SKRÓTY

CRIS : wspólny systemi nformacyjny Relex (Common Relex Information System)

DG ds. Rozwoju i Współpracy – EuropeAid : Dyrekcja Generalna ds. Rozwoju i Współpracy – EuropeAid

EFR : Europejski Fundusz Rozwoju

EUWI : europejska inicjatywa na rzecz wody

IGAD : Międzyrządowy Organ ds. Rozwoju

JMP : Wspólny Program Monitoringu WHO – UNICEF

MCR : milenijne cele rozwoju

Państwa AKP : państwa Afryki, Karaibów i Pacyfiku

ROM : monitorowanie pod kątem wyników

SADC : Południowoafrykańska Wspólnota Rozwoju

UNICEF : Fundusz Narodów Zjednoczonych na rzecz Dzieci (United Nations Children’s Fund)

WHO : Światowa Organizacja Zdrowia

STRESZCZENIE

I. Afryka Subsaharyjska ma zaległości w osiąganiu milenijnych celów rozwoju w zakresie dostępu do wody pitnej i infrastruktury sanitarnej. Kontrola miała na celu ocenę, czy Komisja zarządza pomocą rozwojową UE na rzecz dostępu do wody pitnej i podstawowej infrastruktury sanitarnej w Afryce Subsaharyjskiej w sposób pozwalający uzyskać skuteczne i trwałe rezultaty.

II. Trybunał zbadał próbę 23 projektów, na które przeznaczono znaczącą część pomocy skierowanej do tego regionu, w sześciu krajach, aby ocenić, czy zakładane rezultaty projektów zostały uzyskane oraz czy miały one szansę być trwałe.

III. Główne ustalenia kontroli są następujące:

- Ogólnie mówiąc, urządzenia zostały zainstalowane zgodnie z planem i funkcjonowały.

- Jednakże tylko w ramach niespełna połowy skontrolowanych projektów uzyskano rezultaty zaspokajające potrzeby beneficjentów.

- Z zasady w zbadanych projektach preferowano wykorzystanie standardowej technologii i materiałów dostępnych na poziomie lokalnym: pod względem technicznym projekty te były trwałe.

- W przypadku większości projektów rezultaty i korzyści nie będą trwałe w perspektywie średnio- i długoterminowej, o ile nie zostanie zapewnione finansowanie ze źródeł innych niż opłaty. Przeszkodą mogą być także uchybienia instytucjonalne (słaba zdolność operatorów w zakresie eksploatacji zainstalowanych urządzeń).

- Procedury zarządzania projektami obowiązujące w Komisji obejmują trwałość w sposób kompleksowy, jednak Komisja nie czyni odpowiedniego użytku z tych procedur, aby zwiększyć prawdopodobieństwo, że projekty przyniosą trwałe korzyści.

IV. Trybunał zaleca, aby w wielu kwestiach Komisja lepiej wykorzystywała istniejące procedury, tak aby zmaksymalizować korzyści osiągane za pomocą wydatków UE na rozwój w tym obszarze i sektorze.

WPROWADZENIE

SEKTOR WODY PITNEJ I INFRASTRUKTURY SANITARNEJ: OSIĄGNIĘCIA I WYZWANIA

1. Poprawa dostępu do wody pitnej i infrastruktury sanitarnej jest podstawowym elementem osiągnięcia milenijnych celów rozwoju (MCR) [1]. Czysta woda pitna i infrastruktura sanitarna przyczyniają się do wzrostu gospodarczego oraz ograniczania ubóstwa, głównie poprzez lepszy stan zdrowia publicznego [2] oraz wspierają inne cele rozwojowe, w tym równość płci oraz bezpieczeństwo żywnościowe i wyżywienie.

2. Sektory te przedstawiają pewne szczególne wyzwania. Instalowane systemy muszą być zrównoważone pod względem środowiskowym i nie powodować ani degradacji zasobów wodnych, na przykład przez nadmierne wykorzystanie, ani szkód dla środowiska będących efektem nieodpowiedniej infrastruktury sanitarnej oraz systemu odprowadzania ścieków.

3. Poprawa warunków sanitarnych zwykle wymaga zmian w we wzorcach zachowań, a zatem zależy od kampanii uświadamiających na temat higieny mających spowodować ogólną akceptację społeczną oraz stosowanie tych wzorców w praktyce. W szczególności na obszarach wiejskich odpowiedzialność za zadania operacyjne, drobne naprawy i zarządzanie finansami z reguły spoczywa nie na stałej agencji, ale na ludności lokalnej, która potrzebuje zarówno szkolenia, jak i wsparcia w ustanawianiu odpowiednich instytucji.

4. MCR obejmują konkretny cel (MCR 7, cel 7c) w zakresie dostępu do wody pitnej i infrastruktury sanitarnej, w którym jest mowa o zmniejszeniu o połowę (w stosunku do 1990 r.) liczby ludności niemającej stałego dostępu do czystej wody pitnej i podstawowej infrastruktury sanitarnej. Wspólny program monitoringu (WPM) WHO/UNICEF ds. dostępu do wody i infrastruktury sanitarnej jest mechanizmem ONZ do monitorowania postępów w kierunku osiągnięcia MCR w zakresie dostępu do wody i infrastruktury sanitarnej.

5. Według sprawozdania WPM z 2012 r. świat osiągnął cel w zakresie wody pitnej, chociaż prawdopodobnie nie osiągnie celu w zakresie infrastruktury sanitarnej. Różnice między obszarami miejskimi a wiejskimi są drastyczne: 79% ludności na świecie pozostającej bez dostępu do bezpiecznej wody pitnej oraz 72% ludności bez dostępu do ulepszonej infrastruktury sanitarnej to ludność żyjąca na obszarach wiejskich [3].

6. Wartości docelowe w zakresie wody pitnej i infrastruktury sanitarnej są dalekie od osiągnięcia w Afryce Subsaharyjskiej. W 2010 r. 39% populacji nie miało dostępu do źródła bezpiecznej wody pitnej, a 70% nie miało dostępu do ulepszonej infrastruktury sanitarnej. Odpowiednie wartości docelowe wynosiły 25% i 36%.

7. Szacunkowe środki (ponad te już zaplanowane) konieczne, aby osiągnąć MCR w zakresie wody pitnej i infrastruktury sanitarnej znacznie się różnią. Bank Światowy oszacował lukę w finansowaniu w Afryce Subsaharyjskiej (zarówno na obszarach miejskich, jak i wiejskich) na 11,8 mld USD rocznie na lata 2011–2015 [4]. W deklaracji marsylskiej z marca 2012 r. [5] podaje się z kolei kwotę 8 mld USD jako łączną dodatkową sumę, którą należy uruchomić w latach 2012–2015, aby osiągnąć wartości docelowe dla całego obszaru wiejskiego Afryki.

POLITYKA UE I POMOC FINANSOWA DLA SEKTORA

STRATEGIE W ZAKRESIE WODY I INFRASTRUKTURY SANITARNEJ

8. Pomoc rozwojowa UE na rzecz dostępu do wody i infrastruktury sanitarnej jest oparta na komunikacie Komisji z 2002 r. w sprawie zarządzania zasobami wodnymi [6] i wspierana rezolucją Rady z dnia 30 maja 2002 r. na temat zarządzania zasobami wodnymi w krajach rozwijających się [7]. Znaczenie kwestii wody w pomocy rozwojowej UE zostało ponownie podkreślone w konsensusie europejskim w sprawie rozwoju z 2005 r. [8]

9. W komunikacie Komisji z 2002 r. stwierdzono, że jednym z głównych celów pomocy rozwojowej jest zaopatrzenie wszystkich ludzi, w szczególności tych najuboższych, w wodę pitną dobrej jakości oraz odpowiednie środki usuwania nieczystości.

10. W związku z tym komunikatem na światowym szczycie w sprawie zrównoważonego rozwoju, który odbył się w 2002 r. w Johannesburgu, UE ogłosiła inicjatywę na rzecz wody (EUWI) mającą przyczynić się do osiągnięcia MCR w zakresie wody pitnej i infrastruktury sanitarnej (zob. ramka 1).

FINANSOWANIE

11. UE przekazuje środki na finansowanie inwestycji dostępu do wody i infrastruktury sanitarnej za pomocą programów tematycznych i geograficznych (krajowych i regionalnych) [9]. Ponadto UE zapewnia fundusze w kontekście operacji pomocy humanitarnej.

12. Z systemu informacji o działaniach zewnętrznych – Wspólnego Systemu Informacji Relex (CRIS) – wynika, że wydatki na inwestycje dostępu do wody i infrastruktury sanitarnej w krajach Afryki Subsaharyjskiej w latach 2001–2010 wyniosły 1010 mln euro (zob. załącznik I). Jednakże, ponieważ środki na te inwestycje wpisują się również w inne sektory pomocy, takie jak rozwój obszarów wiejskich, rolnictwo, środowisko, zdrowie i edukacja, łączna kwota wsparcia zapewnianego przez Komisję jest wyższa.

