SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

Potencjalne skutki w zakresie migracji i bezpieczeństwa dla Unii Europejskiej w odniesieniu do przyszłej liberalizacji reżimu wizowego dla Republiki Mołdawii Ocena wstępna

1 - Wprowadzenie

1.1. Kontekst sprawozdania

W dniu 24 stycznia 2011 r. Komisja przedstawiła władzom mołdawskim plan działania na rzecz liberalizacji reżimu wizowego (VLAP). Komisja regularnie składała Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdania w sprawie wykonania VLAP. Pierwsze sprawozdanie z postępu prac zostało złożone w dniu 16 września 2011 r[1]. Drugie sprawozdanie z postępu prac zostało złożone w dniu 9 lutego 2012 r[2]. Komisja przyjęła sprawozdanie dla Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wdrożenia przez Republikę Mołdawii planu działania dotyczącego liberalizacji reżimu wizowego w dniu 22 czerwca 2012 r[3].

Zgodnie z metodologią VLAP Komisja została również poproszona o przedstawienie „szerszej oceny potencjalnych skutków – w zakresie migracji i bezpieczeństwa – przyszłej liberalizacji reżimu wizowego dla obywateli Mołdawii podróżujących do UE”.

1.2. Metodologia

W celu przygotowania tej oceny, Komisja nawiązała współpracę ze stosownymi agencjami UE oraz zainteresowanymi stronami, których opinię uznano za niezbędną; w szczególności z Europolem, misją graniczną UE dla Mołdawii i Ukrainy (EUBAM), Frontexem i Europejskim Instytutem Uniwersyteckim – Centrum Polityki Migracyjnej (EUI). W dniu 12 października 2011 r. odbyło się spotkanie Komisji z tymi podmiotami. W styczniu 2012 r. Europol[4], EUBAM[5], FRONTEX[6], jak również EUI[7] przedstawiły swoje oceny potencjalnych skutków przyszłej liberalizacji reżimu wizowego w zakresie migracji lub bezpieczeństwa.

W dniu 7 października 2011 r. na spotkaniu urzędników wysokiego szczebla poproszono również o opinię Republikę Mołdawii. Opinia ta została zatwierdzona w styczniu 2012 r. Następnie zagadnienie to było omawiane podczas spotkania urzędników wysokiego szczebla, w dniu 27 lutego 2012 r., w następstwie czego otrzymano zaktualizowane informacje. Kolejne spotkanie z odnośnymi agencjami UE i zainteresowanymi stronami zorganizowano w dniu 23 kwietnia 2012 r., a dodatkowe uwagi i informacje otrzymano w maju i czerwcu 2012 r. Na podstawie tych dokumentów zakończono prace nad oceną.

W tym kontekście należy podkreślić, że otrzymane uwagi nie zawsze zmierzają w tym samym kierunku i że według najnowszych informacji oraz zgodnie z wcześniejszymi doświadczeniami, potencjalne skutki liberalizacji reżimu wizowego dla Republiki Mołdawii nie będą identyczne dla wszystkich państw członkowskich UE.

Na podstawie otrzymanych odpowiedzi, celem niniejszej oceny jest zdefiniowanie głównych zjawisk i tendencji w dziedzinie migracji, mobilności i bezpieczeństwa w odniesieniu do Republiki Mołdawii i potencjalnego wpływu, jaki może mieć system bezwizowy w odniesieniu do tych dziedzin. Określa ona również środki, które powinna rozważyć Republika Mołdawii, jak również, w stosownych przypadkach, Unia Europejska i jej państwa członkowskie.

Ocena ta przedstawia sytuację na czerwiec 2012 r. Ustalenia przedstawione w niniejszym dokumencie będą musiały zostać zaktualizowane w następstwie reform w zakresie prawa, polityki oraz instytucji, które Republika Mołdawii ma wprowadzić w życie zgodnie z dokumentem VLAP. Niniejsza ocena stanowi zatem wstępny skrócony opis sytuacji na obecnym etapie wdrażania VLAP. Zakłada się, że sytuacja ta ulegnie zmianie i potencjalnie istotnej poprawie po skutecznym wdrożeniu VLAP. Komisja będzie w dalszym ciągu monitorowała stopniowe wdrażanie VLAP i przedstawi swoje wnioski w ramach systematycznych sprawozdań dla Parlamentu Europejskiego i Rady.

2 – Właściwe obecnie obowiązujące systemy prawne

2.1. Kontekst

Celem dialogu w sprawie wiz między UE a Republiką Mołdawii jest przygotowanie podstaw dla zniesienia obowiązku posiadania wiz krótkoterminowych dla obywateli Mołdawii podróżujących do strefy Schengen. Takie zniesienie wiz uregulowane zostanie rozporządzeniem Rady (WE) nr 539/2001 wymieniającym państwa trzecie, których obywatele muszą posiadać wizy podczas przekraczania granic zewnętrznych, oraz te, których obywatele są zwolnieni z tego wymogu. W tym kontekście należy przypomnieć, że w dniu 24 maja 2011 r. Komisja przedłożyła wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie Rady (WE) nr 539/2001[8]. Wniosek ten, który jest obecnie przedmiotem dyskusji w Parlamencie Europejskim i w Radzie, ma na celu ustanowienie mechanizmu tymczasowego zawieszenia ruchu bezwizowego z państwem trzecim wymienionym w wykazie, w załączniku II do rozporządzenia Rady (WE) nr 539/2001 na wypadek sytuacji nadzwyczajnej, która wymagałaby natychmiastowego działania w celu zaradzenia trudnościom napotykanym przez jedno lub więcej państw członkowskich, przy uwzględnieniu ogólnego wpływu tej nadzwyczajnej sytuacji na całą Unię Europejską.

Liberalizacja reżimu wizowego nie zmienia warunków wjazdu i pobytu ustanowionych w kodeksie granicznym Schengen[9] w odniesieniu do pobytów krótkoterminowych oraz w prawie krajowym w odniesieniu do pobytów długoterminowych. Liberalizacja reżimu wizowego nie oznacza automatycznego prawa wjazdu i pobytu dla obywateli Mołdawii. Nie oznacza ona również braku kontroli warunków wjazdu i pobytu. W szczególności, nawet po wprowadzeniu systemu bezwizowego w odniesieniu do pobytu krótkoterminowego, obywatele Mołdawii podczas przekraczania granic zewnętrznych państw członkowskich musieliby uzasadnić, między innymi poprzez stosowne dokumenty, cel i warunki ich podróży, jak również zamiar opuszczenia terytorium państwa członkowskiego przed upływem maksymalnego dozwolonego okresu pobytu (90 dni w dowolnym okresie 180 dni). Niemniej jednak liberalizacja reżimu wizowego zmniejszy czas przygotowania i koszty związane z podróżowaniem do strefy Schengen.

VLAP zakłada, że zniesienie obowiązku wizowego mogłyby mieć zastosowanie jedynie do obywateli Mołdawii będących posiadaczami paszportów biometrycznych, a zatem ryzyko związane ze zniesieniem obowiązku wizowego dla posiadaczy paszportów innych niż biometryczne nie zostało poddane analizie.

2.2. Reżim wizowy stosowany przez UE w odniesieniu do Republiki Mołdawii

Obecnie obywatele Mołdawii podlegają obowiązkowi wizowemu, z wyjątkiem niektórych ograniczonych kategorii osób, które są zwolnione z tego obowiązku w ramach umowy o ułatwieniach wizowych lub na mocy prawa krajowego (np. posiadacze paszportów dyplomatycznych i służbowych oraz członkowie cywilnych załóg samolotów). Wydawanie wiz krótkoterminowych reguluje umowa o ułatwieniach wizowych oraz kodeks wizowy.

Umowa dotycząca ułatwiania procedury wydawania wiz zawarta pomiędzy UE i Republiką Mołdawii weszła w życie dnia 1 stycznia 2008 r. Wspólny komitet monitorujący wdrażanie umowy o ułatwieniach wizowych systematycznie podnosił kwestię oszustw dotyczących dokumentów towarzyszących. Republika Mołdawii poinformowała, że wyznaczone zostały punkty kontaktowe w ramach administracji krajowej, w celu umożliwienia konsulatom państw członkowskich szybkiej weryfikacji autentyczności niektórych kategorii dokumentów towarzyszących. Podczas ostatniego spotkania wspólnego komitetu ds. ułatwień wizowych które miało miejsce w Kiszyniowie w dniu 23 maja 2012 r. (z udziałem państw członkowskich UE), Komisja odnotowała ogólny zadowalający poziom wykonania umowy.

W odniesieniu do liczby wiz krótkoterminowych wydanych przez państwa strefy Schengen w Republice Mołdawii: w 2008 r. wydano 28 911 wiz krótkoterminowych, w 2009 r. – 33 820, w 2010 r. – 45 612, a w roku 2011 – 49 296. W 2008 r. odrzuconych zostało 12,1 % wniosków o udzielenie wiz krótkoterminowych, w 2009 r. 10,15 %, w 2010 r. 11,43 %, a w 2011 r. 9,7 %. Poziomy te są wyższe od średniego ogólnego poziomu odmowy wynoszącego 6,68 % (w 2009 r.), 5,79 % (w 2010 r.) i 5,5 % (w 2011 r.).

W odniesieniu do liczby wiz krótkoterminowych wydanych przez Bułgarię, Rumunię i Cypr w Republice Mołdawii i ważnych tylko na ich terytorium: w 2009 r. Bułgaria wydała 31 657 wiz krótkoterminowych, Rumunia 65 042 a Cypr wydał 900 wiz; w 2010 r. Bułgaria wydała 40 898 wiz, Rumunia wydała 92 556 wiz, a Cypr 539 wiz; w 2011 r. Bułgaria wydała 52 209 wiz a Rumunia 50 836 wiz. Brak jest danych dla Cypru w odniesieniu do 2011 r. W 2009 r. wskaźnik odmowy wydania wiz wyniósł 7,49 % (Bułgaria), 4,45 % (Rumunia) i 1,52 % (Cypr). W 2010 r. wskaźnik odmowy wiz wyniósł 1,30 % (Bułgaria), 6,89 % (Rumunia) i 7,39 % (Cypr). W 2011 r. wskaźnik odmowy wiz wyniósł 0,58 % (Bułgaria) oraz 7,61 % (Rumunia). Brak jest danych dla Cypru w odniesieniu do 2011 r.

Według informacji dostarczonych przez niektóre państwa członkowskie główny powód odmowy udzielenia wiz w 2011 r. stanowił brak uzasadnienia co do celu i warunków planowanego pobytu lub ich niewiarygodność oraz fakt, że wnioskodawcy nie byli w stanie wykazać w przekonujący sposób motywacji do powrotu do Republiki Mołdawii.

Zmieniona umowa o ułatwieniach wizowych pomiędzy UE a Republiką Mołdawii została podpisana w dniu 27 czerwca 2012 r.

2.3.        Umowa o readmisji zawarta między UE a Republiką Mołdawii i system readmisji stosowany przez Republikę Mołdawii

Umowa o readmisji zawarta między UE a Republiką Mołdawii

Umowa o readmisji zawarta między UE a Republiką Mołdawii umożliwia szybki i ułatwiony powrót nielegalnych migrantów na zasadzie wzajemności, przez co przyczynia się do zmniejszenia ryzyka nielegalnej migracji między Republiką Mołdawii a UE. Umowa weszła w życie z dniem 1 stycznia 2008 r. W ten sposób Republika Mołdawii przyjęła i wdraża wyraźnie określone zobowiązania i warunki readmisji swoich obywateli, którzy nie spełniają lub przestali spełniać warunki wjazdu lub pobytu na terytorium państw członkowskich UE, jak również obywateli państw trzecich oraz bezpaństwowców, którzy bezprawnie i bezpośrednio wjechali na terytorium państw członkowskich po pobycie na terytorium, bądź po tranzycie przez terytorium Republiki Mołdawii, lub posiadających wizę lub dokument pobytowy wydany przez Republikę Mołdawii.

