KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

Uczestnictwo UE w World Expo 2015 w Mediolanie „Wyżywić planetę: energia do życia”

1. Wprowadzenie i kontekst

Światowa wystawa Expo 2015 odbędzie się w Mediolanie w dniach 1 maja – 31 października 2015 r. Jej temat przewodni brzmi „Wyżywić planetę: energia do życia” Obecna edycja Expo ma stać się kamieniem milowym w debacie na temat żywności i zrównoważonego rozwoju, a także stanowić pole do politycznej debaty i inicjatyw związanych z tymi zagadnieniami. Dotychczas swoją obecność potwierdziło ponad 120 krajów, dając świadectwo dużego zainteresowania, jakim cieszy się to wydarzenie.

Szacuje się, że wystawę odwiedzi 20 milionów osób, co stanowić będzie cenną okazję do wymiany informacji i nawiązania dialogu z obywatelami Europy (i świata) na istotne tematy poruszane w trakcie Expo. Jednocześnie uruchomione zostanie „cyber Expo”, którego celem będzie dotarcie do miliarda internautów, co dodatkowo poszerzy zakres oddziaływania wystawy.

Wystawy światowe zawsze stanowiły ważne wydarzenie międzynarodowe, okazję dla państw, podmiotów prywatnych oraz organizacji do prezentacji i promocji swojej tożsamości, kierunków polityki oraz dokonań związanych z motywami przewodnimi Expo. Ta edycja Expo będzie jednak nie tylko wydarzeniem kulturalnym, ale także politycznym, ponieważ państwa i organizacje międzynarodowe zgromadzą się na niej w celu przedyskutowania ciągle zyskujących na znaczeniu tematów żywności i zrównoważonego rozwoju. UE powinna zatem starać się zdobyć pozycję kluczowego gracza w tej globalnej debacie oraz wykorzystać szansę na owocną współpracę w omawianych kwestiach z innymi zainteresowanymi stronami, zarówno podmiotami publicznymi jak i prywatnymi.

Instytucje europejskie aktywnie uczestniczyły w poprzednich europejskich edycjach Expo, a także w większość edycji organizowanych poza Europą. Sprawozdania z uczestnictwa UE w poprzednich wystawach pokazują ponadto, że wydarzenia tego typu mogą mieć duży wpływ na postrzeganie UE przez obywateli i ich stosunek do niej.

Powyższe rozważania skłoniły Komisję do aktywnego zbadania możliwych warunków uczestnictwa w wystawie. Niniejszy komunikat oparty jest na obszernej analizie poprzednich edycji Expo i zawiera planowane cele, uwagi natury praktycznej oraz sugerowane strategie optymalizacji uczestnictwa UE w Expo w Mediolanie przy bliskiej współpracy Komisji, Parlamentu Europejskiego oraz pozostałych zainteresowanych instytucji UE.

2. Cele i korzyści płynące z uczestnictwa UE

Komunikacja

Expo daje możliwość dotarcia do milionów odwiedzających, stanowi więc okazję do przedstawienia najważniejszych osiągnięć UE w kwestii żywności i zrównoważonego rozwoju. Wydarzenie to zbiega się w czasie z rokiem granicznym dla realizacji milenijnych celów rozwoju i wkroczeniem w ramy polityczne po 2015 r., obejmujące m.in. cele zrównoważonego rozwoju. Należy podkreślić wkład UE i jej sukcesy na polu realizacji tych celów a także zaprezentować największe wyzwania na przyszłość i unijne strategie radzenia sobie z nimi.

Ponadto rok 2015 wyznacza środek procesu wdrażania strategii „Europa 2020”, wystawa będzie więc doskonałą okazją do prezentacji wyników okresowych strategii w dziedzinach odpowiadających tematyce Expo, włączając w to wspólne osiągnięcia państw członkowskich oraz prezentację celów kolejnej części strategii „Europa 2020” w celu promowania pozytywnego odbioru i zrozumienia polityki UE.

Została także zgłoszona inicjatywa ogłoszenia roku 2015 Rokiem Współpracy Rozwojowej. W przypadku jej przyjęcia Expo przekształci się w doskonałą platformę komunikacyjną.

