SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY I EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO

SPRAWOZDANIE ROCZNE ZA 2011 R. W SPRAWIE POMOCY PRZEDAKCESYJNEJ (IPA, PHARE, CARDS, INSTRUMENT POMOCY PRZEDAKCESYJNEJ DLA TURCJI I ŚRODKI PRZEJŚCIOWE)

Streszczenie

Niniejsze sprawozdanie obejmuje najważniejsze wydarzenia dotyczące wdrażania pomocy przedakcesyjnej w 2011 r[1]., w tym pewne uwagi na temat dalszych perspektyw.

Szczegółowe dane dotyczące konkretnych działań podjętych w okresie objętym sprawozdaniem można znaleźć w technicznym dokumencie roboczym towarzyszącym niniejszemu sprawozdaniu[2], obejmującym w ramach jednego dokumentu zarówno IPA[3] , jak i poprzednie instrumenty przedakcesyjne, oraz instrumenty na rzecz Bałkanów Zachodnich (tj. PHARE, CARDS[4], Instrument Pomocy Przedakcesyjnej dla Turcji i środki przejściowe).

Sprawozdanie roczne z 2011 r., przypadające na ważny moment w kontekście perspektywy finansowej na lata 2007-2013, jest okazją do przeanalizowania dotychczasowych osiągnięć i zdobytych doświadczeń, tak aby udoskonalić instrument w kontekście następnych wieloletnich ram finansowych, które są obecnie przedmiotem dyskusji. Sprawozdanie nakreśla pokrótce kontekst polityczno-gospodarczy, w jakim odbywały się działania finansowane przez UE. Podkreśla postępy osiągnięte w zakresie poprawy dokumentów dotyczących planowania strategicznego i programowania, dostarczania sprawozdań zbiorczych na temat realizacji projektów, ich wyników oraz bieżącej lepszej koordynacji między darczyńcami. Analiza ubiegłych doświadczeń, zawarta również w ocenach i wnioskach sporządzonych na konferencji na temat IPA, która miała miejsce w 2011 r., służy do sformułowania zaleceń dotyczących dalszej poprawy skuteczności wykorzystania funduszy IPA do 2013 r. i w okresie późniejszym.

***

1.           Rok objęty przeglądem: kontekst polityczno-gospodarczy

W ubiegłym roku w krajach objętych procesem rozszerzenia nastąpiły dalsze pozytywne zmiany, w tym postępy w reformach związanych z UE w większości krajów kandydujących[5] i potencjalnych krajów kandydujących[6]. W 2011 r. osiągnięto dalsze postępy w procesie rozszerzenia. W grudniu został podpisany traktat o przystąpieniu Chorwacji. Osiągnięto dalsze postępy w negocjacjach akcesyjnych z Islandią. Komisja ogłosiła nowy pozytywny program dla Turcji. W Czarnogórze kontynuowano proces reform, co pozwoliło Komisji zaproponować rozpoczęcie negocjacji akcesyjnych[7]. W październiku Komisja wydała opinię dotyczącą wniosku o członkostwo w UE złożonego przez Serbię, zalecając, aby Rada Europejska przyznała Serbii status kraju kandydującego i aby rozpoczęto negocjacje jak najszybciej po osiągnięciu postępów w realizacji kluczowego priorytetu dotyczącego Kosowa. Podjęte zostały dalsze kroki dotyczące europejskiej perspektywy Kosowa, w tym dotyczące wiz i kwestii handlowych. Osiągnięto postępy w ramach dialogu Belgrad-Prisztina.

W następstwie światowego kryzysu gospodarczego w 2011 r. wszystkie kraje ubiegające się o członkostwo weszły na ścieżkę naprawy gospodarczej, ale tylko Turcji udało się w znacznym stopniu osiągnąć poprawę sytuacji gospodarczej. Kraje Bałkanów Zachodnich zmagają się z wysoką i ciągle rosnącą stopą bezrobocia, a najpilniejszymi priorytetami gospodarczymi pozostaje konsolidacja fiskalna oraz reforma rynków pracy. W wielu krajach opóźniają się ważne reformy. Największymi wyzwaniami politycznymi pozostaje wdrożenie dobrych rządów, praworządność i zdolności administracyjne.

2.           W kierunku bardziej wydajnego i skutecznego udzielania pomocy: ściślejsze powiązanie udzielanej pomocy z politycznymi priorytetami rozszerzenia oraz podejściem sektorowym

W kierunku nowego rozporządzenia w sprawie IPA na lata 2014-2020

Na poziomie strategicznym w roku 2011 duże znaczenie miały przygotowania do wprowadzenia nowego instrumentu pomocy przedakcesyjnej na okres po roku 2013. Wyniki szerokich konsultacji z zainteresowanymi podmiotami rozpoczętych na konferencji dotyczącej IPA w 2010 r. zostały włączone do oceny ex ante dotyczącej przyszłego instrumentu pomocy przedakcesyjnej oraz w znacznym stopniu wpłynęły na kształt wniosku dotyczącego nowego rozporządzenia w sprawie IPA II, który Komisja przyjęła dnia 7 grudnia 2011 r. jako część pakietu instrumentów pomocy zewnętrznej. Zgodnie z opinią zainteresowanych podmiotów, wyrażoną na konferencji dotyczącej IPA w 2011 r. wniosek Komisji zawiera taką wizję nowego instrumentu pomocy przedakcesyjnej, która powinna sprawić, że wsparcie finansowe będzie bardziej strategiczne i nastawione na wyniki, w oparciu o długoterminowe planowanie i programowanie zgodnie ze strategią rozszerzenia i priorytetami; bardziej spójne w porównaniu ze wsparciem udzielanym w ramach aktualnych aspektów; bardziej elastyczne i dostosowane do potrzeb i zdolności krajów będących beneficjentami w kontekście rozszerzenia; bardziej skuteczne, wydajne i proste, w ramach wspólnego podejścia stosowanego do wszystkich instrumentów działań wewnętrznych i zewnętrznych UE w kolejnych wieloletnich ramach finansowych na lata 2014-2020[8]. Przyszła pomoc przedakcesyjna koncentruje się przede wszystkim na reformie administracji publicznej, dobrych rządach, praworządności, walce z korupcją i przestępczością zorganizowaną jak również na rozwoju społeczno-gospodarczym oraz współpracy regionalnej.

