli i odzyskiwanie środków od beneficjentów jest również określona w przytoczonym powyżej art. 80 rozporządzenia finansowego.

[11] Jak wyjaśniono bardziej szczegółowo w dokumencie roboczym służb Komisji, wykonanie jest ostatnim etapem korekty finansowej lub procedury odzyskania środków. Wykonanie oznacza, że w odniesieniu do wykrytych już środków finansowych, co do których postanowiono następnie wydać korektę finansową lub nakaz odzyskania, stwierdzona sytuacja istnienia nieprawidłowych wydatków została już ostatecznie skorygowana.

[12] Kwoty dotyczące EFRG wykonane w ramach zarządzania dzielonego wynoszą łącznie 44 495 mln EUR.

[13]  Zob. na przykład pkt 4.2.1 załączonego dokumentu roboczego służb Komisji, w którym wyjaśniono mechanizm wykonania korekt finansowych w odniesieniu do polityki spójności.

[14] „Sprawozdanie na temat korekt finansowych przeprowadzonych w odniesieniu do programów EFRR i EFS na lata 2000-2006”, nota referencyjna ARES(2013)689652 z dnia 12 kwietnia 2013 r., przesłana do Komisji Kontroli Budżetowej (CONT), i nota ARES(2013)1041808 z dnia 14 maja 2013 r. przesłana do ETO.

[15] Te szacunkowe wskaźniki korekt finansowych nie obejmują dodatkowych potencjalnych korekt dotyczących EFRR związanych z niezakończonymi projektami, ani dodatkowych korekt, które mogą wynikać z zakończenia procesu zamknięcia. W odniesieniu do EFS na koniec 2012 r. w dalszym ciągu ma jeszcze zostać zamkniętych 61 programów, w przypadku których mogą być stwierdzone potencjalne korekty finansowe.

[16] Według ostrożnych szacunków służb Komisji dodatkowe korekty dokonane przez same państwa członkowskie i zgłoszone Komisji do marca 2010 r. wynoszą 0,96 mld EUR w odniesieniu do EFRR i 0,32 mld EUR w odniesieniu do EFS, co stanowi odpowiednio co najmniej 0,7 % i 0,5 % przydzielonych środków. Oznacza to, że do końca 2012 r. ogólny wskaźnik korekt za okres 2000-2006 wynosi co najmniej 5,6 % w odniesieniu do środków przydzielonych w ramach EFRR i 2,9 % w odniesieniu do EFS (szczegółowe informacje — zob. sprawozdanie na temat korekt finansowych przeprowadzonych w odniesieniu do programów EFRR i EFR na lata 2000-2006 przesłany do Komisji Kontroli Budżetowej Parlamentu Europejskiego (CONT) w dniu 12 kwietnia 2013 r., ARES(2013)689652, s. 12-18).

[17] Nr ref. P7_TA(2013)0319