SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

Siódme sprawozdanie w sprawie utrzymywania przez niektóre państwa trzecie obowiązku wizowego z naruszeniem zasady wzajemności

SPIS TREŚCI

1........... Wprowadzenie............................................................................................................... 4

2........... Wyniki uzyskane od czasu szóstego sprawozdania Komisji w sprawie wzajemności......... 5

2.1........ Australia......................................................................................................................... 5

2.2........ Brazylia.......................................................................................................................... 7

2.3........ Państwo Brunei Darussalam............................................................................................ 8

2.4........ Kanada.......................................................................................................................... 9

2.5........ Japonia......................................................................................................................... 11

2.6........ Stany Zjednoczone Ameryki (USA).............................................................................. 12

3........... Podsumowanie............................................................................................................. 16

ZAŁĄCZNIK............................................................................................................................ 18

1.           Wprowadzenie

Rozporządzenie Rady (WE) nr 539/2001 z dnia 15 marca 2001 r[1]. wymieniające państwa trzecie, których obywatele muszą posiadać wizy podczas przekraczania granic zewnętrznych państw członkowskich (załącznik I do rozporządzenia, zwany dalej „wykazem negatywnym”), oraz te, których obywatele są zwolnieni z tego wymogu (załącznik II do rozporządzenia, zwany dalej „wykazem pozytywnym”), stanowi podstawowy instrument naszej wspólnej polityki wizowej i przewiduje mechanizm wzajemności w przypadkach, w których państwo trzecie znajdujące się w wykazie pozytywnym utrzymuje lub wprowadza obowiązek wizowy dla obywateli jednego państwa członkowskiego lub większej ich liczby.

Obecnie obowiązujący mechanizm wzajemności wizowej wprowadzono rozporządzeniem Rady (WE) nr 851/2005 z dnia 2 czerwca 2005 r. zmieniającym rozporządzenie Rady (WE) 539/2001[2]. W ramach tego mechanizmu w przypadku gdy państwo trzecie znajdujące się w wykazie pozytywnym wprowadza obowiązek wizowy dla obywateli jednego państwa członkowskiego lub większej ich liczby, Komisja musi podjąć działania, aby uzyskać przywrócenie ruchu bezwizowego przez takie państwo trzecie, oraz musi przedstawić Radzie sprawozdanie, któremu może towarzyszyć wniosek o tymczasowe przywrócenie wymogu wizowego w stosunku do obywateli danego państwa trzeciego. Ponadto Komisja musi dwa razy do roku przedstawić Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie z sytuacji braku wzajemności, do którego w razie potrzeby można dołączyć stosowne wnioski.

Z sześciu dotychczas przyjętych przez Komisję regularnych sprawozdań na temat wzajemności wizowej[3] wynika, że obecny mechanizm wzajemności okazał się dosyć skuteczny: dzięki staraniom Komisji i zainteresowanych państw członkowskich znacznie zmniejszono liczbę przypadków braku wzajemności, które istniały w momencie wejścia w życie tego mechanizmu lub w momencie wejścia w życie traktatu o przystąpieniu z 2005 r[4]., tj. łącznie prawie sto przypadków dotyczących 18 państw trzecich.

Poza sześcioma regularnymi sprawozdaniami Komisja przyjęła jedno sprawozdanie ad-hoc dotyczące ponownego wprowadzenia przez Kanadę obowiązku wizowego dla obywateli Republiki Czeskiej w lipcu 2009 r[5].. Jest to jedyny przypadek od czasu wprowadzenia obecnie obowiązującego mechanizmu wzajemności wizowej w 2005 r., w którym trzecie znajdujące się w wykazie pozytywnym ponownie wprowadziło wymóg wizowy dla obywateli państwa członkowskiego.

Przedstawione dotychczas przez Komisję sprawozdania na temat wzajemności wizowej wskazują, że liczba utrzymujących się „przypadków braku wzajemności” jest już bardzo ograniczona. W szóstym sprawozdaniu na temat wzajemności Komisja stwierdziła, co następuje:

„Działanie określonego w obecnym dorobku prawnym UE mechanizmu wzajemności UE jest ograniczone w odniesieniu do innych przypadków braku wzajemności, tj. USA (obowiązek wizowy wobec obywateli Bułgarii, Cypru, Rumunii i Polski) oraz Kanady (obowiązek wizowy wobec obywateli Bułgarii i Rumunii). Według państw trzecich, państwa członkowskie nie wypełniają obiektywnych kryteriów zwolnienia z obowiązku wizowego, określonych jednostronnie przez te państwa trzecie w ich prawodawstwie krajowym (np. nie wydają paszportów biometrycznych, nie spełniają progów określonych dla wskaźnika poziomu odmów lub wskaźnika przekroczenia dozwolonego okresu pobytu)”.

W związku z tym Komisja zachęciła Parlament Europejski, Radę oraz państwa członkowskie do refleksji na temat dalszego postępowania z tymi przypadkami braku wzajemności.

W marcu 2011 r. Parlament Europejski przyjął oświadczenie, w którym wezwał m.in. do zmiany istniejącego mechanizmu wzajemności[6].

We wniosku z dnia 24 maja 2011 r. w sprawie zmiany rozporządzenia Rady (WE) nr 539/2001[7] Komisja zaproponowała zmianę istniejącego mechanizmu wzajemności w świetle konsekwencji wejścia w życie traktatu lizbońskiego poprzez dodanie współdecydującej roli Parlamentu Europejskiego. Zgodnie z zaleceniami przedstawionymi przez niektóre państwa członkowskie oraz uwzględniając wezwania Parlamentu Europejskiego do opracowania nowego mechanizmu wzajemności, prowadzone są negocjacje z Parlamentem Europejskim oraz Radą w celu rewizji istniejącego mechanizmu wzajemności, tak aby zwiększyć jego skuteczność, a zarazem zapewnić pełną zgodność z postanowieniami traktatów. Celem nowego, zmienionego mechanizm wzajemności powinno być przede wszystkim szybsze i bardziej skuteczne reagowanie w przypadku wprowadzenia przez państwo trzecie znajdujące się w wykazie pozytywnym obowiązku wizowego dla jednego państwa członkowskiego lub większej ich liczby.

Zgodnie z postanowieniami istniejącego mechanizmu wzajemności w niniejszym, siódmym sprawozdaniu na temat wzajemności wizowej uwzględnia się rezultaty działań podjętych od czasu przyjęcia szóstego sprawozdania z dnia 5 listopada 2010 r. w celu osiągnięcia pełnej wzajemności wizowej z wszystkimi państwami trzecimi znajdującymi się w wykazie pozytywnym.

2.           Wyniki uzyskane od czasu szóstego sprawozdania Komisji w sprawie wzajemności

2.1.        Australia

Sytuacja w momencie sporządzania szóstego sprawozdania na temat wzajemności

Od dnia 27 października 2008 r. obywatele wszystkich państw członkowskich oraz krajów stowarzyszonych w ramach Schengen są uprawnieni do korzystania z systemu eVisitor[8]. Komisja uznała, że system eVisitor zasadniczo zapewnia jednakowe traktowanie obywateli wszystkich państw członkowskich oraz krajów stowarzyszonych w ramach Schengen. Kwartalne sprawozdania dotyczące statystyk w zakresie wniosków składanych w ramach systemu eVisitor pokazały jednak, że z powodu występowania przypadków podania nieprawdziwych danych we wnioskach o pozwolenie na wjazd składanych przez obywateli niektórych państw członkowskich władze australijskie rozpatrują ich wnioski głównie ręcznie, aby móc je jeszcze dodatkowo przeanalizować. W związku z powyższym Komisja zobowiązała się do dalszego uważnego monitorowania sposobu, w jaki rozpatruje się wnioski składane w ramach systemu eVisitor. Komisja przedstawi ocenę systemu eVisitor pod kątem jego równoważności z procedurą ubiegania się o wizę Schengen w osobnym dokumencie.

Obecna sytuacja

Obywatele wszystkich państw członkowskich oraz krajów stowarzyszonych w ramach Schengen nadal korzystają z systemu eVisitor, mimo że władze australijskie rozpatrują wnioski składane przez obywateli niektórych państw członkowskich głównie ręcznie, aby móc je jeszcze dodatkowo przeanalizować.

Rozpatrywanie wniosków składanych w ramach systemu eVisitor

Australia przekazywała Komisji regularne, kwartalne sprawozdania dotyczące statystyk w zakresie wniosków składanych w ramach systemu eVisitor obejmujące okres od dnia 1 lipca 2010 r. do dnia 30 września 2011 r.