Prace nad nowym instrumentem będą kontynuowane w 2012 i 2013 r. Podczas gdy wniosek dotyczący rozporządzenia IPA II jest przedmiotem dyskusji i negocjacji w Parlamencie i Radzie w celu przyjęcia go w drodze zwykłej procedury ustawodawczej do końca 2012 r. lub na początku 2013 r., Komisja przygotuje projekt rozporządzenia wykonawczego dotyczącego IPA oraz dokumenty z zakresu planowania strategicznego, tworząc w ten sposób ramy programowania i realizacji pomocy IPA II. Ramy planowania strategicznego będą czerpać inspirację z metod stosowanych w UE w odniesieniu do funduszy strukturalnych; będą one obejmować ogólne wspólne ramy strategiczne IPA określające ogólną strategię pomocy oraz strategiczne dokumenty krajowe/dokumenty dla kilku krajów obejmujące cały okres kolejnych wieloletnich ram finansowych. Kolejnym krokiem będzie przygotowanie sektorowych (wieloletnich) programów operacyjnych w celu wdrożenia dokumentów strategicznych. Będzie to wymagać od państw objętych procesem rozszerzenia stworzenia kompleksowych krajowych strategii, które będą wspierane przez pomoc przedakcesyjną. W państwach korzystających z IPA główny nacisk należy położyć na zapewnienie silnego poczucia odpowiedzialności na poziomie lokalnym oraz na ogólny konsens odnośnie do wprowadzanych w życie strategii, jak również na poprawienie zdolności administracyjnych do planowania, wdrażania i monitorowania ich realizacji oraz włączenia tego procesu do szeroko zakrojonych przygotowań do członkostwa w UE.

3.           W KIERUNKU BARDZIEJ SKUTECZNEGO UDZIELANIA POMOCY: STOPNIOWE WDRAŻANIE PODEJŚCIA SEKTOROWEGO W ODNIESIENIU DO PRIORYTETÓW POLITYKI ROZSZERZENIA

Podejście sektorowe

W 2011 r. Komisja kontynuowała działania w celu wprowadzenia bardziej całościowego podejścia i jednoczesnego stopniowego rozszerzenia go na wszystkie polityczne priorytety pomocy przedakcesyjnej. Przy wsparciu ze strony Europejskiej Fundacji Kształcenia, w czerwcu Komisja zorganizowała trzydniowe szkolenie pilotażowe na temat wsparcia sektorowego w kontekście rozszerzenia, w celu ułatwienia personelowi w siedzibie głównej i delegaturach UE w krajach objętych procesem rozszerzenia bardziej dogłębnego zrozumienia, w jaki sposób wsparcie za pośrednictwem programów sektorowych lub bardziej systematyczne podejście oparte na konkretnych programach mogą pomóc w ulepszeniu zrównoważonej i zorientowanej na wyniki pomocy przedakcesyjnej. Wykorzystano studia przypadków oraz przykłady praktycznych zastosowań i doświadczeń, w tym dotyczące Kosowa (opracowanie podejścia sektorowego w edukacji), Turcji (ocena zarządzania finansami publicznymi) oraz Serbii (określenie wskaźników dla sektora sprawiedliwości). Celem była pomoc uczestnikom w opracowaniu podejścia do programowania opartego na krajowych politykach sektorowych i planach działań oraz lepszych ocenach potrzeb i analizach ryzyka. Umożliwiłoby to dostosowanie do systemów i instytucji państw-beneficjentów, a tym samym budowanie zdolności i zwiększenie poziomu wykorzystania pomocy. Informacje zwrotne dotyczące szkolenia były w większości pozytywne. Żywa i pozytywna dyskusja wpłynęła na poszerzenie wiedzy i zwiększenie zaangażowania.

Ogólnie ze szkolenia płynie wniosek, że zmiana podejścia opartego na projektach na podejście sektorowe wymaga czasu i może nastąpić tylko stopniowo. Nie ma gotowych recept, jak wdrożyć podejście sektorowe, ani jednolitego wzorca obowiązującego dla wszystkich krajów.

W następstwie tego szkolenia Komisja powołała specjalną „grupę zadaniową” w celu uruchomienia podejścia sektorowego we wszystkich priorytetowych dziedzinach politycznych w państwach objętych procesem rozszerzenia. Inne planowane działania obejmowały przegląd przewodnika programowania IPA i wzorów programowania, w odniesieniu do programowania wieloletniego już na lata 2012-2013 i stopniowo zgodnie z podejściem sektorowym na kolejne lata. Pierwsza zmiana wzorów programowania została zakończona przed końcem 2011 r.; jej wynikiem było wprowadzenie sektorowych profilów identyfikacyjnych opracowywanych przez państwa-beneficjentów jako wstępnego kroku do opracowania programów, oraz, w razie potrzeby, profilów identyfikacyjnych projektu. Kolejne zmiany wzorów programowania będą kontynuowane w 2012 r., wraz z ogólnym przeglądem przewodnika programowania.

W 2012 r. Komisja będzie również nadal oferować seminaria i warsztaty z zakresu podejścia sektorowego dla personelu w delegaturach UE i dla państw beneficjentów. W 2012 r. powinien również ruszyć wspólny projekt wdrażany przez Komisję i Bank Światowy dotyczący monitorowania, wskaźników oraz oceny na Bałkanach Zachodnich oraz w Turcji, nad którym dyskusje rozpoczęto w 2011 r. Znaczenie tego projektu oraz, ogólnie, działań z zakresu monitorowania i oceny w szerszym kontekście realizacji podejścia sektorowego opiera się na założeniu, że ramy oceny wyników określające wyraźniejsze cele i wymierne wskaźniki dla sektora umożliwią wymierną ocenę postępów, i że regularne monitorowanie umożliwi, w przypadku gdy program w danym sektorze nie osiąga swoich celów, podjęcie działań w celu przywrócenia jego realizacji na właściwe tory.

Główne wnioski płynące z ocen

Ocena przeprowadzona z myślą o przygotowywaniu przedakcesyjnych instrumentów finansowych na okres po 2013 r. wykazała, że istnieją silne argumenty przemawiające za istnieniem takich instrumentów w przyszłości. Wariantem preferowanym przez oceniających było kontynuowanie obecnego programu z podobnymi poziomami finansowania UE. W ocenie stwierdzono, że gospodarcze i inne korzyści, jakie przyniesie UE rozszerzenie obejmujące obecnych beneficjentów, z nawiązką zrównoważyłoby koszty poniesione przez UE w związku z nowym instrumentem finansowym.

W pierwszej części oceny tematycznej, dotyczącej wsparcia UE dla społeczeństwa obywatelskiego na Bałkanach Zachodnich i w Turcji, dokonano oceny uzasadnienia interwencji oraz stwierdzono, że interwencje były zgodne z celami określonymi w dokumentach dotyczących wieloletniego planowania orientacyjnego[9]. Jednak pomiar postępów jest utrudniony poprzez brak odpowiednich wskaźników SMART[10] i szeroką definicję celów strategicznych.

Oceniając projekty bliźniacze w Turcji stwierdzono, że znaczna większość tych projektów spełniła swoje cele oraz że głównym czynnikiem wpływającym na ich sukces była synergia z innymi projektami finansowanymi przez UE lub darczyńców. Najczęstszymi przyczynami niepowodzenia tych projektów były: brak zaangażowania politycznego, problemy z procedurą udzielania zamówień, niewystarczająca mobilizacja ekspertów z instytucji państw członkowskich oraz przestarzała ocena potrzeb.