RAMKA 1

CELE INICJATYWY UE NA RZECZ WODY

EUWI ma na celu:

- wzmocnienie politycznego zobowiązania do działania i nadanie większego znaczenia zagadnieniom związanym z wodą i warunkami sanitarnymi w kontekście starań na rzecz zmniejszenia ubóstwa;

- promowanie lepszych sposobów zarządzania wodą (poprzez wzmocnienie zdolności instytucjonalnych i parterstw publiczno-prywatnych);

- poprawa koordynacji i współpracy w realizacji interwencji związanych z infrastrukturą wodną i sanitarną;

- zachęcanie do współpracy regionalnej i subregionalnej w zakresie zarządzania wodą oraz

- katalizowanie dodatkowego finansowania.

ZAKRES KONTROLI I PODEJŚCIE KONTROLNE

13. W trakcie kontroli oceniono, czy pomoc rozwojowa UE na rzecz dostępu do wody pitnej i infrastruktury sanitarnej w sześciu krajach subsaharyjskich, wybranych ze względu na wartość pomocy spośród 10 najważniejszych beneficjentów, prowadzi do uzyskania trwałych rezultatów. Kontrola skoncentrowała się na dwóch następujących pytaniach:

a) Czy planowane rezultaty projektów finansowanych przez UE zostały osiągnięte i czy są one trwałe?

b) Czy Komisja podjęła odpowiednie działania, aby zapewnić trwałe rezultaty w zakresie dostępu do wody i infrastruktury sanitarnej?

14. W trakcie kontroli oceniono, czy projekty spełniały warunki techniczne, finansowe i instytucjonalne niezbędne do zapewnienia ich trwałości. W miarę możliwości badano także, czy projekty zapewniły oddziaływanie na poziomie społecznym i środowiskowym [10].

15. Prace kontrolne przeprowadzono między lutym a grudniem 2011 r. Obejmowały one szczegółowe badanie finansowanych przez UE projektów w zakresie dostępu do wody i infrastruktury sanitarnej w sześciu krajach beneficjentach: Angoli, Beninie, Burkina Faso, Ghanie, Nigerii i Tanzanii (zob. załącznik II). Kontrole w Burkina Faso, Nigerii i Tanzanii przeprowadzono między kwietniem a lipcem 2011 r.

16. Kontrola objęła badanie próby 23 projektów i programów finansowanych na podstawie umów zawartych w ramach 7., 8. i 9. Europejskiego Funduszu Rozwoju, w tym pierwszego Funduszu Wodnego AKP–UE (finansowanego z 9. EFR) oraz finansowanych z budżetu ogólnego UE. Łączny koszt tych umów wyniósł ponad 400 mln euro, a 49% tych środków było finansowanych przez UE. W załączniku III przedstawiono wykaz wszystkich projektów i programów objętych kontrolą.

UWAGI

URZĄDZENIA ZOSTAŁY ZAINSTALOWANE, JEDNAK POTRZEBY BENEFICJENTÓW W WIĘKSZOŚCI PRZYPADKÓW NIE ZOSTAŁY ZASPOKOJONE W ZADOWALAJĄCY SPOSÓB, A TRWAŁOŚĆ JEST ZAGROŻONA

OGÓLNIE UJMUJĄC, URZĄDZENIA ZOSTAŁY ZAINSTALOWANE ZGODNIE Z PLANEM I FUNKCJONOWAŁY

17. W efekcie wizyt Trybunału oraz analizy sprawozdań wykazano, że odpowiednie urządzenia na potrzeby dostępu do wody zostały zainstalowane w przypadku wszystkich projektów. W niektórych przypadkach oryginalne plany zostały dostosowane pod kątem ilości, specyfikacji technicznych, lokalizacji oraz harmonogramu, tak aby dopasować się do warunków lokalnych stwierdzonych w trakcie realizacji (zob. załącznik IV i ramka 2).

+++++ TIFF +++++

Ujęcie wody w szkole w Kilolo – Tanzania© Europejski Trybunał Obrachunkowy

18. W momencie kontroli dostępne były informacje (z delegatur UE lub w efekcie inspekcji kontrolerów Trybunału) o aktualnym funkcjonowaniu:

- urządzeń do zaopatrzenia w wodę w 18 z 23 projektów;

- infrastruktury sanitarnej w 10 z 17 projektów obejmujących komponent sanitarny.

RAMKA 2

ZMNIEJSZANIE RÓŻNIC: POPRAWA DOSTĘPU DO WODY I INFRASTRUKTURY SANITARNEJ W MIASTECZKACH NIGERII

Projekt "Zmniejszanie różnic" przyczynił się do zapewnienia czystej wody i infrastruktury sanitarnej w 12 miasteczkach stanu Jigawa, na północy Nigerii. W ramach projektu sfinansowano budowę prostych systemów zaopatrzenia w wodę (studnie oraz sieć wodna), które w momencie wizyty kontrolnej (lipiec 2011 r.) były w dobrym stanie i funkcjonowały poprawnie. Ponadto przy użyciu materiałów dostępnych na poziomie lokalnym budowano przydomowe toalety

+++++ TIFF +++++

W ramach projektu osiągnięto więcej niż tylko dostarczenie infrastruktury. Poza pomocą lokalnej społeczności w określeniu jej potrzeb i oczekiwań związanych z realizacją projektu, projekt miał także spowodować długotrwałe zmiany we wzorcach zachowań. Stowarzyszenia konsumentów wody uczestniczyły w dyskusjach na temat technicznych specyfikacji systemów zaopatrzenia w wodę i sanitarnych, z uwzględnieniem potrzeb konsumentów oraz były odpowiedzialne za bieżącą eksploatację systemów. Otrzymały one wsparcie z państwowej agencji ds. wody i infrastruktury sanitarnej na konieczne naprawy i konserwacje.

Projekt przyniósł pozytywny wpływ na życie społeczności lokalnych. Miasteczka w widoczny sposób pozbyły się problemu załatwiania przez mieszkańców potrzeb fizjologicznych na wolnym powietrzu oraz nastąpił spadek chorób przenoszonych przez wodę.

W momencie kontroli podobnymi projektami objętych było ponad 100 miasteczek.

DOSTĘP DO WODY I INFRASTRUKTURY SANITARNEJ NA OBSZARACH WIEJSKICH W STANIE CROSS RIVER W NIGERII

Beneficjent dotacji przedłożył raport okresowy w dniu 7 czerwca 2011 r. Raport ten obejmuje cały okres realizacji ( 1 stycznia 2005 – 31 grudnia 2010 r.). Według raportu główne produkty projektu zostały zrealizowane zgodnie z wnioskiem projektowym oraz umową o dotację, z dwoma głównymi wyjątkami: a) zmniejszenie do 16 liczby naprawionych studni (120 w umowie) oraz b) zaniechanie budowy centrów sanitarnych i latryn. W celu zrównoważenia obniżki liczby naprawionych studni, beneficjent dotacji zbudował 15 dodatkowych nowych studni.

19. W 10 z 18 projektów, w zakresie których informacje były dostępne, zainstalowane urządzenia do zaopatrzenia w wodę były utrzymywane w czystości i dobrym stanie i funkcjonowały. W siedmiu projektach odnotowano niewielkie uchybienia mające częściowo wpływ na projekt, a w przypadku jednego projektu stwierdzono poważne uchybienia (zob. ramka 3).

20. Z 10 projektów obejmujących komponent sanitarny, w zakresie których dostępne są informacje, pięć zakończyło się powodzeniem, w dwóch przypadkach zbudowana infrastruktura nie funkcjonowała lub była w nieodpowiednim stanie, a w trzech pozostałych przypadkach stwierdzono drobne uchybienia (zob. załącznik IV).

+++++ TIFF +++++

RAMKA 3

DOSTĘP DO WODY I INFRASTRUKTURY SANITARNEJ NA OBSZARACH WIEJSKICH W REGIONIE PÓŁNOCNYM GHANY

Według końcowego sprawozdania z oceny projektu pompy ręczne zostały zainstalowane na obszarach narażonych na regularne zalewanie, podatnych na skażenie i okresowo niedostępnych.

Jeżeli chodzi o studnie naprawione w East Gonja i West Mamprusi, w następstwie przeprowadzonej w 2010 r. kontroli weryfikacyjnej zgłoszono następujące problemy:

W East Gonja z 17 studni poddanych inspekcji pięć nie funkcjonowało, a trzy nie były użytkowane oraz

W West Mamprusi z siedmiu studni poddanych inspekcji nie funkcjonowała jedna.

W wyniku pierwszej wizyty przeprowadzonej w 2009 r. zgłoszono, że z siedmiu wybranych do inspekcji studni w dwóch dystryktach nie odnaleziono jednej, a trzy były w złym stanie.

Ponadto z 40 studni poddanych inspekcji w dystrykcie West Gonja w kontekście kontroli technicznych i finansowych projektu przeprowadzonych w 2009 r., nie funkcjonowały trzy.

POTRZEBY BENEFICJENTÓW W WIĘKSZOŚCI PRZYPADKÓW NIE ZOSTAŁY ZASPOKOJONE W ZADOWALAJĄCY SPOSÓB

21. Potrzeby beneficjentów określone w projektach zostały wyraźnie zaspokojone jedynie w dwóch z 23 skontrolowanych projektów, a w dalszych sześciu przypadkach zostały zaspokojone, lecz odnotowano drobne uchybienia. W pozostałych przypadkach odnotowano poważniejsze uchybienia (zob. załącznik IV i ramka 4).

22. Z dwoma wyjątkami jednostki administrujące infrastrukturą nie prowadziły regularnych kontroli sprawdzających, czy woda spełnia minimalne standardy jakości wymagane do spożywania jej przez ludzi (zob. ramka 5).