Sprawozdania te pokazują, że średni odsetek pozwoleń udzielonych automatycznie utrzymuje się na bardzo wysokim poziomie (86,36 %). Mechanizm automatycznego udzielania pozwoleń (ang. autogrant) jest to zautomatyzowany proces sprawdzania wniosku złożonego w ramach systemu eVisitor: jeśli automatyczna weryfikacja przebiegnie pomyślnie, przyznane zostaje pozwolenie w ramach systemu eVisitor zazwyczaj w ciągu kilku minut od złożenia wniosku.

Odsetek pozwoleń udzielonych automatycznie w przypadku wniosków złożonych przez obywateli Bułgarii i Rumunii był najniższy spośród państw członkowskich i odnotowano jego spadek w okresie sprawozdawczym (z 37 % dla obywateli każdego z tych państw w sprawozdaniu kwartalnym za okres od dnia 1 lipca 2010 r. do dnia 30 września 2010 r. do 18 % i 23 % odpowiednio w sprawozdaniu kwartalnym za okres od dnia 1 lipca 2011 r. do dnia 30 września 2011 r.). Z powodu wspomnianych już przypadków podania nieprawdziwych danych we wnioskach o pozwolenie na wjazd składanych przez obywateli Bułgarii i Rumunii, Australia postanowiła rozpatrywać większą liczbę tych wniosków ręcznie. W rezultacie rozpatrywanie tych wniosków i udzielenie pozwolenia w ramach systemu eVisitor lub odmowa jego udzielenia odbywa się w ciągu 2–10 dni roboczych.

Ponadto sprawozdania pokazały, że zmodyfikowany wskaźnik liczby osób niepowracających (ang. MNRR) był najwyższy w przypadku Bułgarii, Litwy, Łotwy i Rumunii. Zmodyfikowany wskaźnik liczby osób niepowracających oblicza się na podstawie odsetka osób przybyłych do Australii, których początkowe wizy straciły ważność w okresie sprawozdawczym i które pozostają nielegalnie na terytorium Australii, osób, które opuściły terytorium Australii posiadając wizę, która utraciła ważność, lub które złożyły wniosek o kolejną wizę, nieuznawaną za przynoszącą korzyści Australii. Najwyższe wskaźniki MNRR były znacznie zróżnicowane w poszczególnych okresach objętych sprawozdaniami kwartalnymi (od 9,84 % dla Łotwy w okresie kwartalnym od dnia 1 października 2010 r. do dnia 31 grudnia 2010 r. do 4,45 % dla Litwy w okresie kwartalnym od dnia 1 kwietnia 2011 r. do dnia 30 czerwca 2011 r. oraz dla Rumunii w okresie kwartalnym od dnia 1 lipca 2011 r. do dnia 30 września 2011 r., podczas gdy średni wskaźnik MNRR wynosił od 1,69 % do 0,62 %).

W następstwie wniosku złożonego przez władze Australii podczas spotkania w ramach dialogu urzędników wyższego szczebla UE i Australii na temat kwestii migracji, azylu i różnorodności, które odbyło się w dniu 28 listopada 2011 r., uzgodniono, iż w przyszłości Australia będzie przedstawiać na wniosek Komisji sprawozdania ad-hoc dotyczące statystyk w zakresie wniosków składanych w ramach systemu eVisitor, tak aby umożliwić Komisji dalsze monitorowanie procesu rozpatrywania takich wniosków.

Jak już stwierdzono w szóstym sprawozdaniu na temat wzajemności wizowej, ocena systemu eVisitor pod kątem jego równoważności z procedurą ubiegania się o wizę Schengen zostanie przedstawiona w osobnym dokumencie równolegle z oceną ostatecznych reguł dotyczących systemu ESTA („elektroniczny system zezwoleń na podróż”) (zob. pkt 2.6 poniżej) uwzględniającą podobieństwa między tymi systemami.

Ocena

System eVisitor zasadniczo w dalszym ciągu zapewnia jednakowe traktowanie obywateli wszystkich państw członkowskich oraz krajów stowarzyszonych w ramach Schengen. Ponadto średni odsetek pozwoleń udzielonych automatycznie stale utrzymuje się na bardzo wysokim poziomie. Obecna sytuacja nie stwarza problemów dla obywateli UE. Komisja będzie jednak kontynuować monitorowanie procesu rozpatrywania wniosków składanych w ramach systemu eVisitor, tak aby przeprowadzić ocenę systemu pod kątem jego równoważności z procedurą ubiegania się o wizę Schengen.

2.2.        Brazylia

Sytuacja w momencie sporządzania szóstego sprawozdania na temat wzajemności

Porozumienia między UE a Brazylią w sprawie zniesienia wiz krótkoterminowych dla posiadaczy paszportów dyplomatycznych, służbowych lub urzędowych obie strony parafowały w kwietniu 2010 r. Komisja dążyła do szybkiej ratyfikacji obydwu porozumień przez Unię Europejską oraz podjęła się monitorowania ratyfikacji przez stronę brazylijską, aby zapewnić ruch bezwizowy z Brazylią dla obywateli wszystkich państw członkowskich.

Obecna sytuacja

Porozumienia między UE a Brazylią w sprawie zniesienia wiz krótkoterminowych dla posiadaczy paszportów dyplomatycznych, służbowych lub urzędowych oraz dla posiadaczy paszportów zwykłych formalnie podpisano w dniu 8 listopada 2010 r.

W dniu 24 lutego 2011 r. Rada przyjęła decyzje dotyczące zawarcia dwóch porozumień w sprawie zniesienia wiz krótkoterminowych z Brazylią, o czym niezwłocznie poinformowano stronę brazylijską.

Rząd brazylijski zatwierdził porozumienie w sprawie zniesienia wiz krótkoterminowych dla posiadaczy paszportów dyplomatycznych, służbowych lub urzędowych w dniu 7 grudnia 2010 r. W rezultacie porozumienie to weszło w życie w dniu 1 kwietnia 2011 r., dzięki czemu osiągnięto pełną wzajemność wizową w odniesieniu do tych kategorii posiadaczy paszportów.

W czerwcu 2011 r. Komisja przesłała do brazylijskiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych pismo z zapytaniem o stan realizacji brazylijskich wewnętrznych procedur ratyfikacji porozumienia w sprawie zniesienia wiz krótkoterminowych dla posiadaczy paszportów zwykłych, wzywając zarazem władze brazylijskie do okazania swojego zaangażowania na rzecz zniesienia obowiązku wizowego dla wszystkich obywateli UE – w tym obywateli czterech państw członkowskich (Cypr, Estonia, Łotwa i Malta), którzy nadal potrzebują wizy, aby wjechać na terytorium Brazylii – poprzez jak najszybsze ratyfikowanie tego porozumienia.

Porozumienie w sprawie zniesienia wiz krótkoterminowych dla posiadaczy paszportów zwykłych przedłożono brazylijskiemu Kongresowi do ratyfikacji dopiero w dniu 3 października 2011 r. Podczas szczytu UE-Brazylia, który odbył się w dniu 4 października 2011 r. w Brukseli, obydwie strony podkreśliły znaczenie jak najszybszego wejścia w życie tego porozumienia.

Po zatwierdzeniu tego porozumienia przez Izbę Deputowanych w dniu 19 kwietnia 2012 r. oraz przez Senat w dniu 27 czerwca 2012 r. proces ratyfikacji porozumienia przez Brazylię został zakończony. W następstwie powiadomienia przesłanego przez stronę brazylijską porozumienie między UE a Brazylią w sprawie zniesienia wiz krótkoterminowych dla posiadaczy paszportów zwykłych weszło w życie w dniu 1 października 2012 r.

Ocena

Komisja z zadowoleniem przyjmuje wejście w życie zniesienia wiz krótkoterminowych dla posiadaczy paszportów dyplomatycznych, służbowych lub urzędowych między UE a Brazylią w dniu 1 kwietnia 2011 r. Z satysfakcją przyjmuje również zakończenie procesu ratyfikacji przez stronę brazylijską, chociaż z pewnym opóźnieniem, porozumienia w sprawie zniesienia wiz krótkoterminowych dla posiadaczy paszportów zwykłych w następstwie zatwierdzenia przez Izbę Deputowanych w dniu 19 kwietnia 2012 r. oraz przez Senat w dniu 27 czerwca 2012 r. Komisja z zadowoleniem przyjmuje pełne wdrożenie porozumienia od dnia 1 października 2012 r., co zapewni pełną wzajemność w zakresie zniesienia obowiązku wizowego z Brazylią, w tym w stosunku do obywateli czterech państw członkowskich, którzy nadal potrzebowali wizy, aby wjechać do Brazylii na pobyt krótkoterminowy.