W strategicznej tymczasowej ocenie współpracy regionalnej na Bałkanach Zachodnich i w Turcji stwierdzono, że można usprawnić programowanie poprzez większą odpowiedzialność beneficjentów za programy regionalne, a także poprzez lepsze współdziałanie z zainteresowanymi stronami. Ocena wykazała również, że należy zwiększyć spójność między regionalnymi i krajowymi programami IPA poprzez bardziej systematyczną wymianę informacji w trakcie fazy programowania. Cele ogólne powinny zostać ściślej powiązane z celami projektów oraz być mierzalne za pomocą wskaźników SMART. W ocenie stwierdzono, że skuteczność i wydajność powoli się poprawiają.

W ocenie tematycznej działań informacyjnych i komunikacyjnych finansowanych ze środków IPA stwierdzono, że chociaż ogólne cele działań informacyjnych i komunikacyjnych finansowanych ze środków IPA są jasne i spójne na poziomie siedziby głównej i delegatur, cele szczegółowe są zbyt szeroko określone i nie spełniają kryteriów SMART. Środki IPA na działania informacyjne i komunikacyjne zostały zasadniczo wykorzystane w efektywny sposób. Jednak wydajność można zwiększyć poprzez zmniejszenie skali działań, które mają ograniczoną skuteczność i zwiększenie koncentracji środków na mniejszej liczbie działań. Działania informacyjne i komunikacyjne są skuteczne i wyraźnie widoczne dla odbiorców, którzy interesują się rozszerzeniem, lecz w mniejszym stopniu dotyczy to odbiorców „niedoinformowanych” i ogółu społeczeństwa.

Ponadto przeprowadzono również ocenę tematyczną pomocy przedakcesyjnej UE dla wielu beneficjentów skierowanej do Bałkanów Zachodnich i Turcji w dziedzinie środowiska i zmniejszania ryzyka związanego z klęskami żywiołowym. Stwierdzono, że cele są zbyt szerokie i niewystarczająco ze sobą powiązane na różnych etapach programowania. Ponadto najważniejszym osiągnięciem programów przeznaczonych dla wielu beneficjentów było propagowanie zmian instytucjonalnych wśród beneficjentów w celu podjęcia współpracy w zakresie środowiska i kwestii zmniejszania ryzyka związanego z klęskami żywiołowymi poprzez zachęcanie do tworzenia sieci oraz do wymiany doświadczeń. Negatywny wpływ na skutki i trwałość programów ma niejednolite zaangażowanie i odpowiedzialność państw-beneficjentów, które często przeznaczają na nie ograniczone zasoby ludzkie i finansowe oraz często nie planują żadnych działań następczych w odniesieniu do pomocy UE. Wieloletnie długoterminowe projekty okazały się skuteczne w tworzeniu trwałych powiązań między uczestnikami wykraczających poza wdrażanie projektów. Jednakże ocena wykazała również, że działania służące rozpowszechnianiu i eksponowaniu nie są w pełni skuteczne we wspieraniu trwałości.

Współpraca ze społecznością darczyńców w zakresie skuteczności pomocy

W 2011 r. Komisja nadal dążyła do koordynacji działań darczyńców w różnych dziedzinach. Jedną z nich była maksymalizacja skuteczności pomocy oraz wykazanie wyników i wpływu. Podczas ważnego spotkania zorganizowanego przez OECD w lutym 2011 r. wyłoniło się kilka kwestii. W czasie spotkania stwierdzono, że istnieje potrzeba wprowadzenia systemu pomiarów zainicjowanego przez darczyńców, który pomoże wzmocnić powiązane systemy w państwach będących beneficjentami oraz będzie wspierał rygorystyczne, długoterminowe gromadzenie danych, które będą odpowiadały potrzebom różnych stron. W przyszłości należy propagować większą zbieżność pomiędzy stroną popytu i podaży w sprawozdawczości wyników. Wspólne monitorowanie i oceny powinny pomóc w przezwyciężeniu problemów z koordynacją podczas oceny skuteczności programów i strategii oraz komplementarności wysiłków wspieranych przez różnych partnerów. Kwestia wyników była również głównym tematem 4. forum wysokiego szczebla w sprawie skuteczności pomocy, które odbyło się w Busanie w listopadzie 2011 r.

Komisja zajmowała się kwestią „wyników” poprzez specjalną grupą ekspertów UE ds. wyników powołaną w listopadzie 2011 r. i skupiającą ekspertów z państw członkowskich i innych państw-darczyńców. Jednym z celów grupy, które mają być realizowane w 2012 r., jest opracowanie wspólnego podejścia UE do wyników, wskazanego w konkluzjach Rady z dnia 14 maja 2012 r. w sprawie komunikatu Komisji „Plan działań na rzecz zmian”. W 2012 r. Komisja przeanalizuje możliwość opracowania wspólnych ram UE dotyczących wyników, tak aby mogły one stanowić również ramy odniesienia dla pomiaru i przekazywania wyników przyszłej pomocy przedakcesyjnej.

W 2012 r. Komisja będzie kontynuowała pracę nad udostępnieniem danych dotyczących finansowej pomocy przedakcesyjnej zgodnych ze standardem IATI[11], w celu publikacji informacji o pomocy.

Znaczenie lepszego informowania o wynikach oraz przyjęcia podejścia bardziej zorientowanego na wyniki w odniesieniu do opracowywania programów zostało podkreślone przez członków dyrekcji ds. rozwoju i współpracy OECD również w ramach dyskusji na temat wzajemnej oceny UE 2011-2012 w ramach OECD/DAC, w której uczestniczyła również Komisja. W odniesieniu do pomocy przedakcesyjnej Komisja podkreśliła, w jaki sposób zasady skuteczności pomocy zostały uwzględnione w polityce rozszerzenia i powiązanym instrumencie finansowym (IPA): odpowiedzialność i dostosowanie odgrywają kluczową rolę w procesie przedakcesyjnym; w zarządzaniu pomocą IPA stopniowo rozpowszechnia się podejście sektorowe, a szczególny nacisk kładzie się na sektory kluczowe w państwach objętych procesem rozszerzenia, takich jak sprawiedliwość i sprawy wewnętrzne; rozwija się współpraca z innymi darczyńcami, w tym europejskimi i międzynarodowymi instytucjami finansowymi (np. poprzez ramy inwestycyjne dla Bałkanów Zachodnich[12]) oraz państwa członkowskie UE (poprzez projekty bliźniacze); wsparcie budżetowe jest już uważane za możliwy sposób udzielania pomocy i nadal powinno być możliwe w ramach IPA II, jeśli spełnione są niezbędne warunki wstępne i istnieją niezbędne gwarancje.