Państwa członkowskie składają systematycznie sprawozdania z ogólnie zadowalającej realizacji umowy o readmisji zawartej między UE a Republiką Mołdawii. Zostało to potwierdzone w ramach spotkań Wspólnego Komitetu ds. Readmisji, w ramach którego obie strony wymieniają informacje na temat wdrażania, i gdzie jak dotąd nie odnotowano żadnych szczególnych problemów. Podczas ostatniego spotkania Wspólnego Komitetu ds. Readmisji w Kiszyniowie w dniu 23 maja 2012 r. z udziałem państw członkowskich UE, Komisja odnotowała ogólnie zadowalający poziom wykonania umowy.

Republika Mołdawii zawarła ponadto dwustronnie protokoły wykonawcze w ramach umowy o readmisji pomiędzy UE a Republiką Mołdawii. Protokoły wykonawcze weszły w życie w odniesieniu do Austrii, Republiki Czeskiej, Estonii, Węgier, Niemiec, Litwy, Łotwy, Malty, Rumunii i Słowacji. Zakończono negocjacje z Bułgarią, Włochami, Polską i Holandią (negocjującą również w imieniu Belgii i Luksemburga). Trwają negocjacje z Cyprem, Portugalią i Hiszpanią. W oczekiwaniu na bieżące rozważania, negocjacje mogłyby potencjalnie rozpocząć się w przyszłości z Finlandią, Irlandią, Szwecją i Zjednoczonym Królestwem.

Dania, jak również Szwajcaria zawarły umowę o readmisji z Republiką Mołdawii.

Republika Mołdawii osiąga wymierne rezultaty w tej dziedzinie i jej znaczne wysiłki w tym zakresie powinny być w dalszym ciągu kontynuowane w celu szybkiego zakończenia nierozstrzygniętych dotąd rozmów z państwami członkowskimi.

System readmisji stosowany przez Republikę Mołdawii

Oprócz umowy o readmisji z UE, Republika Mołdawii zawarła lub jest w trakcie negocjowania umów o readmisji z szeregiem krajów trzecich. Umowy o readmisji z Norwegią, Ukrainą i Byłą Jugosłowiańską Republiką Macedonii weszły już w życie. Republika Mołdawii podpisała umowy o readmisji z Serbią, Bośnią i Hercegowiną oraz z Czarnogórą. Trwają negocjacje z Turcją, Ukrainą (w celu zastąpienia umowy o readmisji z 1997 r.), Albanią, Federacją Rosyjską i Azerbejdżanem i wkrótce mogą rozpocząć się negocjacje z Libanem. Republika Mołdawii powinna również rozważyć rozpoczęcie negocjacji w sprawie umów o readmisji z pozostałymi ważnymi sąsiedzkimi krajami tranzytowymi, jak również z krajami pochodzenia migrantów.

2.4. Umowa pomiędzy Rumunią i Republiką Mołdawii w sprawie małego ruchu granicznego

Umowa pomiędzy Rumunią i Republiką Mołdawii w sprawie małego ruchu granicznego (umowa LBT) weszła w życie w październiku 2010 r. Zgodnie z drugim sprawozdaniem Komisji z wdrażania i funkcjonowania przepisów dotyczących małego ruchu granicznego wprowadzonych rozporządzeniem (WE) nr 1931/2006[10], umowa LBT zawarta pomiędzy Rumunią a Republiką Mołdawii jest w pełni zgodna z rozporządzeniem w sprawie małego ruchu granicznego.

2.5. Reżim wizowy stosowany przez Republikę Mołdawii

Obywatele następujących państw są zwolnieni z obowiązku posiadania wizy w celu wjazdu na terytorium Republiki Mołdawii w ramach pobytu do 90 dni: wszystkie państwa członkowskie Unii Europejskiej, Kanada, Stolica Apostolska, Islandia, Japonia, Andora, Monako, Liechtenstein, Norwegia, San Marino, Izrael, Szwajcaria, Stany Zjednoczone, Armenia, Azerbejdżan, Białoruś, Gruzja, Kazachstan, Kirgistan, Federacja Rosyjska, Tadżykistan, Ukraina i Uzbekistan.

Obowiązek ubiegania się o wizy został zniesiony dla posiadaczy paszportów dyplomatycznych i służbowych dla Albanii, Brazylii, Bośni i Hercegowiny, Chorwacji, Czarnogóry, Byłej Jugosłowiańskiej Republiki Macedonii, Peru, Serbii, Turcji i Wietnamu (w przypadku pobytów nieprzekraczających 90 dni) oraz Chin, Iranu i Turkmenistanu (w przypadku pobytów nieprzekraczających 30 dni).

Trwają negocjacje dotyczące ewentualnego ruchu bezwizowego z Chile, Meksykiem, Serbią i Turcją.

3 - Potencjalne skutki migracyjne przyszłej liberalizacji reżimu wizowego

3.1. Stan obecny

Przepływy migracyjne w ujęciu ogólnym

Republika Mołdawii zajmuje jedno z pierwszych miejsc w wykazie państw zależnych od przekazów pieniężnych (4. pozycja w rankingu udziału przekazów pieniężnych w PKB[11]), a w konsekwencji, zależnych od migracji zarobkowej. Emigracja jest postrzegana jako istotna opcja zarobienia na życie.

Najważniejszymi krajami docelowymi migrantów z Mołdawii są kraje WNP (głównie Federacja Rosyjska) i państwa członkowskie UE. Turcja, Stany Zjednoczone, Kanada i Izrael są również ważnymi krajami docelowymi. W UE głównymi krajami docelowymi są Włochy, Hiszpania, Portugalia, Niemcy, Rumunia, Republika Czeska i Grecja[12].

Według danych EUROSTATU, liczba obywateli Mołdawii zarejestrowanych w państwach członkowskich UE stale wzrastała od liczby 89 033 w 2006 r. do 190 857 w 2011 r. Wzrost ten można głównie przypisać programom uregulowania pobytu w różnych państwach członkowskich oraz poprzez wdrażanie umowy o pracy z 2011 r. z Włochami. W związku z tym, wydaje się, że powyższego stopniowego wzrostu liczby migrantów nie należy bezwzględnie uważać za wskaźnik rzeczywistego wzrostu przepływów migracyjnych z Republiki Mołdawii. Wskaźniki dotyczące udzielonych wiz, regularnego przepływu pasażerów, odmowy wjazdu, użycia sfałszowanych dokumentów, nielegalnego pobytu i nielegalnego przekraczania granicy odzwierciedlają raczej stałą lub jedynie umiarkowanie wzrostową tendencję w zakresie ruchów migracyjnych obywateli Mołdawii do UE.

Jak wspomniano powyżej kraje WNP są ważnymi krajami docelowymi dla migrantów z Mołdawii. Istnieją trzy główne różnice w czynnikach, leżących u podstaw wyboru kraju docelowego pomiędzy krajami WNP i UE:

· Sposób wjazdu: koszty podróży dla krajów WNP są niższe, a formalności są ograniczone (reżim bezwizowy).

· Przyczyny migracji zarobkowej (czynniki zachęcające i zniechęcające): Migranci wybierający kraje WNP często nie są w stanie uzyskać wiz UE i w większym stopniu pozostają pod wpływem bezpośrednich czynników zachęcających do emigracji w Republice Mołdawii (ubóstwa i niewielkich perspektyw zatrudnienia), podczas gdy z większym prawdopodobieństwem migranci, którzy wybierają UE przyciągani są poprzez istniejące sieci migrantów w krajach przeznaczenia. Diaspory w UE mają duże znaczenie dla strategii potencjalnych migrantów, ponieważ doświadczenie innych migrantów umożliwia ocenę kosztów, ryzyka i opłacalności ich przedłużonego pobytu. Frontex szacuje, że na 75% migrantów z Mołdawii w momencie ich dotarcia do kraju przeznaczenia czeka już jakaś działalność zarobkowa. Krótko mówiąc, migracja zarobkowa do krajów WNP wydaje się być mniej planowana i wynika w większym zakresie ze bezpośrednich potrzeb, podczas gdy migracja do państw członkowskich UE wydaje się być motywowana zarówno przez porady, jak i okoliczności.

· Czas trwania migracji: Ponieważ koszty podróży i ryzyko naruszenia uregulowań prawnych jest stosunkowo niskie w krajach WNP, migracja do krajów WNP ma charakter raczej sezonowy. Z drugiej strony, ze względu na wyższe ryzyko ponownego wjazdu i koszty podróży związane z potencjalną nielegalną metodą wjazdu większość migrantów wyjeżdżających do UE opuszcza Republikę Mołdawii na dłuższy okres czasu. Wielu z nich już w momencie podejmowania decyzji o migracji ma zamiar osiedlenia się w docelowym państwie członkowskim. Migracja do krajów WNP jest głównie cyrkulacyjna, podczas gdy migracja do UE będzie miała przypuszczalnie trwały charakter.

Zgodnie z oficjalnymi danymi EUROSTATU na temat dokumentów pobytowych, to przede wszystkim kobiety stanowią największą grupę migrantów zarobkowych z Republiki Mołdawii w UE (w 2010 r. wydano 24 845 dokumentów pobytowych dla wykonywania działalności zarobkowej dla kobiet, w porównaniu z 8 298 wydanych dla mężczyzn[13]). Mężczyźni przeważają w szeregu państw członkowskich, najbardziej widoczne jest to w Polsce i Portugalii. Obywatele Mołdawii zatrudnieni są przede wszystkim w gospodarstwach domowych, w sektorze budowlanym i rolnictwie, jedynie mała liczba migrantów zatrudnionych jest na stanowiskach wymagających wysokich kwalifikacji. Według władz Mołdawii migranci są stosunkowo młodzi, w przedziale wiekowym od 20 do 49 lat[14]. Udział migrantów z wyższym wykształceniem wyniósł 10% w 2010 r., a tendencja w tym zakresie jest wzrostowa.

Regularne przepływy pasażerskie

Liczba pasażerów wyjeżdżających z Republiką Mołdawii stale rośnie w ostatnich latach, zarówno na granicach lądowych, jak i powietrznych. Na granicach powietrznych odnotowano 426 129 pasażerów w 2009 r., 481 231 w 2010 r. i 421 459 w pierwszych trzech kwartałach 2011 r. Na granicy lądowej z Rumunią odnotowano 1 078 024 pasażerów w 2009 r., 1 922 753 w 2010 r. i 1 712 710 w pierwszych trzech kwartałach 2011 r[15].

Nielegalna migracja

Wskaźniki odmowy wydania wiz krótkoterminowych wahały się w państwach Schengen między 23 % w przypadku Republiki Czeskiej i 5,3 % w przypadku Niemiec w 2010 r. W 2011 r. najwyższy wskaźnik odmowy odnotowano w przypadku Włoch (14,1 %), a najniższy w przypadku Niemiec (6,41 %). Średni wskaźnik odmowy wydania wiz krótkoterminowych dla strefy Schengen wyniósł 9,7 % w 2011 r. (zmniejszając się z poziomu 11,43 % w 2010 r. i 10,15 % w 2009 r.), ale nadal pozostawał wyższy niż średni ogólny wskaźnik odmowy w strefie Schengen (5,5 %) (zob. także powyżej pkt 2.2).

Dwa państwa członkowskie nie należące do strefy Schengen - Bułgaria i Rumunia odmówiły wydania odpowiednio 7,49 % i 4,45 % krajowych wiz krótkoterminowych w 2009 r. W 2010 r. wskaźniki odmowy wyniosły 1,3 % dla Bułgarii i 6,89 % w przypadku Rumunii, a w 2011 r. wyniosły one 0,58 % dla Bułgarii i 7,61 % w przypadku Rumunii (zob. również powyżej pkt 2.2).