UE powinna przede wszystkim starać się przekazać jasny i zrozumiały komunikat dotyczący wspólnych celów zaangażowanych instytucji w dziedzinie żywności i zrównoważonego rozwoju, używając do tego celu swojej części przestrzeni wystawowej. Dodatkowo uczestniczące w Expo instytucje UE powinny głębiej zbadać bardziej szczegółowe i sporne zagadnienia poprzez organizację odpowiednich konferencji i innych wydarzeń.

Rozwój polityki

Expo stanowić będzie doskonałą okazję do otwartej i wybiegającej w przyszłość debaty z obywatelami, która zdecydowanie może przełożyć się na rozwój przyszłych kierunków polityki. Uczestnictwo UE nie powinno mieć wyłącznie charakteru informacyjnego, ale także zmierzać w stronę interakcji ze zwiedzającymi oraz stanowić okazję do dyskusji. Zawczasu należy opracować odpowiednie pytania mające na celu zaangażowanie zwiedzających i przetestować je w grupach dyskusyjnych.

Ponadto dla dodatkowego zwiększenia znaczenia Expo jako impulsu dla rozwoju i kroku na drodze do wypracowania rozwiązania w dziedzinach „bezpieczeństwa żywnościowego”, „bezpieczeństwa żywności”, „zrównoważonego rozwoju” oraz „żywności, pokoju i kultury”, organizatorzy opracowali dokument strategiczny, który dnia 10.10.2012 r. rozesłany został przez Komisarza Generalnego Expo 2015 do reprezentantów poszczególnych krajów[1].

Ten roboczy dokument ma stanowić podstawę manifestu dla odwiedzających, którego podpisanie wzbudziłoby w nich poczucie osobistego zaangażowania, z drugiej zaś strony ma służyć jako okazja do połączenia sił w pracach nad programem politycznym Wszyscy uczestnicy będą mieli swój udział w opracowywaniu dokumentu roboczego przed rozpoczęciem Expo, przy czym Komisja udostępni swoją odpowiedź na pierwszą wersję dokumentu strategicznego w 2013 r.

Edukacja

Cztery zagadnienia poruszone w dokumencie strategicznym odnoszą się do tematów o zasięgu globalnym, jednocześnie są jednak bardzo ważne dla wielu obszarów polityki UE i mają znaczenie dla codziennego życia jej obywateli. W istocie podejmują one obszerną problematykę: podczas gdy bezpieczeństwo żywnościowe, głód i niedożywienie stanowią zagadnienia kluczowe, szczególnie w krajach rozwijających się, w Europie rośnie problem otyłości i chorób związanych z nadmierną konsumpcją i wyborem nieodpowiedniego pożywienia wynikającym z braku odpowiedniej wiedzy.

Bezpieczeństwo żywności w ciągu ostatnich 15 lat stało się kluczowym elementem polityki UE w tej dziedzinie oraz wzorem do naśladowania dla reszty świata; podejście UE do żywności stanowi jednocześnie warunek wstępny bezpieczeństwa jej obywateli i konsumentów, a także ważny punkt, na którym opiera się światowa renoma i sukces przemysłu spożywczego UE. Zrównoważony rozwój stanowi coraz ważniejsze zagadnienie zarówno dla obywateli UE jak i dla świata, coraz większe znaczenie ma bowiem wydajniejsze stosowanie surowców dla zapewnienia dobrobytu przyszłych pokoleń, a także zmniejszanie ludzkiego wpływu na środowisko i ochrona ograniczonych zasobów naturalnych. Mając to na uwadze, uczestnictwu UE w wystawie powinien przyświecać także cel edukacyjny, polegający nie tylko na podnoszeniu świadomości, ale także przedstawieniu zwiedzającym podejścia zawierającego konkretne propozycje rozwiązań w zakresie żywności i zrównoważonego rozwoju, zachęcając obywateli do pozytywnych zmian stylu życia np. poprzez ograniczenie marnowania żywności i wybór zdrowszych produktów.

3. Względy praktyczne

Przestrzeń wystawowa znajduje się na północny-zachód od Mediolanu i obejmuje 1,1 mln m². Obszar wystawowy Expo będzie mógł pomieścić 140 000 zwiedzających dziennie. Organizacja przestrzenna oparta będzie na dwóch przecinających się osiach - „Decumanus” (1,5 km), na której mieścić się będzie ok. 70 wzniesionych przez wystawców stoisk wystawowych oraz „Cardus” (350 m), zarezerwowana dla włoskich wystawców.