Komisja podkreśliła również silny polityczny nacisk na reformy, jakiego dostarcza perspektywa członkostwa w UE, przypominając, że w kontekście przygotowania państw beneficjentów do członkostwa w UE, pomoc przedakcesyjna ma również cel rozwojowy (kwalifikuje się jako oficjalna pomoc rozwojowa (ODA), z wyjątkiem Chorwacji). W ramach IPA II należy spodziewać się dalszego rozwoju zgodnie z podejściem bardziej ukierunkowanym na wyniki, z większym naciskiem na wskaźniki umożliwiające pomiar wyników i skutków oraz możliwością dodatków finansowych nagradzających dobre wyniki.

W 2012 r. kontynuowane będą wysiłki zmierzające do zapewnienia, aby pomoc przedakcesyjna była zgodna z różnymi inicjatywami w ramach Komisji, państw członkowskich i szerszej społeczności darczyńców, tak aby poprawić koordynację działań darczyńców i skuteczność pomocy oraz wykazywać wyniki.

4.           Najważniejsze punkty dotyczące wdrażania i zakończenia programów w 2011 r.

Warunki i struktury wdrażania:

W 2011 r. widać znaczący postęp w wynikach w porównaniu do wcześniejszych lat w zakresie zawierania umów z większością beneficjentów, w szczególności z tymi, którzy wprowadzają zdecentralizowany system zarządzania pomocą.

W 2011 r. trwały negocjacje akcesyjne Chorwacji z Unią Europejską, które zakończyły się dnia 30 czerwca 2011 r., a następnie dnia 9 grudnia 2011 r. podpisano traktat o przystąpieniu.

Wydarzeniom tym towarzyszyło wdrażanie w 2011 r. pomocy finansowej UE w Chorwacji, także zgodnie ze priorytetami wyznaczonymi na potrzeby dokumentu dotyczącego wieloletniego planowania orientacyjnego na lata 2011-2013, dzięki której udzielono wsparcia na rzecz zakończenia reform i stworzenia zdolności w głównych dziedzinach niezbędnych do podjęcia zobowiązań wynikających z członkostwa, takich jak sprawiedliwość i sprawy wewnętrzne oraz reforma administracji publicznej, jak również kontynuowano wysiłki mające na celu przygotowanie Chorwacji do wykorzystania środków poakcesyjnych. Program IPA na 2011 r. w wysokości 39,159 mln EUR jest w pełni spójny z tymi priorytetami.

W sprawozdaniu specjalnym Trybunału Obrachunkowego, sfinalizowanym po spotkaniu między Komisją a Trybunałem w październiku 2011 r., stwierdza się, że pomoc przedakcesyjna UE znacząco wspiera przygotowania Chorwacji do zarządzania środkami z funduszy strukturalnych i funduszu spójności. W sprawozdaniu podkreślono również, że niezbędne są dalsze postępy w tworzeniu zdolności do zarządzania funduszami UE.

W 2011 r. stwierdzono pozytywne zmiany w zarządzaniu pomocą finansową w Turcji. Państwo to stale poprawia zdolność administracyjną swoich najważniejszych instytucji odpowiedzialnych za programowanie, wdrażanie i monitorowanie środków UE. Wdrażanie projektów IPA, w ramach wszystkich komponentów IPA, jest w zaawansowanym stadium oraz zaczyna wywierać znaczący wpływ, ponieważ wszystkim strukturom operacyjnym niezbędnym do zarządzania środkami IPA zostaną niebawem przekazane uprawnienia w zakresie zarządzania.

Programowanie środków zostało usprawnione poprzez ważne reformy, a w czerwcu 2011 r. przyjęto nowy dokument dotyczący wieloletniego planowania orientacyjnego na lata 2011-2013 uwzględniający podejście sektorowe. Podjęto pierwsze kroki w kierunku bardziej strategicznego, zogniskowanego i całościowego podejścia do programowania, natomiast programowanie środków na 2011 r. na pomoc w okresie przejściowym oraz rozwój instytucjonalny (komponent I) koncentrowało się na ograniczonej liczbie sektorów określonych w dokumencie dotyczącym wieloletniego planowania orientacyjnego, włączając większe projekty dotyczące priorytetów w ramach procesu akcesyjnego dostosowane do priorytetów sektorowych, z łączną kwotą wkładu UE w wysokości 229,968 mln EUR. W następstwie wyborów z czerwca 2011 r. szczególny nacisk położono na priorytety sektorowe w dziedzinie sprawiedliwości, spraw wewnętrznych oraz praw podstawowych mające na celu wdrożenie niezbędnych reform służących stworzeniu niezależnego i skutecznego sądownictwa, organów ścigania oraz dialogu ze społeczeństwem obywatelskim.

Podjęto również wysiłki służące usprawnieniu monitorowania funduszy poprzez reformę systemu monitorowania, określenie zadań i odpowiedzialności każdej instytucji oraz różnych narzędzi udostępnionych w tym celu, jak również wzmocnienie zdolności administracyjnych władz tureckich.

W następstwie wniosku o członkostwo złożonego przez Islandię w lipcu 2009 r. oraz ze względu na wysoki poziom rozwoju gospodarczego i społecznego i szeroki zakres dostosowania do prawodawstwa UE (Islandia jest członkiem Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG) oraz Schengen), wsparcie finansowe IPA dla Islandii powinno być wdrażane wyłącznie w ramach komponentu I IPA „Pomoc w okresie przejściowym i rozwój instytucjonalny”.

Dokument dotyczący wieloletniego planowania orientacyjnego 2011-2013, który jest najważniejszym dokumentem planowania strategicznego w odniesieniu do pomocy finansowej w ramach IPA w Islandii, został przyjęty w dniu 8 kwietnia 2011 r.

W oparciu o priorytety określone w dokumencie dotyczącym wieloletniego planowania orientacyjnego na lata 2011-2013, krajowy program IPA z 2011 r. dla Islandii przyjęto dnia 2 grudnia 2011 r. W dokumencie dotyczącym wieloletniego planowania orientacyjnego określono dwa cele strategiczne, które mają być finansowane w ramach pomocy IPA. Z jednej strony dalsze wzmacnianie zdolności Islandii do podjęcia zobowiązań wynikających z członkostwa poprzez wsparcie tworzenia zdolności instytucjonalnych do transpozycji dorobku prawnego oraz jego wdrożenia, z drugiej strony wzmocnienie zdolności instytucjonalnych Islandii w jej przygotowaniach do udziału w funduszach strukturalnych i innych funduszach UE oraz do ich wdrażania.

W ramach programu z 2011 r. wsparcie otrzyma siedem projektów. Budżet wynosi 12 mln EUR i uwzględniono w nim równowagę między dwiema osiami priorytetów określonymi w dokumencie dotyczącym wieloletniego programowania orientacyjnego.

