SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY EUROPEJSKIEJ

Sprawozdanie w sprawie barier w handlu i inwestycjach – 2012 r.

1.         WPROWADZENIE

W 2011 r. Komisja przedstawiła swoje pierwsze sprawozdanie w sprawie barier w handlu i inwestycjach (Trade and Investment Barriers Report - TIBR) dla Rady Europejskiej. Sprawozdanie to zostało przedstawione w ramach zobowiązania zawartego w strategii „Europa 2020”[1], które następnie zostało uwzględnione w komunikacie Komisji „Handel, wzrost i polityka światowa”[2]. Celem sprawozdania było umożliwienie „skoncentrowania się [na szczeblu politycznym] na wspólnych staraniach dotyczących wybranego zestawu barier w dostępie do rynku”, które uniemożliwiają europejskim przedsiębiorstwom wywóz do państw trzecich lub inwestowanie w tych państwach. Sprawozdanie miało na celu podniesienie poziomu świadomości dotyczącej znaczenia zajmowania się takimi barierami w ukierunkowany i uzgodniony sposób, tak by przedsiębiorstwa europejskie mogły czerpać korzyści z rynku globalnego, zgodnie z tym co wynegocjowano z partnerami handlowymi UE na poziomie stosunków wielostronnych, jak i dwustronnych.

Niniejszy dokument jest drugim sprawozdaniem w sprawie barier w handlu i inwestycjach. Zawiera ono podsumowanie postępów osiągniętych w zakresie 21 barier zidentyfikowanych w pierwszym wydaniu i wskazuje także szereg nowych barier, które wymagają wspólnych działań i wyznaczenia priorytetów politycznych zarówno przez Komisję, jak i przez państwa członkowskie. Podobnie jak w wydaniu z 2011 r. niniejsze sprawozdanie koncentruje się na barierach rynkowych niektórych strategicznych partnerów UE, takich jak Chiny, Indie, Japonia, Mercosur[3], Rosja i USA[4].

Skupienie się na niektórych strategicznych partnerach UE nie oznacza jednak, że bariery na innych rynkach będą pomijane. Przeciwnie, Komisja podejmuje aktywne działania w celu poprawy warunków dostępu do rynku w ramach szerszej grupy partnerów handlowych obejmującej państwa, takie jak Wietnam, Indonezja, Ukraina lub Turcja, w przypadku których europejskie przedsiębiorstwa napotykają na wiele barier.

Zniesienie konkretnych barier w handlu odgrywa fundamentalne znaczenie w stosunkach UE z państwami trzecimi i jest ważnym elementem unijnej polityki w dziedzinie handlu. Kwestia ta nabiera jeszcze większej wagi w obecnym kontekście przedłużającego się kryzysu gospodarczego, który wywiera istotny wpływ na wiele europejskich przedsiębiorstw i obywateli w UE. W tej sytuacji handel jest zasadniczym czynnikiem pobudzania wzrostu gospodarczego i tworzenia miejsc pracy[5]. Jednocześnie rosnące ryzyko protekcjonizmu[6] stanowi zagrożenie dla otwartego systemu handlowego. Dlatego też w interesie UE leży wspieranie i dążenie do otwartości w zakresie handlu na wszystkich forach – wielostronnych i dwustronnych.

Zważywszy na oddalającą się perspektywę zakończenia negocjacji w ramach dauhańskiej agendy rozwoju, UE skoncentrowała swoją strategię handlową na negocjacjach dwustronnych. Bardzo kompleksowa i ambitna umowa o wolnym handlu z Koreą Południową weszła w życie w dniu 1 lipca 2011 r. i przyniesie istotne korzyści gospodarcze dla europejskich przedsiębiorców i konsumentów. Zakończono dwustronne negocjacje handlowe z Ameryką Centralną, wraz z Peru i Kolumbią. Negocjacje z Ukrainą są finalizowane, negocjacje z udziałem Kanady, Indii i Singapuru są zaawansowane i wciąż prowadzone są negocjacje z Malezją i Mercosurem. Rozpoczęto nowe negocjacje w sprawie umowy o wolnym handlu z Gruzją i Mołdawią, prowadzone są rozmowy z Indonezją, Wietnamem, Tajlandią, Filipinami i Japonią w kontekście ewentualnych negocjacji. Przystąpienie Rosji do WTO otwiera nowe perspektywy dla trwających negocjacji dotyczących zawarcia nowej umowy. W odniesieniu do USA i Chin, UE prowadzi dialog na wysokim szczeblu dotyczący, między innymi, barier w dostępie do rynku. Ponadto w odniesieniu do Chin, UE ocenia obecnie na ile pożądane i wykonalne jest zawarcie odrębnej umowy inwestycyjnej.

Mając na uwadze tak kompleksowy plan negocjacji, konieczne jest zapewnienie nieodwracalności istniejących zobowiązań dotyczących dostępu do rynku dla przedsiębiorstw europejskich w państwach trzecich, jak również umożliwienie dostępu do nowych rynków. Pomoże to stworzyć stabilne i przewidywalne warunki dla działalności gospodarczej na całym świecie. Pomyślne zakończenie negocjacji to tylko jedna strona medalu. Z drugiej strony równie ważne jest dopilnowanie, aby możliwości stworzone dzięki negocjacjom przekształciły się w rzeczywiste przepływy handlowe. W praktyce europejskie przedsiębiorstwa wciąż zbyt często nadal napotykają na istotne bariery dotyczące wejścia na rynki zagraniczne. Przeszkody te często przyjmują formę barier pozataryfowych, takich jak przepisy i normy techniczne, uciążliwe procedury celne lub niedostateczne egzekwowanie praw własności intelektualnej. W coraz większym stopniu, od początku kryzysu gospodarczego w 2008 r., bariery mnożą się w dziedzinach, w których handel międzynarodowy nie ma mocnej pozycji, takich jak zamówienia publiczne i ograniczenia wywozowe.

Negocjacje handlowe i przepisy dotyczące egzekwowania muszą iść ze sobą w parze. Wzmocnienie programu negocjacyjnego w sposób nieunikniony powoduje większy nacisk na egzekwowanie prawa. Podkreślono to również w ostatniej rezolucji Parlamentu Europejskiego[7], która zawiera cenne wskazówki dotyczące pracy Komisji i państw członkowskich w sprawie barier w handlu. Odzwierciedla ona wzrost świadomości politycznej w kwestii znaczenia znoszenia barier w handlu dla legalności i skuteczności polityki handlowej. W konsekwencji egzekwowanie prawa musi być prowadzone w trybie priorytetowym, zwłaszcza w czasach kryzysu gospodarczego, również na poziomie politycznym.

Główne przesłanie niniejszego sprawozdania jest spójne z podstawową ideą strategii dostępu do rynków: konkretne i zdecydowane działania podejmowane w sposób skoordynowany przez Komisję i państwa członkowskie mogą doprowadzić do zniesienia barier w państwach trzecich i do zapewnienia lepszego dostępu do rynków zagranicznych dla przedsiębiorstw europejskich. Sukces nie zawsze jest osiągany szybko i nie zawsze jest tak daleko idący jak chciałyby tego podmioty prowadzące działalność gospodarczą. Jeśli jednak uda się go osiągnąć, może umożliwić uzyskanie znacznych korzyści ekonomicznych dla przedsiębiorstw i obywateli europejskich.

Struktura niniejszego drugiego wydania TIBR jest następująca: w sekcji 2 przedstawiono postępy osiągnięte w odniesieniu do barier zidentyfikowanych w ostatnim sprawozdaniu i opcje dotyczące dalszych działań, w przypadkach, gdzie postępy wciąż nie są zadowalające. W sekcji 3 przedstawiono szereg nowych barier, które powinny stanowić przedmiot priorytetowego działania w przyszłości. W sekcji 4 nakreślono pojawiające się tendencje do wprowadzenia w niektórych państwach polityki uprzemysłowienia ograniczającej handel.

2.         BARIERY W 2011 R.: JAKI POSTĘP OSIĄGNIĘTO?

W TIBR z 2011 r. wskazano 21 barier u sześciu partnerów handlowych/w sześciu regionach. Bariery te zostały uznane za istotne dla europejskich przedsiębiorstw, zważywszy na potencjalny wpływ gospodarczy lub oddziaływanie systemowe, jak również strategiczne znaczenie państw, u których bariery te zidentyfikowano. Wskazane kwestie dostępu do rynku zostały podniesione do rangi kluczowych priorytetów w dwustronnych stosunkach handlowych UE z zainteresowanymi państwami. Komisja podjęła starania w celu stałego podnoszenia tych kwestii na wszystkich dwustronnych spotkaniach, również na najwyższym szczeblu politycznym w stosownych przypadkach (np. na szczytach).