W 2011 r. zidentyfikowano 3435 obywateli Mołdawii nielegalnie przebywających na terytorium UE, 15 % mniej niż w tym samym okresie w 2010 r., a 1571 obywatelom Mołdawii odmówiono wjazdu na granicach zewnętrznych UE – 7 % mniej niż w tym samym okresie w 2010 r. (zob. tabela poniżej).

Wskaźniki FRAN dla obywateli Mołdawii

|| || || || || || ||

|| 2009 r. || % w  skali całej UE || 2010 r. || % w  skali całej UE || 2011 r. || % w  skali całej UE || zmiana w % 2011 r. w porównaniu z 2010 r.

|| || || || || || ||

Nielegalny pobyt || 4182 || 1,0% || 4023 || 1,1% || 3435 || 1,0% || -15%

Wewnątrz UE || 3452 || 1,0% || 3149 || 1,1% || 2331 || 0,8% || -26%

Na granicy (w momencie wyjazdu) || 730 || 1,0% || 874 || 1,5% || 1104 || 1,6% || 26%

Odmowy wjazdu || 1866 || 1,7% || 1690 || 1,6% || 1571 || 1,3% || -7,0%

Droga lądowa || 1582 || 3,0% || 1427 || 2,6% || 1360 || 2,3% || -4,7%

Droga powietrzna || 260 || 0,5% || 232 || 0,5% || 200 || 0,4% || -14%

Droga morska || 24 || 0,5% || 31 || 0,6% || 11 || 0,1% || -65%

Wydane decyzje o powrocie || : || n.d. || : || n.d. || 1463 || 0,6% || n.d.

Faktyczne powroty || : || n.d. || : || n.d. || 2012 || 1,4% || n.d.

|| || || || || || ||

Źródło: Frontex, dane FRAN na dzień 7 maja 2012 r.

Według Frontexu, większość migrantów z Republiki Mołdawii wjeżdża poprzez granice lądowe głównie ze względu na niższe koszty, a także w celu obniżenia ryzyka odmowy wjazdu. Obecnie ryzyko odmowy wjazdu na zewnętrznych granic powietrznych jest znacznie wyższe w porównaniu do zewnętrznych granic lądowych. Większość nielegalnych migrantów wjeżdża na terytorium UE poprzez legalne przejścia graniczne oraz zgodnie z procedurami, a następnie nadmiernie przedłuża pobyt.

Tak więc w przypadku Republiki Mołdawii, zgodnie z informacjami przekazanymi przez szereg państw członkowskich, nielegalne przekroczenie granicy stanowi kwestię marginalną (213 przypadków nielegalnego przekroczenia granicy wykrytych na głównych odcinkach zewnętrznej zielonej granicy UE w pierwszych trzech kwartałach 2011 r.). Ponadto roczne porównanie z 2010 r. wskazuje na poważny spadek, wynoszący 34%, w zakresie wykrytych nielegalnych przypadków przekraczania granicy. Nie dziwi zatem fakt, że udział obywateli Mołdawii w ogólnej liczby przypadków nielegalnego przekroczenia granicy UE pozostawał na bardzo niskim poziomie w 2011 r.

W zakresie tendencji – Frontex odnotował ciągły spadek wykrycia przypadków nielegalnego przekraczania granicy przez obywateli Mołdawii. Ponadto te same osoby są często zaangażowane w wielokrotne próby nielegalnego przekraczania granicy.

Według Frontexu od 2009 r. stale maleje liczba wykrycia przypadków użycia fałszywych dokumentów podróży przez obywateli mołdawskich (174 w 2009 r. 114 w 2010 r. i 45 w trzech pierwszych kwartałach 2011 r.). Najczęściej spotykane przypadki to podrobione rumuńskie dowody tożsamości. Europol podaje również przypadki sfałszowanych włoskich dowodów tożsamości i dokumentów pobytowych, jak również hiszpańskich dokumentów pobytowych (zob. również poniżej w pkt 4). Na podstawie danych dostarczonych przez władze mołdawskie odnotowano spadek liczby przypadków z wykorzystaniem fałszywej tożsamości i fałszywych dokumentów przez obywateli Mołdawii.

Azyl

Według EUROSTATU liczba wniosków o azyl złożonych przez obywateli Mołdawii w UE jest niska i ciągle spada (1110 wniosków o udzielenie azylu w 2009 r., 735 wniosków o udzielenie azylu w 2010 r. i 602 w 2011 r.). Liczba pozytywnych ostatecznych decyzji w sprawie wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonych przez obywateli Mołdawii w państwach członkowskich UE również zmniejszyła się (25 w 2009 r., 20 w 2010 r. i 15 w 2011 r.). Według danych zebranych przez Frontex większość obywateli mołdawskich ubiega się o azyl w Austrii, po wykryciu ich nielegalnego pobytu.

Zgodnie z danymi dostarczonymi przez władze Mołdawii liczba osób ubiegających się o azyl w Republice Mołdawii jest stosunkowo niska (60 wniosków w 2011 r., 90 w 2010 r. i 50 w 2009 r.). W 2011 r. trzy osoby uzyskały status uchodźcy a 20 osób objęto ochroną humanitarną (w tym bezpaństwowców).

Legalne przepływy migracyjne

Liczba obywateli Mołdawii legalnie zamieszkujących w państwach członkowskich UE wzrosła w ostatnich latach (w 2008 r. – 129 642, w 2009 r. 166 977 i w 2010 r. – 184 501). Dane zebrane przez EUROSTAT pokazują, że największa liczba zezwoleń na pobyt wydawana jest w związku z wykonywaniem działalności zarobkowej, a drugą kategorię pod względem wielkości stanowią zezwolenia wydane na potrzeby łączenia rodzin, w przypadku których odnotowuje się tendencję wzrostową.

Dokumenty pobytowe wydane po raz pierwszy dla obywateli Mołdawii

|| Edukacja || Działalność zarobkowa || Rodzina || Inne powody || Ogółem

2008 r. || 2727 || 36766 || 10555 || 8394 || 58442

2009 r. || 2981 || 21977 || 10905 || 9729 || 45592

2010 r. || 2931 || 34648 || 16674 || 1353 || 55606

Źródło: EUROSTAT

Zgodnie z danymi zebranymi przez EUI, wysoko wykwalifikowani imigranci, którzy już przebywają w UE nie postrzegają reżimu wizowego jako problematycznego dla nich samych, lecz raczej dla ich rodzin oraz w kontekście utrzymywania więzi rodzinnych. Migranci, w tym migranci wysoko wykwalifikowani oraz turyści zazwyczaj nie mają wiedzy na temat swoich praw (np. prawa do odwołania się od odmowy wydania wizy ) na mocy umowy o ułatwieniach wizowych oraz kodeksu wizowego. Rozbieżne praktyki w zakresie wdrażania przepisów umowy o ułatwieniach wizowych stosowane przez konsulaty państw członkowskich UE stanowią jedną z głównych obaw wysoko wykwalifikowanych migrantów mołdawskich oraz ich rodzin oraz odgrywają rolę przy podejmowaniu decyzji o kraju docelowym migracji. Podobnie czas oczekiwania na decyzje dotyczące wniosków wizowych, koszty[16] i formalności zgłaszane są jako istotne przeszkody (należy pamiętać, że umowa o ułatwieniach wizowych oraz kodeks wizowy ma zastosowanie wyłącznie do pobytów krótkoterminowych i nie ma zastosowania w odniesieniu do pobytów długoterminowych, które są regulowane przez ustawodawstwo krajowe).

Wreszcie jak wynika ze wspomnianej analizy EUI reżim wizowy ogranicza wymianę naukowców i studentów, którzy często nie są w stanie uczestniczyć w konferencjach lub wymianach z powodu odmowy bądź opóźnień w wydawaniu wiz. Ogranicza to możliwości współpracy i wymiany wiedzy między UE a Republiką Mołdawii oraz może przynosić skutki odwrotne do zamierzonych w odniesieniu do wysiłków podejmowanych przez UE w celu wspierania rozwoju kraju oraz przybliżania go do norm i standardów UE. Utrudnia to ponadto kontakty i wymiany biznesowe.

3.2. Kluczowe potencjalne skutki

Przepływy migracyjne w ujęciu ogólnym

Przy ocenie kluczowych potencjalnych skutków liberalizacji reżimu wizowego na przepływy migracyjne pomiędzy Republiką Mołdawii a UE, istotne jest, aby podkreślić, że liberalizacja reżimu wizowego ograniczy tylko czas przygotowania i koszty związane z podróżowaniem do UE. Migracja zarobkowa do UE lub Federacji Rosyjskiej prawdopodobnie pozostanie nadal bardzo atrakcyjną strategią w celach zarobkowych. Bez względu na zmiany gospodarcze i polityczne zachodzące w Federacji Rosyjskiej, państwa członkowskie UE prawdopodobnie pozostaną atrakcyjną opcją dla migrantów przybyłych w celach zarobkowych, nawet w obliczu braku wzrostu gospodarczego lub bardzo powolnego tempa wzrostu. Podobnie na kwestię zapotrzebowania na pracowników w gospodarstwach domowych w państwach członkowskich nie będzie miało prawdopodobnie wpływu ewentualne przyszłe pogorszenie koniunktury gospodarczej. EUI zauważa jednak, że sytuacja demograficzna Republiki Mołdawii w wyraźny sposób wskazuje na fakt, że wyczerpują się rezerwy migrantów, ponieważ kraj ten wkracza w najbardziej przyspieszoną fazę procesu starzenia się społeczeństwa w Europie.

Jak wynika z obserwacji mołdawskiej migracji zarobkowej do Portugalii[17] najprawdopodobniej utrzyma się nadal mechanizm samoregulacyjny zarobkowych przepływów migracyjnych, w ramach którego legalna i nielegalna imigracja wykazuje tendencje wzrostowe w okresach większego popytu na siłę roboczą oraz tendencje spadkowe w momencie zmniejszenie popytu. W związku z tym otwarcie legalnych możliwości podróży umożliwi prawdopodobnie bardziej cyrkulacyjny wzorzec migracji tych obywateli Mołdawii, którzy pracują nielegalnie w UE. EUI zauważa, że te same mechanizmy regulacyjne funkcjonowały w lat 90-tych, w momencie gdy obywatele krajów Europy Środkowej mogli podróżować bezwizowo do UE.

Dane zebrane przez EUI wskazują na to, że nastąpi wzrost liczby tymczasowych i krótkoterminowych przepływów migracyjnych z Republiki Mołdawii do UE, niezależnie od tego, czy chodzi o wizyty w dobrej wierze (w większości przypadków), czy też o krótkoterminowe zatrudnienie. Na podstawie wcześniejszych doświadczeń (np. zniesienie obowiązku wizowego dla obywateli państw Europy Środkowej w połowie lat 90-tych lub w momencie ich przystąpienia do UE w 2004 r.) zniesienie przeszkód dla przepływu migracyjnego powoduje wzrost migracji, który stabilizuje się z czasem.

Zakres takiego zwiększenia przepływu, jak pokazuje doświadczenie mobilności wewnętrznej po ostatnich rozszerzeniach UE, zależy od szeregu czynników, które, oprócz bliskości i otwartości, obejmują również istnienie sieci migrantów, sytuację na rynku pracy w państwie przyjmującym, możliwości zarobkowe we własnym kraju lub konkurencję ze strony innych niż UE biegunów przyciągania. Wzrost migracji będzie miał prawdopodobnie charakter przejściowy, chociaż EUI nie wyklucza wzrostu imigracji stałej, uwzględniając wzorce łączenia rodzin w niektórych państwach członkowskich (np. Włochy). Trudno jest przewidzieć czas trwania tymczasowego wzrostu migracji, gdyż zależeć będzie on od wielu czynników: skłonności do migracji, środków finansowych przeznaczonych na turystykę, sytuacji gospodarczej w Republice Mołdawii i w kraju przeznaczenia.