Była jugosłowiańska republika Macedonii nadal kontynuowała reformy związane z przystąpieniem do UE przy wsparciu w ramach IPA, jednak główne wyzwania w 2011 r. pozostały niezmienione. Po raz pierwszy wdrażanie wszystkich komponentów IPA, z wyjątkiem komponentu II – współpraca transgraniczna, odbywało się w ramach zarządzania zdecentralizowanego. Oznacza to, że zarządzanie programami przejmują odpowiednie organy krajowe, podlegające obecnie kontroli ex ante prowadzonej przez Komisję Europejską.

Wydajność administracji publicznej była niska ze względu na złożoność procedur, niedociągnięcia w zakresie obsady etatów i dużą rotację urzędników. W porównaniu z poprzednimi latami była jugosłowiańska republika Macedonii dokonała większych wysiłków w celu wykorzystania dostępnych środków ze wszystkich komponentów IPA, mimo że występowały wyraźne opóźnienia w zamówieniach publicznych. Ograniczona dostępność odpowiednich ekspertów, którzy mogliby sporządzić dokumenty przetargowe lub ocenić propozycje, utrudniała procedury zamówień publicznych, wpływając przede wszystkim na komponenty I, II i IV IPA. Poziom zaangażowania i zdolności różnił się pomiędzy poszczególnymi odpowiedzialnymi ministerstwami. Do dalszego budowania potencjału umożliwiającego skuteczną absorpcję funduszy IPA niezbędne są większa świadomość i zaangażowanie. Wymaga to również większej odpowiedzialności w dziedzinie planowania strategicznego i przygotowania projektów w przyszłości.

Na 2011 r. zatwierdzony został krajowy program dotyczący Komponentu I z wkładem UE w wysokości 28,903 mln EUR i z usprawnionym grupowaniem projektów wokół sektorów wzdłuż głównych priorytetów reformy państwa. Wsparcie UE zaprogramowane wcześniej w ramach IPA w latach 2007-2008 i zarządzane przez delegaturę UE zostało w pełni zakontraktowane.

Czarnogóra kontynuowała w ciągu 2011 r. swoje wysiłki, aby rozwiązać kwestie w ramach najważniejszych obszarów priorytetowych podkreślone w opinii Komisji z 2010 r. Postępy osiągnięte przez państwo zostały potwierdzone w zaleceniu Komisji Europejskiej w październiku 2011 r. dotyczącym otwarcia negocjacji w sprawie przystąpienia. Pomoc dla Czarnogóry w ramach IPA w 2011 r. w dalszym ciągu wspierała postępy i reformy podejmowane przez organy krajowe, co zostało podkreślone w bieżącym monitorowaniu i sprawozdawczości Komisji.

Większość pomocy w ramach IPA była programowana w ramach komponentu I krajowego programu IPA – pomoc w okresie przejściowym oraz rozwój instytucjonalny, przy czym ogólny wkład UE wynosił 26,494 mln EUR. Wdrożenie środków z instrumentu pomocy przedakcesyjnej w dalszym ciągu było głównie zadaniem delegatury UE w Podgoricy. Jednocześnie władze Czarnogóry rozpoczęły przygotowania do przejścia na zarządzanie zdecentralizowane. W związku z otrzymaniem statusu kraju kandydującego w grudniu 2010 r., środki z IPA dla Czarnogóry przeznaczone były również na wsparcie organów krajowych w niezbędnych przygotowaniach do zarządzania pomocą w ramach komponentów IPA dotyczących rozwoju regionalnego, rozwoju zasobów ludzkich, jak również rolnictwa i rozwoju obszarów wiejskich.

Pomoc finansowa UE dla Albanii odegrała w 2011 r. ważną rolę w dalszym wspieraniu tego państwa na drodze do integracji z UE. Nastąpiły dalsze postępy w trwających obecnie projektach w dziedzinie sprawiedliwości i spraw wewnętrznych, reformy administracji publicznej oraz walki z korupcją, przyniosły one również wymierne wyniki. Wsparcie to było ważne dla Albanii w celu spełnienia odpowiednich priorytetów wymienionych w opinii Komisji z 2010 r. w sprawie wniosku Albanii o członkostwo w Unii Europejskiej.

Poczyniono ogólne postępy w projektach infrastrukturalnych, w szczególności w sektorze transportu (budowa dróg na obszarach wiejskich), podczas gdy postępy w sektorze wodnym (budowa stacji uzdatniania wody) były wolniejsze, częściowo ze względu na niewyjaśnione kwestie związane z prawem własności. Albańskie organy powinny również koncentrować się na długoterminowym utrzymaniu projektów infrastrukturalnych.

Różne odpowiedzialne ministerstwa i instytucje państwowe otrzymywały wsparcie w ramach wielu projektów pomocy technicznej, dzięki czemu opracowano wiele odpowiednich aktów prawnych niezbędnych do dostosowania do dorobku prawnego UE. Jednak w 2011 r. impas polityczny między koalicją rządzącą a opozycją, który zakończył się osiągnięciem porozumienia politycznego w listopadzie, uniemożliwił osiągnięcie znacznych postępów w zakresie przyjęcia najważniejszych przepisów.

Udział środków zakontraktowanych w ramach programów IPA 2007, 2008, 2009 i 2010 jest bardzo wysoki, co stanowi kontynuację pozytywnej tendencji zapoczątkowanej w 2009 r.

Dalsze postępy poczyniono w odniesieniu do przygotowania zdecentralizowanego zarządzania funduszami IPA. W ramach komponentu I IPA ustanowiono kluczowe struktury i systemy, a na początku 2012 r. Albania złożenia wniosek o przeniesienie uprawnień w zakresie zarządzania. Obecnie audytorzy Komisji Europejskiej analizują wniosek. Ponadto kontynuowano prace nad komponentami II-V IPA, przy czym komponent V jest zaawansowany w większym stopniu niż inne.

W 2011 r. nastąpił dalszy postęp na drodze do wprowadzenia programowania w oparciu o sektory. Otwarta pozostaje kwestia praktycznego wdrożenia niektórych rozwiązań, w szczególności potrzeby rządu Albanii, aby stworzyć realistyczną średnioterminową perspektywę budżetową dla istniejących strategii sektorowych.

W 2011 r. Serbia otrzymywała przedakcesyjną pomoc finansową w ramach IPA z dwóch pierwszych komponentów IPA (pomoc w okresie przejściowym i rozwój instytucjonalny oraz współpraca transgraniczna), którymi zarządzała nadal delegatura UE w Belgradzie. Wkład UE w odniesieniu do komponentu I IPA, przydzielony w 2011 r., wyniósł 178,556 mln EUR.

Serbia kontynuowała przygotowania do zdecentralizowanego zarządzania funduszami UE w zakresie komponentów I, II, III i IV poprzez zakończenie etapu usuwania braków w grudniu 2011 r. W wyniku tego w styczniu 2012 r. rozpoczęto pomoc techniczną finansowaną w ramach IPA w celu przeprowadzenia oceny zgodności.