Niniejsza sekcja zawiera podsumowanie najważniejszych działań prowadzonych w zakresie barier, wraz z postępami osiągniętymi w 2011 r. Ogólne streszczenie wszystkich działań podejmowanych przez Komisję, w tym na szczeblu grup roboczych, można znaleźć w załączonym dokumencie roboczym służb Komisji. W niektórych przypadkach postępy przełożyły się na pełne usunięcie barier. W innych przypadkach poczyniono pewne postępy, ale część barier pozostała. W przypadku kilku barier sytuacja pogorszyła się w porównaniu z poprzednim rokiem, pomimo licznych podjętych działań.

Analiza w tej sekcji będzie przebiegać w ramach tych trzech kategorii w zależności od stopnia osiągniętych postępów. W odniesieniu do Rosji, zbliżające się przystąpienie do WTO może rozwiązać wiele długotrwałych problemów związanych z dostępem do rynku; sytuacja dotycząca barier w Rosji będzie zatem analizowana w ramach odrębnej kategorii.

 2.1      Bariery, w przypadku których osiągnięto istotne postępy

Znaczne postępy osiągnięto w odniesieniu do dwóch środków dotyczących Indii. Po pierwsze, sukces został osiągnięty w kwestii zniesienia ograniczeń dotyczących wywozu bawełny, a konkretnie przędzy bawełnianej i bawełny surowej, które wprowadzono w 2010 r. W sierpniu 2011 r., władze publiczne Indii ostatecznie zniosły wszelkie istniejące ograniczenia ilościowe dotyczące bawełny surowej. Obecnie nie obowiązują żadne ograniczenia względem wywozu bawełny. Ograniczenia wywozowe dotyczące bawełny i produktów z niej pochodzących miały bardzo duże znaczenie ze względu na wywieraną przez nie presję na światowe ceny i zakłócenia bezpieczeństwa dostaw. Ponadto, Indie pozostają jednym z głównych źródeł przywozu produktów z bawełny do UE: w 2009 r., 23 % przywozu produktów, których dotyczą ograniczenia, pochodziło z Indii. Dlatego też zniesienie tych barier ma duże znaczenie gospodarcze dla przedsiębiorstw UE, w szczególności w sektorze włókienniczym. W ciągu 2011 r. obawy UE były przedmiotem dyskusji z władzami Indii przy wielu okazjach, również na poziomie dyrektora generalnego Dyrekcji Generalnej ds. Handlu.

Drugim indyjskim środkiem, w przypadku którego osiągnięto istotne postępy były wymogi dotyczące licencjonowania wprowadzone w 2010 r. w odniesieniu do urządzeń telekomunikacyjnych; zostały one ostatecznie zmienione tak, aby wyeliminować większość uciążliwych warunków. Zgodnie z początkowymi wymogami wprowadzonymi w latach 2009 i 2010 na podstawie obaw związanych z bezpieczeństwem, zagraniczni dostawcy sprzętu telekomunikacyjnego musieli dokonać transferu technologii w ciągu pierwszych trzech lat obowiązywania umowy oraz w ciągu dwóch lat zastąpić swoich inżynierów pracownikami będącymi obywatelami Indii. Ponadto niektóre informacje szczególnie chronione musiały być ujawnione władzom indyjskim ze względów bezpieczeństwa. Takie wymogi odbiegały znacznie od skonsolidowanych międzynarodowych praktyk. W wyniku obaw wyrażonych przez różne podmioty i państwa, w tym także UE, Indie ostatecznie zaprzestały stosowania surowych zasad bezpieczeństwa, włącznie z wymaganiami obowiązkowego transferu technologii.

Działania podjęte przez Komisję w 2011 r. okazały się bardzo skuteczne: wymieniona powyżej kwestia była poruszana przy wszystkich okazjach, w tym przez przewodniczącego Barroso podczas szczytu UE/Indie w grudniu 2010 r. Osiągnięte postępy przyczyniły się do rozwiązania najważniejszych problemów dla przemysłu UE. Łączna wartość indyjskiego rynku sprzętu telekomunikacyjnego wynosiła około 16,7 mld EUR w latach budżetowych 2010-11. Komisja pozostaje w bliskim kontakcie z zainteresowanym przemysłem i będzie monitorować niektóre nadal otwarte kwestie techniczne.

2.2       Bariery, w przypadku których osiągnięto pewne postępy

Postęp osiągnięto również w zakresie wielu innych barier zidentyfikowanych w TIBR z 2011 r. Niemniej jednak kwestie te nie są jeszcze całkowicie rozwiązane i dlatego pozostaną w wykazie priorytetów na 2012 r. W niektórych przypadkach bariery są problemami o charakterze systemowym i długotrwałym w dwustronnych stosunkach handlowych. Dlatego postępy osiągnięte w 2011 r. są obiecującymi sygnałami tego, co można by jeszcze osiągnąć w tym roku. Komisja będzie nadal poruszać te kwestie na wszystkich forach, opierając się na znacznych postępach osiągniętych w 2011 r. i mając na celu pełne usunięcie barier w 2012 r.

Jeśli chodzi o Chiny, nieustanne działania Komisji doprowadziły do rozwiązania jednego z najbardziej systemowych problemów wymienionych w wykazie dwustronnych przeszkód w handlu. Istotne postępy osiągnięto w ramach tzw. polityki „lokalnych innowacji”, która opiera się na zasadzie zapewniania dostępu do zamówień publicznych jedynie innowacyjnym produktom, których własność intelektualna jest pochodzenia chińskiego. Po początkowych pozytywnych reakcjach na posiedzeniu grupy ds. dialogu wysokiego szczebla w dziedzinie gospodarki i handlu w grudniu 2010 r., Chiny poczyniły konkretne kroki w 2011 r. w kierunku wyłączenia z procedury udzielania zamówień wymogów dotyczących pochodzenia własności intelektualnej, np. poprzez usunięcie wszelkich odniesień do lokalnych innowacji z projektu decyzji wykonawczej w sprawie prawa zamówień publicznych oraz poprzez zobowiązanie się do znoszenia obowiązkowych katalogów (w tym katalogów na szczeblu prowincji). Ponadto Ministerstwo Finansów (MF) wydało zawiadomienie w sprawie zniesienia trzech krajowych polityk związanych z lokalnymi innowacjami. Wreszcie na posiedzeniu wspólnej komisji przemysłu i handlu USA-Chiny (US-China Joint Commission on Commerce and Trade) w listopadzie 2011 r., Chiny podjęły dalsze konkretne działania w kwestii zapewnienia realizacji zobowiązań na szczeblu prowincji.

Komisja z zadowoleniem przyjmuje do wiadomości znaczący postęp osiągnięty w 2011 r., stanowiący znaczący krok na drodze do zniesienia przepisów dyskryminujących w ważnej dziedzinie, jaką są zamówienia publiczne. Komisja będzie kontynuować monitorowanie kolejnych zobowiązań podjętych przez władze chińskie, tak aby zagwarantować rzeczywisty dostęp do chińskiego rynku dla europejskich przedsiębiorstw.

W tym samym czasie pozytywne tendencje odnotowano w dziedzinie unijnych działań w celu rozwiązania kwestii chińskich ograniczeń wywozowych dotyczących surowców, w ramach sporu na forum WTO w 2009 r., w odniesieniu do dziewięciu produktów[8]. Panel WTO przedstawił swoje sprawozdanie w lipcu 2011 r., w którym wyjaśniono, że ograniczenia wywozowe stosowane przez Chiny wobec różnych surowców, są niezgodne z chińskimi zobowiązaniami w ramach postanowień WTO. W szczególności panel ustalił, że chińskie cła wywozowe na surowce były niezgodne z chińskimi zobowiązaniami w ramach protokołu przystąpienia do WTO. Kontyngenty wywozowe zastosowane przez Chiny względem tych surowców zostały uznane za naruszenie ogólnego zakazu wprowadzania ilościowych ograniczeń wywozowych. Ponadto na obradach panelu stwierdzono, że wymienione środki nie są uzasadnione ze względu na obawy w zakresie ochrony środowiska lub niedobór niezbędnego produktu. Chiny odwołały się od sprawozdania panelu, a w dniu 30 stycznia 2012 r. Organ Apelacyjny WTO potwierdził niezgodność z prawem chińskich kontyngentów i należności celnych wywozowych. W 2011 r. Komisja wciąż podnosiła szerszą kwestię ograniczeń wywozowych dotyczących surowców, wykraczającą poza szczególny przypadek w ramach WTO, ponieważ chińska polityka nadal obejmuje bardzo duży asortyment surowców podstawowych, takich jak ziemie rzadkie. Po opublikowaniu sprawozdania Organu Apelacyjnego Komisja rozważy, w jaki sposób dalej zająć się tą kwestią.