Liberalizacja reżimu wizowego prawdopodobnie nie zmieni długości okresu, który migranci mołdawscy przebywający nielegalnie w UE przeznaczą na wizyty w krajach pochodzenia, ze względu na brak urlopu i ryzyko utraty miejsc pracy w UE. Nie oczekuje się żadnego wpływu na mobilność cyrkulacyjną Mołdawian przebywających w UE, którym przyznano dokumenty pobytowe w UE, jako że już obecnie nie potrzebują oni wizy, aby powrócić z Republiki Mołdawii do UE.

Regularne przepływy pasażerskie

Regularne przepływy pasażerskie prawdopodobnie wzrosną, zważywszy że liberalizacja reżimu wizowego spowoduje, że podróżowanie do UE będzie łatwiejsze i bardziej przystępne finansowo.

Nielegalna migracja

Presja migracyjna na granicach UE ulegnie raczej zwiększeniu niż zmniejszeniu, jeżeli narastać będą problemy gospodarcze i społeczne w Republice Mołdawii, niezależnie od szybkiego tempa reform strukturalnych i wysokiego wzrostu gospodarczego (wzrost PKB o 7,1 % w 2010 r. i 6,4 % w 2011 r.). Według EUBAM, poziom nielegalnej migracji z Republiki Mołdawii do państw członkowskich UE prawdopodobnie nie ulegnie zmianie. Sposób działania, przebieg trasy i liczba nielegalnych migrantów mogą różnić się z roku na rok w zależności od szeregu wewnętrznych i zewnętrznych czynników zachęcających i zniechęcających.

Ryzyko odmowy wjazdu na zewnętrznych granicach powietrznych w stosunku do zewnętrznych granic lądowych najprawdopodobniej nie ulegnie zmianie, jeżeli obowiązek wizowy zostanie zniesiony. Większość imigrantów poszukujących pracy będzie nadal preferowała wjazd do UE na granicach lądowych, a następnie przejazd do docelowych państw członkowskich.

W odniesieniu do wyboru państw docelowych, celem migrantów zarobkowych z Republiki Mołdawii prawdopodobnie nadal pozostaną państwa członkowskie o największej społeczności obywateli Mołdawii

Frontex oraz EUI sugerują, że migranci zarobkowi z Republiki Mołdawii przekroczą dozwolony czas pobytu 90 dni w dowolnym okresie sześciu miesięcy, jeżeli istnieje ryzyko, że stracą oni pracę. Jednakże aby uniknąć negatywnych skutków wykrywania nielegalnego pobytu, migranci mogą raczej wybrać częstsze wyjazdy i powroty do UE (w tym przypadku zwiększyć się może wykorzystanie sfałszowanych stempli wjazdowych bądź wyjazdowych). Z drugiej strony doświadczenia wynikające z mobilności wewnątrz WNP, jak również doświadczenia obywateli niektórych krajów Europy Środkowej i Wschodniej w latach 90-tych pokazują, że możliwości legalnej cyrkulacji mogą mieć wpływ na decyzję o podróżowaniu między krajem docelowym a krajem ojczystym w danym okresie czasu. W rzeczywistości ruch bezwizowy może stanowić sposób na zalegalizowanie pobytu dla obywateli Mołdawii przebywających obecnie nielegalnie na terytorium UE i będących w sytuacji impasu, jeżeli konsekwencje wykrycia faktu przekroczenia dozwolonego okresu pobytu na granicy zostaną złagodzone w momencie opuszczenia terytorium UE.

Zorganizowane grupy przestępcze zajmujące się handlem ludźmi i ułatwianiem nielegalnej migracji prawdopodobnie dostosują swój tryb działania do ruchu bezwizowego, a także mogą zintensyfikować swoją działalność (zob. również pkt 4).

Jeżeli zasady wystawiania dowodów tożsamości i dokumentów podróży oraz ich zabezpieczenia nie będą rygorystycznie przestrzegane, w tym w odniesieniu do paszportów biometrycznych zgodnych z normami Organizacji Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego, osoby fizyczne, a także zorganizowane grupy przestępcze mogą próbować wykorzystywać luki prawne.

EUBAM zakłada, że Republika Mołdawii zachowa swoją obecną pozycję państwa tranzytowego dla nielegalnych migrantów do UE. EUBAM twierdzi, że prawdopodobnie liberalizacja reżimu wizowego może sprawić, że Republika Mołdawii stanie się bardziej atrakcyjna dla migrantów z WNP oraz krajów Azji Środkowej.

Na podstawie powyższej oceny, należy wziąć pod uwagę następujące środki: Przez Republikę Mołdawii, zgodnie z VLAP: · dalsze wzmocnienie kontroli na granicach, w tym analizy ryzyka i instrumentów nadzoru, jak również zapobieganie i zwalczanie korupcji na granicach, i dalsze działania na rzecz zwiększenia współpracy z EUBAM we wszystkich obszarach zarządzania granicami; · prowadzenie ciągłych, ukierunkowanych kampanii informacyjnych mających na celu wyjaśnianie praw i obowiązków podróży w ramach reżimu bezwizowego, w tym informacje na temat przepisów regulujących dostęp do rynku pracy UE (w tym za pośrednictwem portalu imigracyjnego UE) i odpowiedzialności za wszelkie przypadki nadużycia praw wynikające z ruchu bezwizowego; · systematycznie udostępniać władzom UE dane na temat zagubionych i skradzionych paszportów biometrycznych, w szczególności przy wykorzystaniu bazy danych zgubionych i skradzionych dokumentów podróży Interpolu; · ustanowić i stosować proporcjonalne, skuteczne i odstraszające sankcje dla osób skazanych za sprzedaż lub użyczenie swoich paszportów; · wzmocnić ramy prawne i instytucjonalne dotyczące „rejestru cywilnego”, aby uniknąć nadużyć związanych ze zmianą nazwiska lub tożsamości w celu uzyskania nowego paszportu. Należy ustanowić i stosować jasne zasady w odniesieniu do zmian nazwiska; ramy prawne i instytucjonalne powinny zostać wzmocnione, a także obejmować skuteczne kontrole oraz środki śledzenia; · zapobiegać i zwalczać korupcję na wszystkich szczeblach i we wszystkich dziedzinach. Przez UE i państwa członkowskie: · należy poczynić dodatkowe starania w celu stopniowego zwiększenia udziału podróżnych, których dane biometryczne zostały sprawdzone przez organy kontroli granicznej państw członkowskich UE; · nowe rozwiązania informatyczne w celu obliczania całkowitego czasu pobytu mogłyby zostać wprowadzone na wszystkich zewnętrznych odcinkach granicznych, na których odnotowuje się duży przepływ obywateli Mołdawii zgodnie z zasadami przedstawionymi w komunikacie w sprawie inteligentnych granic[18]; · państwa członkowskie powinny podjąć dalsze wysiłki, aby przedłożyć Komisji i odpowiednim agencjom UE szczegółowe dane statystyczne dotyczące wprowadzania w życie umów o readmisji. Pozostałe stosowne środki , na poziomie UE, jak i na poziomie państw członkowskich obejmują: · harmonizację przepisów dotyczących nielegalnego zatrudniania obywateli państw trzecich, zainicjowaną dyrektywą dotyczącą kar wobec pracodawców[19]; · ułatwianie legalnej migracji do UE; · dalszą współpracę z Republiką Mołdawii w celu stworzenia lepszych możliwości zatrudnienia w tym kraju.

Azyl

Istnieje szereg istotnych kwestii, które należy rozważyć w celu oceny wpływu liberalizacji reżimu wizowego na liczbę wniosków o udzielenie azylu, jak wykazały wcześniejsze doświadczenia z Bałkanami Zachodnimi[20]. W szczególności niski poziom integracji mniejszości, zwłaszcza Romów, oraz ich ograniczony dostęp do edukacji, mieszkań, zatrudnienia i opieki zdrowotnej może zwiększyć ich skłonność do nadużywania systemu azylowego w państwach członkowskich UE. Ponadto poważna marginalizacja polityczna i gospodarcza, istotna luka w możliwościach zarobkowych porównaniu do reszty społeczeństwa, geograficzna bliskość UE, niskie koszty podróży i wsparcie związane z wnioskami o azyl w państwach członkowskich UE spowodowały, że ubieganie się o azyl stało się atrakcyjną krótkoterminową strategią migracji dla społeczności na terenie Bałkanów Zachodnich. Pomoc finansowa w zakresie powrotu dla osób, którym nie udzielono azylu, może również stanowić istotny czynnik.

Republika Mołdawii odnotowuje szereg mniejszości etnicznych, z których najbardziej znaczące mniejszości to Ukraińcy, Rosjanie, Gagauzi, Bułgarzy i Romowie (zob. pkt 5). Mniejszości gagauskiej uznano i konstytucyjnie zagwarantowano prawa poprzez specjalny status niezależności dla autonomicznej jednostki terytorialnej Gagauzji ustanowionej w roku 1994. Chociaż to ludność romska stanowi ogólnie grupę znajdującą się w niekorzystnej sytuacji w odniesieniu do edukacji, zatrudnienia, opieki zdrowotnej, warunków życia i uczestnictwa w procesie decyzyjnym, władze Republiki Mołdawii potwierdziły swoje zaangażowanie w celu poprawy sytuacji mniejszości i poczyniły postępy w procesie wspierania i integracji społeczności Romów. Plan działania dotyczący wsparcia dla Romów na lata 2011-2015 został przyjęty i jest obecnie realizowany, po jego dostosowaniu do wymogów międzynarodowych w styczniu 2012 r. Ustanowiono funkcje mediatorów dla społeczności romskich, będących pośrednikami pomiędzy władzami i społecznościami mniejszościowymi, aby wesprzeć wdrożenie planu działania, a ponadto wesprzeć lepszą integrację mniejszości romskiej.

W związku z powyższym, mimo iż nie można tego wykluczyć, w chwili obecnej nic nie wskazuje na zwiększenie liczby wniosków o udzielenie azylu obywatelom Mołdawii po liberalizacji reżimu wizowego.

Na podstawie powyższej oceny, należy wziąć pod uwagę następujące środki: Przez Republikę Mołdawii · prowadzenie ciągłych, ukierunkowanych kampanii informacyjnych mających na celu wyjaśnianie praw i obowiązków związanych z podróżą w ramach reżimu bezwizowego, w tym informacje na temat zasad regulujących dostęp do rynku pracy UE i odpowiedzialności za wszelkie przypadki nadużycia praw wynikających z ruchu bezwizowego. Przez UE i państwa członkowskie · dalsza konwergencja polityki państw członkowskich w zakresie procedur azylowych, w szczególności w odniesieniu do czasu trwania procedur, korzyści dla osób ubiegających się o azyl i ewentualnej pomocy finansowej w zakresie powrotu.

Legalna migracja

Według EUI, chociaż podróże migrantów z UE do swoich krajów pochodzenia prawdopodobnie będą nieco częstsze, wzrost przepływów nowych migrantów do UE z Republiki Mołdawii jest mało prawdopodobny. Nie oczekuje się żadnego wpływu na mobilność cyrkulacyjną Mołdawian, którym przyznano dokumenty pobytowe w UE, jako że zgodnie z obecnym reżimem wizowym nie potrzebują oni wizy, aby powrócić z Republiki Mołdawii do UE. Dostępność środków finansowych (w większym stopniu niż wymóg uzyskania wizy) będzie podstawowym czynnikiem kształtującym decyzje mołdawskich migrantów odnośnie do podróży do kraju pochodzenia.