23. Trudności w organizowaniu regularnych analiz oraz ryzyko skażenia były najczęstszymi przeszkodami w osiągnięciu tych standardów [11]. Dlatego też obsługiwana przez te systemy ludność często otrzymuje ścisłe zalecenie gotowania wody przez jej spożyciem lub wykorzystaniem do przygotowywania pożywienia.

W PRZYPADKU WIĘKSZOŚCI PROJEKTÓW REZULTATY I KORZYŚCI NIE BĘDĄ TRWAŁE W PERSPEKTYWIE ŚREDNIO- I DŁUGOTERMINOWEJ, O ILE NIE ZOSTANIE ZAPEWNIONE FINANSOWANIE ZE ŹRÓDEŁ INNYCH NIŻ OPŁATY

24. Trybunał ocenił techniczną, finansową i instytucjonalną trwałość skontrolowanych projektów i – w miarę możliwości – ich oddziaływanie pod kątem społecznym i środowiskowym, za pomocą analizy dokumentacji technicznej i inspekcji projektów (zob. pkt 14 i załącznik IV).

RAMKA 4

PROGRAM DOSTĘPU DO WODY I INFRASTRUKTURY SANITARNEJ W MIASTECZKACH W NIGERII

Program obejmował budowę studni, pomp i sieci dystrybucji w 24 miasteczkach w stanach Adamawa, Delta i Ekiti.

Plany zakładały zasilanie pomp siecią elektryczną, jednak ostatecznie zasilanie to prawie nie istnieje. Chociaż zainstalowano awaryjne agregaty, zakup odpowiedniej ilości oleju napędowego niezbędnej do ich regularnego funkcjonowania jest zbyt kosztowny. W rezultacie instalacje, chociaż są w dobrym stanie, w momencie kontroli funkcjonowały tylko okazyjnie. Potencjalni użytkownicy nadal korzystali zatem z poprzednich źródeł wody, a program mający na celu zapewnienie wiarygodnego źródła bezpiecznej wody pitnej praktycznie nie przyniósł żadnych korzyści.

PROGRAM ZAOPATRZENIA W WODĘ W OŚRODKACH REGIONALNYCH, FAZA I, TANZANIA

W Mwanzie początkowo planowana budowa oczyszczalni ścieków została przesunięta do fazy II, chociaż realizacja komponentu zaopatrzenia w wodę została już zakończona.

RAMKA 5

JAKOŚĆ WODY W ANGOLI I TANZANII

W mieście Tombwa w Angoli jednostka odpowiedzialna za zarządzanie systemem zaopatrzenia w wodę zadeklarowała, że analizy wody są przeprowadzane codziennie; jednak kontrolerom nie przedstawiono żadnych dowodów takich analiz.

Woda dostarczana do podmiejskich obszarów Luandy była poddana obróbce chemicznej w stacji uzdatniania wody przed dystrybucją, a według raportów spełniała ona kryteria sugerowane w wytycznych WHO. Jednakże sieć wodociągowa była narażona na częste awarie, które zwiększały możliwość skażenia wody w trakcie dystrybucji do użytkowników.

Na obszarach wiejskich w przypadku projektu zaopatrzenia w wodę 10 wsi w Północnej Prowincji Uige nie prowadzono żadnych analiz z powodu trudności logistycznych w dotarciu do zlewni wodnej.

W Tanzanii projekt zaopatrzenia w wodę wsi w Njombe mógł liczyć na wsparcie lokalnego laboratorium w zakresie analiz wody, chociaż testy jakościowe były prowadzone nieregularnie. Jednakże lokalni rolnicy posadzili niedawno niedaleko zlewni wodnej jęczmień, wykorzystując chemiczne nawozy i pestycydy. Lokalne laboratorium nie dysponowało sprzętem do wykrywania tego rodzaju skażenia, a próbki wody musiały być wysyłane do stolicy, co oznaczało długi okres oczekiwania na rezultaty tych analiz oraz większe koszty.

TRWAŁOŚĆ TECHNICZNA

25. Ogólnie w skontrolowanych projektach preferowano wykorzystanie standardowych technologii i materiałów dostępnych na poziomie lokalnym zarówno w przypadku komponentu zaopatrzenia w wodę, jak i sanitarnego. W szczególności w przypadku projektów na obszarach wiejskich (15 z 23 projektów) budowano łatwe do utrzymania studnie, studnie głębinowe wyposażone w pompy ręczne do zaopatrzenia w wodę oraz promowano budowę tanich modeli toalet z wykorzystaniem materiałów dostępnych na poziomie lokalnym.

+++++ TIFF +++++

Ujęcie wody – Burkina Faso© Europejski Trybunał Obrachunkowy

TRWAŁOŚĆ FINANSOWA

26. Po zakończeniu projektu korzyści z projektów dotyczących dostępu do wody i infrastruktury sanitarnej są zapewnione jedynie wtedy, gdy gwarantowane są dochody na pokrycie kosztów funkcjonowania, w tym rutynowej konserwacji, a także koniecznych napraw. W odpowiednim czasie urządzenia muszą zostać wymienione lub naprawione. W 2002 r. Rada stwierdziła, że ceny usług wodnych powinny zapewniać trwałość finansową, ale dodała, że spełnienie podstawowych potrzeb osób ubogich i najsłabszych wymaga opracowania odpowiednich systemów opłat i systemów poboru [12]. Polityki krajowe i lokalne w krajach partnerskich różnią się, a z powodów praktycznych i politycznych powszechnie stosuje się podatki, transfery kapitałowe oraz opłaty [13].

27. Projekty obejmują plany zapewnienia trwałości po zakończeniu projektu, a zatem powinny zawierać analizy dostępnych na poziomie lokalnym możliwości finansowania, a także ryzyka (np. że finansowanie ze środków rządowych może ustać bądź też że okoliczności wymuszą większe nakłady). Praktycznym przeszkodom dla ustalania opłat i ich poboru można zaradzić w szczegółowej analizie oraz na przykład poprzez zapewnienie szkolenia w ramach realizacji projektu.

28. W przypadku zainstalowanych systemów dostępnych było niewiele dokumentów finansowych, w szczególności odnoszących się do projektów na obszarach wiejskich. Trybunał przeanalizował całą dostępną dokumentację (np. rejestr poboru opłat i wyciągi bankowe) i w miarę możliwości przedyskutował sytuację finansową z jednostkami odpowiedzialnymi za administrowanie systemami oraz z beneficjentami końcowymi projektów.

29. Tylko w czterech z 23 badanych projektów opłaty były ustalone na poziomie pozwalającym pokryć bieżące koszty. Bez zapewnienia dostępu do podatków i transferów kapitałowych trwałość pozostałych projektów jest niepewna. Jak wyjaśniono w trzech kolejnych punktach, na wysokość opłat miały wpływ następujące czynniki:

a) postrzegana zdolność populacji beneficjentów do płacenia za usługę;

b) odrzucenie opłat za wodę w przekonaniu, że rząd powinien zapewnić wodę bezpłatnie oraz

c) nieskuteczne fakturowanie i pobór opłat.

30. W dwóch projektach na obszarach wiejskich w Burkina Faso (regionalny program energii słonecznej, faza II oraz samozarządzanie zasobami wody pitnej i infrastrukturą sanitarną na obszarach wiejskich czterech prowincji Burkina Faso) cena została ustalona przez burmistrzów bez uwzględnienia w sposób wystarczający konieczności pokrycia kosztów. Dotyczyło to także dwóch projektów miejskich badanych w Angoli, gdzie cena wody była subsydiowana. Są to przykłady sytuacji, w których opłaty będą niewystarczające do pokrycia kosztów, a podatki i transfery kapitałowe będą niezbędne do zapewnienia trwałości.

31. Według agencji realizującej projekty skontrolowane w Nigerii (dostęp do wody i infrastruktury sanitarnej na obszarach wiejskich w stanie Cross River), ludność lokalna uważa wodę za darmowe dobro społeczne i jest przeciwna płaceniu za wodę pitną przez osoby prywatne i gospodarstwa domowe. W projekcie dostępu do wody i infrastruktury sanitarnej na obszarach wiejskich w Regionie Północnym Ghany, według końcowego sprawozdania z oceny wiele komitetów ds. zasobów wodnych i infrastruktury sanitarnej nie pobiera opłat za wodę.

32. W ośmiu projektach Trybunał odnotował powszechne problemy z naliczaniem opłat i ich poborem (mała liczba przyłączy i istotny udział wody niefakturowanej oraz słabe możliwości pomiaru zużycia). Na przykład w projekcie zaopatrzenia w wodę i infrastrukturę sanitarną obszarów podmiejskich w Luandzie w Angoli, według sprawozdania z działalności z 2010 r., EPAL (przedsiębiorstwo wodociągów Luandy) fakturował tylko 46,5% produkowanej wody (31,1 mln euro), a tylko połowa z tych opłat była pobierana (15,4 mln euro).

TRWAŁOŚĆ INSTYTUCJONALNA

33. Jeżeli chodzi o trwałość instytucjonalną, ważne jest, aby lokalne jednostki takie jak stowarzyszenia i komitety konsumentów wody były upoważnione do zarządzania urządzeniami i ich eksploatacji, a także by miały dostęp do niezbędnych umiejętności i fachowej wiedzy technicznej.