Również w przypadku Indii, podczas trwających negocjacji w sprawie umowy o wolnym handlu, osiągnięto pewne postępy w kwestiach środków sanitarnych i fitosanitarnych, w szczególności w zakresie materiału genetycznego bydła, w odniesieniu do perspektywy dostosowania do międzynarodowych standardów. Konieczny jest jednak dalszy postęp w celu pełnego dopuszczenia wywozu z UE. Ponadto w obszarze bezpieczeństwa żywności, Indie przedstawiły wytyczne ad-hoc w październiku 2011 r., które ułatwią wymianę handlową w odniesieniu do wielu unijnych produktów rolno-spożywczych wywożonych do Indii. Ogólnie rzecz biorąc, Indie muszą kontynuować dostosowywanie do międzynarodowych standardów, aby w pełni otworzyć swój rynek dla produktów UE. W związku z tym Komisja będzie nadal podnosić te kwestie na wszystkich forach wielostronnych i dwustronnych z władzami Indii, opierając się na pozytywnych rozwiązaniach wypracowanych w 2011 r.

W Japonii, podczas gdy toczą się wstępne rozmowy z zamiarem ewentualnego rozpoczęcia negocjacji w sprawie umowy o wolnym handlu w 2012 r., osiągnięto pewne postępy w sprawie wyrobów medycznych w ramach zobowiązań podjętych przez Japonię na szczycie UE-Japonia w 2009 r. W następstwie regularnych kontaktów z Ministerstwem Zdrowia, Pracy i Opieki Społecznej (Ministry of Health, Labour and Welfare) procedury udzielania zezwoleń przed wprowadzeniem do obrotu stosowane w Japonii dla wyrobów medycznych zostały wyjaśnione i osiągnięto niewielką poprawę w procesie oceny zgodności dla niektórych kategorii wyrobów medycznych (np. przeprowadzanie tylko co dwa lata audytów „na miejscu”, dotyczących wyrobów medycznych klasy IV). Komisja będzie monitorować wdrażanie tego zobowiązania i będzie dążyć do dalszych ulepszeń i uproszczeń japońskich procedur oceny zgodności w celu dopilnowania, by nie stanowiły one nieuzasadnionej przeszkody w dostępie do rynku dla wyrobów medycznych, jak również innych produktów.

W odniesieniu do Japonii poczyniono również postępy w kwestii zamówień publicznych w ramach negocjacji dotyczących porozumienia w sprawie zamówień publicznych, które pomyślnie zakończono w grudniu 2011 r. Japonia podjęła zobowiązania wobec UE do stosowania w sposób przejrzysty i niedyskryminacyjny operacyjnej klauzuli bezpieczeństwa w zamówieniach w sektorze kolei. Zobowiązanie to powinno doprowadzić do niedyskryminacyjnego stosowania klauzuli, a tym samym do utrzymania dostępu do zamówień w sektorze kolei dla podmiotów zagranicznych.

Postęp osiągnięto również w odniesieniu do przepisów USA dotyczących stuprocentowej kontroli. W wyniku szeregu działań, w tym działań Komisji Europejskiej, sekretarz Departamentu Bezpieczeństwa Krajowego USA zapowiedziała, że zamierza uzyskać przesunięcie terminu wejścia w życie tych środków, które było pierwotnie przewidziane na 1 lipca 2012 r. Jest to pierwszy krok, który miejmy nadzieję, będzie prowadzić do uchylenia tych przepisów przez Kongres USA. Rozwiązanie to jest wynikiem działań podjętych w ramach Transatlantyckiej Rady Gospodarczej (TEC), w szczególności w latach 2010 i 2011, podczas której omawiano kwestię bezpiecznego handlu. Współpraca w zakresie bezpieczeństwa łańcucha dostaw między UE i USA została pobudzona poprzez przyjęcie wspólnego oświadczenia przez sekretarz Departamentu Bezpieczeństwa Krajowego USA Napolitano oraz komisarzy Šemetę, Kallasa i Malmström w dniu 23 czerwca 2011 r. Oświadczenie to zapewnia ramy polityczne dla współpracy UE-USA, zarówno tej dwustronnej, jak i na forach organizacji wielostronnych takich jak: WCO, Organizacja Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego (ICAO), Międzynarodowa Organizacja Morska (IMO), a także Światowy Związek Pocztowy (UPU). W listopadzie 2011 r. na posiedzeniu Transatlantyckiej Rady Gospodarczej, UE i USA zakończyły prace przygotowawcze, wynikające z wymienionego oświadczenia, dotyczące wzajemnego uznawania programów partnerstwa handlowego, które po podpisaniu i wdrożeniu w 2012 r. będzie stanowić część procedury alternatywnej do procedury stuprocentowej kontroli.

Osiągnięto również pewne, aczkolwiek ograniczone, postępy w zakresie przepisów „Buy American” („Kupuj produkty amerykańskie”). Pakiet środków stymulacyjnych wprowadzonych w trakcie kryzysu finansowego w 2009 r.[9], który zawierał dalekosiężne przepisy „Buy American” wygasł we wrześniu 2011 r. i nie został przedłużony. Jednak w obecnej trudnej sytuacji gospodarczej wciąż istnieje tendencja w Kongresie i administracji USA do składania wniosków legislacyjnych obejmujących przepisy podobne do „Buy American”. Ostatnim przykładem jest ogłoszenie przez prezydenta Baracka Obamę we wrześniu 2011 r. wniosku dotyczącego „American Jobs Act”, który ma wprowadzić program wydatków publicznych w zakresie infrastruktury, z zastrzeżeniem wymogów „Buy American”. Perspektywy przyjęcia tej inicjatywy pozostają raczej niepewne, biorąc pod uwagę obecny kontekst polityczny w Kongresie USA. Jednakże Komisja zachowa czujność wobec wszystkich możliwych zmian na drodze do przyjęcia przepisów „Buy American” w nowym ustawodawstwie.

2.3       Rosja – wpływ przystąpienia do WTO na długotrwałe problemy związane z dostępem do rynku

Rosja zakończyła trwający 18 lat proces mający na celu członkostwo w WTO i oficjalnie przystąpi do tej organizacji w 2012 r. Rosja będzie musiała zatem wdrożyć wielostronne zasady, które powinny przyczynić się do rozwiązania wielu długotrwałych problemów związanych z dostępem do rynku, przy jednoczesnym zapobieganiu wprowadzaniu nowych środków sprzecznych z jej zobowiązaniami w ramach WTO przed oficjalnym członkostwem w WTO.

Po pierwsze, przystąpienie do WTO rozwiąże również kwestię rosyjskich środków dotyczących inwestycji i związanych z handlem w sektorze pojazdów silnikowych i ich części. Zgodnie z uzgodnionymi warunkami przystąpienia, rosyjski program inwestycyjny zostanie zwolniony z zasad WTO do 1 lipca 2018 r., przez ten czas Rosja będzie znosić wymienione środki. Jednocześnie w umowie dwustronnej między UE i Rosją ustanowiono mechanizm kompensacyjny, który zostanie uruchomiony, jeżeli wywóz części i komponentów pojazdów silnikowych z UE ulegnie zmniejszeniu wskutek stosowania rosyjskich środków.