Krajowy program IPA 2011 r. został przyjęty przez Komisję Europejską w dniu 8 lipca 2011 r. Szczególną uwagę zwrócono na przygotowania do stopniowego wprowadzenia podejścia sektorowego.

Kontynuowano poprawianie zdolności do wykorzystania środków finansowych. W końcu 2011 r. delegatura UE zarządzała portfelem 708 trwających projektów, obejmującym znaczne kwoty dla sektorów takich jak reforma administracji publicznej (26,3 mln EUR), sprawiedliwość i sprawy wewnętrzne (11,95 mln EUR) i rozwój społeczny (32,1 mln EUR).

Po raz pierwszy zainteresowane podmioty rządowe i pozarządowe utworzyły 8 sektorowych grup roboczych, które w oparciu o dokument dotyczący wieloletniego programowania orientacyjnego na lata 2011-2013, roczne sprawozdanie z postępów, serbską ocenę potrzeb w zakresie międzynarodowej pomocy, a także ocenę jakości istniejących dokumentów strategicznych, określiły priorytety sektorowe.

W trakcie 2011 r. pomoc finansowa UE dla Bośni i Hercegowiny odegrała ważną rolę we wspieraniu tego państwa w dążeniu do integracji europejskiej. IPA w dalszym ciągu wspierał wysiłki tego państwa w celu spełnienia wymogów procesu akcesyjnego do UE, a także wypełniania jego zobowiązań wynikających z układu o stabilizacji i stowarzyszeniu oraz umowy przejściowej. Priorytety z 2011 r. – poza łagodzeniem poważnych konsekwencji kryzysu gospodarczego i finansowego - były ściśle skoncentrowane na reformie administracji publicznej i wzmacnianiu praworządności. Wkład UE przyznany w 2011 r. wynosił 92,885 mln EUR.

Wdrażanie pomocy finansowej UE w 2011 r. przyniosło wymierne wyniki, w tym przyjęcie zmienionego planu działania w zakresie strategii na rzecz reformy administracji publicznej, wprowadzenie elektronicznej publikacji ogłoszeń o zamówieniach publicznych, instalację 34 stałych sieci stacji GPS w całym kraju, co ułatwiło dokładny pomiar podziału gruntów. Do dalszych wymiernych wyników należało stworzenie rady małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP), budowa kolektorów ściekowych w Zivinicach oraz skuteczne wdrożenie pierwszej w historii ogólnokrajowej kampanii szczepień przeciwko wściekliźnie.

Biuro Unii Europejskiej w Kosowie (EUO) nadal zarządzało wdrażaniem pomocy unijnej dla Kosowa. Udało mu się przekroczyć jego założenia finansowe, zarówno jeśli chodzi o kwoty zakontraktowane, jak i płatności. Zakończono opracowywanie rocznego programu IPA na rok 2011 dla Kosowa, w ramach którego przyznano pomoc w wysokości 62,900 mln EUR. Rozpoczęto planowanie programów rocznych na lata 2012 i 2013. Uczestnictwo Kosowa w programie współpracy transgranicznej IPA postępowało sprawnie w 2011 r.; podpisano pierwsze umowy finansowe dotyczące programów, w ramach których opracowywane będą programy współpracy transgranicznej z Albanią i byłą jugosłowiańską republiką Macedonii, jak również program dodatkowy z Czarnogórą, który został sfinalizowany a następnie przyjęty w grudniu 2011 r. Za przykład udanego projektu służy odbudowa ostatnich pięciu mostów na drodze M2 łączącej Kosowo z byłą jugosłowiańską republiką Macedonii. Ponadto w 2011 r. Kosowo przeprowadziło pierwszy spis ludności i mieszkań po prawie trzech dziesięcioleciach, który dostarczył wartościowych informacji statystycznych na temat ludności i warunków życia, istotnych dla planowania polityki w nadchodzącym dziesięcioleciu. Spis był finansowany z funduszu powierniczego współfinansowanego ze środków IPA na 2010 r.

5.           TAIEX[13] OBCHODZI 15. ROCZNICĘ

W 2011 r. przypadła piętnasta rocznica istnienia TAIEX. Chociaż podstawowe zasady dotyczące głównych działań TAIEX pozostają niezmienne, to instrument ten jest stale aktualizowany w celu lepszego sprostania bieżącym wyzwaniom w regionach objętych procesem rozszerzenia, dzięki czemu w państwach korzystających z IPA wydaje się prawie 10 mln EUR.

Do sukcesu TAIEX przyczyniają się następujące aspekty:

– ODPOWIEDZIALNOŚĆ: TAIEX jest instrumentem odpowiadającym na popyt; beneficjenci określają swoje potrzeby i składają wnioski dotyczące konkretnej i zindywidualizowanej pomocy. Środki są dostosowane do potrzeb beneficjentów;

– WYPEŁNIANIE LUK: TAIEX może uzupełniać większe działania pomocowe (projekty bliźniacze, pomoc techniczna) i może dostarczać wiedzy specjalistycznej, aby „wypełnić luki” nieobjęte innymi programami wsparcia;

– ZDOLNOŚĆ REAGOWANIA: pomoc jest zazwyczaj dostarczana w krótkim terminie;

– RÓWNY Z RÓWNYM: TAIEX opiera się na urzędnikach publicznych państw członkowskich, którzy wdrażają prawodawstwo UE w praktyce oraz wyrazili gotowość i są w stanie dzielić się swoją wiedzą techniczną ze swoimi odpowiednikami w organach administracji państw beneficjentów.

Średnioterminowa pomoc techniczna, szereg krótkoterminowych interwencji, które są najpierw ustalane, a następnie wdrażane, wzrosła w sektorze rolnictwa i bezpieczeństwa żywności. W chwili obecnej podejście to jest stosowane w ramach pomocy TAIEX dla Islandii i Kosowa.

Poza klasycznymi środkami TAIEX, program kontaktów międzyludzkich (ang. People-to-People P2P) utrwalił swój wkład we wzmocnienie roli społeczeństwa obywatelskiego w procesie demokratycznym w kontekście rozszerzenia. W 2011 r. uruchomiono nowy program, instrument na rzecz demokracji lokalnej (LAF), którego celem jest zwiększenie zdolności organów lokalnych i regionalnych do przygotowania przystąpienia do UE. Przy praktycznej realizacji środków TAIEX Komisja Europejska korzystała z wsparcia zewnętrznego podmiotu „Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit” (GIZ).