2.3.        Państwo Brunei Darussalam

Sytuacja w momencie sporządzania szóstego sprawozdania na temat wzajemności

Obywatele wszystkich państw członkowskich korzystali z systemu zwolnienia z obowiązku wizowego w przypadku pobytów nieprzekraczających 30 dni, przy czym pobyt taki mógł zostać przedłużony na miejscu dwukrotnie, każdorazowo o 30 dni, i mógł wynieść maksymalnie 90 dni. W dniu 24 czerwca 2010 r. Komisja zwróciła się do władz Państwa Brunei Darussalam z formalnym wnioskiem o przyznanie obywatelom UE zwolnienia z obowiązku wizowego na pobyt nieprzekraczający 90 dni w celu zapewnienia pełnej wzajemności w zakresie zniesienia obowiązku wizowego.

Obecna sytuacja

W odpowiedzi na pismo Komisji z dnia 24 czerwca 2010 władze Państwa Brunei Darussalam poinformowały Komisję pismem z dnia 30 września 2011 r., że obywatele wszystkich państw członkowskich UE korzystają obecnie z możliwości bezwizowego pobytu w Państwie Brunei Darussalam przez okres nieprzekraczający 90 dni, co zapewnia pełną wzajemność w zakresie zniesienia obowiązku wizowego.

W dniu 5 stycznia 2012 r. Komisja zwróciła się do władz Państwa Brunei Darussalam z oficjalnym wnioskiem o przedłużenie okresu pobytu bezwizowego do 90 dni również dla obywateli krajów stowarzyszonych w ramach Schengen, którzy korzystają już ze zniesienia obowiązku wizowego na pobyt nieprzekraczający 30 dni w przypadku Islandii i Norwegii oraz nieprzekraczających 14 dni w przypadku Liechtensteinu i Szwajcarii. Pismem z dnia 15 października 2012 r. władze Państwa Brunei Darussalam poinformowały Komisję, że obywatele Islandii, Norwegii i Szwajcarii korzystają obecnie z możliwości dziewięćdziesięciodniowego pobytu w tym państwie bez wizy.

Ocena

Komisja z zadowoleniem przyjmuje rozszerzenie przez Państwo Brunei Darussalam zniesienia obowiązku wizowego na pobyt nieprzekraczający 90 dni dla wszystkich obywateli państw członkowskich od dnia 30 września 2011 r., co zapewnia pełną wzajemność w zakresie zniesienia obowiązku wizowego. Z zadowoleniem Komisja przyjmuje również przedłużenie zwolnienia z obowiązku wizowego w przypadku pobytu do 90 dni dla obywateli Islandii, Norwegii i Szwajcarii od dnia 15 października 2012 r. Komisja zamierza obecnie formalnie wystąpić do władz Państwa Brunei Darussalam o przedłużenie okresu bezwizowego pobytu do 90 dni także dla obywateli Liechtensteinu.

2.4.        Kanada

Sytuacja w momencie sporządzania szóstego sprawozdania na temat wzajemności

W kontekście wdrażania „planu działań”, uzgodnionego przez Republikę Czeską i Kanadę w ramach grupy roboczej ekspertów z Republiki Czeskiej i Kanady, Kanada zobowiązała się do przeprowadzenia w Republice Czeskiej wizyty w celu zebrania danych przed końcem 2010 r., co mogłoby stworzyć realne perspektywy podjęcia przez Kanadę decyzji o przywróceniu ruchu bezwizowego dla obywateli czeskich. Ponadto Kanada poinformowała, że rozporządzenia wykonawcze do ustawy o zmianie przepisów dotyczących uchodźców (ang. Balanced Refugee Reform Act) powinny zostać przyjęte oraz że ustawa powinna wejść w życie przed końcem 2011 r.

Komisja zobowiązała się do uważnego monitorowania wdrażania działań zaplanowanych przez Kanadę, w szczególności podejmowania przez Kanadę szybkich i właściwych działań następczych w związku z przeprowadzoną w Republice Czeskiej misją mającą na celu zebranie danych. W razie uzyskania pozytywnej oceny wynikającej z tej misji Komisja oczekiwała od Kanady szybkiego zniesienia obowiązku wizowego wobec obywateli Republiki Czeskiej zgodnie z jej wcześniejszymi zobowiązaniami podjętymi w kontekście „planu działań”. Komisja zauważyła, że zgodnie z protokołem drugiego posiedzenia grupy roboczej ekspertów z Republiki Czeskiej i Kanady z dnia 15 marca 2010 r., uzgodnionym przez Republikę Czeską, Kanadę i Komisję, „przyjęcie nowych przepisów dotyczących azylu w Kanadzie – które mogą zostać wdrożone nawet dopiero w 2013 r. – nie powinno warunkować zniesienia obowiązku wizowego; realizacja innych planowanych kroków pozwoli Kanadzie na zniesienie obowiązku wizowego przed wdrożeniem nowych przepisów dotyczących azylu”.

Bułgaria i Rumunia nie spełniły jeszcze wszystkich kryteriów zwolnienia z obowiązku wizowego ustalonych przez Kanadę. Komisja zobowiązała się do uważnego monitorowania sytuacji i kontynuowania rozmów z Kanadą, aby osiągnąć postępy na drodze do zniesienia przez Kanadę obowiązku wizowego dla obywateli Bułgarii i Rumunii.

Obecna sytuacja

Kanada przeprowadziła w Republice Czeskiej wizytę w celu zebrania danych w dniach od 31 stycznia do 4 lutego 2011 r. Komisja zwróciła się do Kanady z wnioskiem o przedstawienie sprawozdania z wizyty przeprowadzonej w celu zebrania danych przy każdej okazji i na wszystkich szczeblach, w tym podczas spotkania komisarz Malmström z kanadyjskim ministrem ds. imigracji, obywatelstwa i wielokulturowość Kenneyem w dniu 30 sierpnia 2011 r., w ramach działań dyplomatycznych delegacji UE w Kanadzie w dniu 23 listopada 2011 r. oraz na spotkaniu Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych z wiceminister Yeates w dniu 17 stycznia 2012 r.

W dniu 30 sierpnia 2011 r. władze kanadyjskie poinformowały Komisję o przesunięciu terminu wdrożenia ustawy o zmianie przepisów dotyczących uchodźców z grudnia 2011 r. na czerwiec 2012 r.

W dniu 16 lutego 2012 r. rząd kanadyjski – wtedy już rząd większościowy po wyborach parlamentarnych, które odbyły się w maju 2011 r. – wprowadził nowy projekt ustawy o ochronie kanadyjskiego systemu imigracyjnego (ang. Protecting Canada’s Immigration System Act) m.in. w celu rozwiązania kwestii bezpodstawnych wniosków o udzielenie azylu składanych przez obywateli UE. Celem nowego projektu ustawy jest zapobieżenie nadużywaniu kanadyjskiego systemu imigracji i uchodźctwa, zlikwidowanie obciążenia systemu fikcyjnymi lub bezpodstawnymi wnioskami o nadanie statusu uchodźcy oraz skrócenie czasu rozpatrywania wniosków i wyeliminowanie zaległości w tym zakresie. W projekcie ustawy przewiduje się m.in. znaczne skrócenie czasu rozpatrywania wniosków o udzielenie azylu pochodzących z wyznaczonych krajów pochodzenia (ang. Designated Countries of Origin). Oczekuje się, że większość państw członkowskich UE stanie się wyznaczonymi krajami pochodzenia.

W dniu 8 marca 2012 r. Kanada przedstawiła Komisji dokument koncepcyjny dotyczący możliwego porozumienia między UE a Kanadą w sprawie zarządzania przepływami osób ubiegających się o azyl, którego zawarcie Kanada postrzega jako krok w kierunku uporania się z problemami związanymi z dużą liczbą bezpodstawnych wniosków o udzielenie azylu składanych przez obywateli UE oraz które pozwoliłoby Kanadzie na zniesienie obowiązku wizowego wobec Bułgarii, Republiki Czeskiej oraz Rumunii. Od tego czasu Komisja prowadziła wstępne rozmowy w kanadyjskimi urzędnikami wyższego szczebla na temat dokumentu koncepcyjnego, zaznaczając, że mechanizm proponowany przez Kanadę nie nadaje się do realizacji z uwagi na szereg kwestii natury prawnej i politycznej. Porozumienie takie stałoby przede wszystkim w sprzeczności z fundamentalną zasadą wywodzącą się z traktatu UE dotyczącą wzajemnego uznawania się państw członkowskich za bezpieczne kraje pochodzenia, jak również z prawidłowym funkcjonowaniem wspólnego europejskiego systemu azylowego. Ponadto traktaty nie zawierają żadnej podstawy prawnej do zawierania porozumień między UE a państwem trzecim dotyczących obywateli UE ubiegających się o azyl w takim państwie trzecim.