Oczekiwane są również postępy w zakresie praktyk celnych. Obawy, które pojawiły się w kontekście tworzenia unii celnej, zostały częściowo rozwiązane dzięki bliskim kontaktom między Komisją i władzami rosyjskimi oraz wprowadzeniu okresu przejściowego we wdrażaniu nowego kodeksu celnego. Nowe praktyki celne nie zaowocowały zasadniczo powstaniem dalszych barier w dostępie do rynku, jak obawiano się pierwotnie. Niemniej jednak kwestie takie jak arbitralna interpretacja prawodawstwa celnego przez władze rosyjskie nadal jest powodem do obaw. Oczekuje się, że przystąpienie Rosji do WTO przyniesie wiele usprawnień, ponieważ Rosja będzie objęta postanowieniami WTO i takimi umowami jak Porozumienie WTO w sprawie ustalania wartości celnej, które przyczyniają się do ułatwiania handlu. Rozpoczęły się ponadto prace w celu osiągnięcia celów strategicznych ram współpracy celnej między UE a Rosją, aby uzyskać maksymalne ułatwienia wymiany handlowej przy jednoczesnym zapewnieniu ochrony i bezpieczeństwa.

Spodziewane są również postępy w zakresie praw własności intelektualnej, w przypadku których należy kontynuować dwustronny dialog między UE a Rosją dotyczący własności intelektualnej oraz stanowiący użyteczny środek w radzeniu sobie z problemami dotyczącymi egzekwowania przepisów.

Wreszcie, należy oczekiwać postępów w wielu kwestiach sanitarnych i fitosanitarnych ponieważ Rosja powinna zapewnić pełną zgodność z międzynarodowymi standardami i stosować je w sposób niedyskryminacyjny. Rosja powinna dopilnować, by jej środki sanitarne i fitosanitarne były proporcjonalne i niedyskryminacyjne oraz oparte na zasadach przejrzystości i naukowego uzasadnienia. Przedakcesyjne rozmowy na temat kwestii sanitarnych i fitosanitarnych w ramach WTO doprowadziły już Rosję do podjęcia szeregu zobowiązań i przyjęcia kilku tekstów prawnych – w tym na poziomie unii celnej z Białorusią i Kazachstanem - w celu przygotowania pełnego dostosowania norm sanitarnych i fitosanitarnych do międzynarodowych standardów przed dniem przystąpienia. Inne decyzje lub standardy zostały już przyjęte albo są w przygotowaniu[10]. Wdrażanie tych aktów i innych przepisów w zgodności z zasadami WTO/zasadami sanitarnymi i fitosanitarnymi musi być uważnie monitorowane w celu zapewnienia pełnej zgodności Rosji z jej zobowiązaniami w kwestiach sanitarnych i fitosanitarnych, w momencie przystąpienia tego państwa do WTO, w szczególności w odniesieniu do zasady niedyskryminacji i proporcjonalności. Równolegle, Komisja nadal kontynuuje dwustronne rozmowy z Rosją, jak również z jej partnerami w ramach unii celnej, w kwestii koniecznych dalszych dostosowań zasad rosyjskich i unii celnej do międzynarodowych standardów.

Wraz z przystąpieniem Rosji do WTO poczyniono bardzo ważny krok na rzecz zniesienia wielu długotrwałych barier handlowych, jakie stały przed europejskimi przedsiębiorstwami na rynku rosyjskim. Monitorowanie realizacji rosyjskich zobowiązań w ramach WTO w kontekście postępów dotyczących tych barier nadal będzie jednym z priorytetów unijnej agendy w zakresie egzekwowania prawa w 2012 r. i na przyszłe lata.

2.4       Bariery, w przypadku których nie osiągnięto postępów w 2011 r.

Pomimo działań Komisji Europejskiej w 2011 r., w tym podejmowania kwestii na najwyższym szczeblu politycznym w niektórych przypadkach, nie osiągnięto istotnych postępów w zakresie barier. Pozostaną one na liście priorytetów w 2012 r.

Na przykład Chiny nie dokonały postępów w kwestii dwóch barier wskazanych w TIBR z 2011 r. Inwestycje nadal są dziedziną niezwykle ważną w dwustronnych stosunkach z Chinami, biorąc pod uwagę znaczny potencjał oferowany przez to państwo. Niemniej jednak bariery inwestycyjne utrzymują się i sytuacja nie uległa poprawie w 2011 r. Oprócz istniejących mechanizmów kontroli bezpośrednich inwestycji zagranicznych, w lutym 2011 r. Chiny przyjęły mechanizm przeglądu bezpieczeństwa krajowego, który umożliwia weryfikację fuzji i przejęć dokonywanych przez inwestorów zagranicznych w kontekście względów bezpieczeństwa krajowego (patrz sekcja 3). Jego zbyt szeroki i dwuznaczny zakres wywołał obawy dotyczące nowych potencjalnych przyszłych barier dla inwestorów zagranicznych w Chinach. Sygnały te zostały potwierdzone przez długo oczekiwany projekt zmiany katalogu inwestycji wydany przez Krajową Komisję Rozwoju i Reform w kwietniu 2011 r., który nie spełnia oczekiwań dotyczących dalszego otwarcia Chin w zakresie inwestycji zagranicznych, na przykład w dziedzinie telekomunikacji, usług finansowych[11], w sektorze budowlanym, handlu detalicznym, przesyłkach ekspresowych lub pewnych sektorach produkcyjnych, takich jak przemysł motoryzacyjny, w szczególności w sektorze pojazdów elektrycznych. Komisarz De Gucht poruszył tę kwestię przy okazji wspólnego komitetu w lipcu 2011 r., a Komisja przedłożyła szczegółowe uwagi władzom chińskim na poziomie technicznym. Wspomniany katalog został przyjęty w dniu 24 grudnia 2011 r. bez większych zmian w stosunku do projektu z kwietnia.

Komisja w dalszym ciągu podejmuje aktywne działania w dziedzinie ogólnych stosunków inwestycyjnych z Chinami. Od momentu rozpoczęcia w 2010 r. prac dwustronnej grupy zadaniowej UE-Chiny ds. inwestycji, trwają dyskusje na rzecz potencjalnego wszczęcia negocjacji umowy inwestycyjnej UE-Chiny, która powinna obejmować aspekty dostępu do rynku, jak również stosowanie najwyższych standardów ochrony inwestycji oraz dalsze mechanizmy zapewniające przejrzystość w celu zwiększenia pewności prawa dla unijnych inwestorów w Chinach.

W dziedzinie standaryzacji i przepisów technicznych, chińskie bariery w sektorze bezpieczeństwa TIK, które zostały określone jako priorytety (np. rozporządzenie OSCCA[12] w sprawie kodowania komunikatów i wielopoziomowego systemu ochrony – MLPS) nadal stanowią powód do obaw. Komisja podjęła wiele starań w 2011 r., podnosząc tę kwestię na szczeblu ministerialnym. Za każdym razem, a zwłaszcza w odniesieniu do przeglądu rozporządzenia OSCCA, chińskie władze sygnalizowały, że przed przyjęciem zmienione rozporządzenie zostanie opublikowane do konsultacji z zainteresowanymi stronami, uwzględni obawy branży i będzie bardziej otwarte dla zagranicznych technologii. Niemniej jednak harmonogram przyjęcia nowego rozporządzenia, które przewidziano na 2011 r., pozostaje niejasny. W międzyczasie rozporządzenie OSCCA oraz MLPS są nadal wykorzystywane jako podstawa prawna dla wprowadzenia środków związanych z bezpieczeństwem informacji, takich jak w przypadku 6 standardów dla urządzeń IT. W 2012 r., Komisja Europejska nadal będzie poruszać tę kwestię przy wszystkich okazjach i będzie kontynuować starania, aby dotrzeć do wszystkich odpowiednich władz chińskich zaangażowanych w ten bardzo skomplikowany system środków.

Nie osiągnięto istotnych postępów w Indiach w kwestii otwarcia na inwestycje zagraniczne niektórych sektorów, takich jak usługi prawne, księgowość, ubezpieczenia, bankowość oraz usługi finansowe. Rozwiązania wymagają również kwestie reformy sektora pocztowego i potencjalnego negatywnego wpływu na przesyłki ekspresowe. Kwestie te poruszane są przede wszystkim w kontekście obecnych negocjacji w sprawie umowy o wolnym handlu. Proponowane prawodawstwo, będące obecnie przedmiotem dyskusji w celu jego przyjęcia, umożliwiłoby dokonywanie inwestycji zagranicznych w sektorze usług detalicznych i dystrybucji. Z drugiej strony inwestycje w sektorze wielomarkowego handlu detalicznego zostały bezterminowo wstrzymane z powodu negatywnej reakcji politycznej i społecznej. W Japonii osiągnięto niewielkie postępy w zakresie niektórych barier opisanych w TIBR z 2011 r., pomimo intensyfikacji działań dwustronnych w 2011 r. Po ostatnim szczycie UE-Japonia w maju 2011 r., rozpoczęto analizę zakresu w celu zbadania zakresu i poziomu ambicji przyszłych negocjacji w sprawie umowy o wolnym handlu. Działanie to stanowi użyteczne forum dla podnoszenia kwestii konkretnych barier w rozmowach z władzami Japonii. Chociaż osiągnięto pewne postępy dotyczące procedur oceny zgodności dla wyrobów medycznych i zamówień publicznych (patrz sekcja 2.2.), sytuacja nie uległa zmianie w zakresie usług finansowych.