34. W skontrolowanych projektach zapewniono zaangażowanie beneficjentów w pierwotne wybory i z zasady projekty te obejmowały rozwój niezbędnej wiedzy technicznej i fachowej na poziomie lokalnym.

35. Jednakże w siedmiu skontrolowanych projektach odpowiedzialne jednostki nie były w stanie zapewnić skutecznej eksploatacji urządzeń. Wśród trudności odnotowanych w tych przypadkach były brak odpowiednich umiejętności technicznych oraz brak wypracowanego poczucia odpowiedzialności (zob. ramka 6). W praktyce każde z tych ograniczeń może oznaczać, że urządzenia nie są użytkowane.

RAMKA 6

PROGRAM DOSTĘPU DO WODY I INFRASTRUKTURY SANITARNEJ W MIASTECZKACH W NIGERII

Społeczności lokalne nie miały wystarczających umiejętności do utrzymania i naprawy systemów, a jeszcze mniej możliwości, by wprowadzać zmiany we wzorcach zachowań. W śródokresowym sprawozdaniu oceniającym z 2006 r. stwierdzono, że stowarzyszenia konsumentów wody będą potrzebowały wsparcia przez długi czas po zakończeniu prac inżynieryjnych.

W sprawozdaniu monitorującym ex post przedstawionym w połowie 2010 r. wskazano, że sytuacja nie zmieniła się, gdyż nie było nikogo, kto sprawiłyby, by poczucie odpowiedzialności w danej społeczności wykraczało poza finalizację umów na roboty. W sprawozdaniu stwierdzono, że brak wsparcia dla społeczności stanowił zagrożenie dla trwałości projektu. Ustalenie to zostało potwierdzone kontrolą Trybunału.

ZADANIA KRAJÓW PARTNERSKICH

36. W sytuacji gdy realizacja projektów zależy od finansowania, wsparcia technicznego lub innego działania rządów i władz lokalnych krajów partnerskich, ich zaangażowanie jest konieczne, aby zapewnić trwałość. Jednakże w trzech projektach, w których podjęto formalne zobowiązania, nie wypełniono ich (zob. ramka 7). W pozostałych 20 projektach nie podjęto zobowiązań formalnych.

SKUTKI SPOŁECZNE I ŚRODOWISKOWE

37. Z braku odpowiednich danych i wskaźników środowiskowych nie jest możliwe ocenienie, w jakim stopniu skontrolowane projekty przyczyniły się do poprawy ogólnych warunków życia populacji objętych projektami oraz do ochrony środowiska.

38. Niemniej jednak, chociaż projekty miały koncentrować się na potrzebach osób ubogich, w sześciu przypadkach stwierdzono, że osoby najuboższe i najsłabsze nie miały dostępu do wody pitnej i podstawowej infrastruktury sanitarnej.

39. Pomimo szeroko zakrojonych kampanii uświadamiających na temat higieny oraz uwrażliwiających na ten problem, relatywnie niskie znaczenie przypisywane komponentowi sanitarnemu oraz brak jasnego i skutecznego zintegrowania kwestii wody, infrastruktury sanitarnej i higieny istotnie zmniejszyły oddziaływanie tych działań (zob. ramka 8).

RAMKA 7

ZAOPATRZENIE W WODĘ PITNĄ W MIEŚCIE TOMBWA W ANGOLI

Rząd Angoli nie wypełnił swoich zobowiązań ustanowionych w umowie o finansowanie w zakresie robót (rozbudowa systemu zaopatrzenia w wodę oraz sieci elektrycznej), dostosowania opłat za wodę do jej faktycznego kosztu oraz wsparcia procesu restrukturyzacji EMAST (przedsiębiorstwo wodociągów w Tombwa). Wypełnienie przez rząd podjętych zobowiązań jest niezwykle istotne, by zapewnić trwałość interwencji.

RAMKA 8

REGIONALNY PROGRAM ENERGII SŁONECZNEJ, FAZA II, BURKINA FASO

Program skoncentrowany był głównie na działaniach związanych z wodą pitną. Aspekty sanitarne nie były uwzględnione w takim samym stopniu, a dokumentacja nie obejmowała żadnej infrastruktury sanitarnej.

Z powodu opóźnień w budowie urządzeń część działań szkoleniowych/podnoszenia świadomości na temat dobrych praktyk w zakresie higieny nie mogła się odbyć lub odbyła się zbyt wcześnie.

ZINTEGROWANE PODEJŚCIE DO ELIMINACJI DRAKUNKULOZY POPRZEZ DOSTĘP DO WODY, INFRASTRUKTURY SANITARNEJ I HIGIENY W REGIONIE PÓŁNOCNYM GHANY

Jeden z czterech kluczowych rezultatów projektów związany był z kampaniami uświadamiającymi na temat higieny oraz obejmował działania mające na celu wprowadzenie lepszych praktyk w zakresie higieny.

Jednakże rezultaty działań podejmowanych w zakresie propagowania higieny w szkołach i społeczności lokalnej uznano w dużym stopniu za nieskuteczne (drugie sprawozdanie monitorujące z realizacji z 2009 r. oraz sprawozdanie ROM z 2010 r.).

+++++ TIFF +++++

ZAOPATRZENIE W WODĘ PITNĄ W MIEŚCIE TOMBWA W ANGOLI

Projekt nie obejmował komponentu sanitarnego, chociaż zły poziom sanitarny został odnotowany we wstępnym studium wykonalności jako główne zagrożenie dla zdrowia ludności. W momencie kontroli stwierdzono, że sytuacja nie uległa zmianie: wciąż powszechne były załatwianie potrzeb fizjologicznych na wolnym powietrzu i inne złe praktyki sanitarne, które zwiększają zagrożenia dla zdrowia.

40. W jednym projekcie (Zmniejszanie różnic: poprawa dostępu do wody i infrastruktury sanitarnej w miasteczkach w Nigerii, zob. ramka 2) zrealizowana kampania uświadamiająca na temat higieny okazała się skuteczna. W społecznościach objętych kampanią w widoczny sposób pozbyto się problemu załatwiania potrzeb fizjologicznych na wolnym powietrzu. W momencie kontroli podobne projekty były realizowane w ponad 100 miasteczkach. Ponadto społeczności objęte kampanią zostały odwiedzone przez delegacje z Nigru (granica znajduje się w odległości 25 km), które chciały zaznajomić się z tym podejściem, aby zastosować je w swoim kraju.

BRAK ROZWIĄZANIA WAŻNYCH KWESTII DOTYCZĄCYCH TRWAŁOŚCI MIMO KOMPLEKSOWYCH PROCEDUR ZARZĄDZANIA

41. W sektorze wodnym mechanizm powszechnie stosowany przez Komisję do zapewnienia pomocy rozwojowej to podejście opierające się na realizacji projektów. Projekty nie są bezpośrednio realizowane przez pracowników Komisji, ale są opracowywane i prowadzone przez agencję pod auspicjami odpowiedniego ministra w kraju partnerskim albo przez NGO lub organizację międzynarodową.

42. Komisja ustanowiła procedury i zapewnia instrukcje, wytyczne i doradztwo na temat zatwierdzania i monitoringu projektów. Z uwagi na to, że według Trybunału trwałość projektów jest często zagrożona (zob. pkt 25–40), zbadał on, czy przyjęte procedury z zasady pozwalały uzyskać wystarczającą pewność, że projekty będą trwałe oraz czy w rzeczywistości procedury te były skutecznie stosowane w przypadku badanych projektów.

PROCEDURY KOMISJI W ZAKRESIE ZARZĄDZANIA PROJEKTAMI OBEJMOWAŁY ICH TRWAŁOŚĆ W SPOSÓB KOMPLEKSOWY

43. Komisja zapewnia wewnętrzne wytyczne dotyczące każdej z głównych faz cyklu projektowego: programowania, identyfikacji, opracowywania, realizacji oraz oceny i kontroli. Istnieją także szczegółowe wytyczne dotyczące inwestycji w zakresie dostępu do wody i infrastruktury sanitarnej [14].

44. Wytyczne odnoszą się wielokrotnie do trwałości i zakładają szereg działań i kontroli na każdym etapie, które razem pozwalają uzyskać pewność, że ryzyko dla trwałości zostało zidentyfikowane i wzięte pod uwagę. Zgodnie z wytycznymi należy dopilnować, by:

a) na etapie programowania, programy krajowe były zgodne z krajowymi strategiami kraju partnerskiego oraz strategiami zmniejszania ubóstwa, a także by uwzględniono koordynację z innymi darczyńcami;

b) na etapie identyfikacji i opracowywania, zaproponowano odpowiednie rozwiązania techniczne, określono dostępność stabilnych źródeł finansowania oraz jasne wskaźniki, cele i wartości docelowe. W przypadku umów o dotację finansowanych przez UE [15], np. umów w ramach funduszu wodnego, wynik tego samego rodzaju analizy jest brany pod uwagę w procesie selekcji;

c) na etapie realizacji, Komisja monitorowała postęp i podejmowała na czas działania naprawcze;

d) zarówno na etapie realizacji, jak i oceny i kontroli, stosowany przez Komisję system monitorowania pod kątem wyników [16] obejmował ocenę potencjalnej i faktycznej trwałości rezultatów odpowiednio w trakcie oraz po zakończeniu realizacji projektu oraz

e) w przypadku ocen końcowych zlecanych przez służby Komisji, zakres wymagań obejmował konieczność oceny trwałości rezultatów projektów.