Ustawę o ochronie kanadyjskiego systemu imigracyjnego przyjęto w dniu 28 czerwca 2012 r. Ustawa zostanie w pełni wdrożona po opracowaniu dodatkowych wytycznych regulacyjnych i operacyjnych oraz po dokonaniu naboru i przeszkoleniu dodatkowych pracowników. Niektóre elementy nowego prawa weszły w życie bezpośrednio po przyjęciu ustawy, natomiast inne wejdą w życie do końca bieżącego roku w terminie ustalonym przez rząd kanadyjski[9]. Zaniechano wprowadzania ustawy o zmianie przepisów dotyczących uchodźców, która miała wejść w życie w dniu 29 czerwca 2012 r.

Władze kanadyjskie podkreślają, że nowe prawo pomoże ograniczyć czynniki przyciągające, natomiast czynniki zniechęcające prowadzące do obecnej niezadowalającej sytuacji będą się nadal utrzymywały. Dlatego też władze kanadyjskie uważają, że konieczne jest podjęcie dodatkowych środków wspólnie z UE, aby rozwiązać ten problem. Komisja i Kanada postanowiły odbyć nieformalne konsultacje techniczne na szczeblu eksperckim, aby poszukać alternatywnych rozwiązań, które mogłyby się przyczynić do rozwiązania problemu bezpodstawnych wniosków o udzielenie azylu składanych przez obywateli UE. Pierwsze konsultacje techniczne odbyły się dnia 25 czerwca 2012 r. Komisja przedstawiła władzom kanadyjskim szczegółowe informacje na temat głównych zasad regulujących politykę UE w odnośnych obszarach w celu zidentyfikowania możliwych zagadnień wymagających podjęcia działań następczych. Władze kanadyjskie poinformowały, że proces wdrażania ustawy o ochronie kanadyjskiego systemu imigracyjnego zakończy się przed końcem 2012 r.

Ocena

Jeżeli chodzi o czesko-kanadyjski problem wizowy, Komisja ubolewa nad faktem, iż Kanada do tej pory nie przedstawiła Komisji sprawozdania z wizyty w Republice Czeskiej przeprowadzonej w celu zebrania danych ani żadnej innej odpowiedniej podstawy współpracy między Republiką Czeską, Kanadą i Komisją w ramach uzgodnionego planu działań.

Ciągły brak rozwiązania tego problemu może mieć również niekorzystny wpływ na proces zatwierdzenia i ratyfikacji wielu istotnych porozumień między UE a Kanadą, które obecnie są na etapie negocjacji. W tym względzie Komisja odnotowuje Oświadczenie Parlamentu Europejskiego w sprawie przywrócenia zasady wzajemności w systemie wizowym – solidarność z obywatelami Czech w związku z ich nierównym traktowaniem po jednostronnym wprowadzeniu wiz przez Kanadę z marca 2011 r[10]., w którym PE wzywa Kanadę do jak najszybszego zniesienia obowiązku wizowego wobec trzech zainteresowanych państw członkowskich oraz – jeżeli to naruszenie wzajemności nie zostanie wkrótce usunięte – wzywa UE do przyjęcia równoważnych środków odwetowych, wskazując na zagrożenia dla późniejszej ratyfikacji kompleksowej umowy gospodarczo-handlowej (CETA) między UE a Kanadą.

Komisja uważa, że przepisy nowej kanadyjskiej ustawy o ochronie kanadyjskiego systemu imigracyjnego, przyjętej w dniu 28 czerwca 2012 r., oraz w szczególności decyzja w sprawie uznania państw członkowskich UE za bezpieczne kraje pochodzenia oraz rozpatrywania wniosków składanych przez obywateli tych państw w ramach procedury przyspieszonej, powinny być w stanie funkcjonować jako czynnik zniechęcający do składania bezpodstawnych wniosków o udzielenie azylu przez obywateli UE w przyszłości. W rezultacie Komisja oczekuje, że Kanada zniesie obowiązek wizowy dla obywateli Republiki Czeskiej od momentu wejścia w życie odpowiednich przepisów nowej ustawy.

W ramach nieformalnych konsultacji technicznych na szczeblu eksperckim między Komisją a Kanadą, które odbyły się w dniu 25 czerwca 2012 r., Komisja zobowiązała się do poszukiwania – we współpracy z Kanadą oraz w pełnej koordynacji z zainteresowanymi państwami członkowskimi – sposobów zacieśniania współpracy oraz alternatywnych możliwości rozwiązania problemu rosnącej liczby osób pochodzących z UE, które ubiegają się o azyl w Kanadzie. Takie zacieśnienie współpracy nie powinno jednak stanowić warunku wstępnego zniesienia obowiązku wizowego przez Kanadę.

Komisja będzie w dalszym ciągu podnosić kwestię braku wzajemności w swoich kontaktach z Kanadą w celu jak najszybszego uzyskania pełnej wzajemności.

2.5.        Japonia

Sytuacja w momencie sporządzania szóstego sprawozdania na temat wzajemności

Wszystkie państwa członkowskie były objęte ruchem bezwizowym z Japonią. Niemniej w przypadku obywateli Rumunii ruch bezwizowy został przyznany jedynie tymczasowo na okres od dnia 1 września 2009 r. do dnia 31 grudnia 2011 r.

Komisja wyraziła nadzieję, że przygotowywana przez japoński wydział imigracyjny ocena pierwszego roku obowiązywania tymczasowego zniesienia obowiązku wizowego dla obywateli Rumunii obejmująca okres od września 2009 r. do sierpnia 2010 r. spowoduje, iż Japonia zdecyduje się na stałe znieść obowiązek wizowy dla obywateli Rumunii.

Obecna sytuacja

Wszystkie państwa członkowskie nadal są objęte ruchem bezwizowym z Japonią. Niemniej obywatele Rumunii w dalszym ciągu korzystają jedynie z tymczasowego zniesienia obowiązku wizowego. Na podstawie wyników oceny obowiązywania pierwszego okresu tymczasowego zniesienia obowiązku wizowego dla obywateli Rumunii (wrzesień 2009 r. – sierpień 2010 r.) Japonia podjęła decyzję o przedłużeniu stosowania tymczasowego zniesienia obowiązku wizowego na kolejny okres (wrzesień 2010 r. – grudzień 2011 r.). Japonia wyraziła pewne obawy dotyczące spełniania warunków wjazdu lub pobytu przez obywateli Rumunii.

W odpowiedzi na obawy zgłoszone przez Japonię Ministerstwo Administracji i Spraw Wewnętrznych Rumunii wysłało swojego attaché do ambasady Rumunii w Japonii; ponadto władze rumuńskie przeprowadziły kampanię w celu podniesienia świadomości publicznej w zakresie warunków wjazdu do Japonii i pobytu w tym kraju zgodnie z warunkami tymczasowego zniesienia obowiązku wizowego.

Komisja przeprowadziła dwustronne spotkania z władzami japońskimi w dniach 26 lipca 2011 r. oraz 7 grudnia 2011 r., jak również trzystronne spotkanie techniczne z władzami rumuńskimi i japońskimi w dniu 10 listopada 2011 r. w celu omówienia wątpliwości zgłoszonych przez Japonię w odniesieniu do liczby przypadków nielegalnego wjazdu do Japonii lub pobytu w tym kraju obywateli Rumunii. Komisja wezwała władze japońskie, aby przy dokonywaniu oceny tymczasowego zniesienia obowiązku wizowego wzięły pod uwagę bardzo ograniczoną liczbę przypadków nielegalnego wjazdu do Japonii lub pobytu w tym kraju obywateli Rumunii. Komisja zaproponowała zorganizowanie kolejnego spotkania trójstronnego z władzami rumuńskimi i japońskimi w celu określenia specjalnych środków, które mogłyby zmniejszyć liczbę przypadków nielegalnego pobytu.

W dniu 28 grudnia 2011 r. Japonia podjęła decyzję o przedłużeniu okresu obowiązywania tymczasowego zwolnienia z obowiązku wizowego do dnia 31 grudnia 2012 r., pod warunkiem że attaché Ministerstwa Administracji i Spraw Wewnętrznych będzie nadal oddelegowany do ambasady Rumunii w Japonii oraz że władze rumuńskie będą w dalszym ciągu prowadziły działania na rzecz podnoszenia świadomości w zakresie warunków wjazdu do Japonii i pobytu w tym kraju, jak również w zakresie zagrożeń związanych z handlem ludźmi.

Ocena

Komisja z zadowoleniem przyjmuje decyzję władz japońskich o przedłużeniu okresu obowiązywania tymczasowego zniesienia obowiązku wizowego wobec obywateli Rumunii do dnia 31 grudnia 2012 r. Komisja zobowiązuje się do wskazania, w ścisłej współpracy z władzami rumuńskimi, odpowiednich rozwiązań, tak aby rozwiać wątpliwości zgłaszane przez władze japońskie. Komisja ma nadzieję, że wdrożenie odpowiednich środków przez Rumunię spowoduje, iż Japonia zdecyduje się na stałe znieść obowiązek wizowy dla obywateli Rumunii.