Nie uzyskano żadnej poprawy w kwestii barier zidentyfikowanych w 2011 r. w odniesieniu do państw Mercosur, wręcz przeciwnie, odnotowano utrzymanie pewnych tendencji protekcjonistycznych, zwłaszcza w zakresie środków obowiązujących w Argentynie i Brazylii[13]. W przypadku niektórych barier (np. ograniczenia w transporcie morskim i ograniczenia wywozowe dotyczące surowców w Argentynie i Brazylii) negocjacje w sprawie umowy o wolnym handlu stanowią obecnie główne forum dla omawiania tych spraw; dlatego też to właśnie w wymienionym kontekście kwestiom tym zostaną nadane priorytety. Ponadto Komisja poruszyła te przeszkody w stosunkach z Argentyną i Brazylią na poziomie dwustronnym i będzie kontynuować te działania w 2012 r.

W przypadku argentyńskiej praktyki nieudzielanie pozwoleń na przywóz w sposób automatyczny (NAL), system wciąż obowiązuje i sytuacja nie uległa poprawie. W rzeczywistości w marcu 2011 r. Argentyna rozszerzyła zakres nieudzielania pozwoleń na przywóz w sposób automatyczny na 178 nowych pozycji taryfowych[14]. W rezultacie system nieudzielania pozwoleń na przywóz w sposób automatyczny obejmuje obecnie 589 pozycji taryfowych, wpływając na 12,3 % wywozu UE do Argentyny. Mimo, że wywóz z UE został dotknięty przez te środki w stosunkowo mniejszym stopniu niż wywóz z innych państw, takich jak USA, Chiny lub Brazylia, straty europejskich przedsiębiorstw wynikające ze stosowania tego systemu szacuje się na 147 mln USD w okresie od stycznia do września 2011 r. Komisja poruszyła tę kwestię z Argentyną przy różnych okazjach – zarówno podczas spotkań dwustronnych, jak i z wieloma innymi państwami na forum odpowiednich organów WTO.

Wskutek działań Komisji, władze publiczne Argentyny wykazały pewną gotowość do znalezienia rozwiązań w poszczególnych przypadkach. Przyczyniło się to do zmniejszenia negatywnego wpływu najpoważniejszych przypadków dotykających europejskie przedsiębiorstwa. Problem ten wciąż ma jednak bardzo duże znaczenie, w szczególności w związku z tym, że Argentyna zmusiła przedsiębiorstwa do wprowadzenia planów wyrównania przywozu/wywozu, w ramach których dla każdego peso związanego z przywozem przedsiębiorstwa muszą dokonać wywozu o równoważnej wartości pieniężnej, co w konsekwencji ma bardzo negatywny wpływ na podejmowanie decyzji gospodarczych. Ze względu na powagę sytuacji, Komisja bada wszystkie możliwe opcje, w tym wszczęcie postępowania dotyczącego rozstrzygania sporów w ramach WTO. Obejmuje to również konsultacje z innymi państwami, których dotyczy ta sytuacja.

Sytuacja pogorszyła się również w odniesieniu do dostępu do zamówień rządowych w Brazylii. W 2010 r., Brazylia wprowadziła poziomy margines preferencyjny wynoszący 25 % w swoim krajowym prawie zamówień publicznych, który został natychmiast zastosowany dla sektora TIK. Kwestia ta została poruszona przy kilku okazjach, takich jak wspólny komitet, w ciągu 2011 r. Niemniej jednak, w międzyczasie władze publiczne Brazylii zapowiedziały, że marginesy preferencyjne będą stosowane w sektorze zdrowia, komunikacji oraz nowoczesnego wyposażenia.

Wszystkie bariery wymienione w niniejszej sekcji zasługują na szczególną uwagę w zakresie działań na rzecz egzekwowania prawa w 2012 r. Komisja będzie podejmować zdecydowane działania i dalsze kroki w sprawie tych barier na wszystkich poziomach, w tym – w odpowiednich przypadkach – podczas szczytów dwustronnych, poprzez negocjacje w sprawie umowy o wolnym handlu lub procedury rozstrzygania sporów, tak aby zapewnić widoczne postępy do czasu kolejnego sprawozdania w 2013 r.

3.         NOWE ZNACZĄCE BARIERY W NASZYCH STOSUNKACH HANDLOWYCH

Oprócz barier zidentyfikowanych w TIBR z 2011 r. jako problemy nierozwiązane, pewna liczba nowych barier w dostępie do rynku, która pojawiła się w 2011 r., zasługuje na uwzględnienie w wykazie priorytetów działań na rzecz egzekwowania prawa w 2012 r.

Chiny przedsięwzięły istotne zmiany dotyczące inwestycji, również w związku z przyjęciem 12. planu pięcioletniego, w którym przedstawiono priorytety na rzecz rozwoju przemysłowego, jakie mają być osiągnięte w ciągu następnych pięciu lat. W tym kontekście Chiny przyjęły w lutym 2011 r. mechanizm przeglądu bezpieczeństwa krajowego dotyczący fuzji i przejęć dokonywanych przez inwestorów zagranicznych, za pomocą którego Chiny mogłyby zablokować przejęcie przez zagraniczny podmiot ze względu na bezpieczeństwo krajowe. Wnioskując na podstawie tekstu opisującego ten środek i orientacyjnego wykazu sektorów, które potencjalnie mogłyby zostać włączone w zakres tego mechanizmu, wynika, że pojęcie bezpieczeństwa krajowego jest bardzo szerokie i może objąć względy polityki gospodarczej. Sektory uważane za ważne dla bezpieczeństwa krajowego obejmują niektóre sektory wykraczające poza tradycyjne pojęcie sektorów powiązanych z bezpieczeństwem, takie jak obronność lub energia, i dotyczą na przykład wyrobów medycznych; przesyłek pocztowych, magazynowania oraz usług handlu detalicznego i hurtowego.

Kolejnym zagadnieniem budzącym niepokój są chińskie warunki finansowania i subsydiowania wywozu. Chiny stosują kredyty eksportowe niezgodnie z zasadami OECD/ WTO w celu promowania wywozu krajowych wiodących producentów w sektorach kapitałochłonnych, będących często sektorami zaawansowanej technologii. Stanowi to w coraz większym stopniu poważne wyzwanie dla wielu globalnych i konkurencyjnych przedsiębiorstw UE oraz zagraża sektorom, które są istotne dla gospodarki UE, nie tylko na rynkach państw trzecich, ale również w Europie. Ponadto wiele gałęzi przemysłu jest subsydiowanych w nieprzejrzysty sposób, w tym poprzez działalność spółek będących własnością państwa i banków, a także poprzez zapewnianie subsydiowanych gruntów, materiałów i energii. Nie jest to nowość, niemniej jednak działania w celu zaradzenia takim praktykom antykonkurencyjnym muszą zostać wzmocnione, a zagadnienia te należy systematycznie podnosić na najwyższym poziomie, biorąc pod uwagę wpływ, jaki takie praktyki wywierają, utrudniając dostęp do rynku w wielu sektorach, jak również zakłócając konkurencję na rynkach międzynarodowych.