JEDNAKŻE W ZNACZĄCEJ LICZBIE PRZYPADKÓW KOMISJI NIE UDAŁO SIĘ ROZWIĄZAĆ ISTOTNYCH KWESTII DOTYCZĄCYCH TRWAŁOŚCI REZULTATÓW

45. Nie znaleziono dowodów potwierdzających, że Komisja zidentyfikowała lub podjęła działania, aby wyeliminować następujące uchybienia koncepcyjne w projektach:

a) w dziewięciu projektach brakowało istotnych elementów specyfikacji technicznych lub nie były one odpowiednio objaśnione;

b) w 11 przypadkach analiza ekonomiczna i finansowa była nieodpowiednio opracowana;

c) w ośmiu projektach cele nie były jasno zdefiniowane, a w 10 projektach nie określono jasnych wskaźników, wartości bazowych i docelowych.

46. Uchybienia w obejmowały:

a) niewystarczająco szczegółowe informacje na temat proponowanych rozwiązań technicznych lub środków ograniczających ryzyko, które należy wdrożyć w przypadku znanego ryzyka dla trwałości projektu (w szczególności w przypadku niekorzystnych warunków hydrogeologicznych na potrzeby eksploatacji wód gruntowych);

b) przyjęcie nieodpowiednich rozwiązań technicznych oraz

c) przypadki braku równowagi między komponentem zaopatrzenia w wodę a komponentami odprowadzania i oczyszczania ścieków.

47. Aspekty ekonomiczne i finansowe mają ogromne znaczenie dla trwałości. Ponieważ opłaty zwykle nie wystarczają do pokrycia kosztów bieżących i kosztów utrzymania, należy bezwzględnie określić stabilne alternatywne źródła finansowania oraz, w miarę możliwości, zapewnić ich dostępność przed zatwierdzeniem finansowania działań projektowych.

48. Tylko w jednym przypadku – regionalnego programu energii słonecznej, faza II w Burkina Faso, trwałość finansowa została dogłębnie przedyskutowana w propozycji finansowania. W 11 pozostałych przypadkach z analizowanych dokumentów nie wynika, w jaki sposób planowano finansowanie utrzymania i wymiany infrastruktury.

49. Ponadto w związku ze szczególnie trudnym kontekstem realizacji projektów (niskie dochody ludności, niechęć do płacenia za wodę, itp.) oraz trudnościami z wygenerowaniem odpowiednich funduszy na pokrycie kosztów bieżących (zob. pkt 29) należało na etapie oceny dokonać analizy, jak wypełnione będą luki w finansowaniu, co uzasadniałoby uzależnienie decyzji o finansowaniu od zobowiązań uzyskanych w tym zakresie. W żadnym ze skontrolowanych projektów nie miało to miejsca.

50. Brak jasnej definicji celów projektu odnosi się głównie do planowanych urządzeń, poziomu ich funkcjonowania (ilość i jakość) oraz populacji docelowej mającej skorzystać z rezultatów projektu. Brak jasnych i skwantyfikowanych działań znacznie utrudniał Komisji monitorowanie postępów w trakcie realizacji, a następnie pomiar i sprawdzenie, czy osiągnięte rezultaty były trwałe w czasie (zob. ramka 9).

51. Komisja monitoruje 18 z 23 projektów za pomocą procedury ROM. W ośmiu z nich nie uzyskano dowodów, że Komisja podjęła działania w odpowiedzi na zalecenia przedstawione w sprawozdaniach ROM.

52. Oceny końcowe z zasady rozpoczynane są przed zakończeniem działań projektowych lub krótko po ich zakończeniu, zatem zbyt wcześnie, by możliwa była ocena trwałości. Z drugiej strony monitoring lub oceny ex post przeprowadzane są po dłuższym czasie od zakończenia projektu, właśnie po to, by uwzględnić kwestię trwałości. O ile 10 z 23 skontrolowanych projektów podlegało ocenie końcowej, to jedynie w dwóch przypadkach z 20 możliwych przeprowadzono monitoring ex post [17]. Szczegółowe informacje przedstawiono w załączniku V.

53. Należy ponadto odnotować, że inne czynniki istotne dla trwałości rezultatów projektów leżą poza kontrolą Komisji, na przykład wiarygodność danych stosowanych do pomiaru oddziaływania projektów (takich jak zdrowie, edukacja czy środowisko).

RAMKA 9

ZMNIEJSZENIE UMIERALNOŚCI DZIECI I WZROST FREKWENCJI SZKOLNEJ POPRZEZ POPRAWĘ DOSTĘPU DO WODY I INFRASTRUKTURY SANITARNEJ NA OBSZARACH WIEJSKICH ANGOLI

We wniosku projektowym nie określono lokalizacji budowy infrastruktury wodno-sanitarnej oraz nie przedstawiono jasnych wyników pod kątem jakości wody.

DOSTĘP DO WODY I INFRASTRUKTURY SANITARNEJ NA OBSZARACH WIEJSKICH W REGIONIE PÓŁNOCNYM GHANY

Brakowało spójnych danych na temat populacji docelowej projektu: studium wykonalności przeprowadzone w 2000 r. odnosiło się do łącznej populacji 576 tys. mieszkańców w 865 wsiach w trzech objętych projektem dystryktach, natomiast sprawozdanie z oceny śródokresowej odnosiło się do populacji 386 tys. mieszkańców w 2002 r. w tym samym obszarze.

6. PROGRAM MIKROPROJEKTÓW W GHANIE

Chociaż w dokumentacji projektowej zakładano poprawę dostępu do wody pitnej, nie ustalono wartości docelowych w zakresie ilości i jakości wody.

WNIOSKI I ZALECENIA

WNIOSKI

54. W przypadku projektów objętych kontrolą Trybunału urządzenia zostały zainstalowane zgodnie z planem i funkcjonowały (zob. pkt 17–20). Jednakże tylko w przypadku niespełna połowy projektów uzyskano rezultaty, które zaspokajały zapotrzebowanie beneficjentów (zob. pkt 21–23). W przypadku większości projektów rezultaty i korzyści nie będą trwałe w perspektywie średnio i długoterminowej, o ile nie zostanie zapewnione finansowanie ze źródeł innych niż opłaty (zob. pkt 24–26).

55. Stwierdzono, że zastosowana technologia była odpowiednia (zob. pkt 25).

56. Jednakże opłaty za wodę nie pokrywały w pełni kosztów, gdyż nie zostały one ustalone na podstawie zdolności płatniczych, lub też z powodu niechęci do płacenia oraz nieskutecznego fakturowania i poboru opłat. Długoterminowe koszty bieżące wynikające z projektów były zatem zależne od innego dodatkowego finansowania (zob. pkt 26–32).

57. W siedmiu projektach operatorzy nie byli w stanie wypełnić swoich zadań z powodu braku odpowiednich umiejętności technicznych lub braku wypracowanego poczucia odpowiedzialności (zob. pkt 33–35). W trzech projektach, w których rządy partnerskie podjęły formalne zobowiązania, nie wypełniono ich (zob. pkt 36).

58. Chociaż Trybunał zidentyfikował zarówno dobre, jak i złe przykłady oddziaływania społecznego i środowiskowego, z braku istotnych danych i wskaźników środowiskowych nie jest możliwe ocenienie skutków projektów (zob. pkt 37–40).

59. Chociaż procedury zarządzania projektem obejmowały trwałość w sposób kompleksowy, w przypadku zbadanych projektów Komisji nie udało się rozwiązać istotnych kwestii dotyczących trwałości rezultatów. Na etapie koncepcyjnym projektu proponowane rozwiązania techniczne (osiem projektów) oraz żywotność ekonomiczna (11 projektów) nie zostały odpowiednio przeanalizowane. W 18 projektach nie zdefiniowano jasnych celów, wskaźników i wartości docelowych (zob. pkt 41–50).

60. Sprawozdania z monitoringu, weryfikacji i oceny nie były w pełni wykorzystywane, co ograniczało możliwość wprowadzania przez Komisję działań naprawczych. Ponadto w z większości ukończonych projektów brak przeprowadzenia monitoringu lub ocen ex post nie pozwolił na miarodajną ocenę trwałości rezultatów (zob. pkt 51–52).

61. Wsparcie UE pomogło zwiększyć dostęp do wody pitnej i podstawowej infrastruktury sanitarnej w sześciu skontrolowanych krajach Afryki Subsaharyjskiej, przy wykorzystaniu standardowej technologii i materiałów dostępnych na poziomie lokalnym, jednak potrzeby beneficjentów zostały zaspokojone w niespełna połowie zbadanych projektów. W przypadku większości projektów rezultaty i korzyści nie będą trwałe w perspektywie średnio- i długoterminowej, o ile nie zostanie zapewnione finansowanie ze źródeł innych niż opłaty. Mimo kompleksowych procedur zarządzania Komisja nie rozwiązała ważnych kwestii dotyczących trwałości.

