1. Wprowadzenie

Obecna sytuacja gospodarcza i finansowa jak nigdy dotąd uwypukliła zasadniczą rolę usług świadczonych w interesie ogólnym w Unii Europejskiej (UE). W takich dziedzinach jak opieka zdrowotna, opieka nad dziećmi lub opieka nad osobami starszymi, pomoc osobom niepełnosprawnym, budownictwo socjalne, usługi takie stanowią istotną siatkę bezpieczeństwa dla obywateli[1] i wspierają propagowanie spójności społecznej. Usługi świadczone w interesie ogólnym w dziedzinie edukacji, szkoleń i zatrudnienia odgrywają kluczową rolę w programie na rzecz wzrostu gospodarczego i tworzenia nowych miejsc pracy. W gospodarce opartej na wiedzy szkoły, ośrodki szkoleniowe i uczelnie muszą utrzymywać najwyższą jakość kształcenia, aby zagwarantować, że młodzi ludzie nabędą w nich nowe umiejętności niezbędne w nowych miejscach pracy. Jednocześnie ograniczenia budżetowe, którymi objęty jest obecnie sektor administracji publicznej, oraz konieczność konsolidacji budżetowej wymagają, aby świadczyć usługi o najwyższej jakości w sposób możliwie jak najbardziej wydajny i opłacalny.

Już w założeniach politycznych przewodniczącego Komisji z 2009 r.[2] stwierdzono, że modernizacja sektora usług jest jednym ze sposobów promowania nowych źródeł wzrostu i spójności społecznej oraz że „należy pobudzić ogólny rozwój sektora usług socjalnych i zdrowotnych, na przykład poprzez ustanowienie ram jakości dotyczących usług użyteczności publicznej i usług socjalnych, tym samym uznając ich znaczenie w europejskim modelu społeczeństwa”[3]. W strategii Europa 2020[4] ponownie potwierdzono potrzebę stworzenia nowych usług, świadczonych zarówno fizycznie jak i przez internet, przyczyniających się do wzrostu gospodarczego i tworzenia nowych miejsc pracy. Może to również obejmować innowacyjne usługi świadczone w interesie ogólnym.

Mimo że w Traktacie zawsze gwarantowano możliwość świadczenia przez państwa członkowskie wysokiej jakości usług tego typu, w traktacie lizbońskim wprowadzono nowe przepisy, a mianowicie art. 14 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) oraz Protokół nr 26 w sprawie usług świadczonych w interesie ogólnym. Artykułowi 36 Karty praw podstawowych przyznano natomiast taką samą moc prawną jak Traktatom. Ze względu na ten nowy kontekst Komisja zdecydowała się zebrać w jednolitych ramach jakości kompleksowy zestaw działań, które realizuje w sprawie usług świadczonych w interesie ogólnym. Zagwarantuje to, że w nadchodzących latach w otoczeniu regulacyjnym na poziomie UE nadal będzie się wzmacniać wymiar społeczny jednolitego rynku, skuteczniej uwzględni się specyficzny charakter tych usług oraz sprosta się wyzwaniu polegającym na świadczeniu ich w sposób odzwierciedlający takie wartości jak: jakość, bezpieczeństwo i przystępność cenowa, równe traktowanie, propagowanie powszechnego dostępu i praw odbiorców, uznane w Protokole.

Celem niniejszego komunikatu, który jest również działaniem następczym w odniesieniu do Aktu o jednolitym rynku[5], jest przedstawienie ram jakości, składających się z trzech uzupełniających się obszarów działań:

– poprawy przejrzystości i pewności prawa w odniesieniu do sposobu, w jaki stosuje się przepisy prawa UE do usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym (UOIG), oraz, w razie konieczności, zmiany przepisów w celu zapewnienia spełnienia szczególnych potrzeb. Z uwagi na ciągle zmieniający się charakter tych usług taki ciągły przegląd ma zasadnicze znaczenie. Wraz z niniejszym komunikatem Komisja przedstawia projekt reform dwóch kluczowych zestawów zasad tj. dotyczących pomocy państwa na usługi świadczone w ogólnym interesie gospodarczym oraz na zamówienia publiczne; obydwa te zestawy przyczynią się do zwiększenia elastyczności i uproszczenia procedur przy świadczeniu tych usług przez państwa członkowskie. Celem tych reform jest również uspójnienie obydwu polityk oraz przedstawienie zainteresowanym podmiotom, które w pełni przestrzegają procedur dotyczących zamówień publicznych, bardziej stanowczej gwarancji, że przy zachowaniu pewnych warunków będą one także spełniały stosowne wymogi dotyczące pomocy państwa na podstawie wyroku w sprawie Altmark. Te działania powinny się przyczynić do większej pewności prawa i uproszczenia procedur dla organów publicznych i przedsiębiorstw;