6.           WSPÓŁPRACA REGIONALNA I PROGRAMY

Poczyniono postępy w zakresie współpracy regionalnej na Bałkanach Zachodnich w dziedzinach wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych, statystyki, energii, ochrony środowiska i ochrony ludności, dziedzictwa kulturowego i powrotu uchodźców. Regionalna Szkoła Administracji Publicznej (ReSPA) zaczęła w pełni funkcjonować. Nowe umowy dwustronne w sprawie współpracy policyjnej oraz wzajemnej pomocy prawnej to obiecujący znak, że kilka krajów Bałkanów Zachodnich angażuje się we wzmocnienie współpracy sądowej. Podjęte zostały podobne wysiłki propagujące i ułatwiające współpracę lokalną i regionalną na szczeblu rządowym, również poprzez włączenie organizacji pozarządowych, w celu osiągnięcia postępów na drodze do trwałego pojednania, zwłaszcza poprzez inicjatywę z Igman, inicjatywę RECOM dotyczącą pojednania oraz proces sarajewski w kwestii powrotu uchodźców.

Komisja Europejska we współpracy z norweskim Ministerstwem Spraw Zagranicznych zorganizowała w czerwcu 2011 r. w Hamar (Norwegia) 4. posiedzenie komitetu zarządzającego ramami inwestycyjnymi dla Bałkanów Zachodnich. Komitet zatwierdził dotacje o wartości ponad 21 mln EUR na 19 projektów w regionie. Obejmowały one na przykład wstępne studium wykonalności dla projektu regionalnego dotyczącego gazociągu jońsko–adriatyckiego (całkowita długość 520 km) stanowiącego część budowy regionalnego pierścienia gazowego, studium wykonalności w odniesieniu do wzajemnych połączeń elektrycznych 400 kV pomiędzy Serbią, Czarnogórą oraz Bośnią i Hercegowiną, a także przygotowanie do budowy i dalszego rozwoju Regionalnego Centrum Nauki Przedsiębiorczości w Chorwacji.

Na 5. posiedzeniu komitetu zarządzającego ramami inwestycyjnymi dla Bałkanów Zachodnich, które odbyło się w Luksemburgu w grudniu 2011 r., zatwierdzono 22 dotacje o całkowitej wartości 59 mln EUR. Oczekuje się, że dotacje te mogą pobudzić przyznanie pożyczek i funduszy ze strony międzynarodowych instytucji finansowych (MIF) w wysokości ponad 1 mld EUR na inwestycje w infrastrukturę. Komitet zarządzający zatwierdził instrument rozwoju przedsiębiorczości i innowacji dla Bałkanów Zachodnich (EDIF), finansowany w ramach programu dla wielu beneficjentów IPA 2011 r., jako pierwsze działanie podjęte w ramach rozwoju sektora prywatnego finansowanego przez ramy inwestycyjne dla Bałkanów Zachodnich.

Od czasu stworzenia ram inwestycyjnych dla Bałkanów Zachodnich w grudniu 2009 r. liczba przygotowywanych projektów stale rosła, tak że w 2011 r. odpowiadała 123 dotacjom w wysokości 220 mln EUR, które spowodują przyznanie pożyczek w wysokości prawie 5 mld EUR oraz potencjalne inwestycje ogółem o wartości prawie 10 mld EUR w pięciu głównych sektorach takich jak energia, środowisko naturalne, transport, kwestie społeczne i rozwój sektora prywatnego.

Podsumowanie

W 2011 r. nastąpił istotny postęp na drodze do tego, aby pomoc dla krajów objętych polityką rozszerzenia była bardziej strategiczna, spójna i ukierunkowana na wyniki jako integralna część strategii rozszerzenia. Prawne i strategiczne ramy planowania, które Komisja zaproponowała w zakresie udzielania pomocy przedakcesyjnej, począwszy od roku 2014 wzmocnią jej związek z monitorowaniem politycznym i sprawozdawczością oraz ustanowią ramy mające na celu osiągnięcie wyników i skutków oraz nagradzanie wyników. Przyczyni się to do dalszego zwiększenia wartości dodanej funduszy UE przyznanych na rzecz państw objętych procesem rozszerzenia poprzez stworzenie silniejszych zachęt do niezbędnej do przystąpienia do UE transformacji ich społeczeństw, systemów prawnych i gospodarek dla wspólnej korzyści Unii i krajów będących beneficjentami pomocy w ramach IPA i ich obywateli.

Stan wdrożenia pomocy finansowej IPA na dzień 31 grudnia 2011 r., jako odsetek ogólnej kwoty zobowiązań (2007-2011):

Komponent I IPA, wdrażany przez DG ds. Rozszerzenia, na dzień 31 grudnia 2011 r.:

mln EUR || Zobowiązania || Kwoty zakontraktowane || Odsetek || Wypłacone || Odsetek

Albania || 348,37 || 233,69 || 67,1% || 102,45 || 29,4%

Bośnia i Hercegowina || 389,83 || 186,98 || 48,0% || 103,26 || 26,5%

Chorwacja || 206,06 || 100,62 || 48,8% || 71,19 || 34,5%

była jugosłowiańska republika Macedonii || 174,02 || 66,66 || 38,3% || 48,53 || 27,9%

Islandia || 12,00 || 0,00 || 0,0% || 0,00 || 0,0%

Kosowo || 475,10 || 341,42 || 71,9% || 211,48 || 44,5%

Czarnogóra || 134,24 || 89,83 || 66,9% || 61,02 || 45,5%

Serbia || 857,39 || 593,38 || 69,2% || 380,14 || 44,3%

Turcja || 1,164,66 || 597,40 || 51,3% || 425,14 || 36,5%

Wielu beneficjentów || 729,18 || 597,32 || 81,9% || 431,30 || 59,1%

Ogółem || 4 490,85 || 2 807,30 || 62,5% || 1 834,51 || 40,8%

Komponent II IPA, wdrażany przez DG ds. Rozszerzenia, na dzień 31 grudnia 2011 r.:

mln EUR || Zobowiązania || Kwoty zakontraktowane || Odsetek || Wypłacone || Odsetek

Albania || 18,59 || 2,76 || 14,8% || 2,16 || 11,6%

Bośnia i Hercegowina || 12,52 || 4,77 || 38,1% || 3,12 || 24,9%

Chorwacja || 12,52 || 4,42 || 35,3% || 2,09 || 16,7%

była jugosłowiańska republika Macedonii || 15,53 || 1,97 || 12,7% || 1,05 || 6,7%