2.6.        Stany Zjednoczone Ameryki (USA)

Sytuacja w momencie sporządzania szóstego sprawozdania na temat wzajemności

Komisja z zadowoleniem przyjęła fakt, iż w dniu 5 kwietnia 2010 r. Grecja została objęta programem bezwizowym (ang. Visa Waiver Program – VWP ), oraz zobowiązała się nadal podnosić kwestię braku wzajemności wizowej wobec obywateli Bułgarii, Cypru, Polski i Rumunii w swoich kontaktach ze Stanami Zjednoczonymi, aby jak najszybciej osiągnąć pełną wzajemność wizową.

Komisja z dużym ubolewaniem przyjęła ustanowienie przez USA tymczasowych reguł dotyczących opłaty za korzystanie z systemu ESTA („elektroniczny system zezwoleń na podróż”), mimo iż Komisja rozumie, że decyzję o opłacie podjęto zgodnie z zobowiązaniami określonymi w ustawie o promocji podróży (ang. Travel Promotion Act). Dnia 7 października 2010 r., w ramach procedury konsultacji społecznych zainicjowanej przez USA, Komisja przesłała władzom USA pisemne uwagi w sprawie reguł tymczasowych dotyczących opłaty za korzystanie z systemu ESTA.

Komisja oczekiwała na publikację ostatecznych reguł dotyczących systemu ESTA przez władze USA, aby zakończyć swoją ocenę tego systemu pod kątem jego równoważności z procedurą ubiegania się o wizę Schengen; pobieranie tej opłaty będzie stanowić niewątpliwie istotny element tej oceny.

Komisja zobowiązała się również do dokładniejszego zbadania kwestii podejścia dwutorowego, przyjętego przez Komitet Stałych Przedstawicieli (Coreper) w dniu 12 marca 2008 r., w związku z wykonywaniem zewnętrznych kompetencji po wejściu w życie traktatu lizbońskiego.

Obecna sytuacja

Władze USA nie opublikowały jeszcze ostatecznych reguł dotyczących systemu ESTA ani nie przekazały Komisji odpowiedzi na jej uwagi dotyczące tymczasowych reguł dotyczących opłaty za korzystanie z systemu ESTA.

Po opublikowaniu ostatecznych reguł dotyczących systemu ESTA Komisja wyda ocenę końcową uwzględniającą wszelkie możliwe zmiany, m.in. wprowadzenie opłaty za korzystanie z systemu ESTA.

Komisja nadal podnosi kwestię braku wzajemności oraz obawy związane z wprowadzeniem opłaty za korzystanie z systemu ESTA w swoich kontaktach z władzami USA na szczeblu politycznym i technicznym[11].

W oświadczeniu wydanym podczas wizyty polskiego prezydenta Bronisława Komorowskiego w Waszyngtonie D.C. w grudniu 2010 r. prezydent Obama zobowiązał się do priorytetowego potraktowania objęcia państw członkowskich programem wizowym oraz do rozwiązania tej kwestii w trakcie jego prezydentury.

W marcu 2011 r. wprowadzono w Kongresie nowy projekt ustawy o programie partnerstwa na rzecz bezpiecznego podróżowania i przeciwdziałania terroryzmowi z 2011 r. (S. 497 oraz H.R. 959), która zyskała poparcie prezydenta Obamy. Ustawa ta miała na celu między innymi zaktualizowanie kryteriów kwalifikowalności do objęcia programem bezwizowym poprzez zastąpienie wskaźnika odmowy wiz wskaźnikiem przekroczenia dozwolonego okresu pobytu, który nie powinien przekraczać trzech procent. W projekcie ustawy przewidziano również możliwość odstąpienia w pewnych okolicznościach od wymogu dotyczącego wskaźnika przekroczenia dozwolonego okresu pobytu.

W styczniu 2012 r. wprowadzono w Kongresie nowy projekt ustawy o zwiększeniu bezpieczeństwa i reformie programu bezwizowego (S. 2046 oraz H.R. 3855), który zastępuje poprzedni projekt ustawy o programie partnerstwa na rzecz bezpiecznego podróżowania i przeciwdziałania terroryzmowi z 2011 r. W nowym projekcie ustawy nakłada się na państwa kandydujące wymóg utrzymywania wskaźnika przekroczenia dozwolonego okresu pobytu na poziomie nieprzekraczającym 3 % poza istniejącym wymogiem utrzymywania średniego wskaźnika odmowy wiz na poziomie nieprzekraczającym 3 %. Ponadto w projekcie tym przywraca się organ ds. ruchu bezwizowego przy sekretarzu bezpieczeństwa wewnętrznego (ang. Secretary of Homeland Security), aby umożliwić wyznaczenie państwa do objęcia programem bezwizowym pod pewnymi warunkami, m.in. jeśli wskaźnik odmowy wiz nie przekracza 10 %, oraz ustanawia się okres próbny dla państw objętych programem bezwizowym, jeżeli nie utrzymują one wskaźnika dozwolonego okresu pobytu na poziomie poniżej 3 % lub nie spełniają dowolnego innego wymogu programu bezwizowego. Co więcej, w nowym projekcie ustawy zmienia się metodę obliczania wskaźników odmowy wiz.

W styczniu 2012 r. prezydent Obama wydał dekret na rzecz poprawy obsługi wiz i cudzoziemców oraz promocji ruchu turystycznego, aby utworzyć miejsca pracy i stymulować wzrost gospodarczy w Stanach Zjednoczonych przy jednoczesnym kontynuowaniu ochrony bezpieczeństwa narodowego. Dekret ten zawiera również wezwanie do zwiększenia wysiłków na rzecz rozszerzenia programu bezwizowego.

Kolejny projekt ustawy wprowadziła w Senacie dwupartyjna grupa w marcu 2012 r.; proponowana ustawa o miejscach pracy powstałych w wyniku promocji ruchu turystycznego (S. 2233) ma na celu rozszerzenie programu bezwizowego oraz obejmuje pewne sformułowania z ustawy o zwiększeniu bezpieczeństwa i reformie programu bezwizowego. Projekt ustawy o miejscach pracy powstałych w wyniku promocji ruchu turystycznego odzwierciedla podejście zastosowane w dekrecie na rzecz poprawy obsługi wiz i cudzoziemców oraz promocji ruchu turystycznego.

Nowe projekty przepisów w zakresie programu bezwizowego są nadal rozpatrywane przez Kongres Stanów Zjednoczonych[12].

Z dniem 13 kwietnia 2012 r. Departament Stanu USA podniósł opłaty wizowe w odniesieniu do większości wniosków o wizę nieimigracyjną, m.in. opłata za wizę do celów służbowych lub turystycznych wzrosła z 140 USD do 160 USD.

Komisja przeprowadziła analizę prawną skutków wejścia w życie postanowień traktatu lizbońskiego dotyczących podejścia dwutorowego, przyjętego przez Coreper w dniu 12 marca 2008 r., dla negocjacji ze Stanami Zjednoczonymi w kontekście negocjowania programu bezwizowego[13]. W wyniku wejścia w życie traktatu lizbońskiego państwa członkowskie zasadniczo mogą kontynuować prowadzenie negocjacji i zwieranie porozumień z państwami trzecimi w obszarach współpracy policyjnej i współpracy wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych, które obecnie są obszarami kompetencji dzielonych, o ile UE nie zawarła takich porozumień z odnośnymi państwami trzecimi. Wspomniane uprawnienia państw członkowskich nie są jednak nieograniczone: państwa członkowskie nie mogą zawierać porozumień, które naruszałyby dorobek prawny UE, w tym przepisy w obszarach współpracy policyjnej i współpracy wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych, albo zmieniałyby jego zakres.

Zważywszy na intensywne korzystanie przez Unię z jej kompetencji w obszarze polityki wizowej oraz na fakt, iż umowy dwustronne stanowią de facto warunek konieczny uzyskania dostępu do programu bezwizowego, należy zasadniczo negocjować i zawrzeć nadrzędne porozumienie między UE a Stanami Zjednoczonymi obejmujące wszystkie warunki związane z dostępem do programu bezwizowego. Niemniej w świetle obecnej sytuacji, w której znaczna liczba państw członkowskich zawarła już ze Stanami Zjednoczonymi porozumienia dotyczące kontroli antyterrorystycznych oraz porozumienia o zacieśnieniu współpracy w zakresie zapobiegania i zwalczania poważnej przestępczości, państwa członkowskie mogą kontynuować negocjowanie i stosowanie takich umów dwustronnych, pod warunkiem że umowy te nie wpływają na zakres przepisów unijnych w obszarze współpracy policyjnej i wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych, w szczególności w odniesieniu do wymiany informacji między organami ścigania, oraz w obszarze ochrony danych w tym kontekście ani nie zmieniają zakresu tych przepisów.