Liberalizacja reżimu wizowego przyczyni się do wzmocnienia pozytywnego wpływu migracji na rozwój, zwłaszcza poprzez łagodzenie negatywnych skutków społecznych migracji poprzez ułatwianie utrzymywanie więzi rodzinnych i kontakt z Republiką Mołdawii. Obniży ona negatywny wpływ na rodziny pozostające w Mołdawii, w szczególności na osoby małoletnie i starsze, ponieważ łatwiej im będzie odwiedzić członka rodziny przebywającego na emigracji. Jednak dostępność środków finansowych będzie nadal odgrywała kluczową rolę w tym zakresie.

Ułatwienie podróży krótkoterminowych w wyniku liberalizacji przepisów wizowych sprawi, że UE stanie się bardziej atrakcyjnym celem dla wysoko wykwalifikowanych migrantów z dwóch głównych powodów: ułatwienie wizyt rodzinnych, jak wspomniano powyżej, oraz, bardziej ogólnie, przyczynienie się do bardziej pozytywnego postrzegania UE jako terytorium docelowego.

Liberalizacja reżimu wizowego będzie miała pozytywny wpływ na wymianę handlową i działalność gospodarczą, badania naukowe i innowacyjność, a także mobilność dla studentów i naukowców oraz długoterminowy pozytywny efekt domina w odniesieniu do gospodarki.

4 - Potencjalne skutki przyszłej liberalizacji reżimu wizowego na kwestie bezpieczeństwa[21]

4.1. Stan obecny

Według danych Europolu zorganizowane grupy przestępcze (ZGP) są już aktywnie w co najmniej dziewięciu państwach członkowskich UE. Niektóre z nich zaangażowane są w dobrze zorganizowaną działalność przestępczą. Powiązane są one z rosyjskojęzyczną siecią horyzontalną tzw. „złodziei w majestacie prawa”. Inne pomniejsze grupy mają niewielki zasięg operacyjny, bez zorganizowanego przygotowania i ogólnej strategii. Ich powiązania z wewnętrznymi ZGP w UE są ograniczone. Mołdawskie ZGP nie wydają się odgrywać ważnej roli w strukturach ZGP w UE.

Należy zwrócić uwagę na fakt, że podobnie jak w przypadku wszystkich ZGP pochodzących z byłego Związku Radzieckiego, istnieją stałe więzi między mołdawskimi ZGP i ZGP z innych krajów byłego Związku Radzieckiego. Czasami odgrywają one rolę pośrednika między ZGP z byłego Związku Radzieckiego i ZGP działającymi w UE. W związku z tym istnieje tendencja do łączenia mołdawskich ZGP z innymi grupami przestępczymi pod nazwą „rosyjskojęzycznych ZGP”.

Mołdawskie ZGP są aktywne w kilku centrach przestępczości w UE, zgodnie z definicją zawartą w ocenie zagrożenia przestępczością zorganizowaną z 2011 r. Europolu (OCTA)[22].

Według danych Europolu mołdawskie ZGP są szczególnie aktywne w następujących kategoriach działalności przestępczej: handel ludźmi, ułatwianie nielegalnej imigracji, zorganizowana przestępczość przeciwko mieniu, oszustwa dotyczące kart płatniczych, przemyt papierosów i cyberprzestępczość. Niektóre z tych ustaleń zostały potwierdzone przez wnioski z „operacji Akkerman”[23].

i) Handel ludźmi (THB)

Republika Mołdawii jest krajem źródłowym oraz – w mniejszym stopniu – krajem tranzytowym i krajem docelowym dla kobiet i dziewcząt w celu wykorzystywania seksualnego i mężczyzn, kobiet i dzieci w celu wyzysku ich pracy[24]. Ofiary mołdawskie wydają się być w coraz większym stopniu wykorzystywane w celu przymusowej pracy lub świadczenia usług, w szczególności jako pielęgniarki, opiekunki do dzieci oraz opiekunki rodzinne lub osób starszych. Mołdawskie ZGP prowadzą działalność zasadniczo w zakresie rekrutacji ofiar, głównie w celu wykorzystywania seksualnego w UE. W niektórych przypadkach same wykorzystują poszkodowanych. Podstawowe formy działania stosowane przez handlarzy nie zmieniły się znacząco w ciągu ostatnich kilku lat. Osoby rekrutujące ofiary czynią to przede wszystkim w drodze oszustwa, a czasami przy użyciu przemocy[25].

Ofiary często zmuszane są do zapłacenia za niezbędne dokumenty, począwszy od paszportów i dowodów tożsamości po opłaty wizowe, umowy z właścicielami klubów nocnych i ubezpieczenia zdrowotne. Zwiększa to ich zadłużenie wobec ZGP i przedłuża okres ich wykorzystywania. ZGP wykorzystują szczególne legalne struktury gospodarcze do zatrudniania i wykorzystywania ofiar w UE.

Zgodnie z danymi dostarczonymi przez władze mołdawskie odnotowano spadek w statystykach dotyczących handlu ludźmi: liczba zarejestrowanych spraw zmniejszyła się z 243 w 2006 r. do 111 w 2011 r[26]. W odniesieniu do liczby ofiar zidentyfikowanych i ofiar, które otrzymały wsparcie, na podstawie danych IOM , odnotowano również spadek z 273 w 2007 r. do 98 w 2011 r[27]. W odniesieniu do liczby przypadków handlu dziećmi odnotowano również spadek z 61 spraw w 2006 r. do 23 w 2011 r[28].

Zgodnie z danymi dostarczonymi przez mołdawskie władze zidentyfikowano i rozbito szereg grup przestępczych zaangażowanych w handel ludźmi i w przestępstwa powiązane w następstwie operacyjnych środków dochodzeniowych[29].

ii) Ułatwianie nielegalnej imigracji

ZGP są również zaangażowane w proces wykorzystywania mołdawskich migrantów, którzy nie wjeżdżają, przebywają, zamieszkują lub pracują legalnie w kraju docelowym. ZGP z Mołdawii ściśle współpracują z ZGP z krajów ościennych, zwłaszcza na Ukrainie, udzielając sobie wzajemnie wsparcia w sprawach odnoszących się do przewozu lub do sfałszowanych dokumentów. W odniesieniu do ułatwiania nielegalnej migracji z Republiki Mołdawii, odnotowano przypadki sfałszowanych włoskich i rumuńskich dowodów tożsamości oraz włoskich i hiszpańskich dokumentów pobytowych (zob. również poniżej pkt 3).

ZGP uczestniczące w procesie ułatwiania nielegalnej migracji obywateli Mołdawii mają aktywnych członków w Republice Mołdawii, którzy zaangażowani są w rekrutację potencjalnych nielegalnych migrantów. Członkowie mołdawskich ZGP zidentyfikowani zostali również na Ukrainie (gdzie zajmowali się fałszowaniem dokumentów oraz działalnością jako przewodnicy na granicy między Ukrainą a Węgrami), jak również w Rumunii (gdzie zajmowali się podrabianiem dowodów tożsamości i paszportów). Według doniesień legalna działalność gospodarcza wykorzystywana jest do ułatwiania nielegalnej migracji.

iii) Handel narkotykami

Republika Mołdawii uważana jest głównie za trasę tranzytową i prawdopodobne terytorium przechowywania i dalszego przetwarzania kokainy[30].

Na podstawie danych dostarczonych przez władze mołdawskie odnotowano spadek w handlu narkotykami z 2144 spraw karnych w 2007 r. do 1606 spraw w 2011 r[31].

Ustalenia dokonane na granicy mołdawsko-ukraińskiej w 2011 r. dokumentują obecny poziom handlu narkotykami[32].

iv) Zorganizowana działalność przestępcza przeciwko mieniu

Mołdawskie ZGP zaangażowane są w szereg działań związanych ze zorganizowaną działalnością przestępczą przeciwko mieniu. Koncentrują się one w szczególności na kradzieży samochodów ciężarowych oraz pojazdów przemysłowych i rolniczych. Powyższe ZGP są małych rozmiarów (3-5 członków), o podstawowych technikach i formach działania (głównie nagłe napady, użycie przemocy i konieczność znalezienia odbiorcy po popełnieniu przestępstwa).

v) Przemyt towarów podlegających wysokiemu podatkowi akcyzowemu

Wraz z Ukrainą, a także w coraz większym stopniu z Białorusią i Federacją Rosyjską, Republika Mołdawii jest jednym z głównych krajów pochodzenia papierosów przemyconych do UE w ostatnich latach, a tendencja ta wydaje się wzrastać. Republika Mołdawii jest od dawna znana jako państwo źródłowe i tranzytowe dla przemytu papierosów do UE i odgrywa coraz ważniejszą rolę w tym zakresie, ponieważ wzrastają ceny wyrobów tytoniowych w wielu krajach UE, szczególnie w państwach członkowskich, które przystąpiły do UE w 2004 i 2007 r. Papierosy pochodzące z Republiki Mołdawii w coraz większym stopniu penetrują czarny rynek państw członkowskich UE. Z tego powodu Komisja przyjęła w 2011 r. plan działania w celu zwalczania przemytu papierosów i alkoholu przez wschodnią granicę UE[33].

Wzmocniona współpraca w zakresie zapobiegania i zwalczania nielegalnego handlu wyrobami tytoniowymi jest również jednym z celów strategicznych ram współpracy celnej między UE a Republiką Mołdawii[34].

Republika Mołdawii jest jednym z głównych producentów oryginalnych papierosów przemycanych do UE. Najbardziej popularne marki „tanich białych” papierosów wytwarzane są legalnie w Republice Mołdawii, Kaliningradzie i na Ukrainie[35]. Mołdawskie ZGP dostarczają również surowce dla ZGP w UE zaangażowane w produkcję, pakowanie i dystrybucję podrobionych papierosów. Jako wysokodochodowa działalność obciążona niewielkim ryzykiem jest ona prawdopodobnie bardziej powszechna i intensywniejsza niż wykazują oficjalne statystyki.

Na podstawie danych dostarczonych przez władze mołdawskie, liczba skonfiskowanych opakowań papierosów wzrosła z 201 588 w 2008 r. do 276 337 w 2011 r.

vi) Handel bronią

W chwili obecnej nie istnieją jasne dowody wskazujące na zorganizowany przemyt broni i amunicji przez mołdawsko-ukraińską granicę. Na granicy zajmowano głównie broń białą lub pneumatyczną lub też broń myśliwską z odnośną amunicją podczas transportu z Ukrainy do Republiki Mołdawii[36].

4.2. Kluczowe potencjalne skutki

Jest mało prawdopodobne aby liberalizacja reżimu wizowego miała znaczący wpływ na zachowanie i formy działania „bardziej zorganizowanych„ ZGP, ponieważ już w chwili obecnej są one w stanie, nawet w ramach obecnego systemu wizowego, zarządzać poruszaniem się między UE a Republiką Mołdawii. Biorąc jednak pod uwagę fakt, że wiedza fachowa, jaką wykorzystują w celu ominięcia ograniczeń wizowych jest jednym z powodów ich sukcesu (zwłaszcza w odniesieniu do handlu ludźmi i ułatwiania nielegalnej imigracji), liberalizacja reżimu wizowego zmniejszyłaby popyt na taką wiedzę specjalistyczną.

Z większym prawdopodobieństwem to „gorzej zorganizowane” ZGP w pewnym stopniu skorzystają z systemu bezwizowego. Chociaż działalność tych grup ma mniejszy zakres, ich dostęp do UE mógłby zmienić obecny stan faktyczny w zakresie przestępstw (np. poprzez ułatwienie im wejścia w nowe obszary działalności przestępczej).