– zapewnienia dostępu do podstawowych usług: Komisja będzie nadal dążyła do wypełniania swojego zobowiązania dotyczącego dostępu wszystkich obywateli do podstawowych usług w szczególnych sektorach, opierając się na ostatnich działaniach w obszarze podstawowych usług bankowych, usług pocztowych i telekomunikacji;

– propagowania jakości: Komisja będzie nadal zaangażowana w promowanie jakości w dziedzinie usług socjalnych i wykorzysta to jako wzór dla innych usług świadczonych w interesie ogólnym.

Pojęcia podstawowe

Debata w sprawie usług świadczonych w interesie ogólnym cierpi na brak przejrzystości w dziedzinie terminologii. Pojęcia stosowane są zamiennie i nieprawidłowo. Dlatego też zainteresowane strony zwróciły się do Komisji z prośbą o zapewnienie przejrzystości. Dokonując stosownych działań, Komisja jest jednak związana przepisami prawa pierwotnego UE oraz orzecznictwem Trybunału. Ponadto pojęcia są dynamiczne i cały czas się zmieniają.

Usługi świadczone w interesie ogólnym: Usługi świadczone w interesie ogólnym to usługi, które władze publiczne państw członkowskich zaliczają do usług służących dobru ogółu i które w związku z tym podlegają szczególnym obowiązkom użyteczności publicznej. Pojęcie to odnosi się zarówno do działalności gospodarczej (zob. definicja UOIG poniżej), jak i usług pozagospodarczych. Te ostatnie nie podlegają żadnym szczególnym przepisom UE ani nie są objęte przepisami dotyczącymi rynku wewnętrznego i konkurencji zawartymi w Traktacie. Niektóre aspekty dotyczące organizacji tych usług, takie jak zasada niedyskryminacji, mogą podlegać innym ogólnym postanowieniom Traktatu.

Usługi świadczone w ogólnym interesie gospodarczym (UOIG) UOIG to sektor działalności gospodarczej, który oferuje usługi w ogólnym interesie publicznym, które nie byłyby świadczone (lub byłyby świadczone na innych warunkach, jeżeli chodzi o jakość, bezpieczeństwo, przystępność cenową, równe traktowanie czy powszechny dostęp) na rynku bez interwencji publicznej. Obowiązek użyteczności publicznej nakłada się na usługodawcę poprzez powierzenie mu świadczenia danej usługi na podstawie kryterium interesu ogólnego, co gwarantuje, że zadanie usługi będzie wypełnione.

Usługi socjalne świadczone w interesie ogólnym: Usługi te obejmują systemy zabezpieczenia społecznego pokrywające najistotniejsze z życiowych zagrożeń i szereg innych podstawowych usług świadczonych bezpośrednio osobom fizycznym, pełniących rolę zapobiegawczą i przyczyniając się do osiągnięcia spójności społecznej oraz włączenia społecznego tych osób[6]. Mimo że niektórych usług socjalnych (takich jak ustawowe systemy zabezpieczeń społecznych) nie uznaje się za działalność gospodarczą, z orzecznictwa Trybunału Europejskiego jasno wynika, że socjalny charakter usługi nie jest sam w sobie wystarczający do zaklasyfikowania jej jako usługi pozagospodarczej[7]. Pojęcie usług socjalnych świadczonych w interesie ogólnym obejmuje zatem zarówno działalność gospodarczą, jak i pozagospodarczą.

Obowiązek w zakresie usługi publicznej: Obowiązek w zakresie usługi publicznej jest formą obowiązku użyteczności publicznej, który określa wymogi mające na celu zapewnienie, że niektóre usługi będą dostępne dla wszystkich konsumentów i użytkowników w państwie członkowskim, niezależnie od ich miejsca zamieszkania, w określonej jakości i, z uwzględnieniem szczególnych warunków danego kraju, po przystępnej cenie. Określenie konkretnych obowiązków w zakresie usługi publicznej jest istotnym elementem liberalizacji rynku w takich sektorach usług jak łączność elektroniczna czy usługi pocztowe.