Przestrzeń Expo powstaje w formie „inteligentnego miasta”, budowanego na podstawie innowacyjnego projektu, przy użyciu najbardziej zaawansowanych technologii dla zapewnienia pełnej interaktywności (np. poprzez zastosowanie rozszerzonej rzeczywistości i mediów społecznościowych), ekologicznego charakteru projektu, inteligentnej mobilności, z zastosowaniem specjalnych technik zarządzania kolejkami, efektywności energetycznej i z uwzględnieniem ograniczenia powstawania odpadów i ich recyklingu. Dla zapewnienia spójności faza projektowania i budowy poszczególnych obiektów zostanie przeprowadzona zgodnie ze zharmonizowanymi zasadami.

Aby zwiększyć siłę oddziaływania wystawy, zapewnić ciągłość interakcji i komunikacji ze zwiedzającymi przez całą długość trwania wydarzenia, a także wzmocnić wizerunek UE jako światowego politycznego gracza, optymalnym rozwiązaniem byłaby fizyczna reprezentacja UE na Expo.

Włoscy organizatorzy zaproponowali UE doskonale eksponowaną przestrzeń wewnątrz Pawilonu Włoskiego w strefie Cardus naprzeciwko Palazzo Italia nad jeziorem Arena, gdzie odbędą się najważniejsze oficjalne, kulturalne i rozrywkowe wydarzenia wystawy. Będzie to najczęściej odwiedzana strefa Expo, co dodatkowo powinno zmaksymalizować siłę oddziaływania przestrzeni poświęconej UE.

Całkowita powierzchnia zarezerwowana wstępnie dla UE wynosi 1500 m² i mieści się w 3-piętrowym budynku, którego pierwsze piętro przeznaczone jest na przestrzeń wystawową, na drugim mieszczą się sale konferencyjne, na trzecim zaś odkryty taras. Bliskość Palazzo Italia, w którym mieścić się będzie centrum konferencyjne udostępnione także dla wydarzeń organizowanych przez UE pozwoli na ograniczenie zapotrzebowania na dodatkową przestrzeń oraz zmniejszenie kosztów.

Obecności UE w strefie Cardus może towarzyszyć szersza obecność na miejscu poprzez użycie cyfrowych technologii komunikacyjnych. Może to także stanowić podstawę do interakcji i stworzenia synergii z „cyber Expo” i przewidywanym miliardem internetowych zwiedzających. Ze względu na swój wysoce innowacyjny i technologiczny charakter, Expo 2015 zdecydowanie różnić się będzie od wszystkich poprzednich edycji wystawy światowej: odwiedzający będą w pełni kontrolować i planować zwiedzanie przy pomocy stron internetowych, aplikacji oraz inteligentnych technologii. Kluczowe będzie zatem zaprojektowanie nowych inteligentnych sposobów interakcji i przyciągania zwiedzających zarówno w ramach przestrzeni przeznaczonej dla UE jak i poza nią

Budżet

W świetle obecnych ograniczeń budżetowych zakłada się, że fizyczna obecność UE na wystawie Expo w Mediolanie ograniczona zostanie do przestrzeni 1500 m², o połowę mniejszej niż powierzchnia wystawowa podczas Expo w Hanowerze[2], w celu ograniczenia kosztów.

Fizyczna obecność instytucji UE w wymiarze założonym przez włoskich organizatorów wymaga budżetu podstawowego w wysokości ok. 10 mln EUR rozłożonego na lata 2014 i 2015. Ponieważ głównymi tematami Expo będą rolnictwo i zrównoważony rozwój, podstawowe środki zostaną desygnowane z odpowiednich linii budżetowych. Dodatkowe środki na organizację tematycznych wydarzeń i wystaw zostaną uruchomione w 2015 r. w ramach istniejącego lub planowanego budżetu.

4. Wstępne propozycje dotyczące uczestnictwa UE

Sprawą zasadniczą będzie opracowanie prostego przekazu UE, podkreślającego kluczową rolę, którą odgrywa ona na polu żywności. Doświadczenia poprzednich wystaw Expo wskazują, że obywatele odwiedzają liczne pawilony, na każdy z nich poświęcając krótki czas i mogą zapamiętać jedynie ograniczoną liczbę kluczowych zagadnień. Należy zauważyć, że przekaz ten powinien zostać opracowany z uwzględnieniem możliwości zmiany kluczowych zagadnień pomiędzy chwilą obecną a rokiem 2015. Przekaz musi trafiać do przeciętnego człowieka oraz powinien zostać przetestowany przed Expo w grupach dyskusyjnych.

