SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

Eksploatacja reaktora wysokostrumieniowego w 2010 r.

W dniu 25 maja 2009 r. Rada przyjęła na okres trzech lat (2009-2011) dodatkowy program badawczy realizowany przez Wspólne Centrum Badawcze (JRC) dotyczący eksploatacji reaktora wysokostrumieniowego (HFR) w Petten, w Niderlandach. Artykuł 4 wzmiankowanej decyzji Rady stanowi, że co roku Komisja przedkłada Parlamentowi Europejskiemu i Radzie informacje w formie sprawozdania z realizacji dodatkowego programu badawczego. Niniejsze sprawozdanie z eksploatacji HFR w 2010 r. jest drugim z trzech rocznych sprawozdań obejmujących cały okres trwania dodatkowego programu badawczego.

Główne cele programu są następujące:

(1) Zapewnienie bezpiecznej i niezawodnej eksploatacji HFR, aby zagwarantować dostępność strumieni neutronów do celów eksperymentalnych.

(2) Umożliwienie efektywnego wykorzystania HFR przez instytucje badawcze reprezentujące szerokie spektrum dyscyplin naukowych: zwiększenie bezpieczeństwa paliw i materiałów dla reaktorów jądrowych mających znaczenie dla Europy, zdrowie, w tym rozwój izotopów medycznych w celu odpowiedzi na pytania związane z badaniami medycznymi, synteza jądrowa, podstawowe badania i szkolenia oraz gospodarka odpadami.

HFR jest również obiektem szkoleniowym dla doktorantów i naukowców pracujących na poziomie podoktorskim, dającym im możliwość prowadzenia badań w ramach projektów krajowych lub europejskich.

Reaktor stosowany jest do komercyjnej produkcji izotopów promieniotwórczych dla ponad połowy z 10 mln diagnoz medycznych przeprowadzanych co roku w Europie.

Cele w zakresie bezpiecznej eksploatacji i badań były w 2010 r. realizowane w sposób opisany poniżej.

1. Bezpieczna eksploatacja HFR

Właścicielem obiektu (wynajmowanego przez okres 99 lat) jest Europejska Wspólnota Energii Atomowej (Euratom), zaś podmiotem zarządzającym obiektem i budżetem jest JRC. HFR jest eksploatowany przez NRG (Nuclear Research and consultancy Group), która eksploatuje i prowadzi prace konserwacyjne w obiekcie oraz zarządza działalnością komercyjną reaktora[1]. Podmiot ten posiada zezwolenie na eksploatację wydane przez niderlandzki krajowy organ regulacyjny KFD (Kernfysische Dienst). Podobnie jak w przypadku elektrowni jądrowych HFR podlega wymaganym przez przepisy przeprowadzanym co 10 lat okresowym przeglądom bezpieczeństwa wykonywanym przez NRG. W kwietniu 2011 r. HFR poddano również przeglądowi w ramach niezależnej zintegrowanej oceny bezpieczeństwa reaktorów badawczych przeprowadzanej przez MAEA.

W 2010 r. HFR mógł być eksploatowany tylko przez 143 dni, jako że został zamknięty w celu dokonania poważnej naprawy w obrębie dna reaktora (Bottom Plug Liner). Przygotowanie i realizację naprawy monitorował niderlandzki organ regulacyjny odpowiedzialny za bezpieczeństwo jądrowe zgodnie ze stosownymi przepisami i wymogami krajowymi. Naprawa reaktora, inspekcje i badania trwały 201 dni.

Działania w zakresie konserwacji polegały na prewencyjnej, korekcyjnej i regularnej konserwacji wszystkich systemów, struktur i elementów, prowadzonej w celu zapewnienia bezpiecznej i niezawodnej eksploatacji HFR. Przeprowadzono również okresowe badanie szczelności stanowiące jeden z wymogów licencji (0,2 barów nadciśnienia przez 24 godziny) oraz rozszerzoną inspekcję podczas pracy, obejmującą pomiar Bottom Plug Liner.

Nie zgłoszono żadnego incydentu w zakresie międzynarodowej skali zdarzeń jądrowych (INES).