ZALECENIA

62. Aby zmaksymalizować korzyści z wydatków UE na rozwój w tym obszarze i sektorze, Komisja powinna:

a) zapewnić odpowiednie stosowanie wprowadzonych przez siebie procedur, w szczególności dotyczących następujących kwestii na etapie oceny projektu:

i) definicja jasnych celów projektu (ilość, rodzaj urządzeń, lokalizacja, beneficjenci bezpośredni i pośredni);

ii) opis i uzasadnienie proponowanych rozwiązań technologicznych (w stosownym przypadku, ze wskazaniem opcji alternatywnych) oraz

iii) ustanowienie obiektywnych weryfikowalnych wskaźników postępów, a także wartości bazowych i skwantyfikowanych wartości docelowych dla rezultatów projektów.

b) przeprowadzić odpowiednią analizę ekonomiczną i finansową umożliwiającą łatwą identyfikację oczekiwanych źródeł finansowania projektu w przyszłości (w tym szacowane kwoty wkładu i terminy);

c) dogłębnie rozważyć, przed zatwierdzeniem projektu, czy warunki gwarantujące powodzenie jego realizacji, w tym zobowiązania kraju partnerskiego, mają szanse zostać spełnione;

d) zapewnić pełne wykorzystanie rezultatów monitoringu, weryfikacji i ocen oraz uwzględnienie i realizację zaleceń poczynionych w sprawozdaniach.

Niniejsze sprawozdanie zostało przyjęte przez Izbę III, której przewodniczył Karel PINXTEN, członek Trybunału Obrachunkowego, na posiedzeniu w Luksemburgu w dniu 10 lipca 2012 r.

W imieniu Trybunału Obrachunkowego

+++++ TIFF +++++

Vítor Manuel da Silva Caldeira

Prezes

[1] Milenijne cele rozwoju zostały ustanowione w deklaracji milenijnej ONZ, podpisanej we wrześniu 2000 r. przez 189 krajów (http://www.un.org/millennium/declaration/ares552e.pdf) i zakładającej uwolnienie całej ludzkości od skrajnego ubóstwa i różnego rodzaju niedostatków do 2015 r. Cele te odnoszą się do: eliminacji ubóstwa i głodu, zapewnienia powszechnego nauczania, równości płci, zdrowia dzieci, zdrowia matek, zwalczania HIV/AIDS, zrównoważonego środowiska, globalnego partnerstwa dla rozwoju. Dostęp do wody pitnej i infrastruktury sanitarnej jest ujęty w MCR 7 dotyczącym ochrony środowiska naturalnego, jednak stanowi on kluczowy element osiągnięcia wszystkich MCR.

[2] Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) ocenia, że 6,3% zgonów na świecie (8% w przypadku krajów rozwijających się) można zapobiec dzięki poprawie dostępu do wody pitnej, infrastruktury sanitarnej i higieny. Większość zgonów, którym można by zapobiec, to zgony dzieci w krajach rozwijających się.

[3] WPM UNICEF/WHO określa źródło bezpiecznej wody pitnej jako źródło chronione od zewnętrznego skażenia, szczególnie skażenia fekaliami. Według WPM źródło bezpiecznej wody pitnej to: woda doprowadzana rurociągiem do mieszkania, podwórza lub działki; publiczny kran lub wodotrysk; studnia; chroniona studnia głębinowa; chronione źródło; zbiornik z deszczówką. Ulepszona infrastruktura sanitarna jest określona jako infrastruktura, która w sposób higieniczny separuje ludzkie odchody od kontaktu ludzkiego, np.: toaleta z rezerwuarem lub spłuczką ręczną połączona z systemem kanalizacyjnym, szambo, latryna, ulepszona latryna z wentylacją, latryna z płytą zabezpieczającą, toaleta kompostująca (http://www.wssinfo.org/definitions-methods/introduction/).

[4] Tabela 8.7, Sudeshna Ghosh Banerjee i Elvira Morella, Africa’s Water and Sanitation Infrastructure: Access, Affordability, and Alternatives (Infrastruktura wodna i sanitarna w Afryce: dostęp, przystępność, alternatywy), Bank Światowy, 2011.

[5] Deklaracja Konferencji na temat inicjatywy dostępu do wody pitnej i infrastruktury sanitarnej na obszarach wiejskich oraz afrykańskiego funduszu wodnego, Marsylia, 14 marca 2012 r. (http://www.afdb.org/fihttp://www.afdb.org/fileadmin/uploads/afdb/Documents/Generic-Documents/RWSSI-AWF%20Conference%20Declaration%20Final%2014%20Mar%202012.pdf).

[6] COM(2002) 132 wersja ostateczna, Polityka gospodarki wodnej w krajach rozwijających się i priorytety współpracy UE w zakresie rozwoju.

[7] Dokument Rady 9696/02.

[8] Pkt 80 i 81 konsensusu europejskiego w sprawie rozwoju (Dz.U. C 46 z 24.2.2006), woda (wraz z energią) stanowi jeden z dziewięciu obszarów priorytetowych polityki rozwojowej UE.

[9] Europejskie Fundusze Rozwoju (EFR) dla krajów AKP, a w ramach finansowych na lata 2007–2013 instrument finansowania współpracy na rzecz rozwoju dla Azji i Ameryki Łacińskiej, europejska polityka sąsiedztwa dla krajów sąsiadujących.

[10] Zgodnie ze stanowiskiem Komisji wyrażonym w COM(2002) 132 wersja ostateczna: Strategiczne podejście do trwałego dostępu do zasobów wodnych i zarządzania nimi łączy kwestie sektorowe i przekrojowe i obejmuje wszystkie aspekty trwałości. trwałość gospodarczą, społeczną i środowiskową [...].

[11] Stare rurociągi wodne oraz niedostatecznie chronione źródła wody to czynniki, które w największym zakresie przyczyniają się do skażenia dostarczanej wody. Nawet w przypadku nowej infrastruktury, jeżeli nie wykorzystuje się systemu rurociągów, proces transportu i przechowywanie wody w warunkach domowych zwiększają ryzyko skażenia.

[12] Rezolucja Rady na temat zarządzania zasobami wodnymi w krajach rozwijających się, Polityka i priorytety współpracy UE na rzecz rozwoju (9696/02 z 7 czerwca 2002 r.), pkt 7.

[13] Chociaż kwestia ta dotąd nie została uwzględniona w stanowiskach na temat polityki rozwojowej UE w zakresie dostępu do wody i infrastruktury sanitarnej, stosowanie kombinacji opłat, podatków oraz – do celów inwestycji kapitałowych – transferów kapitałowych jest przedmiotem dyskusji, np. w Managing Water for All (Zarządzanie zasobami wodnymi w interesie wszystkich) (Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju, 2009).

[14] Wytyczne Komisji dotyczące współpracy na rzecz rozwoju zasobów wodnych (1998, aktualizacja 2008) oraz zestaw wytycznych dla okresu programowania 10. EFR (Rola infrastruktury wodnej i sanitarnej w osiągnięciu milenijnych celów rozwoju).

[15] Zgodnie z pkt 6.1.1 Praktycznego przewodnika dla zamówień publicznych w związku z działaniami zewnętrznymi UE (wydanie ze stycznia 2012 r.), dotacja jest to bezpośredni wkład finansowy w formie darowizny, z budżetu UE lub EFR, w celu finansowania:

- działania mającego pomóc osiągnąć cel stanowiący część polityki Unii Europejskiej;

- organu, który realizuje cel w ogólnym interesie europejskim lub jego cel stanowi część polityki Unii Europejskiej.

[16] System monitorowania pod kątem wyników (ROM) Komisji został ustanowiony w 2000 r., aby zapewnić zewnętrzne, obiektywne i bezstronne informacje zwrotne na temat realizacji projektów i programów pomocowych finansowanych przez UE. ROM jest częścią cyklu ogólnego zapewnienia jakości stosowanego przez EuropeAid, który rozpoczyna się opracowaniem projektów, a kończy po ich realizacji. Jego efektem są zalecenia działań podczas trwania projektu.

[17] Z zasady monitoring ex post rozpoczyna się w ciągu dwóch lat od zakończenia projektu.