Indie są w trakcie wprowadzania nowej krajowej polityki produkcji (National Manufacturing Policy - NMP), która została zatwierdzona w październiku 2011 r. przez Unię Gabinetu Ministrów. NMP musi jeszcze zostać zatwierdzona przez Parlament. Plan obejmuje środki mające na celu rozwój lokalnej produkcji, takie jak zachęty w formie ulg podatkowych i subsydiów rządowych w zakresie rozwoju technologii i preferencyjnych zakupów lokalnie opracowanych produktów i technologii dokonywanych przez agencje rządowe. Ponadto władze publiczne rozważą wykorzystanie zamówień publicznych w konkretnych sektorach o określonej lokalnej wartości dodanej w takich obszarach, jak urządzenia wykorzystujące energię słoneczną, sprzęt elektroniczny, paliwooszczędny sprzęt transportowy i informatyczne systemy bezpieczeństwa. Chociaż NMP jest nadal na etapie projektu, jej przepisy są już przeniesione do wielu planów sektorowych. Indyjskie Ministerstwo Komunikacji i Technologii Informacyjnej jest w trakcie finalizacji trzech odrębnych, ale wzajemnie powiązanych, krajowych strategii dotyczących elektroniki, technologii informacyjnej i telekomunikacji, które zostały przedstawione w październiku 2011 r. do konsultacji publicznych. Komisja podjęła już działania w celu wyrażenia obaw UE: wiceprzewodnicząca Kroes i komisarz De Gucht wysłali pismo do swoich indyjskich odpowiedników. Ponadto podczas niedawnej wizyty w Indiach, wiceprzewodnicząca Kroes omówiła tę kwestię z wieloma zainteresowanymi organami.

Wreszcie kilka nowych środków zostało wprowadzonych na obszarze Mercosuru, a szczególną aktywność wykazała w 2011 r. Brazylia. Dnia 15 września 2011 r., Brazylia podniosła podatek od produktów przemysłowych (IPI) dla producentów pojazdów samochodowych i ciężarowych, które nie spełniają pewnych warunków produkcji lokalnej. W celu skorzystania z ulgi podatkowej, 65 % części pojazdów musi być wyprodukowanych w Brazylii; przedsiębiorstwa muszą zainwestować co najmniej 0,5 % ich sprzedaży brutto w badania i rozwój w Brazylii i muszą przeprowadzić szereg podstawowych procesów produkcyjnych w Brazylii. Środek wszedł w życie 12 grudnia 2011 r. i ma pozostać w mocy do 31 grudnia 2012 r. Komisja poruszyła już to zagadnienie z Brazylią oraz na forum odpowiednich organów WTO wraz z innymi zainteresowanymi partnerami. Komisja pozostanie w kontakcie z zainteresowanymi przedsiębiorstwami w celu podjęcia dalszych stosownych działań, aby zminimalizować niekorzystne skutki dla firm z UE.

Brazylia zaostrzyła także procedury w odniesieniu do przywozu wyrobów włókienniczych i odzieżowych poprzez bardziej rygorystyczne kontrole celne. Przywóz wyrobów włókienniczych i odzieżowych jest obecnie poddany „szarej i czerwonej” procedurze celnej. Oznacza to, że towary podlegają kontroli fizycznej, a próbki mogą być przedmiotem badań laboratoryjnych. W rezultacie czas dopuszczenia przywozu do obrotu może wynieść nawet 90 dni (+ 90 dodatkowych dni w razie potrzeby). Ponadto organy celne wymagają większej liczby świadectw.

Argentyna wprowadziła nowe ograniczenia dotyczące sektora usług reasekuracyjnych. W lutym 2011 r., argentyński ubezpieczeniowy organ regulacyjny (Superintendencia de Seguros de la Nación lub SSN) wydał rezolucję zmieniającą ramy regulacyjne dotyczące reasekuracji. W jednym z głównych przepisów nowego rozporządzenia zezwala się wyłącznie przedsiębiorstwom krajowym lub lokalnym oddziałom spółek zagranicznych na świadczenie usług reasekuracyjnych w tym państwie. W drodze odstępstwa, przedsiębiorstwa mogą wystąpić z wnioskiem o zwolnienie z tego obowiązku wtedy, gdy są w stanie udowodnić, że dany stopień ryzyka nie może być ubezpieczony na rynku lokalnym. W maju 2011 r., nowa rezolucja nieznacznie uprościła ramy regulacyjne, umożliwiając transgraniczne świadczenie usług reasekuracyjnych, zarówno dla rodzajów ryzyka przekraczających 50 mln USD, jak i dla usług retrocesji. Nadal jednak istnieją inne istotne ograniczenia, np. zagraniczna reasekuracja ubezpieczeń na życie i transfer za granicę ponad 40 % premii lokalnych reasekuratorów nie są dozwolone.

4.         TENDENCJE ZMIERZAJĄCE DO WPROWADZENIA POLITYKI PRZEMYSŁOWEJ ORGANICZAJĄCEJ HANDEL W GOSPODARKACH WSCHODZĄCYCH

Z analizy szerszego kontekstu odnotowanych przypadków barier wynika, że środki są często częścią krajowych planów przemysłowych, zawierających przepisy dyskryminujące zagraniczne produkty, usługi i inwestycje. Odzwierciedla to ogólną tendencję, która pojawiła się w ciągu ostatnich dwóch lat, w szczególności w gospodarkach wschodzących. Między 2008 i 2009 r., na początku kryzysu finansowego i gospodarczego, wiele państw odwołało się do interwencji publicznej w celu przeciwdziałania negatywnym skutkom dla podaży. W wielu przypadkach środki te wywarły jednak potencjalny zakłócający wpływ na handel. Do pewnego stopnia, wymienione środki miały na celu ochronę sektorów, które były szczególnie narażone na skutki spadku popytu na całym świecie. Ogólnie rzecz biorąc, istniał wyraźny związek między kryzysem, a wprowadzonymi środkami, które miały w rzeczywistości obowiązywać tylko tymczasowo w oczekiwaniu na poprawę sytuacji gospodarki.

Jednak nowa fala środków ograniczających handel, która pojawiła się w szczególności w gospodarkach wschodzących, ma inny charakter. Środki te nie są już związane z kryzysem, ponieważ państwa te podniosły się z kryzysu i odnotowują wysokie wskaźniki wzrostu (co najmniej od 2010 r.). W związku z tym, wskazane środki nie mają charakteru tymczasowego, lecz stanowią część krajowych planów przemysłowych, które mają obowiązywać przez dłuższy czas, a ich celem jest strukturalna zmiana modelu produkcji gospodarek krajowych w oparciu o potencjalną przewagę komparatywną. Niewątpliwie gospodarki wschodzące mają prawo do przyjmowania polityki przemysłowej w celu strukturalnej zmiany i poprawy ich modelu produkcji. Jednak polityka ta powinna mocno opierać się na zasadach niedyskryminacji i równych reguł gry.

Chiny posiadają długą tradycję wspierania rozwoju przemysłu krajowego poprzez dyskryminację zagranicznych podmiotów gospodarczych i nieuczciwą konkurencję. Znajduje to również odzwierciedlenie w 12. planie pięcioletnim przyjętym w marcu 2011 r. Plan ten stanowi jakościowe przejście od tego, co zostało uznane za ekspansjonistyczny model rozwoju do modelu ukierunkowanego na przemysłową konsolidację, efektywność energetyczną, większą wydajność oraz kładącego nacisk na podnoszenie jakości z ogólnym celem zwiększenia potencjału sektora produkcji oraz zapewnienia Chinom bardziej zrównoważonego wzrostu. Ponadto w 12. planie pięcioletnim poświęcono szczególną uwagę wzmocnieniu sektora usług, wskazując dalsze zmiany polityki Chin.

W tym kontekście Chiny najprawdopodobniej będą kontynuować wspieranie wybranych „strategicznych wschodzących gałęzi przemysłu” (np. czystej energii, pojazdów elektrycznych, technologii informacyjno-komunikacyjnych i dostępu szerokopasmowego oraz przemysłu farmaceutycznego), w tym poprzez kierowanie inwestycjami (często w formie obowiązkowych wymogów dotyczących transferu technologii) oraz finansowanie. 12. plan pięcioletni oraz przepisy katalogu inwestycji zostały już odzwierciedlone w kilku planach sektorowych na poziomie centralnym, jak i na szczeblu prowincji. Jeśli chodzi o programy ustanowione na szczeblu centralnym, niedawno przedstawiony został 12. plan pięcioletni dotyczący krajowego rozwoju naukowego i technologicznego, który opracowano zgodnie z zasadą wzmocnienia niezależnych zdolności innowacyjnych. Ponadto, istnieją informacje wskazujące, że nowy plan dotyczący pojazdów elektrycznych stworzony przez Ministerstwo Przemysłu i Technologii Informacyjnej (MIIT) będzie zawierać nakaz przymusowego transferu technologii w spółkach joint venture, w których zagraniczni inwestorzy posiadają udziały mniejszościowe. Wyrażono również obawy, że MIIT wprowadzi wymóg, zgodnie z którym do 2015 r. wszystkie samochody elektryczne sprzedawane w Chinach będą musiały być chińskich marek. Jednakże niedawno Chińczycy stwierdzili, że nie zamierzają utrzymać środków nakazujących transfer technologii lub jakichkolwiek wymogów dotyczących przedsiębiorstw obejmujących inwestycje z kapitałem zagranicznym w celu ustanowienia krajowych marek w Chinach. W świetle tych pozytywnych sygnałów i kroków podjętych w kwestii lokalnych innowacji, Komisja zachęca Chiny do promowania innowacji w odniesieniu do takich zasad jako równe reguły gry i ochrona własności intelektualnej. Jednocześnie subsydiowanie oraz finansowanie wywozu są wciąż obecne i odgrywają istotną rolę we wspieraniu innowacyjnego rozwoju przemysłowego państwa.