Komisja zwróciła się do państw członkowskich o przekazanie tekstów ich umów dwustronnych zawartych ze Stanami Zjednoczonymi w ramach programu bezwizowego lub o przekazanie informacji na temat prowadzonych negocjacji w celu zweryfikowania ich zgodności ze wspólnymi przepisami unijnymi.

Przeprowadzona przez Komisję kontrola współpracy między organami ścigania wykazała, że przekazane przez państwa członkowskie dwustronnie zawarte porozumienia o zacieśnieniu współpracy w zakresie zapobiegania i zwalczania poważnej przestępczości oraz porozumienia dotyczące wymiany informacji o terrorystach i osobach podejrzanych o terroryzm są zgodne ze wspólnymi przepisami unijnymi w obszarze współpracy policyjnej i wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych oraz nie zmieniają zakresu tych przepisów (zob. załącznik dotyczący przeglądu zgłoszeń otrzymanych od państw członkowskich oraz oceny szczegółowej).

Jeżeli chodzi o zgodność z dorobkiem prawnym UE w obszarze ochrony danych, Komisja zauważa, że ogólne odniesienie do stosowania prawa krajowego każdej ze stron, które można znaleźć w większości umów dwustronnych zawartych w ramach programu bezwizowego, nie zawsze jest wystarczające do zapewnienia poziomu ochrony wymaganego decyzją ramową Rady 2008/977/WSiSW z dnia 27 listopada 2008 r. w sprawie ochrony danych osobowych przetwarzanych w ramach współpracy policyjnej i sądowej w sprawach karnych[14] („decyzja ramowa”). Ponadto niektóre umowy dwustronne między państwami członkowskimi a Stanami Zjednoczonymi nie zawierają jasno określonej zasady celowości ani rygorystycznych kryteriów kwalifikowania przypadków do dalszego przetwarzania przekazywanych danych. Może to rodzić wątpliwości co do zgodności tych porozumień z dorobkiem prawnym UE oraz w szczególności z przepisami ograniczającymi dalsze przetwarzanie danych w celach innych niż cele, w jakich dane zostały zgromadzone[15].

Komisja prowadzi obecnie negocjacje ze Stanami Zjednoczonymi dotyczące porozumienia w sprawie wymiany danych osobowych przetwarzanych w ramach współpracy policyjnej i wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych. Porozumienie to docelowo uzupełni istniejące i przyszłe porozumienia w obszarze współpracy policyjnej i wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych o gwarancje konieczne z punktu widzenia ochrony danych.

Ocena

Komisja z ubolewaniem przyjmuje brak odpowiedzi ze strony władz Stanów Zjednoczonych na uwagi Komisji w sprawie tymczasowych reguł dotyczących opłaty za korzystanie z systemu ESTA przesłane w październiku 2010 r.

Ponieważ ostateczne reguły dotyczące systemu ESTA nie zostały jak dotąd opublikowane w Rejestrze Federalnym Stanów Zjednoczonych, Komisja nie zakończyła jeszcze swojej oceny tego systemu pod kątem jego równoważności z procedurą ubiegania się o wizę Schengen.

Komisja będzie nadal podnosić kwestię braku wzajemności wizowej w swoich kontaktach ze Stanami Zjednoczonymi, aby jak najszybciej osiągnąć pełną wzajemność wizową.

Obecnie maksymalny próg wskaźnika odmowy wiz dopuszczalny dla państw ubiegających się o objęcie programem bezwizowym wynosi 3 %. Na podstawie danych za 2011 r. dotyczących czterech państw członkowskich, które nie są jeszcze objęte programem bezwizowym, tylko Cypr spełnia ten warunek; wskaźniki odmowy wiz w 2011 r. wynosiły: 15,7 % dla Bułgarii, 10,2 % dla Polski oraz 22,4 % dla Rumunii. Ustanowienie przez władze Stanów Zjednoczonych systemu kontroli biometrycznej w przypadku opuszczenia kraju drogą lotniczą pozwoli im, zgodnie z prawodawstwem Stanów Zjednoczonych, na zwiększenie maksymalnego progu wskaźnika odmowy wiz do 10 %.

Komisja będzie nadal uważnie śledzić zmiany związane z ustanowieniem przez władze Stanów Zjednoczonych systemu kontroli biometrycznej w przypadku opuszczenia kraju drogą lotniczą w celu zapewnienia m.in. odpowiedniego monitorowania i obliczania przypadków przekroczenia dozwolonego okresu pobytu oraz umożliwienia podniesienia progu wskaźnika odmowy wiz do 10 %.

Komisja z ubolewaniem przyjmuje podniesienie opłat wizowych przez władze Stanów Zjednoczonych, co ma dalsze negatywne skutki, w szczególności dla obywateli czterech państw członkowskich jeszcze nie objętych programem bezwizowym, którzy chcą podróżować do USA.

Komisja z zadowoleniem przyjmuje nowe projekty przepisów w zakresie programu bezwizowego wspierane przez administrację USA. Komisja uważa, że nowe projekty ustaw mogą stworzyć szansę objęcia programem bezwizowym dodatkowych państw członkowskich oraz z niecierpliwością oczekuje na ich jak najszybsze przyjęcie.

3.           Podsumowanie

Komisja jest zadowolona z faktu, iż w kontekście wdrażania obecnego mechanizmu wzajemności wizowej osiągnięto pełną wzajemność wizową lub jej osiągnięcie jest realne w odniesieniu do kolejnych państw trzecich:

– pełną wzajemność wizową osiągnięto dla wszystkich państw członkowskich z Państwem Brunei Darussalam w wyniku decyzji przyjętej przez władze Państwa Brunei Darussalam w sprawie przedłużenia okresu pobytu bezwizowego do 90 dni; od 15 października 2012 r. także obywatele Islandii, Norwegii i Szwajcarii korzystają już z pobytu bezwizowego do 90 dni w tym państwie. Komisja wystąpi teraz do władz Państwa Brunei Darussalam o przedłużenie okresu pobytu bezwizowego do 90 dni także dla obywateli Liechtensteinu;

– porozumienie w sprawie zniesienia wiz krótkoterminowych dla posiadaczy paszportów zwykłych między UE a Brazylią weszło w życie 1 października 2012 r., dzięki czemu obywatele wszystkich państw członkowskich mogą korzystać z ruchu bezwizowego z Brazylią;

– Komisja z zadowoleniem przyjmuje decyzję władz japońskich o przedłużeniu okresu obowiązywania tymczasowego zniesienia obowiązku wizowego dla obywateli Rumunii do dnia 31 grudnia 2012 r. oraz oczekuje, że po wdrożeniu specjalnych środków, które mają zostać ustalone między Rumunią i Japonią, Japonia zdecyduje się na stałe znieść obowiązek wizowy dla obywateli Rumunii.

Jeżeli chodzi o Stany Zjednoczone, proponowane nowe przepisy w zakresie programu wizowego, jeśli zostaną przyjęte, mogą stworzyć szansę objęcia programem bezwizowym dodatkowych państw członkowskich, a tym samym umożliwić osiągnięcie dalszych znaczących postępów w kierunku pełnej wzajemności wizowej ze Stanami Zjednoczonymi.

Jeżeli chodzi o ponowne wprowadzenie przez Kanadę obowiązku wizowego dla obywateli Republiki Czeskiej, Komisja ubolewa nad faktem, iż Kanada do tej pory nie przedstawiła Komisji sprawozdania z wizyty w Republice Czeskiej przeprowadzonej w celu zebrania danych, a tym samym de facto utrudniła współpracę w ramach Grupy Roboczej Ekspertów z Republiki Czeskiej i Kanady. Komisja oczekuje na pełne wdrożenie nowych kanadyjskich przepisów w zakresie azylu przed końcem 2012 r., które powinny usunąć ważne czynniki przyciągające, a tym samym znacznie zmniejszyć liczbę bezpodstawnych wniosków o udzielenie azylu składanych przez obywateli UE. Po wejściu w życie tych nowych przepisów władze kanadyjskie będą mogły podjąć decyzję o ponownym zniesieniu obowiązku wizowego wobec obywateli Republiki Czeskiej. Komisja zobowiązuje się do poszukiwania – we współpracy z Kanadą oraz w pełnej koordynacji z zainteresowanym państwem członkowskim – metod współpracy wykonalnych z politycznego i prawnego punktu widzenia w odniesieniu do kwestii bezpodstawnych wniosków o udzielenie azylu składanych przez obywateli UE; takie formy współpracy nie powinny jednak stanowić warunku wstępnego zniesienia obowiązku wizowego przez Kanadę w stosunku do obywateli trzech odnośnych państw członkowskich.