Za pomocą wspomnianego przekazu oraz za pośrednictwem organizowanych przez Dyrekcje Generalne wydarzeń, można zwrócić uwagę na następujące inicjatywy i kierunki polityki UE w dziedzinie żywości i zrównoważonego rozwoju:

– Tematyka Expo obejmuje przede wszystkim rolnictwo – sektor, w którym UE jest niezwykle aktywna, przede wszystkim za pośrednictwem WPR, ale także innych dziedzin polityki. Ciekawym pomysłem mogłoby być m.in. prześledzenie wyników Międzynarodowego Roku Rolnictwa Rodzinnego (2014) oraz bliższe przyjrzenie się ruchowi spółdzielczemu w rolnictwie ze szczególnym uwzględnieniem budowania instytucji w krajach rozwijających się, przede wszystkim w Afryce.

– Żywność stanowi jedną z podstaw gospodarki unijnej: UE jest największym światowym eksporterem żywności, a jej przemysł spożywczy stanowi największy sektor przemysłu wytwórczego, generujący roczne obroty w wysokości niemal 1 bln EUR i stanowiący źródło zatrudnienia dla ponad 4 mln ludzi. Aktywna obecność UE na wystawie Expo będzie miała kluczowy wpływ na kształtowanie debaty orientacyjnej i możliwe przyszłe strategie w tej dziedzinie, a co za tym idzie na dalszą promocję konkurencyjności przemysłu i eksportu.

– UE jest największym dawcą pomocy rozwojowej na świecie, udział w wystawie będzie więc okazją do przedstawienia europejskim obywatelom oraz światu skali działań UE w dziedzinie bezpieczeństwa żywnościowego i wyżywienia. W kontekście bezpieczeństwa żywnościowego podczas Expo szczególna uwaga poświęcona zostanie zagadnieniu marnowania żywności. Podczas gdy głód pozostaje największym problemem na skalę globalną, szczególnie w krajach rozwijających się, jednocześnie 40% żywności produkowanej na świecie do spożycia przez ludzi jest corocznie marnowane. UE odgrywa czołową rolę w zaangażowaniu w tę sprawę i planuje obniżyć marnotrawstwo nadającej się do spożycia żywności o połowę do roku 2020. Rozpoczęto już konkretne działania w tym celu, do których zaangażowano zainteresowane strony, zaś Expo stanowić będzie okazję do zaprezentowania dotychczasowych rezultatów i omówienia najlepszych praktyk.

– Jedzenie stanowi część naszego wspólnego i różnorodnego dziedzictwa kulturowego, a także symbol „stylu życia UE”. Jest to poniekąd rezultatem wdrażanej w UE polityki w kluczowych dziedzinach bezpieczeństwa i jakości żywności. UE uznawana jest za przykład dla reszty świata w dziedzinie bezpieczeństwa żywności ze względu na przyjęte przez nią podejście oparte na wiedzy i wyraźnym rozgraniczeniu pomiędzy oceną ryzyka a zarządzeniem ryzykiem. Jakość żywności coraz bardziej zyskuje na znaczeniu w świetle obecnej świadomości zdrowotnej społeczeństwa a także wyraźnej zależności pomiędzy jedzeniem a zdrowiem. Po raz kolejny UE należy do pionierów w dyskusji na ten temat. Promuje ona, zarówno na płaszczyźnie edukacyjnej jak i politycznej, korzystne dla zdrowia standardy żywienia w oparciu o jednoczesną dbałość o aktywne zaangażowanie zainteresowanych stron oraz informowanie konsumentów.

– Kwestia zrównoważenia środowiskowego, która zyskuje na znaczeniu i staje się przedmiotem rosnącej troski naszego społeczeństwa jest nierozerwalnie związana z zagadnieniem żywności. Należy także podkreślić osiągnięcia UE w sektorze zrównoważonej energii, szczególnie jej efektywnego wykorzystania i zrównoważonego pozyskiwania. W tym kontekście w ramach tematyki Expo można także zbadać efekty zapoczątkowanej w 2012 r. inicjatywy „Zrównoważona energia dla wszystkich ludzi”.