Kosowo || 3,00 || 0,06 || 2,0% || 0,03 || 1,0%

Czarnogóra || 14,94 || 5,45 || 36,5% || 3,62 || 24,2%

Serbia || 16,37 || 6,57 || 40,1% || 4,63 || 28,3%

Turcja || 7,00 || 1,13 || 16,2% || 0,49 || 7,0%

Ogółem || 100,47 || 27,13 || 27,0% || 17,19 || 17,1%

Komponent II IPA, wdrażany przez DG ds. Polityki Regionalnej, na dzień 31 grudnia 2011 r.:

mln EUR || Zobowiązania || Wypłacone || Odsetek

Rejon Morza Adriatyckiego || 166,49 || 45,22 || 27,2%

Słowenia – Chorwacja || 28,95 || 11,28 || 39,0%

Węgry — Chorwacja || 35,54 || 12,57 || 35,4%

Węgry – Serbia || 33,97 || 12,33 || 36,3%

Rumunia-Serbia || 36,01 || 10,17 || 28,3%

Bułgaria-Serbia || 21,26 || 5,78 || 27,2%

Bułgaria-była jugosłowiańska republika Macedonii || 12,14 || 3,30 || 27,2%

Bułgaria-Turcja || 18,49 || 5,02 || 27,2%

Grecja-była jugosłowiańska republika Macedonii || 10,20 || 3,93 || 38,5%

Grecja-Albania || 7,67 || 2,95 || 38,5%

Ogółem || 370,72 || 112,54 || 30,4%

Komponent III IPA, wdrażany przez DG ds. Polityki Regionalnej, na dzień 31 grudnia 2011 r.:

mln EUR || Zobowiązania || Wypłacone || Odsetek

Chorwacja || 257,35 || 78,03 || 30,3%

była jugosłowiańska republika Macedonii || 109,20 || 26,96 || 24,7%

Turcja || 1 055,50 || 333,11 || 31,6%

Ogółem || 1 422,05 || 438,09 || 30,8%

Komponent IV IPA, wdrażany przez DG ds. Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Włączenia Społecznego, na dzień 31 grudnia 2011 r.

mln EUR || Zobowiązania || Wypłacone || Odsetek

Chorwacja || 69,98 || 22,20 || 31,7%

była jugosłowiańska republika Macedonii || 33,50 || 9,61 || 28,7%

Turcja || 299,70 || 64,51 || 21,5%

Ogółem || 403,18 || 96,32 || 23,9%

Komponent V IPA, wdrażany przez DG ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich, na dzień 31 grudnia 2011 r.

mln EUR || Zobowiązania || Wypłacone || Odsetek

Chorwacja || 129,40 || 25,78 || 19,9%

była jugosłowiańska republika Macedonii || 47,50 || 10,25 || 21,6%

Turcja || 463,00 || 80,94 || 17,5%

Ogółem || 639,90 || 116,96 || 18,3%

[1]               Aspekty związane szczególnie ze sprawozdawczością z zarządzania tymi programami i wydatkami – takie jak zarządzanie i rozliczalność, ryzyko i kontrole, legalność i prawidłowość, wskaźniki błędu i ewentualny wpływ na wystarczającą pewność – można znaleźć w rocznym sprawozdaniu z działalności DG ds. Rozszerzenia za rok 2011 r. Zgodnie z zobowiązaniem Komisji do przedstawiania dokładnych informacji Radzie oraz Parlamentowi Europejskiemu, publikuje ona corocznie sprawozdanie dotyczące pomocy przedakcesyjnej. Poprzednie sprawozdanie, dotyczące roku budżetowego 2010, zostało opublikowane w 2011 r. i jest dostępne pod następującym adresem: http://ec.europa.eu/enlargement/instruments/how-does-it-work/index_en.htm.

[2]               Dokument roboczy służb Komisji - towarzyszący dokumentowi „Sprawozdanie Komisji dla Parlamentu Europejskiego, Rady i Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego - Sprawozdanie roczne za 2011 r. w sprawie pomocy przedakcesyjnej (IPA, PHARE, CARDS, Instrument Pomocy Przedakcesyjnej dla Turcji i środki przejściowe)”.

[3]               Łączny budżet w ramach Instrumentu Pomocy Przedakcesyjnej (IPA) na okres 2007-2013 wynosi 11,5 mld EUR. Beneficjentami IPA są Albania, Bośnia i Hercegowina, Chorwacja, była jugosłowiańska republika Macedonii, Czarnogóra, Serbia, Turcja, Islandia (od 2011 r.) oraz Kosowo*. Użycie tej nazwy nie ma wpływu na stanowiska w sprawie statusu Kosowa i jest zgodne z rezolucją Rady Bezpieczeństwa ONZ 1244 oraz opinią Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości na temat ogłoszenia przez Kosowo niepodległości. IPA wspiera reformy prowadzone w krajach będących beneficjentami, a także ich stopniowe dostosowanie do standardów i polityki Unii Europejskiej oraz jej dorobku prawnego w celu przygotowania do przyszłego członkostwa w UE.

[4]               Pierwotnie utworzony w 1989 r. jako program pomocy dla restrukturyzacji gospodarek Polski i Węgier (ang. Poland and Hungary: Assistance for Restructuring their Economies (PHARE)), program został rozszerzony i obecnie obejmuje dziesięć państw. Wspiera on osiem z dziesięciu państw, które przystąpiły do UE w 2004 r.: Republikę Czeską, Estonię, Węgry, Łotwę, Litwę, Polskę, Słowację i Słowenię, jak również te państwa, które przystąpiły do UE w 2007 r. (Bułgarię i Rumunię), w okresie intensywnej restrukturyzacji gospodarczej oraz zmian politycznych. Phare po francusku oznacza latarnię morską. Do 2000 r. kraje Bałkanów Zachodnich (Albania, była jugosłowiańska republika Macedonii oraz Bośnia i Hercegowina) również korzystały z wsparcia PHARE. Jednak od 2001 r. wsparcie dla tych krajów dostarczał program CARDS (Pomoc Wspólnotowa na rzecz Odbudowy, Rozwoju i Stabilizacji Bałkanów). Rozporządzenie to uchyla rozporządzenie OBNOVA oraz zmienia rozporządzenie PHARE, oraz ustanawia jednolite ramy wsparcia dla krajów Europy Południowo-Wschodniej: program CARDS (Pomoc Wspólnota na rzecz Odbudowy, Rozwoju i Stabilizacji). Począwszy od 2007 r. zastępuje go Instrument Pomocy Przedakcesyjnej (IPA).

[5]               Chorwacja, była jugosłowiańska republika Macedonii, Islandia, Czarnogóra i Turcja Serbii przyznano status kraju kandydującego w 2012 r.

[6]               Albania, Bośnia i Hercegowina i Kosowo

[7]               Negocjacje akcesyjne zostały rozpoczęte dnia 29 czerwca 2012 r.

[8]               Por. wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie instrumentu pomocy przedakcesyjnej (IPA II), COM (2011) 838 final z 7.12.2011 r.

[9]               Multiannual Indicative Planning Documents (MIPD).

[10]             Konkretne, mierzalne, osiągalne, realistyczne i określone w czasie.

[11]             Międzynarodowa inicjatywa na rzecz przejrzystości pomocy

[12]             Western Balkan Investment Framework (WBIF), zob. poniżej.

[13]             Biuro Wymiany Informacji o Pomocy Technicznej.