Krajowa polityka produkcji (NMP) wprowadzona niedawno przez Indie jest innym przypadkiem polityki uprzemysłowienia, która opiera się częściowo na dyskryminujących zasadach. Plan ten wyznacza cel, jakim jest przekształcenie krajobrazu gospodarczego i zatrudnienia Indii poprzez zwiększenie udziału produkcji w PKB z 16 % do 25 % do 2022 r., z naciskiem na produkcję lokalną. Jak określono powyżej (sekcja 3), plan łączy elementy preferencji w odniesieniu do produktów krajowych w ramach zamówień rządowych i wymogu zawartości lokalnej w zakupach podmiotów prywatnych z obniżeniem podatków i subsydiami rządowymi sprzyjającymi rozwojowi lokalnych technologii. Monitorowanie wdrażania NMP i odpowiednich planów sektorowych[15] w zakresie zgodności z zasadami międzynarodowymi będzie zatem odgrywać kluczową rolę.

Krajowe plany uprzemysłowienia zostały również niedawno przyjęte w Argentynie i Brazylii. W Brazylii, na przykład, „Plano Brasil Maior” został przyjęty w sierpniu 2011 r. jako ogólny plan mający na celu wspieranie rozwoju gospodarczego państwa. Problemy pojawiają się w zakresie, w jakim konkretne środki zawarte w tym planie dotyczą takich instrumentów jak pośrednie subsydiowanie lub zwolnienia podatkowe dla niektórych sektorów wytwórczych (między innymi sektora włókienniczego i obuwniczego, przemysłu telefonii komórkowej i oprogramowania). Jednym z elementów Plano Maior jest rozszerzenie marginesu preferencyjnego wynoszącego 25 % w zakresie zamówień publicznych na sektor TIK oraz prawdopodobieństwo rozszerzenia na inne sektory, takie jak opieka zdrowotna, obronność, komunikacja i nowoczesne wyposażenie.

Polityka handlowa Argentyny charakteryzowała się w ostatnich latach działaniami na rzecz „kierowanego handlu” i polityką substytucji przywozu, w tym poprzez środki dotyczące przywozu i wywozu - NAL są oczywiście w centrum tej polityki - odzwierciedlając krótkoterminowe rozwiązania problemów makroekonomicznych. Części niedawno wprowadzonego „Przemysłowego planu strategicznego 2020” odzwierciedlają podejmowaną przez Argentynę próbę opracowania długoterminowej wizji w takich sektorach, jak sektor motoryzacyjny, dóbr inwestycyjnych, obuwia, maszyn rolniczych, materiałów budowlanych, leków, chemikaliów i wyrobów włókienniczych, ale również potwierdzają opisane powyżej ograniczenia wywozowe. Istnieje zatem zagrożenie, że środki takie jak nieudzielanie pozwoleń na przywóz w sposób automatyczny będą w przyszłości nadal funkcjonować jako część szerszej polityki uprzemysłowienia polegającej na substytucji przywozu.

Oprócz krajowych planów rozwoju wprowadzane są indywidualne środki zakłócające handel, mające na celu wspieranie rozwoju przemysłowego również w wielu państwach. Większość tych środków, które są wskazane jako priorytety w niniejszym sprawozdaniu, stanowi w rzeczywistości część tego modelu uprzemysłowienia. Wymogi lokalnej zawartości, często w połączeniu z inwestycjami i zamówieniami publicznymi, wydają się być jednym z najczęściej wykorzystywanych rodzajów instrumentów zakłócających handel w kontekście uprzemysłowienia. Oprócz indyjskiej krajowej polityki produkcji i związanych z nią planów sektorowych, innym środkiem w tym zakresie jest tzw. inicjatywa lokalizacji dla sektora motoryzacyjnego w Rosji, zgodnie z którą inwestorzy zagraniczni muszą stopniowo wdrażać progi dotyczące produkcji lokalnej, stosując określony udział zawartości lokalnej. Środek ten będzie stopniowo wycofywany do 2018 r., po przystąpieniu Rosji do WTO. Pośród nowych środków stosowanie w Brazylii podatku od produktów przemysłowych dla sektora motoryzacyjnego wiąże się z wymogiem produkcji lokalnej, aby móc korzystać z 30 % redukcji podatku.

Wymogi standaryzacji oraz oceny zgodności, wydają się również stanowić często stosowany instrument wspierania rozwoju przemysłowego. Podejście Chin do ustanawiania norm jest tutaj dobrym przykładem. Pomimo wysokich ambicji w zakresie rozwoju przemysłowego i innowacji, Chiny nadal stosują oparte na krajowym interesie podejście do ustalania norm i wymogów technicznych[16]. Stanowi to znaczącą barierę dla dostępu do rynku, która skutecznie chroni przemysł krajowy przed konkurencją zagraniczną. Ambitne cele wyznaczone w 12. planie pięcioletnim, zgodnie z którym Chiny mają stać się światowym liderem w niektórych produktach lub sektorach, będą wymagały od tego państwa zmiany postępowania i większego dostosowania do międzynarodowych ram standaryzacji i przepisów technicznych. Kwestia bezpieczeństwa informatycznego w Chinach jest przykładem, w jaki sposób obecne podejście do przepisów technicznych i oceny zgodności znacznie utrudnia dostęp do chińskiego rynku. Na podstawie względów bezpieczeństwa krajowego, Chiny opracowały procedury oceny zgodności nakładające wymóg zbyt uciążliwych badań i procedur, które w większości przypadków muszą być wykonywane przez laboratoria krajowe. Ponadto w celu uzyskania niezbędnych zaświadczeń, aby wejść na rynek chiński, należy obowiązkowo ujawnić zastrzeżone informacje oraz korzystać z krajowej technologii.

Podobne podejście znalazło zastosowanie w Indiach w sektorze telekomunikacyjnym, ponieważ pierwotny wniosek dotyczący środków bezpieczeństwa w odniesieniu do sprzętu telekomunikacyjnego, który został następnie zmieniony, zawierał wymóg ujawnienia kodów źródłowych w celu uzyskania certyfikatów. Zmieniony wniosek stanowi poprawę w stosunku do poprzedniej wersji; niemniej jednak nadal przewiduje się w nim obowiązkowe badania w indyjskich laboratoriach i inne uciążliwe wymogi w zakresie badań. Ponadto niedawny projekt krajowej polityki telekomunikacyjnej zachęca do rozwoju norm krajowych i – przede wszystkim w odniesieniu do aspektów związanych z bezpieczeństwem - projekt ten odnosi się do wdrożenia indyjskiego specjalnego podejścia w zakresie wymagań technicznych i ustalania norm.

Wreszcie najprostszym sposobem ochrony produkcji lokalnej jest ograniczenie przywozu produktów konkurencyjnych, jak również wywozu, w szczególności surowców, w celu obniżenia kosztów produkcji krajowej. W odniesieniu do ograniczeń wywozowych istnieje ogólna tendencja wzrostowa, a WTO uznała ją za jedną z najbardziej niepokojących tendencji w handlu w ubiegłym roku.

Przykłady przedstawione powyżej potwierdzają rosnące znaczenie środków ograniczających handel jako elementów krajowej polityki uprzemysłowienia. Jest to powód do poważnego zaniepokojenia, ponieważ środki uwzględnione w tych planach mogą mieć charakter strukturalny i funkcjonować przez dłuższy czas. Komisja będzie obserwować rozwój sytuacji bardzo dokładnie i podejmować właściwe działania.