2. Badania i produkcja izotopów

2.1. Badania

Wykonano następujące bieżące działania badawcze:

· zarządzanie NeT (European Network on Neutron Techniques Standardization for Structural Integrity – europejska sieć ds. standaryzacji technik neutronowych do celów wytrzymałości konstrukcyjnej). Główne działania badawcze w 2010 r. dotyczyły badań rozpraszania niskokątowego w procesach starzenia materiałów;

· pomiary naprężenia szczątkowego przy pomocy dyfrakcji neutronowej, ocena ewolucji mikrostruktury utwardzonej stali starzonej termicznie oraz badanie termicznego przyspieszenia rozpadu promieniotwórczego;

· eksperymenty w zakresie napromieniania paliwa dotyczące transmutacji aktynowców mniejszościowych w celu zmniejszenia radiotoksyczności odpadów promieniotwórczych;

· eksperymenty w zakresie napromieniania paliwa dotyczące badania retencji produktów rozszczepienia;

· eksperymenty mające na celu badanie degradacji materiałów konstrukcyjnych reaktora (grafitu, kompozytów, stopów wolframu i stali) w wyniku napromieniowania;

· eksperymenty w zakresie technologii reaktorów fuzyjnych i reaktorów sterowanych akceleratorami dotyczące badań napromieniowania i po napromienianiu berylu, stali i spoin.

2.2. Produkcja izotopów

Rok 2010 był dla HFR wyjątkowy pod względem produkcji medycznych izotopów promieniotwórczych. Można go podzielić na trzy okresy: przez kilka pierwszych tygodni roku do połowy lutego HFR pracował z maksymalną wydajnością. Następnie wstrzymano produkcję na okres naprawy w obrębie dna reaktora (w czasie światowego niedoboru izotopów medycznych), zaś we wrześniu 2010 r. wznowiono normalną eksploatację.

Do czasu naprawy produkcja izotopów medycznych była priorytetem. Obłożenie reaktora skonfigurowano w sposób pozwalający na uzyskanie maksymalnych poziomów produkcji najważniejszych farmaceutycznych preparatów promieniotwórczych, w szczególności produkcji molibdenu 99 dla zastosowań medycznych (np. leczenia nowotworów). Konfiguracja ta umożliwiła przeprowadzenie nawet 11 równoległych cyklów produkcyjnych napromieniania molibdenu 99 W okresie maksymalnej wydajności produkcja HFR była wyższa niż radiochemiczne zdolności przetwórcze w europejskiej sieci dostawczej. Ocenia się, że w tym okresie HFR wyprodukował ilość materiałów wystarczającą dla wykonania codziennie ponad 50 000 badań pacjentów na całym świecie. Stanowi to ok. 60 % zapotrzebowania światowego.

W 2010 r. operator NRG dokonał skoordynowanych wysiłków w celu jak największego ograniczenia skutków problemów w zakresie dostawy oraz informował klientów o postępach naprawy oraz przewidywanym terminie wznowienia eksploatacji. Wydarzenia te podkreśliły kluczową rolę HFR w łańcuchu dostaw izotopów dla celów medycznych.

3. Wkład finansowy na potrzeby realizacji programu

W 2010 r. wkład finansowy w realizację programu wniosły następujące państwa członkowskie: Belgia: 400 000 EUR, Francja: 300 000 EUR, Niderlandy: 8 223 000 EUR.

Należy zauważyć, że wkład ten pokrywa wydatki zgodnie z załącznikiem II do decyzji Rady 2009/410/Euratom. Kwoty te zostały obliczone w celu zbilansowania przewidywanych kosztów reaktora w 2010 r., biorąc pod uwagę spodziewany wzrost dochodu komercyjnego. Komisja w żadnym przypadku nie pokrywa deficytu operacyjnego, w tym ewentualnych kosztów konserwacji lub naprawy.

W 2010 r. Komisja otrzymała z programu dodatkowego 800 000 EUR jako rezerwę na fundusz likwidacyjny. Inne wydatki poniesione przez Komisję w łącznej kwocie1 674 000 EUR (np. bezpośrednie koszty personelu, media, gospodarka wypalonym paliwem jądrowym) zostały również pokryte z budżetu programu dodatkowego.

W dołączonym dokumencie roboczym służb Komisji przedstawiono bardziej szczegółowo wyniki eksploatacji HFR w 2010 r.

[1]               W dniu 20 czerwca 1967 r. JRC i Stichting Energieonderzoek Centrum Nederland, zwane „ECN” (wówczas zwane Stichting Reactor Centrum Nederland – „RCN”), zawarły umowę o współpracy nr 054-68-1 PET N dotyczącą zarządzania operacyjnego HFR w ośrodku JRC.