Komisja oczekuje na przyjęcie przez Parlament Europejski i Radę projektu rozporządzenia zmieniającego rozporządzenie 539/2001, które ma na celu m.in. ustanowienie nowego, bardziej skutecznego mechanizmu wzajemności. Po jego przyjęciu Komisja będzie analizować zarówno te kilka pozostałych przypadków, jak i ewentualne nowe przypadki braku wzajemności oraz będzie podejmować stosowne działania zgodnie ze zmienionym mechanizmem wzajemności.

ZAŁĄCZNIK

Przegląd i ocena umów dwustronnych między państwami członkowskimi a Stanami Zjednoczonymi w kontekście analizy prawnej skutków wejścia w życie postanowień traktatu lizbońskiego dotyczących podejścia dwutorowego dla negocjacji ze Stanami Zjednoczonymi

– Przegląd umów dwustronnych

Komisja zwróciła się do państw członkowskich o przekazanie tekstów porozumień o zacieśnieniu współpracy w zakresie zapobiegania i zwalczania poważnej przestępczości oraz porozumień dotyczących wymiany informacji o terrorystach i osobach podejrzanych o terroryzm zawartych ze Stanami Zjednoczonymi w kontekście programu bezwizowego (VWP) lub informacji na temat prowadzonych negocjacji na potrzeby oceny, czy porozumienia te mają wpływ na dorobek prawny UE lub zmieniają jego zakres.

Piętnaście państw członkowskich (Republika Czeska, Dania, Niemcy, Estonia, Grecja, Włochy, Łotwa, Litwa, Węgry, Malta, Niderlandy, Austria, Portugalia, Słowacja oraz Finlandia) przedłożyło teksty swoich umów dwustronnych zawartych ze Stanami Zjednoczonymi dotyczących porozumień o zacieśnieniu współpracy w zakresie zapobiegania i zwalczania poważnej przestępczości. Jeżeli chodzi o porozumienia dotyczące wymiany informacji o terrorystach i osobach podejrzanych o terroryzm, sześć państw członkowskich (Estonia, Grecja, Łotwa, Węgry, Słowacja oraz Słowenia) przekazało teksty swoich umów dwustronnych ze Stanami Zjednoczonymi. Poniższa tabela zawiera przegląd odpowiedzi otrzymanych od państw członkowskich[16]:

Państwo członkowskie || Protokół ustaleń[17] || Oświadczenie[18] || Porozumienie o kontroli antyterrorystycznej[19] || Porozumienie podobne do decyzji Prüm[20]

BE || || || - || Negocjacje w trakcie

BG || - || X || - (wstępne uwagi na temat projektu porozumienia przesłane USA) || - (wstępne uwagi na temat projektu porozumienia przesłane USA)

CZ || X || || X (tekst niejawny; nie przekazano) || X

DK || - || || - (oczekiwanie na projekt porozumienia z USA) || X

DE || - || || - || X

EE || X || || X || X

EL || X || || X || X

ES || || || Nie przekazano żadnych informacji || Nie przekazano żadnych informacji

FR || || || W trakcie negocjacji z USA (nie przekazano tekstu) || W trakcie negocjacji z USA (nie przekazano tekstu)

IT || || || Nie przekazano memorandum dotyczącego wymiany informacji z Centrum ds. Kontroli Antyterrorystycznej (ang. Terrorist Screening Centre) Stanów Zjednoczonych z 2007 r. ani tekstu ustaleń wdrażających z 2009 r.; przekazano umowę dwustronną z 1986 r. || X

CY || - || || - (negocjacje jeszcze się nie rozpoczęły; władze analizują tekst porozumienia) || - (negocjacje jeszcze się nie rozpoczęły; władze analizują tekst porozumienia)

LV || X || || X || X

LT || Nie przekazano żadnych informacji || || Nie przekazano żadnych informacji || X

LU || || || Nie przekazano żadnych informacji || Nie przekazano żadnych informacji

HU || Nie przekazano żadnych informacji || || X || X

MT || X || || - || X[21]

NL || Nie przekazano żadnych informacji || || Nie przekazano żadnych informacji || X

AT || - || || - || X

PL || || || X (tekst niejawny; nie przekazano) || -

PT || - || || Negocjacje w trakcie || X[22]

RO || || X || Wstępna faza konsultacji z USA || Wstępna faza konsultacji z USA

SI || - || || X || Przygotowanie do rozpoczęcia negocjacji

SK || X || || X || X

FI || || || - || X[23]

SE || - || || - || -

– Wyniki przeprowadzonej przez Komisję kontroli umów dwustronnych zawartych między państwami członkowskimi a Stanami Zjednoczonymi w ramach programu bezwizowego

Celem wniosku Komisji było sprawdzenie, czy umowy dwustronne zawarte między państwami członkowskimi a Stanami Zjednoczonymi w ramach programu bezwizowego są zgodne z istniejącymi przepisami unijnymi w obszarach współpracy policyjnej i współpracy wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych, w szczególności w odniesieniu do wymiany informacji między organami ścigania, w tym z:

– decyzją Rady 2005/671/WSiSW z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wymiany informacji i współpracy dotyczącej przestępstw terrorystycznych;

– decyzją ramową Rady 2006/960/WSiSW z dnia 18 grudnia 2006 r. w sprawie uproszczenia wymiany informacji i danych wywiadowczych między organami ścigania państw członkowskich Unii Europejskiej („inicjatywa szwedzka”);

– decyzją Rady 2008/615/WSiSW z dnia 23 czerwca 2008 r. w sprawie intensyfikacji współpracy transgranicznej, szczególnie w zwalczaniu terroryzmu i przestępczości transgranicznej (decyzja „Prüm”);

– decyzją ramową Rady 2008/977/WSiSW z dnia 27 listopada 2008 r. w sprawie ochrony danych osobowych przetwarzanych w ramach współpracy policyjnej i sądowej w sprawach karnych.

Zgodnie z wynikami kontroli Komisji dwustronnie zawarte porozumienia o zacieśnieniu współpracy w zakresie zapobiegania i zwalczania poważnej przestępczości oraz porozumienia dotyczące wymiany informacji o terrorystach i osobach podejrzanych o terroryzm są zgodne z dorobkiem prawnym UE w obszarze współpracy policyjnej i wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych oraz nie zmieniają jego zakresu. Decyzja „Prüm” (decyzja Rady 2008/615/WSiSW) pozostaje bez wpływu na dwustronne, jak i wielostronne porozumienia między państwami członkowskimi i państwami trzecimi, jak określono w art. 35 ust. 6 tej decyzji. Podobnie tzw. „inicjatywa szwedzka” (decyzja ramowa Rady 2006/960/WSiSW) pozostaje bez uszczerbku dla umów dwustronnych lub wielostronnych między państwami członkowskimi a państwami trzecimi, jak określono w art. 1 ust. 2 tej decyzji. Porozumienia te są również zgodne z decyzją Rady 2005/671/WSiSW oraz nie zmieniają jej zakresu, ponieważ zakres tej decyzji ogranicza się do przekazywania informacji przez państwa członkowskie do Europolu, Eurojustu i innych państw członkowskich. Dokładniej mówiąc, decyzja Rady ogranicza się do przekazywania Europolowi i zainteresowanym państwom członkowskim wszystkich istotnych informacji dotyczących i wynikających z dochodzeń odnoszących się do przestępstw terrorystycznych, jak określono w art. 2 ust. 1 i 6 decyzji Rady, a także do przekazywania Eurojustowi i zainteresowanym państwom członkowskim wszystkich istotnych informacji dotyczących ścigania przestępstw terrorystycznych i wyroków skazujących za te przestępstwa, jak określono w art. 2 ust. 2 i 6 decyzji Rady. Decyzja Rady 2005/671/WSiSW nie reguluje kwestii przekazywania informacji państwom trzecim.

Jeżeli chodzi o wymianę danych dotyczących przelotu pasażera (PNR), Komisja zagwarantowała już na etapie rozpoczęcia podejścia dwutorowego, że umowy dwustronne między państwami członkowskimi a Stanami Zjednoczonymi nie będą zawierały danych PNR. W żadnej z umów dwustronnych przekazanych Komisji nie przewiduje się wymiany danych PNR.