--------------------------------------------------

ZAŁĄCZNIK I

DOSTĘP DO WODY I INFRASTRUKTURY SANITARNEJ (KRAJE AFRYKI SUBSAHARYJSKIEJ): ZAKONTRAKTOWANE KWOTY W LATACH 2001–2010

Strefa objęta działaniem | Kwoty zakontraktowane (w euro) |

Programy geograficzne | EUWF 9. EFR [1] | Ogółem |

Mozambik | 50937409,24 | 37018074,60 | 87955483,84 |

Burkina Faso [2] | 59080872,33 | 7125461,00 | 66206333,33 |

Tanzania | 38059850,98 | 27852366,00 | 65912216,98 |

Nigeria | 61930227,68 | 3416645,95 | 65346873,63 |

Lesotho | 34779134,56 | 10000000,00 | 44779134,56 |

Benin [2] | 24225786,83 | 19863828,00 | 44089614,83 |

Ghana | 37998463,78 | 2764826,00 | 40763289,78 |

Etiopia | – | 39947063,39 | 39947063,39 |

Mauritius [2] | 38945583,78 | – | 38945583,78 |

Rwanda | 29957191,50 | 8573355,25 | 38530546,75 |

Angola | 32026905,70 | 5018240,00 | 37045145,70 |

Uganda | 8017687,04 | 28107637,00 | 36125324,04 |

Wybrzeże Kości Słoniowej | 34664325,20 | 1400001,00 | 36064326,20 |

Kenia | 2995171,46 | 30462679,60 | 33457851,06 |

Madagaskar | – | 30400952,00 | 30400952,00 |

Mali | 19910603,30 | 9451714,00 | 29362317,30 |

Czad | 19099441,52 | 675000,00 | 19774441,52 |

Malawi | 4725,00 | 17619266,75 | 17623991,75 |

Zambia | 3025570,00 | 13546210,00 | 16571780,00 |

Senegal | 1221044,55 | 14350685,37 | 15571729,92 |

Niger | 1608065,01 | 9491300,64 | 11099365,65 |

Namibia | 6183029,77 | 4641954,00 | 10824983,77 |

Dżibuti | 9448628,25 | – | 9448628,25 |

Kongo (Demokratyczna Republika Konga) | 77174,00 | 8303900,00 | 8381074,00 |

Zimbabwe | – | 7860277,62 | 7860277,62 |

Zielony Przylądek | 6398887,39 | 609351,00 | 7008238,39 |

Gambia | 6398797,59 | – | 6398797,59 |

Mauretania | 2556626,03 | 3092556,00 | 5649182,03 |

Gwinea Konakry | 1824749,33 | 2563390,00 | 4388139,33 |

Majotta | 4267566,78 | – | 4267566,78 |

Sierra Leone | – | 3792465,00 | 3792465,00 |

Wyspa Świętego Tomasza | 2511626,65 | 1032898,00 | 3544524,65 |

Gwinea Równikowa | 3493422,26 | – | 3493422,26 |

Botswana | 3350467,76 | – | 3350467,76 |

Erytrea | – | 2979328,75 | 2979328,75 |

Republika Środkowoafrykańska | 172136,00 | 2648430,01 | 2820566,01 |

Seszele | 2814129,34 | – | 2814129,34 |

Gabon | 2752488,51 | – | 2752488,51 |

Kamerun | – | 2679034,95 | 2679034,95 |

Burundi | – | 2569826,25 | 2569826,25 |

Sudan | – | 2153914,00 | 2153914,00 |

Komory | – | 2136805,16 | 2136805,16 |

Gwinea Bissau | 87206,94 | 1754270,90 | 1841477,84 |

Somalia | – | 1337428,00 | 1337428,00 |

Togo | – | 1056742,00 | 1056742,00 |

Suazi | – | 629867,00 | 629867,00 |

Wiele krajów | 2850188,63 | 31037242,25 | 33887430,88 |

Inne EUWF: | |

Afrykańska inicjatywa wodna | – | 20000000,00 | 20000000,00 |

Inicjatywa dotycząca dorzecza Nilu | – | 19458290,62 | 19458290,62 |

Społeczności wiejskie w południowym Sudanie | – | 8000000,00 | 8000000,00 |

Infrastruktura partnerstwa Afryka–UE | – | 7986026,00 | 7986026,00 |

Inne (programy geograficzne): | |

Region SADC | 647456,00 | – | 647456,00 |

Region IGAD | 139331,00 | – | 139331,00 |

Ogółem | 554461971,69 | 455409304,06 | 1009871275,75 |

[1] W danym okresie zakontraktowane kwoty w ramach 2. Funduszu Wodnego (10. EFR) nie przekroczyły 400 tys. euro. Według informacji z CRIS w 2011 r. zakontraktowano kolejne 117 mln euro.

[2] Dane dotyczące programów geograficznych obejmują następujące sektorowe wsparcie budżetowe: 38 mln euro w przypadku Burkina Faso, 4,8 mln euro w przypadku Beninu i 37,4 mln euro w przypadku Mauritiusu.

--------------------------------------------------

ZAŁĄCZNIK II

ODSETEK POPULACJI KORZYSTAJĄCEJ ZE ŹRÓDEŁ WODY NIEUZNAWANYCH ZA BEZPIECZNE I NIEULEPSZONEJ INFRASTRUKTURY SANITARNEJ (SZACOWANY ZASIĘG)

Źródło: Wspólny program monitoringu UNICEF/WHO, aktualizacja z marca 2010 r.

(http://www.wssinfo.org/data-estimates/introduction/ ).

(%) |

| Woda | Infrastruktura sanitarna |

obszary miejskie | obszary wiejskie | ogółem | obszary miejskie | obszary wiejskie | ogółem |

Angola | 1990 | 70 | 60 | 64 | 42 | 94 | 75 |

2008 | 40 | 62 | 50 | 14 | 82 | 43 |

Benin | 1990 | 28 | 53 | 44 | 86 | 99 | 95 |

2008 | 16 | 31 | 25 | 76 | 96 | 88 |

Burkina Faso | 1990 | 27 | 64 | 59 | 72 | 98 | 94 |

2008 | 5 | 28 | 24 | 67 | 94 | 89 |

Ghana | 1990 | 16 | 63 | 46 | 89 | 96 | 93 |

2008 | 10 | 26 | 18 | 82 | 93 | 87 |

Nigeria | 1990 | 21 | 70 | 53 | 61 | 64 | 63 |

2008 | 25 | 58 | 42 | 64 | 72 | 68 |

Tanzania | 1990 | 6 | 54 | 45 | 73 | 77 | 76 |

2008 | 20 | 55 | 46 | 68 | 79 | 76 |

--------------------------------------------------

ZAŁĄCZNIK III

WYKAZ PROJEKTÓW I PROGRAMÓW OBJĘTYCH KONTROLĄ

Interwencja | Źródło finansowania | Tryb realizacji | Koszt (w mln euro) | Wkład Komisji (w mln euro) |

Angola

Zaopatrzenie w wodę pitną w mieście Tombwa | 8. EFR | indywidualne projekty | 8,8 | 8,8 |

Zaopatrzenie w wodę i infrastrukturę sanitarną obszarów podmiejskich Luandy | 9. EFR | indywidualne projekty | 21,4 | 21,4 |

Zmniejszenie umieralności dzieci i wzrost frekwencji szkolnej poprzez poprawę dostępu do wody i infrastruktury sanitarnej na obszarach wiejskich Angoli | 9. EFR – Fundusz Wodny | umowa o wkładzie finansowym z organizacją międzynarodową | 4,9 | 3,7 |

Instalacja lub renowacja systemu zaopatrzenia w wodę oraz promocja higieny i podstawowej infrastruktury sanitarnej w 10 wsiach na obszarze wiejskim w prowincji Uige | 9. EFR – Fundusz Wodny | dotacja | 1,0 | 0,5 |

Benin

Inicjatywa wodna w ośrodkach wiejsko-miejskich (program wsparcia budżetowego) | 9. EFR | sektorowe wsparcie budżetowe | 15,7 | 4,8 |

Dostęp do wody pitnej i podstawowej infrastruktury sanitarnej w 200 miejscowościach w Beninie charakteryzujących się ciężkimi warunkami życia | 9. EFR – Fundusz Wodny | umowa o wkładzie finansowym z organizacją międzynarodową | 2,2 | 1,2 |

Zintegrowane zarządzanie wodą na użytek domowy przez Asociative and Council Development w płn.-zach. Beninie | ogólny budżet UE | dotacja | 0,7 | 0,5 |

Burkina Faso

Zaopatrzenie w wodę pitną w mieście Ouagadougou | 8. EFR | indywidualne projekty | 202,6 | 30,0 |

Regionalny program energii słonecznej, faza II, Burkina Faso | 8. EFR | indywidualne projekty | 14,2 | 13,2 |

Samozarządzanie zasobami wody pitnej i infrastrukturą sanitarną na obszarach wiejskich czterech prowincji Burkina Faso | 9. EFR – Fundusz Wodny | dotacja | 1,2 | 0,9 |

Rekultywacja i eksploatacja systemu retencji wody w Zibako | 9. EFR – Fundusz Wodny | dotacja | 0,4 | 0,1 |

Ghana

Dostęp do wody i infrastruktury sanitarnej na obszarach wiejskich w Regionie Północnym | 8. EFR | indywidualne projekty | 12,2 | 12,2 |

Zintegrowane podejście do eliminacji drakunkulozy poprzez dostęp do wody, infrastruktury sanitarnej i higieny w Regionie Północnym Ghany | 9. EFR | umowa o wkładzie finansowym z organizacją międzynarodową | 20,0 | 15,0 |

6. program mikroprojektów w Ghanie | 9. EFR | indywidualne projekty | 20,2 | 20,2 |

Wzmocnienie usług w zakresie wody, infrastruktury sanitarnej i promocji higieny w Ghanie | budżet ogólny UE | dotacja | 1,3 | 0,9 |

Zapewnienie trwałego dostępu do wody i infrastruktury sanitarnej oraz promowanie higieny w ubogich i potrzebujących społecznościach wiejskich i miejskich w Ghanie | budżet ogólny UE | dotacja | 2,0 | 0,7 |

Nigeria

Program dostępu do wody i infrastruktury sanitarnej w miasteczkach | 7. EFR | indywidualne projekty | 19,1 | 7,2 |

Zmniejszanie różnic: poprawa dostępu do wody i infrastruktury sanitarnej w miasteczkach Nigerii | 9. EFR – Fundusz Wodny | dotacja | 3,9 | 2,9 |

Dostęp do wody i infrastruktury sanitarnej na obszarach wiejskich w stanie Cross River | budżet ogólny UE | dotacja | 0,9 | 0,7 |