Chociaż trudny do oszacowania na podstawie dostępnych informacji, zakres zagrożeń spowodowanych przez mołdawskie ZGP dla UE powinien nadal być monitorowany. Liberalizacji reżimu wizowego może zmienić obecną dynamikę działalności przestępczej. Niemniej jednak trudno jest na obecnym etapie przewidzieć, w jakim zakresie liberalizacja przepisów wizowych będzie miała wpływ na każdą z tych dziedzin.

i) Handel ludźmi (THB)

W odniesieniu do THB liberalizacja obowiązku wizowego mogłaby mieć wpływ na ZGP działające w tym obszarze, jak również na ofiary i trasy. Mołdawskie ZGP działają w dziedzinie rekrutacji ofiar i transportu ofiar do UE; system bezwizowy mógłby umożliwić ZGP z UE kontrolującym rynki przestępcze w UE okazję do pominięcia ZGP z Mołdawii i bezpośrednią rekrutację ich ofiar.

Jednocześnie potencjalne ofiary handlarzy ludźmi, które nie będą potrzebowały już pomocy w celu nielegalnego przekroczenia granicy, mogłyby próbować wjechać do UE na własną rękę, ograniczając w ten sposób jeden z głównych obszarów działalności przestępczej ZGP. Jedną z „usług” oferowanych przez handlarzy stanowi przewóz ofiar do UE, gdzie są one często sprzedawane i wyzyskiwane przez inne ZGP. System bezwizowy de facto eliminuje popyt na takie „usługi”, jako że ofiary nie wymagałby już pomocy ZGP. W celu uniknięcia zmniejszenia liczby ofiar i spadku zysków, ZGP mogą skłaniać się do określenia nowych strategii i wejścia w nowe obszary działalności przestępczej.

ii) Ułatwianie nielegalnej migracji

Korzystając z systemu bezwizowego, Republika Mołdawii mogłaby stać się bardziej atrakcyjna dla różnych ZGP przewożących nielegalnych imigrantów. Nie ma jednak jednoznacznych oznak na to wskazujących (zobacz również pkt 3 powyżej).

iii) Przemyt narkotyków

Wydaje się mało prawdopodobne, aby Republika Mołdawii stała się centrum handlu narkotykami. Mogłaby ona mieć styczność ze szlakiem północnym[37] i możliwe jest, że niektóre mołdawskie ZGP mogłyby tymczasowo magazynować narkotyki w Republice Mołdawii.

W odniesieniu do granicy między Republiką Mołdawii a Ukrainą, prawdopodobnie utrzyma się obecny poziom ryzyka w odniesieniu do nielegalnego transportu narkotyków, zwłaszcza narkotyków syntetycznych drogą lądową przez przejścia graniczne.

iv) Zorganizowana działalność przestępcza przeciwko mieniu

Przestępstwa przeciwko mieniu, w wielu różnych formach, mogą być jednym z obszarów na które liberalizacja będzie miała największy wpływ. Mołdawskie ZGP powiązane z przestępstwami przeciwko mieniu mogłyby wykorzystywać liberalizację przepisów wizowych oraz mogłyby współpracować z ZGP o ugruntowanej pozycji w UE.

v) Przemyt towarów podlegających wysokiemu podatkowi akcyzowemu

Ewentualny znaczący wpływ odnotować można w zakresie przemytu papierosów, który mógłby być postrzegany jako działalność przestępcza obarczona niskim ryzykiem, wysoce zyskowna oraz łatwa do zarządzania.

vi) Handel bronią

Obecnie dostępne informacje nie wskazują na ewentualny wpływ systemu bezwizowego na handel bronią. Chociaż obecny poziom zagrożenia handlem bronią nie jest wysoki zgodnie z wskaźnikami zajęcia broni i innymi obecnie dostępnymi informacjami, należy zwrócić uwagę na potencjalne możliwości przemytu broni w zakresie broni i amunicji zmagazynowanej w regionie Naddniestrza.

Na podstawie powyższej oceny, należy wziąć pod uwagę następujące środki: Przez Republikę Mołdawii, zgodnie z VLAP: · Zacieśnienie współpracy z krajami sąsiadującymi. Zacieśnienie dwustronnej i międzynarodowej współpracy i wymiany informacji dotyczących danych statystycznych, analitycznych, taktycznych i operacyjnych danych wywiadu, za pomocą środków takich jak inicjowanie/uczestniczenie we wspólnych operacjach transgranicznych, wspólnych zespołach dochodzeniowo-śledczych i wspólnych zespołach wywiadowczych, ułatwianie wymiany oficerów łącznikowych w odniesieniu do takich operacji, oferowanie usług szkoleniowych dla wspólnych kontroli granicznych i celnych. · Ulepszenie szkoleń i budowy potencjału w odniesieniu do współpracy międzynarodowej w zakresie ceł i egzekwowania prawa oraz w zakresie wymiany informacji. · Kontynuowanie działań na rzecz rozszerzenia współpracy z EUBAM. · Koordynowanie działań kontrolnych na wspólnych granicach. Wymiana danych wywiadowczych i poszerzenie wspólnej oceny sytuacji na poziomie operacyjnym. · Rozszerzenie gromadzenia danych dotyczących przestępców i ZGP na poziomie krajowym między innymi poprzez tworzenie lub ulepszenie krajowych baz danych. · Kontynuowanie wysiłków zmierzających do poprawy wskaźników danych i gromadzenia danych dotyczących przestępczości we wszystkich dziedzinach przestępczości. · Wzmocnienie systemu sądownictwa, w tym współpracy sądowej w sprawach karnych, w szczególności wzajemnej pomocy prawnej. · Wdrożenie priorytetowo działań antykorupcyjnych we wszystkich dziedzinach, jak również w odniesieniu do szerszych aspektów zasad państwa prawa. Organy krajowe powinny mieć potencjał w zakresie walki z korupcją na wszystkich szczeblach - centralnym, regionalnym, lokalnym i sektorowym, zwracając szczególną uwagę na organy ścigania i organy celne. · Zapewnienie skutecznej ochrony świadków handlu ludźmi oraz dalszą poprawę ochrony, pomocy i wsparcia dla ofiar handlu ludźmi. Przez UE i państwa członkowskie · Rozszerzyć działania prowadzone w ramach współpracy między agencjami i współpracy międzynarodowej ilościowo i w zakresie ich zasięgu w następstwie odgórnego ustalenia celów. Europol mógłby stanowić platformę dla koordynowania wielostronnych działań na rzecz egzekwowania prawa w tym zakresie. Informacje zebrane podczas takich czynności muszą być następnie wykorzystane do opracowania ukierunkowanych ocen zagrożeń i ocen ryzyka. · Wzmocnić kontrole graniczne zgodnie z wymogami kodeksu granicznego Schengen oraz komunikatem w sprawie inteligentnych granic[38] w celu wprowadzenia skutecznego systemu wykrywania oraz reagowania na przedłużanie pobytu oraz w celu wykrywania ewentualnych działań związanych z przestępczością zorganizowaną. · Należy podjąć konkretne działania zgodnie ze „strategią UE na rzecz zwalczania handlu ludźmi na lata 2012-2016”[39], w szczególności w odniesieniu do osób niepełnoletnich. Należy podkreślić w tym kontekście, że wkrótce zostanie wydany przez FRONTEX podręcznik szkoleniowy dla straży granicznej w zakresie zwalczania handlu ludźmi, a w 2012 r. Komisja wyda wytyczne dla służb konsularnych i straży granicznej dla celów identyfikacji ofiar. Przez UE, państwa członkowskie i Republikę Mołdawii · Należy wzmocnić współpracę między organami Mołdawii i państw członkowskich, w tym w zakresie wymiany informacji z Europolem. · Należy wzmocnić współpracę między władzami Mołdawii oraz ich partnerami w państwach członkowskich UE w zakresie ochrony i pomocy, w tym w zakresie identyfikacji i odpowiedniego kierowania ofiar handlu ludźmi i ich bezpiecznego powrotu. · Należy uzgodnić procedury konfiskaty aktywów z władzami Mołdawii w celu odzyskania skradzionego mienia lub zysków z niego wynikających i ograniczenia finansowego potencjału ZGP, ułatwiając w ten sposób ich likwidację. · Pod egidą Europolu należy przeprowadzać systematyczne oceny zagrożenia i wymianę informacji w odniesieniu do poważnych przestępstw, a w odpowiednich przypadkach za pomocą kanałów Interpolu. Na podstawie wspólnie określonych wskaźników należy gromadzić dane porównawcze w zakresie przestępczości. · Należy wzmocnić wymianę najlepszych praktyk i szkoleń dla organów ścigania. · Należy wzmocnić współpracę z władzami Mołdawii w celu zwalczania nielegalnego handlu towarami podlegającymi wysokiemu podatkowi akcyzowemu.

5 - Kwestie horyzontalne

W oparciu o dane liczbowe przekazane przez mołdawski Krajowy Urząd Statystyczny i faktyczne władze regionu Naddniestrza, ogólna liczba ludności Republiki Mołdawii wynosiła około 4 075 000 w 2011 r.

5.1. Mniejszości

5.1.1. Obecna sytuacja

Ochrona mniejszości przed dyskryminacją jest zapewniona przez szczegółowe przepisy Konstytucji, a także w przepisach prawa karnego, cywilnego i administracyjnego. W dniu 25 maja prawa mniejszości zostały dodatkowo wzmocnione po przyjęciu prawodawstwa w zakresie niedyskryminacji[40].

Na podstawie danych przekazanych przez władze Mołdawii następujące mniejszości etniczne zamieszkują w Republice Mołdawii: 311 902 obywateli mniejszości ukraińskiej, 236 087 obywateli mniejszości rosyjskiej, 131 811 obywateli mniejszości gagauskiej, 68 928 obywateli mniejszości bułgarskiej i 14 202 obywateli mniejszości romskiej.[41].

Na mocy konstytucji mołdawskiej autonomiczna jednostka terytorialna Gagauzja korzysta z uznania i wspierania jej praw politycznych, społecznych i kulturalnych, w tym prawa dla populacji gagauskiej do posługiwania się językiem gagauskim w sprawach urzędowych.

Ponadto Republika Mołdawii posiada liberalne prawodawstwo w odniesieniu do języka, co daje ludności rosyjskojęzycznej, (w tym poza mniejszością rosyjską znacznej części mołdawskiej większości etnicznej oraz ukraińskiej mniejszości etnicznej) prawo dostępu do oficjalnych informacji w języku rosyjskim i możliwość otrzymania rosyjskojęzycznego wykształcenia.

W tym ogólnym kontekście problemy mniejszości ograniczają się zasadniczo do społeczności romskiej. Rząd Republiki Mołdawii zobowiązał się do intensywnego rozwiązania tego problemu poprzez wprowadzenie mediatorów społeczności romskich, z pomocą UNICEF-u i Rady Europy, oraz poprzez wdrożenie planu działania na rzecz wsparcia Romów na lata 2011 – 2015, dla którego przeznaczono konkretny budżet w ramach krajowych średniookresowych ram budżetowych.

5.1.2. Kluczowe potencjalne skutki

Uznaje się ogólnie, że mołdawski rząd, w tym przez wyspecjalizowane lokalne organizacje społeczeństwa obywatelskiego, podejmuje poważne wysiłki mające na celu polepszenie notowań Republiki Mołdawii w odniesieniu do traktowania jej mniejszości etnicznych, w szczególności mniejszości romskiej. Przyjęcie ustawy o zagwarantowaniu równości w dniu 25 maja 2012 r., przewiduje dodatkowe gwarancje w tym zakresie. Na poziomie roboczym przyjęto plan działań (który ma być zawarty w obecnie zmienianym planie działania dotyczącym ochrony praw człowieka) w czerwcu 2012 r. w celu ukierunkowania stosowania wyżej wymienionej ustawy. W dniu 5 lipca 2012 r. dekretem rządowym utworzono Radę ds. Równości, która będzie punktem odniesienia dla ofiar dyskryminacji. Należy z tego względu oczekiwać, że kwestie mniejszości nie powinny mieć znaczącego wpływu na migrację i stan bezpieczeństwa w kontekście liberalizacji reżimu wizowego. Ponadto, jak podkreślono wcześniej (zob. powyżej w pkt 4), to raczej język niż pochodzenie etniczne odgrywa rolę w tworzeniu ZGP i ich współpracy, w tym w Republice Mołdawii.