Zacieśnianie współpracy policyjnej i wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych musi się odbywać z poszanowaniem praw podstawowych, w szczególności prawa do prywatności oraz do ochrony danych osobowych. Prawo to musi być zagwarantowane specjalnymi porozumieniami w zakresie ochrony danych[24]. Poprawa wymiany informacji w ramach Unii Europejskiej często oznacza współpracę między państwami członkowskimi z uwagi na transgraniczny charakter walki z przestępczością oraz kwestie związane z bezpieczeństwem. W przypadkach przekazywania lub udostępniania danych osobowych pomiędzy władzami państw członkowskich lub przez takie władze władzom lub systemom informacyjnym ustanowionym na podstawie tytułu VI Traktatu o Unii Europejskiej sprzed traktatu lizbońskiego (takim jak Eurojust, Europol itp.) zastosowanie ma decyzja ramowa Rady 2008/977/WSiSW z dnia 27 listopada 2008 r. w sprawie ochrony danych osobowych przetwarzanych w ramach współpracy policyjnej i sądowej w sprawach karnych[25] („decyzja ramowa”). Decyzja ramowa ma również zastosowanie w przypadku, gdy dane osobowe są przekazywane lub udostępniane władzom państw członkowskich przez władze lub systemy informacyjne ustanowione na podstawie tytułu VI Traktatu o Unii Europejskiej (sprzed traktatu lizbońskiego)[26].

W art. 13 decyzji ramowej Rady 2008/977/WSiSW ustanawia się zasady mające zastosowanie w przypadku, gdy właściwe organy przekazują dane osobowe państwom trzecim, wśród których znajduje się wymóg zapewnienia odpowiedniego stopnia ochrony dla mającego nastąpić przetwarzania danych przez państwo trzecie[27]. Zgodnie z art. 13 ust. 4 decyzji ramowej odpowiedniość stopnia ochrony jest oceniana w świetle wszystkich okoliczności towarzyszących operacji przekazania danych. Należy ocenić w szczególności charakter danych, cel i czas trwania przetwarzania oraz ramy prawne państwa trzeciego. Na zasadzie odstępstwa od tego wymogu dane osobowe można przekazać wyłącznie na ściśle określonych warunkach, takich jak m.in. fakt zapewniania przez państwo trzecie odpowiednich i skutecznych gwarancji[28].

Dlatego też umowy dwustronne między państwami członkowskimi a Stanami Zjednoczonymi dotyczące przekazywania danych w ramach zakresu decyzji ramowej powinny spełniać te kryteria.

Na tym tle ogólne odniesienie do stosowania prawa krajowego każdej ze stron, które można znaleźć w większości umów dwustronnych zawartych w ramach programu bezwizowego, może nie zawsze być wystarczające do zapewnienia poziomu ochrony wymaganego decyzją ramową. Ponadto niektóre umowy dwustronne między państwami członkowskimi a Stanami Zjednoczonymi nie zawierają jasno określonej zasady celowości ani rygorystycznych kryteriów kwalifikowania przypadków do dalszego przetwarzania przekazywanych danych. Może to rodzić wątpliwości co do zgodności tych porozumień z dorobkiem prawnym UE oraz w szczególności z przepisami ograniczającymi dalsze przetwarzanie danych w celach innych niż cele, w jakich dane zostały zgromadzone[29].

Komisja prowadzi obecnie negocjacje ze Stanami Zjednoczonymi dotyczące porozumienia w sprawie wymiany danych osobowych przetwarzanych w ramach współpracy policyjnej i wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych. Porozumienie to docelowo uzupełni istniejące i przyszłe porozumienia w obszarze współpracy policyjnej i wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych o gwarancje konieczne z punktu widzenia ochrony danych.

[1]               Dz.U. L 81 z 21.3.2001.

[2]               Dz. L 141 z 4.6. 2005.

[3]               COM(2006) 3 wersja ostateczna z dnia 10.1.2006 r., COM(2006) 568 wersja ostateczna z dnia 2.10.2006 r., COM(2007) 533 wersja ostateczna z dnia 13.9.2007 r., COM(2008) 486 wersja ostateczna/2 z dnia 9.9.2008 r., COM(2009) 560 wersja ostateczna z dnia 19.10.2009 r., COM (2010) 620 wersja ostateczna z dnia 5.11.2010 r.

[4]               Dz.U. L 157 z 21.6.2005.

[5]               COM(2009) 562 wersja ostateczna z dnia 19.10.2009 r.

[6]               Oświadczenie pisemne 0089/2010 w sprawie przywrócenia zasady wzajemności w systemie wizowym – solidarność z obywatelami Czech w związku z ich nierównym traktowaniem po jednostronnym wprowadzeniu wiz przez Kanadę, 8 marca 2011 r.

[7]               COM (2011) 290 wersja ostateczna.

[8]               System „eVisitor” pozwala przyjechać do Australii w celach turystycznych lub biznesowych na okres trwający maksymalnie trzy miesiące przy każdym wjeździe. Zezwolenie to jest ważne przez dwanaście miesięcy od dnia przyznania.

[9]               Pewne nowe środki dotyczące danych biometrycznych wejdą w życie w 2013 r.

[10]             Dz.U. C 199 E z 7.7.2012, s. 89.

[11]             W szczególności w trakcie szczytów UE–USA w dniach 20 listopada 2010 r. i 28 listopada 2011 r., podczas wizyty Dyrektora Generalnego Dyrekcji Generalnej do Spraw Wewnętrznych w Waszyngtonie D.C. w listopadzie 2010 r., na spotkaniach ministrów sprawiedliwości i spraw wewnętrznych UE i Stanów Zjednoczonych w grudniu 2010 r., kwietniu 2011 r., listopadzie 2011 r. oraz w czerwcu 2012 r., a także podczas nieformalnych spotkań urzędników wyższego szczebla w obszarze wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych UE i Stanów Zjednoczonych w styczniu 2011 r., lipcu 2011 r., styczniu 2012 r. oraz lipcu 2012 r.

[12]             Podczas ostatniego spotkania urzędników wyższego szczebla UE i Stanów Zjednoczonych (25–26 lipca 2012 r.) Departament Bezpieczeństwa Wewnętrznego Stanów Zjednoczonych (DHS) podkreślił, że Kongres powiązał przyjęcie nowych kryteriów kwalifikowalności z wdrożeniem skutecznego systemu wjazdu/wyjazdu, który jest niezbędny do obliczenia wiarygodnego wskaźnika przekroczenia dozwolonego okresu pobytu na państwo pochodzenia. Pomimo dokładanych starań DHS napotyka trudności we wdrożeniu wiarygodnego systemu wyjazdu i przewiduje, że osiągnięcie tego celu zajmie miesiące.

[13]             Aby uzyskać dalsze informacje na temat podejścia dwutorowego, zob. czwarte sprawozdanie na temat wzajemności (COM(2008) 486 wersja ostateczna/2 z dnia 9.9.2008 r.) oraz piąte sprawozdanie na temat wzajemności (COM(2009)560 wersja ostateczna) przygotowane przez Komisję. Negocjacje dotyczące wymiany listów między UE i Stanami Zjednoczonymi w odniesieniu do określonych warunków dostępu do programu bezwizowego, które leżały w ramach kompetencji UE w zakresie wjazdu i ciągłego udziału w programie bezwizowym, nie są prowadzone aktywnie od 2009 r.: Stany Zjednoczone nie wymagają, aby państwa członkowskie zawierały porozumienia dwustronne z USA w odniesieniu do tych wymogów.

[14]             Dz.U. L 350 z 30.12.2008.

[15]             Artykuł 3 ust. 2 decyzji ramowej.

[16]             Nota wyjaśniająca: „X” oznacza „zawarto porozumienie”, zaś „-„ oznacza „nie zawarto porozumienia”.

[17]             Protokół ustaleń dotyczący programu bezwizowego Stanów Zjednoczonych oraz powiązanych wzmożonych środków bezpieczeństwa.

[18]             Oświadczenie dotyczące zasad współpracy w zakresie wzmożonych, dwustronnych środków bezpieczeństwa w odniesieniu do międzynarodowego ruchu turystycznego oraz wymogów programu bezwizowego Stanów Zjednoczonych.

[19]             Porozumienie dotyczące wymiany informacji o terrorystach i osobach podejrzanych o terroryzm.

[20]             Porozumienie o zacieśnieniu współpracy w zakresie zapobiegania i zwalczania poważnej przestępczości.

[21]             Dotychczas nie ratyfikowano.

[22]             W trakcie procedury ratyfikacyjnej.

[23]             Oczekiwanie na zatwierdzenie przez Parlament.

[24]             Motyw 17 decyzji Rady 2008/615/WSiSW z dnia 23 czerwca 2008 r. w sprawie intensyfikacji współpracy transgranicznej, szczególnie w zwalczaniu terroryzmu i przestępczości transgranicznej.

[25]             Dz.U. L 350 z 30.12.2008.

[26]             Artykuł 1 ust. 2 decyzji ramowej.

[27]             Artykuł 13 ust. 1 lit. d) decyzji ramowej.

[28]             Artykuł 13 ust. 3 decyzji ramowej.

[29]             Artykuł 3 ust. 2 decyzji ramowej.