Tanzania

Program zaopatrzenia w wodę w ośrodkach regionalnych, faza I | 8. EFR | indywidualne projekty | 44,8 | 33,6 |

Program zaopatrzenia w wodę w ośrodkach regionalnych, faza II | 9. EFR | indywidualne projekty | 50,2 | 38,3 |

Dostęp do wody i infrastruktury sanitarnej w 14 wsiach w dystrykcie Njombe | 9. EFR – Fundusz Wodny | dotacja | 2,5 | 1,6 |

Program zrównoważonego rozwoju Kilolo | budżet ogólny UE | dotacja | 0,5 | 0,4 |

--------------------------------------------------

ZAŁĄCZNIK IV

OCENA SKONTROLOWANYCH PROJEKTÓW

Tak | Drobne uchybienia | Poważne uchybienia |

Nie | Niewystarczające dowody | nd. |

| Uzyskano zakładane produkty projektu | Sprzęt w dobrym stanie użytkowym i konserwowany | Poziom operacji zaspokaja potrzeby beneficjentów | Dochody z opłat pokrywają koszty bieżące | Jednostki administrujące urządzeniami mają wystarczające zdolności |

woda | infrastruktura sanitarna | woda | infrastruktura sanitarna |

Angola | Zaopatrzenie w wodę pitną w mieście Tombwa | | nd. | | nd. | | | |

Zaopatrzenie w wodę i infrastrukturę sanitarną obszarów podmiejskich Luandy | | | | | | | |

Zmniejszenie umieralności dzieci i wzrost frekwencji szkolnej poprzez poprawę dostępu do wody i infrastruktury sanitarnej na obszarach wiejskich Angoli | | | | | | | |

Instalacja lub renowacja systemu zaopatrzenia w wodę oraz promocja higieny i podstawowej infrastruktury sanitarnej w 10 wsiach na obszarze wiejskim w prowincji Uige | | | | | | | |

Benin | Inicjatywa wodna w ośrodkach wiejsko-miejskich (program wsparcia budżetowego) | | nd. | | nd. | | | |

Dostęp do wody pitnej i podstawowej infrastruktury sanitarnej w 200 miejscowościach w Beninie charakteryzujących się trudnymi warunkami życia | | | | | | | |

Zintegrowane zarządzanie wodą na użytek domowy przez Asociative and Council Development w płn.-zach. Beninie | | | | | | | |

Burkina Faso | Zaopatrzenie w wodę pitną w mieście Ouagadougou | | | | nd. | | | |

Regionalny program energii słonecznej, faza II, Burkina Faso | | nd. | | nd. | | | |

Samozarządzanie zasobami wody pitnej i infrastrukturą sanitarną na obszarach wiejskich czterech prowincji Burkina Faso | | nd. | | nd. | | | |

Rekultywacja i eksploatacja systemu retencji wody w Zibako | | nd. | | nd. | | | |

Ghana | Dostęp do wody i infrastruktury sanitarnej na obszarach wiejskich w Regionie Północnym | | | | | | | |

Zintegrowane podejście do eliminacji drakunkulozy poprzez dostęp do wody, infrastruktury sanitarnej i higieny w Regionie Północnym Ghany | | | | | | | |

6. program mikroprojektów w Ghanie | | | | | | | |

Wzmocnienie promowania usług w zakresie wody, infrastruktury sanitarnej i promocji higieny w Ghanie | | | | | | | |

Zapewnienie trwałego dostępu do wody i infrastruktury sanitarnej oraz promowanie higieny w ubogich i potrzebujących społecznościach wiejskich i miejskich w Ghanie | | | | | | | |

Nigeria | Program dostępu do wody i infrastruktury sanitarnej w miasteczkach | | | | | | | |

Zmniejszanie różnic: poprawa dostępu do wody i infrastruktury sanitarnej w miasteczkach Nigerii | | | | | | | |

Dostęp do wody i infrastruktury sanitarnej na obszarach wiejskich w stanie Cross River | | | | | | | |

Tanzania | Program zaopatrzenia w wodę w ośrodkach regionalnych, faza I | | nd. | | nd. | | | |

Program zaopatrzenia w wodę w ośrodkach regionalnych, faza II | | | | | | | |

Dostęp do wody i infrastruktury sanitarnej w 14 wsiach w dystrykcie Njombe | | | | | | | |

Program zrównoważonego rozwoju Kilolo | | | | | | | |

--------------------------------------------------

ZAŁĄCZNIK V

OCENY KOŃCOWE

Projekt | Kraj beneficjent | Data ukończenia projektu | Data oceny końcowej | Uwagi |

Zaopatrzenie w wodę pitną w mieście Tombwa | Angola | 30.6.2009 | – | W momencie przeprowadzania kontroli zakres wymagań oceny końcowej był w toku przygotowań. |

Zaopatrzenie w wodę i infrastrukturę sanitarną obszarów podmiejskich Luandy | Angola | 30.6.2009 | – | Oceny końcowe mają mieć miejsce w 1. kwartale 2012 r. |

Zmniejszenie umieralności dzieci i wzrost frekwencji szkolnej poprzez poprawę dostępu do wody i infrastruktury sanitarnej na obszarach wiejskich Angoli | Angola | 12.2009 | – | Kontrola ex post w ramach ROM została przeprowadzona w marcu–kwietniu 2011 r. |

Instalacja lub renowacja systemu zaopatrzenia w wodę oraz promocja higieny i podstawowej infrastruktury sanitarnej w 10 wsiach na obszarze wiejskim w prowincji Uige | Angola | 31.5.2009 | – | Nie przewidziano oceny końcowej. |

Inicjatywa wodna w ośrodkach wiejsko-miejskich (program wsparcia budżetowego) | Benin | 12.2011 | – | W momencie przeprowadzania kontroli projekt był w toku realizacji. |

Dostęp do wody pitnej i podstawowej infrastruktury sanitarnej w 200 miejscowościach w Beninie charakteryzujących się trudnymi warunkami życia | Benin | 8.2011 | – | Do momentu przeprowadzania kontroli nie zrealizowano oceny końcowej. |

Zintegrowane zarządzanie wodą na użytek domowy przez Asociative and Council Developmentw płn.-zach. Beninie | Benin | 2.2009 | styczeń 2009 | |

Zaopatrzenie w wodę pitną w mieście Ouagadougou | Burkina Faso | 31.6.2010 | – | Do momentu przeprowadzenia kontroli nie zrealizowano oceny końcowej. |

Regionalny program energii słonecznej, faza II, Burkina Faso | Burkina Faso | 30.9.2010 | marzec 2009 | |

Samozarządzanie zasobami wody pitnej i infrastrukturą sanitarną na obszarach wiejskich czterech prowincji Burkina Faso | Burkina Faso | 29.6.2009 | lipiec 2009 | |

Rekultywacja i eksploatacja systemu retencji wody w Zibako | Burkina Faso | 30.6.2008 | – | Nie przeprowadzono oceny końcowej. |

Dostęp do wody i infrastruktury sanitarnej na obszarach wiejskich w Regionie Północnym | Ghana | 31.10.2007 | luty 2008 | |

Zintegrowane podejście do eliminacji drakunkulozy poprzez dostęp do wody, infrastruktury sanitarnej i higieny w Regionie Północnym Ghany | Ghana | 5.6.2011 | – | Do momentu przeprowadzania kontroli nie zrealizowano oceny końcowej. |

6. program mikroprojektów w Ghanie | Ghana | 30.6.2009 | styczeń 2010 | |

Wzmocnienie promowania usług w zakresie wody, infrastruktury sanitarnej i higieny w Ghanie | Ghana | 1.4.2005 | – | Nie przeprowadzono oceny końcowej. |

Zapewnienie trwałego dostępu do wody i infrastruktury sanitarnej oraz promowanie higieny w ubogich i potrzebujących społecznościach wiejskich i miejskich w Ghanie | Ghana | 31.3.2009 | – | Nie przeprowadzono oceny końcowej. |

Program dostępu do wody i infrastruktury sanitarnej w miasteczkach | Nigeria | 31.12.2008 | maj 2009 | Kontrola ex post w ramach ROM została przeprowadzona w lipcu 2010 r. |

Zmniejszanie różnic: poprawa dostępu do wody i infrastruktury sanitarnej w miasteczkach Nigerii | Nigeria | 13.9.2012 (planowane) | 2009 | W momencie przeprowadzania kontroli projekt był w toku realizacji. |

Dostęp do wody i infrastruktury sanitarnej na obszarach wiejskich w stanie Cross River | Nigeria | 31.12.2010 | styczeń–luty 2011 | |

Program zaopatrzenia w wodę w ośrodkach regionalnych, faza I | Tanzania | 31.12.2009 | wrzesień 2009 | |

Program zaopatrzenia w wodę w ośrodkach regionalnych, faza II | Tanzania | 31.12.2011 (planowane) | – | W momencie przeprowadzania kontroli projekt był w toku realizacji. |

Program zrównoważonego rozwoju Kilolo | Tanzania | 30.6.2007 | 2005–2008 | Projekt był przedmiotem trzech wizyt oceniających, w listopadzie 2005 r., marcu 2007 r. i w maju 2008 r. |

Dostęp do wody i infrastruktury sanitarnej w 14 wsiach w dystrykcie Njombe | Tanzania | 31.12.2009 | grudzień 2009 | |

--------------------------------------------------