Na podstawie powyższej oceny, należy wziąć pod uwagę następujące środki: Przez Republikę Mołdawii, zgodnie z VLAP: · Kontynuować realizację planu działania dotyczącego ochrony praw człowieka na lata 2011 – 2014 i nadal starać się angażować społeczność międzynarodową w rozwiązywanie kwestii mniejszości. · Zapewnić skuteczne wdrożenie prawodawstwa przeciwdziałającego dyskryminacji zgodnie z normami europejskimi i międzynarodowymi, w szczególności poprzez wydawanie kompleksowych wytycznych oraz poprzez zapewnienie skutecznego funkcjonowania Rady ds. Równości. · Kontynuować wysiłki finansowe mające na celu wprowadzenie w życie planu działania na rzecz wsparcia Romów na lata 2011 – 2015 w skuteczny i konsekwentny sposób.

5.2. Region naddniestrzański

5.2.1. Obecna sytuacja

Konstytucyjne władze Republiki Mołdawii nie sprawują faktycznej kontroli nad separatystycznym regionem Naddniestrza („Naddniestrze”), jak również nad centralnym odcinkiem granicy ukraińsko-mołdawskiej. Faktyczne władze w Tyraspolu uznają rzekę Dniestr za granicę, którą należy kontrolować za pomocą własnej straży granicznej i służb celnych, które rozlokowane są w tzw. strefie bezpieczeństwa (buforowej). Kiszyniów, jak również społeczność międzynarodowa, która nie uznała niezależności „Naddniestrza”, uznaje Dniestr za wewnętrzną granicę administracyjną, kontrolowaną przez policję. Dla celów podatkowych funkcjonariusze służby celnej Mołdawii podejmują też działania wzdłuż wewnętrznej granicy administracyjnej[42].

Obecna sytuacja stwarza dodatkowe przeszkody dla skutecznego i wydajnego przeprowadzania kontroli. Władze Republiki Mołdawii muszą stawić czoła szeregowi wyzwań w celu skontrolowania cudzoziemców, którzy wjeżdżają do Republiki Mołdawii, lub ją opuszczają poprzez region Naddniestrza. W szczególności personel policyjny na wewnętrznych punktach kontroli celnej (ICCP) nie dysponuje rejestrem obcokrajowców i ma trudności z prowadzeniem kontroli paszportowej cudzoziemców oraz z podjęciem decyzji, czy mają oni prawo do wjazdu do Republiki Mołdawii (przestrzeganie reżimu wizowego). Na podstawie umowy o współpracy podpisanej w lipcu 2010 r. przez przedstawicieli policji prawobrzeżnego i lewobrzeżnego regionu Dniestru, Kiszyniów i Tyraspol dokonują wymiany informacji na temat osób poszukiwanych i odnośnie do rejestrów karnych dotyczących mieszkańców zamieszkujących w obu tych regionach.

Reforma ministerstwa spraw wewnętrznych, utworzenie policji granicznej, jak również wejście w życie ustawy w sprawie granic państwowych Republiki Mołdawii w dniu 1 lipca 2012 r.[43] będzie najprawdopodobniej miało pozytywny wpływ na obecną sytuację. Mołdawskie władze opracowały plan kontroli przepływów migracyjnych przez region Naddniestrza. Ponadto Ukraina, w imieniu Republiki Mołdawii oraz w porozumieniu z nią przeprowadza kontrole celne wzdłuż naddniestrzańskiego odcinka granicy mołdawsko-ukraińskiej, stosując umowę z 2005 r. o wspólnym systemie celnym między tymi dwoma krajami (wdrażaną z pomocą EUBAM).

Od stycznia 2012 r. współpraca w sprawach celnych zaczęła być rozszerzana na inne punkty kontroli granicznych. Pilotażowy „wspólnie obsługiwany punkt kontroli granicznej” został utworzony w Rososhany-Briceni na północy Republiki Mołdawii. Powyższe doświadczenie wdrażane zostaje stopniowo w odniesieniu do innych przejść granicznych na wspólnej granicy, w celu umożliwienia wspólnych kontroli granicznych na odcinku naddniestrzańskim mieszanym, mołdawsko-ukraińskim służbom straży granicznej (Policja Graniczna) i zespołom celnym.

Ponadto EUBAM wspiera władze Mołdawii w zwiększaniu wykorzystania jednostek mobilnych nadając większą wagę analizie ryzyka oraz działaniom opartym na danych wywiadowczych. Władze mołdawskie wyraziły gotowość do wdrożenia zaleceń EUBAM i od dnia 1 lipca 2012 r., powołano policję graniczną w celu przeprowadzania kontroli na administracyjnych granicach wewnętrznych wzdłuż rzeki Dniestr.

W odniesieniu do bezpieczeństwa dokumentów, zgodnie z najnowszymi informacjami udostępnionymi przez władze Mołdawii, 229 489 obywateli Republiki Mołdawii zamieszkujących region Naddniestrza otrzymało paszporty mołdawskie, z czego 175 764 paszportów jest nadal ważnych (tzn. nie wygasła ich data ważności). W trakcie pierwszych trzech miesięcy roku 2012 władze w Kiszyniowie wydały 2722 paszportów biometrycznych obywatelom Republiki Mołdawii zamieszkującym w regionie Naddniestrza. Ministerstwo Technologii Informacyjnych i Komunikacji we współpracy z Ministerstwem Sprawiedliwości i Ministerstwem Spraw Wewnętrznych opracowało kompleksowe ramy prawne na rzecz procedur identyfikacji w przypadku wydawania pierwszego dokumentu osobom w regionie Naddniestrza w oparciu o dodatkowe informacje o członkach rodziny i krewnych (dokumenty identyfikujące rodziców, świadectwa ślubu i inne)[44].

Ponadto od momentu wyboru w Naddniestrzu „prezydenta” Szweczuka w grudniu 2011 r. wznowiono działalność dwustronnych roboczych grup budowy zaufania w sprawie stanu cywilnego, w celu ułatwienia przyszłej wymiany informacji. Obecnie krajowy urząd ewidencji stosuje specjalne środki w celu potwierdzania obywatelstwa i zapewnienia mieszkańcom regionu Naddniestrza bezpłatnego dostępu do krajowych dokumentów tożsamości, zgodnie ze zmienioną ustawą o obywatelstwie z dnia 2 czerwca 2000 r. oraz decyzją rządu z dnia 9 września 2005 r. w sprawie środków bezpieczeństwa dotyczących potwierdzenia obywatelstwa oraz dokumentacji ludności zamieszkującej powiaty w regionie Naddniestrza[45]. Ponadto nadal podtrzymywana jest współpraca w sprawach karnych między Kiszyniowem a Tyraspolem.

5.2.2. Kluczowe potencjalne skutki

Rząd Mołdawii w dalszym ciągu aktywnie działa w celu rozwiązania sytuacji Naddniestrza. Współpraca w sprawach odnoszących się do liberalizacji reżimu wizowego, w tym kwestie praw człowieka – zostały zdefiniowane przez Kiszyniów i Tyraspol jako sprawy priorytetowe dla środków i działań budowy zaufania i zostały odpowiednio ujęte w programie negocjacji prowadzonych w formacie „5 + 2” w sprawie rozwiązania konfliktu w Naddniestrzu.

Do czasu osiągnięcia konkretnych wyników tej ściślejszej współpracy, środki tymczasowe wprowadzone przez Kiszyniów, czasami we współpracy z Ukrainą, będą w dalszym ciągu tworzyć jasno określone ramy dla zagwarantowania bezpieczeństwa dokumentów i granic.

Na podstawie powyższej oceny, należy wziąć pod uwagę następujące środki: Przez Republiką Mołdawii: · zacieśnić współpracę z krajami sąsiadującymi, zwłaszcza Ukrainą; · podtrzymać współpracę z EUBAM i wdrożyć zalecenia EUBAM, mające na celu poprawę jakości i nasilenie wykorzystywania jednostek mobilnych[46]; · kontynuować dobrą współpracę z faktycznymi władzami w Tyraspolu, która mogłyby umożliwić wymianę informacji dotyczących wydawania dokumentów, jak również aspektów egzekwowania prawa; · zwiększyć wysiłki w celu pokonania ewentualnych problemów w zakresie bezpieczeństwa i migracji i znaleźć możliwe rozwiązania w celu zwiększenia kontroli bez uszczerbku dla procesu negocjacyjnego „5 + 2”.

[1]               Zob.: SEC(2011) 1075 final.

[2]               Zob.: SWD(2012) 12 final.

[3]               Zob.: COM(2012) 348 final.

[4]               Wyniki przedstawione w sprawozdaniu Europolu opierają się na informacjach dostępnych dla Agencji. Opinia ta nie przedstawia w sposób wyczerpujący oceny zagrożenia związanego z przestępczością zorganizowaną w Mołdawii.

[5]               Sprawozdanie EUBAMu koncentrowało się na analizie sytuacji na wspólnej granicy między Republiką Mołdawii i Ukrainą.

[6]               Specjalnie dostosowana analiza ryzyka Frontexu opiera się na wspólnym, zintegrowanym modelu analizy ryzyka. Dane zebrano poprzez sieć analizy ryzyka Frontexu (FRAN) oraz sieć analizy ryzyka w odniesieniu do granic wschodnich (EBRAN). Ponadto wykorzystano sprawozdania własne Frontexu, dane zebrane podczas skoordynowanych wspólnych operacji Frontexu, publicznie dostępne dane statystyczne oraz wywiad ze źródeł jawnych.

[7]               Wnioski EUI oparte są na pierwotnych i wtórnych danych jakościowych: ankiecie Delphi przeprowadzonej przez ekspertów w grudnia 2011 r.; wywiadach jakościowych z mołdawskimi migrantami w Niemczech, we Włoszech i w Polsce, jak również rozmowach z potencjalnymi migrantami w Republice Mołdawii; oraz przeglądzie ram prawnych.

[8]               Zob.: COM(2011) 290 final.

[9]               Rozporządzenie (WE) nr 562/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 marca 2006 r. ustanawiające wspólnotowy kodeks zasad regulujących przepływ osób przez granice (Dz.U. L 105 z 13.4.2006, s. 1).

[10]             Zob.: COM(2011) 47 final.

[11]             Definicja migrantów stosowana przez Republikę Mołdawii w celu obliczania przekazów pieniężnych jest dość obszerna – uwzględnia ona pobyty 6-miesięczne lub przekraczające 6 miesięcy, podczas gdy większość krajów opierają swoje obliczenia na pobytach co najmniej 12-miesięcznych.

[12]             Dane dostępne są na stronie http://www.carim-east.eu/900/moldovan-emigration-stocks-residing-in-the-european-union-by-country-of-residence-most-recent-data-circa-2010.

[13]             Dane z 14 państw członkowskich.

[14]             Pełny wykaz danych społeczno-gospodarczych jest dostępny pod adresem http://www.carim-east.eu/database/demographic-and-economic-module/?search=1&fromto=from&cmct=Republic of Moldova&nocmct=European+Union.