5.         PODSUMOWANIE

Zapewnienie europejskim przedsiębiorstwom lepszego dostępu do rynków państw trzecich jest kluczowym elementem zewnętrznego aspektu europejskiej polityki na rzecz wzrostu. Poprzez wynegocjowanie umów o wolnym handlu, zaangażowanie partnerów strategicznych na forach wysokiego szczebla oraz energiczne egzekwowanie prawa na mocy porozumień wielo- i dwustronnych, polityka handlowa UE wnosi istotny wkład w osiąganie celów strategii „Europa 2020” na rzecz inteligentnego, trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu.

W niniejszym sprawozdaniu wskazano, jakie konkretne działania, podejmowane na różnych poziomach, w razie potrzeby również na szczeblu politycznym, mogą przynieść rezultaty w usuwaniu barier na rynkach państw trzecich. Ponadto wspólne działanie Komisji i państw członkowskich może mieć decydujące znaczenie. Jeżeli w grę wchodzą ważne interesy gospodarcze, Komisja i państwa członkowskie nie powinny wahać się przed użyciem wszelkich dostępnych środków w celu zabezpieczenia interesów UE w odpowiednio skoordynowany sposób. W tym kontekście Rada Europejska nieustannie wzywa: do wzmocnienia synergii między Unią Europejską a organami krajowymi, która jest spójna z postanowieniami traktatów; do zwiększenia koordynacji między podmiotami instytucjonalnymi; do zapewnienia lepszego dostosowania wszelkich odpowiednich instrumentów i strategii oraz do skuteczniejszego wykorzystania spotkań na szczycie z państwami trzecimi. Komisja i państwa członkowskie powinny zatem nadal wzmacniać odpowiednie działania w sposób skoordynowany także poprzez usprawnienie instrumentów partnerstwa w zakresie dostępu do rynku i aktywne śledzenie sytuacji opisanej w TIBR. Ponadto, jeżeli partnerzy UE nie przestrzegają swoich zobowiązań międzynarodowych, możliwe jest, w razie konieczności, odwołanie się do procedury rozwiązywania sporów i odpowiednio ukierunkowanych retorsji.

Wnioski wyciągnięte z przypadków przedstawionych w niniejszym sprawozdaniu są oczywiste: nie ma prostych rozwiązań dla wielu barier napotykanych przez przedsiębiorstwa europejskie na rynkach państw trzecich. Usunięcie tych przeszkód wymaga trwałych i wspólnych działań ze strony Komisji i państw członkowskich. Prace te nie zawsze są widoczne dla ogółu społeczeństwa, ale wywierają bardzo konkretny i wymierny wpływ na przedsiębiorstwa i obywateli UE.

[1]               Strategia „Europa 2020” na rzecz zatrudnienia i inteligentnego, trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu. http://europa.eu/press_room/pdf/complet_en_barroso___007_-_europe_2020_-_en_version.pdf

[2]               Handel, wzrost i polityka światowa, COM (2010) 612, 9.11.2010.                 http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2010/november/tradoc_146955.pdf

[3]               Argentyna i Brazylia.

[4]               Ogólne kwestie związane z partnerstwem strategicznym poruszono w pkt 4 konkluzji Rady Europejskiej z dnia 16 września 2010 r.: „Strategiczne partnerstwa UE z najważniejszymi światowymi podmiotami stanowią przydatne narzędzie w dążeniu do zabezpieczenia europejskich celów i interesów. Stanie się to możliwe jedynie wtedy, gdy te partnerstwa będą dwukierunkowe, oparte na wspólnych interesach i wzajemnych korzyściach oraz na uznaniu, że wszyscy uczestnicy procesu mają zarówno prawa, jak i obowiązki.”.

[5]               Dokument roboczy Komisji „Handel motorem dobrobytu” („Trade as a Driver of Prosperity”),            towarzyszący komunikatowi Komisji „Handel, wzrost i polityka światowa”.

[6]               Światowa Organizacja, Overview of developments in the international trading system, z dnia 21       listopada 2011 r.; Światowa Organizacja Handlu, Report on G20 Trade Measures (od maja do połowy               października 2011 r.), z dnia 25 października 2011 r.; DG ds. Handlu, Eighth Report on Trade      Restrictive Measures – October 2011-September         2011, z października 2011 r.                 http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2011/october/tradoc_148288.pdf

[7]               Sprawozdanie w sprawie barier w handlu i inwestycjach (2011/2115 (INI)), Komisja Handlu Międzynarodowego Parlamentu Europejskiego, sprawozdawca: Robert Sturdy.

[8]               W dniu 23 czerwca 2009 r. UE i USA, a następnie Meksyk, złożyły wniosek o konsultacje WTO z      Chinami dotyczące chińskich ograniczeń wywozowych względem dziewięciu produktów: boksytu,        koksu, fluorytu, węgliku krzemu, krzemu,         metalu, cynku, magnezu, manganu, fosforu żółtego. W           szczególności UE wnioskowała o konsultacje w sprawie chińskich należności celnych wywozowych        oraz kontyngentów i środków dotyczących zarządzania kontyngentami i licencjonowania oraz w       sprawie chińskiego systemu minimalnych cen eksportowych. Panel utworzono w grudniu 2009 r.

[9]               Dnia 13 lutego 2009, Kongres przyjął American Economic Recovery and Reinvestment Act (ARRA) z              budżetem 790 mld USD, obejmujący dwa zapisy „Buy American”, które zakazują, by fundusze            przyznane w ramach ARRA: (i) wykorzystano w projekcie budowy, przebudowy, utrzymania lub             naprawy budynku publicznego lub robotach publicznych, chyba, że całe żelazo, stal i produkty                 zastosowane przy projekcie wyprodukowano w Stanach Zjednoczonych Ameryki, (ii) lub wykorzystano         do celów zamówień Departamentu Bezpieczeństwa Krajowego na produkty włókiennicze ze   szczegółowego wykazu (np., odzież, namioty, bawełna, włókna naturalne, itd.) chyba, że były one    uprawiane i przetworzone w USA.

[10]             Normy te zapewnią gwarancje dotyczące m.in. przejrzystości, niedyskryminacji, proporcjonalności, równoważności, oceny ryzyka, kontroli weterynaryjnej i certyfikacji, przywozu i tranzytu zezwoleń.

[11]             Ubezpieczenia na przykład nadal należą do „ograniczonej” kategorii inwestycji.

[12]             Office of State Cryptography Administration (Urząd państwowej administracji ds. kryptografii)

[13]             DG ds. Handlu, Eighth Report on Trade Restrictive Measures – October 2011-September , październik          2011 r., http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2011/october/tradoc_148288.pdf

[14]             Rozszerzony zakres obejmuje obecnie również niektóre samochody i ich części, motocykle, rowery i                 ich części, wyroby włókiennicze, produkty metalurgiczne i niektóre produkty elektryczne.

[15]             Oprócz projektu krajowej polityki telekomunikacyjnej (National Telecom Policy Plan) (sekcja 3),         innym planem jest Jawaharal Nehru National Solar Mission (National Solar Mission) przyjęty w 2008   r., który warunkuje inwestycje w niektórych projektach rozwijających infrastrukturę związaną z energią              słoneczną „wymogami dotyczącymi zawartości lokalnej”, wskazując, że część wyposażenia         związanego z energią słoneczną wykorzystanego przez wykonawców projektu musi być      wyprodukowana w Indiach. Ponadto Indie oferują subsydia, w przypadku zakupu energii słonecznej                 wytworzonej przez projekty w ramach National Solar Mission; niemniej jednak, wykonawcy mają   dostęp do tych subsydiów, jeżeli spełniają wymogi zawartości lokalnej wskazane w planie. Również w             dziedzinie energii odnawialnej Ministerstwo Nowej i Odnawialnej Energii opublikowało we wrześniu                2011 r. projekt wytycznych nakładający na dostawców prądnic silników wiatrowych o mocy        przekraczającej 15 MW wymóg utworzenia zakładów produkcyjnych w Indiach, a tym samym          wykluczający dostawców zagranicznych.

[16]             Przykładowo istnieją ograniczenia dotyczące udziału przedsiębiorstw obejmujących inwestycje z kapitałem zagranicznym w wielu sektorach, również w sektorze technologii informacyjno-komunikacyjnych.