– Expo może stanowić wreszcie doskonałą okazję do uwzględnienia działalności i dokonań UE na polu badań i innowacji, na przykład poprzez prezentację wyników kluczowych projektów w tej dziedzinie ujętych w ramach programów ramowych UE, które mają znaczenie dla przyszłości żywności i rolnictwa, także w kontekście programu naukowego Expo.

Wydarzenia kulturalne i naukowe podczas Expo

Expo stanowić będzie dla uczestników wyjątkową okazję do organizacji kulturalnych i naukowych wydarzeń (konferencji, seminariów, wystaw czasowych itp.), które mogą wzmocnić przekaz UE i przyczynić się do lepszej komunikacji i wzmocnienia interakcji z obywatelami. Wydarzenia te wymagać będą długoterminowego planowania, aby uwzględnić ograniczenia wynikające z budżetu i możliwego obciążenia pracą, a jednocześnie zmaksymalizować ich efekty.

Dodatkowo można rozważyć umiejscowienie zaplanowanych na rok 2015 wydarzeń na Expo w Mediolanie zamiast w innych lokalizacjach.

W odniesieniu do wydarzeń naukowych obiekty Komisji Europejskiej (Wspólnego Centrum Badawczego) w Isprze znajdują się zaledwie 60 km od terenu Expo i mieszczą eksperymentalne laboratoria, m.in. laboratoria referencyjne UE ds. materiałów przeznaczonych do kontaktu z żywnością oraz ds. organizmów zmodyfikowanych genetycznie. Wspólne Centrum Badawcze (JRC) prowadzi także działalność badawczą ściśle powiązaną z tematem przewodnim, m.in. dotyczącą gospodarki wodnej, zmiany klimatu, gospodarki przestrzennej, pustynnienia, biopaliw etc. W ramach przygotowań do Expo JRC buduje w tej chwili nowe centrum dla odwiedzających, które będzie w stanie pomieścić większą liczbę osób. JRC służyć będzie wsparciem i infrastrukturą pozostałym instytucjom potencjalnie zainteresowanym organizacją wydarzeń z udziałem ekspertów w Isprze równolegle do innych wydarzeń w ramach Expo. Istnieje także możliwość organizacji regularnego transportu dla ekspertów i naukowców zainteresowanych odwiedzeniem obiektów JRC w Isprze.

5. Wnioski oraz działania, jakie należy podjąć

Expo 2015 w Mediolanie stanowi wyjątkową okazję dla UE do wzmocnienia swojej światowej pozycji w działaniach na rzecz rozwoju i w odniesieniu do przyszłych inicjatyw dotyczących żywności i zrównoważonego rozwoju, a także płaszczyznę komunikacji z obywatelami, pozwalającą na przekazanie im informacji o dotychczasowych osiągnięciach i przyszłych celach. Dla zmaksymalizowania swojego wpływu, przestrzeń UE powinna być maksymalnie wyeksponowana. Jest ona przedmiotem złożonej już oferty i jej wynajem powinien zostać potwierdzony u włoskich organizatorów.

Dla zapewnienia jak najlepszych efektów w stosunku do zaangażowanych środków przygotowania do uczestnictwa UE powinny rozpocząć się z odpowiednim wyprzedzeniem i uwzględnić obecne ograniczenia budżetowe. W świetle tych ograniczeń Komisja proponuje zmniejszyć fizyczną obecność UE do połowy przestrzeni wystawowej z poprzedniej europejskiej edycji Expo w Hanowerze w 2000 r. Podstawowy budżet na ten cel wyniesie ok. 10 mln euro i rozłożony powinien być na lata 2014 i 2015. Dodatkowe środki na organizację tematycznych wydarzeń i wystaw muszą zostać uruchomione w 2015 r. w ramach istniejącego lub planowanego budżetu.

Komisja zachęca Parlament oraz inne zainteresowane instytucje UE do bliskiej współpracy w celu maksymalizacji korzyści z Expo poprzez zaprezentowanie wspólnej wizji UE oraz przekazanie odwiedzającym spójnych informacji politycznych.

* * *

[1]               http://www.padiglioneitaliaexpo2015.com/RLExpoImpaginatocompleto.pdf

[2]               Podczas wystawy światowej Expo 2010 w Szanghaju UE zaprezentowała się w pawilonie Belgii.