[15]             Dane dostarczone przez Frontex. Przepływ pasażerów z Republiki Mołdawii obejmuje wszystkie narodowości opuszczające kraj.

[16]             Należy zauważyć, że koszt wizy Schengen pozostaje bardzo istotny dla obywateli Mołdawii, biorąc pod uwagę średni dochód w tym kraju. Na przykład w 2010 r. koszt 35 EUR za wizę stanowił około 34% średnich miesięcznych dochodów. Należy dodać do tego koszty tłumaczenia niezbędnych dokumentów dowodowych.

[17]             Analiza przeprowadzona przez Frontex.

[18]             Komunikat Komisji Europejskiej „Inteligentne granice – możliwe warianty i kierunki”, COM (2011) 680 final.

[19]             Dyrektywa 2009/52/WE z dnia 18 czerwca 2009 r.

[20]             Sprawozdania z monitorowania po liberalizacji reżimu wizowego dla krajów Bałkanów Zachodnich, SEC (2011) 659 final i SEC (2011) 1570 final.

[21]             Niniejsza sekcja dotyczy tych kategorii działalności przestępczej, które potencjalnie mogłyby skorzystać z ruchu bezwizowego dla obywateli Mołdawii i przedstawia analizę możliwych skutków liberalizacji reżimu wizowego na zorganizowane grupy przestępcze.

[22]             https://www.europol.europa.eu/content/press/europol-organised-crime-threat-assessment-2011-429. Uwaga: Mołdawskie władze przekazały swoją opinię do OCTA z 2011 r., przedstawioną w listopadzie 2011 r.

[23]             „Operacja Akkerman ” to międzyagencyjna i międzynarodowa wspólna operacja kontroli granicznej (JBCO) prowadzona przez EUBAM i Europol, wraz z władzami mołdawskimi i ukraińskimi. Podczas dwóch faz operacyjnych z wykorzystaniem danych wywiadowczych przeprowadzonych w 2011 r. – przy czym druga miała miejsce we wrześniu 2011 r. – zajęto przemycane towary, takie jak papierosy, alkohol i skradzione pojazdy oraz wykryto oszustwa celne w wysokości 3,2 mln EUR. Było to również wynikiem lepszej organizacji działań mających na celu wzmocnienie, w szczególności skutecznego wykorzystania informacji wywiadowczych, utworzenia grupy zadaniowej jako zespołów operacyjnych organów JBCO, znaczącą poprawę interfejsu centrum łączności i dalsze rozszerzenie wsparcia udzielonego przez najważniejsze podmioty międzynarodowe.

[24]             United States Department of State Trafficking in Persons Report – Republic of Moldova, czerwiec 2012 r.

[25]             Ofiary kontaktowane są bezpośrednio albo poprzez agencje pośrednictwa pracy lub ogłoszenia. Zasadniczo oferują im zatrudnienie za granicą jako pomoc domowa, opiekunka do dzieci, kelnerka, pracownik gospodarstwa rolnego i inne rodzaje legalnego zatrudniania, które rzekomo mają być dobrze opłacane w porównaniu do średniego wynagrodzenia w Republice Mołdawii. Zdarzają się przypadki, w których ofiary są faktycznie uprowadzane przez handlarzy lecz są one mniej rozpowszechnione. Po przemyceniu ofiar do UE pozbawia się ich dokumentów, izoluje i poważnie ogranicza możliwość swobodnego poruszania się. Nie znając języka miejscowego, bez możliwości udowodnienia tożsamości ofiary są pod stałą kontrolę wykorzystujących je osób, doznając poważnych naruszeń podstawowych praw człowieka. W wielu przypadkach ofiary zwracają się o pomoc za pośrednictwem swoich klientów.

[26]             Liczba przypadków (tzn. przestępstw, zarejestrowanych w rejestrze danych karnych i kryminalistycznych, w którym odnotowuje się jedynie przypadki, które zostały zakwalifikowane jako przestępstwo/czyn zabroniony na podstawie kodeksu karnego, zgodnie z którym wszczęto postępowanie karne): 243 (2006 r.), 251 (2007 r.), 215 (2008 r.), 185 (2009 r.), 140 (2010 r.), 111 ( 2011 r.).

[27]             Liczba ofiar zidentyfikowanych i ofiar które otrzymały wsparcie: 273 (2007 r.), 158 (2008 r.), 159 (2009 r.), 139 (2010 r.), 98 (2011 r.).

[28]             Liczba przypadków handlu dziećmi: 61 (2006 r.), 47 (2007 r.), 31 (2008 r.), 21 (2009 r.), 21 (2010 r.), 23 (2011 r).

[29]             Liczba grup przestępczych: 39 (2006 r.), 40 (2007 r.), 29 (2008 r.), 40 (2009 r.), 22 (2010 r.) i 40 (2011 r.).

[30]             Rosyjskojęzyczne osoby fizyczne będące rezydentami w Ameryce Łacińskiej ułatwiają i organizują przemyt kokainy do UE i Federacji Rosyjskiej. W czerwcu 2010 r. zajęto znaczną ilość przemycanej kokainy w porcie w Odessie na Ukrainie. Według konosamentu załadowcą towaru było przedsiębiorstwo w Boliwii i ładunek miał zostać przesłany na adres prywatnego przedsiębiorstwa z siedzibą w Republice Mołdawii.

[31]             Liczba spraw karnych: 2144 (2007 r.), 2103 (2008 r.), 1865 (2009 r.), 1773 (2010 r.), 1606 (2011 r.).

[32]             W 2011 r. – w 60 przypadkach zajęto 34 255 kg narkotyków na wspólnej granicy. Z całkowitej ilości narkotyków 61% zostało wykryte poza przejściami granicznymi i w strefie przygranicznej. Rodzaje wykrytych narkotyków w roku 2010/2011 r. były następujące: marihuana: 6,916 kg/20,54 kg, słoma makowa: 1,21 kg/11,34 kg, konopie: 0,754 kg/2,318 kg, co stanowi wzrost w 2011 r. w stosunku do roku 2010.

[33]             Zob.: SEC(2011) 791 final.

[34]             Ramy strategiczne zostały zatwierdzone przez premiera Filata i komisarza Šemetanę w drodze wymiany listów w październiku 2011 r.

[35]             „Tanie białe” papierosy to termin używany przez przemysł tytoniowy dla papierosów wyprodukowanych całkowicie niezależnie od tradycyjnych producentów wyrobów tytoniowych. Są to tanie marki papierosów, wyprodukowane legalnie lecz specjalnie dla celów przemytu, ponieważ nie mają one legalnego rynku. Oferują one często rozsądną i spójną jakość i stanowią także dobrą alternatywę dla papierosów podrabianych, których jakość może różnić się znacząco. UE została niedawno zalana przez przemycane papierosy nowej marki Jin Ling, praktycznie nieznanej władzom kilka lat temu. Popularność marki Jin Ling jest taka wysoka, że obecnie konkuruje ona z Marlboro w zakresie najbardziej przemycanych marek zajmowanych w UE. Imperial Tobacco Limited (ITL) jest czwartym największym na świecie międzynarodowym producentem wyrobów tytoniowych. Szacuje on, że ok. 20 % wszystkich podrabianych produktów tytoniowych, o których informują ich organy ścigania wytwarzanych jest nielegalnie na terytorium Ukrainy i Republiki Mołdawii.

[36]             W porównaniu do 2010 r., w 2011 r. liczba wykrytych prób nielegalnego transportu amunicji zmniejszyła się o 31 %. Jednocześnie liczba wykrytej amunicji wzrosła o 36 % (2011 – 1995 sztuk, 2010 r. - 1269 sztuk). W większości przypadków amunicja transportowana była z Ukrainy do Republiki Mołdawii, przede wszystkim (74 %) za pośrednictwem lądowych przejść granicznych. W 2011 r., w sześciu przypadkach zajęto 3,65 kg materiałów wybuchowych na wspólnych granicach (w porównaniu z czterema przypadkami i 1,47 kg w 2010 r.). W 2011 r. wykryto tylko proch (3,65 kg), natomiast w roku 2010 nie tylko proch (1,2 kg), lecz również trotyl (0,27 kg). 90 % sprawców to obywatele Republiki Mołdawii, którzy przewożą proch nielegalnie do celów myślistwa. W 2011 r. wszystkie przypadki nielegalnego transportu materiałów wybuchowych zostały wykryte na przejściach granicznych przy przemieszczaniu się z Ukrainy do Republiki Mołdawii. W ramach całości wykrytej broni znaczącą część stanowiły paralizatory elektryczne, broń biała, pneumatyczna oraz myśliwska. Wykryto również broń palną (siedem sztuk) oraz broń gazową (dwie sztuki). Główną kategorię osób, które próbowały nielegalnie przewieźć broń stanowią obywatele Republiki Mołdawii (53%) i Ukrainy (28%). Na wspólnej granicy nie wykryto materiałów radioaktywnych. W latach 2010-2011 odnotowano dwa przypadki konfiskaty substancji promieniotwórczych w Republice Mołdawii. Ich krajem pochodzenia była Rosja, a dalszy szlak wiódł przez Ukrainę w celu dalszej sprzedaży.

[37]             https://www.europol.europa.eu/content/press/europol-organised-crime-threat-assessment-2011-429.

[38]             Komunikat Komisji Europejskiej „Inteligentne granice – możliwe warianty i kierunki”, COM (2011) 680 final.

[39]             Zob.: COM(2012) 286 final.

[40]             „Ustawa o zagwarantowaniu równości” została przyjęta w maju 2012 r. Zob.: COM(2012) 348 final.

[41]             Na podstawie spisu ludności w 2004 r. zamieszkuje tam 12 271 Romów (lub 14 202 – w dostępnych źródłach dane są niespójne). Władze Republiki Mołdawii przyznają jednak, że trudno jest określić dokładną liczbę, ze względu na fakt, że romskie pochodzenie etniczne często nie jest oficjalnie zgłaszane. Przywódcy społeczności romskiej wspominają o większej liczbie mniejszości romskiej.

[42]             Obecnie istnieje 20 punktów kontrolnych na części prawobrzeżnej Dniestru wzdłuż 411-kilometrowej linii granicznej. Głównym celem tych punktów kontrolnych jest przeprowadzenie kontroli policyjnych i celnych w odniesieniu do przemieszczających się pasażerów i ładunków. Kontrola przeprowadzana jest przez służby celne oraz Ministerstwo Spraw Wewnętrznych Republiki Mołdawii. Wzdłuż granicy administracyjnej z regionem naddniestrzańskim funkcjonuje 16 międzynarodowych punktów kontroli granicznej i 11 posterunków policji, które są połączone online z bazą danych zgubionych i skradzionych dokumentów podróży Interpolu (baza danych SLDT). Funkcjonuje również 14 wewnętrznych punktów kontroli celnej (ICCP), z których dwa przeznaczone są dla transportu kolejowego i nie są powiązane z bazą SLTD Interpolu. Trwają prace nad rozmieszczeniem wspólnych mołdawsko-ukraińskich punktów kontroli granicznej (przejść granicznych) wzdłuż centralnego segmentu granicy (na terytorium ukraińskim). Pierwsze wspólnie obsługiwane przejście graniczne otwarto w Rososhany-Briceni w styczniu 2012 r., na mocy protokołu zawartego przez odnośne służby obu krajów.

[43]             Zob.: COM(2012) 348 final.

[44]             Zob.: COM(2012) 348 final.

[45]             Zob.: COM(2012) 348 final.

[46]             Biała księga EUBAM z dnia 6 sierpnia 2010 r., w której zawarto szereg wniosków w oparciu o analizę ryzyka, działania jednostek mobilnych oparte o dane wywiadowcze (kontrole wewnątrzterytorialne) i mechanizm współpracy między odpowiednimi organami ścigania z Kiszyniowa i Tyraspolu.