Usługi publiczne Pojęcie usługi publicznej pojawia się w art. 93 TFUE w odniesieniu do dziedziny transportu. Poza tą dziedziną termin ten jest jednak często stosowany w niejasny sposób: może to być związane z faktem, że usługi są oferowane ogółowi społeczeństwa lub w interesie publicznym, lub że pojęcie to można również stosować do działalności podmiotów będących własnością publiczną. W celu uniknięcia niejasności, w niniejszym komunikacie nie stosuje się tego pojęcia, lecz terminy „usługi świadczone w interesie ogólnym” i „usługi świadczone w ogólnym interesie gospodarczym”.

2. struktura instytucjonalna: Zmiany wprowadzone w traktacie lizbońskim

W protokole nr 26 w sprawie usług świadczonych w interesie ogólnym w Traktacie z Lizbony i art. 36 Karty praw podstawowych wyraźnie podkreślono znaczenie usług świadczonych w interesie ogólnym w UE i określono zasady regulujące podejście UE do tych usług. Stanowią one solidną podstawę dla stosowania elastycznego i pragmatycznego podejścia, które ma zasadnicze znaczenie w tej dziedzinie ze względu na różnice w potrzebach i preferencjach wynikających z odmiennej sytuacji geograficznej, społecznej lub kulturowej.

W protokole ustanowiono, po raz pierwszy na poziomie prawa pierwotnego, podstawowe zasady, mające zastosowanie do usług świadczonych w interesie ogólnym. Wynika z niego jasno, że zasady należy dostosować do różnorodnych usług i w związku z tym nie jest możliwe zastosowanie jednego uniwersalnego podejścia. W protokole potwierdzono również, iż postanowienia Traktatów nie naruszają kompetencji państw członkowskich w zakresie świadczenia, zlecania i organizowania usług pozagospodarczych świadczonych w interesie ogólnym. Nadal konieczne jest jednak rozróżnienie działalności gospodarczej i pozagospodarczej, z tym że przeprowadzanie analiz poszczególnych przypadków ciągle jest niezbędne, ponieważ charakter tych działań stale się zmienia. Z tego też względu Komisja systematycznie monitoruje sytuację, jak wyjaśniono w pkt III poniżej.

Zgodnie z art. 14 TFUE, „Unia i państwa członkowskie, każde w granicach swych kompetencji i w granicach stosowania Traktatów, zapewniają, aby te usługi funkcjonowały na podstawie zasad i na warunkach, w szczególności gospodarczych i finansowych, które pozwolą im wypełniać ich zadania”. Artykuł ten stwarza Unii możliwość tworzenia prawa w dziedzinie usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym poprzez ustanowienie zasad i warunków, w szczególności gospodarczych i finansowych, które pozwolą im wypełniać ich zadania, w drodze rozporządzeń zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą. Wynika z niego jasno, że wszelkie takie rozporządzenia muszą być „bez uszczerbku dla kompetencji, które państwa członkowskie mają, w poszanowaniu Traktatów, do świadczenia, zlecania i finansowania takich usług”. To potwierdza fakt, że o organizowaniu, dostarczaniu i finansowaniu takich usług powinny decydować państwa członkowskie na szczeblu krajowym, regionalnym i lokalnym. Prowadząc różne konsultacje społeczne i stały dialog z zainteresowanymi stronami nadal będzie się analizowało konieczność ustanowienia nowych przepisów w oparciu o art. 14 TFUE. Wydaje się, że na obecnym etapie panuje ogólna zgoda co do tego, że nie jest to bezpośrednim priorytetem[8]. Komisja jest zdania, że podejście sektorowe, w którym stosuje się rozwiązania dostosowane do konkretnych i specyficznych problemów występujących w różnych sektorach, jest bardziej odpowiednie na tym etapie.[9]

Komisja będzie dokonywała stałej oceny, czy istnieje potrzeba dokonania zmian w obowiązujących przepisach sektorowych, w tym w przepisach dotyczących obowiązków w zakresie usług publicznych, oraz czy ewentualnie należałoby stworzyć nowe obowiązki w zakresie usług publicznych w innych sektorach. Komisja dokona również analizy, czy stosowne jest ustanowienie zasad i warunków umożliwiających szczególnym usługom publicznym wypełnianie ich zadań na podstawie art. 14 TFUE. Główną zasadą oceny Komisji jest poszanowanie istniejącej różnorodności usług i przypadków w UE.

3. Ramy jakości dotyczące usług świadczonych w interesie ogólnym w Europie

Na przestrzeni lat popyt na usługi w interesie ogólnym oraz sposób ich świadczenia znacznie się zmienił. W coraz większej liczbie przypadków usługi tradycyjnie świadczone bezpośrednio przez państwo są zlecane na zewnątrz przez władze krajowe, regionalne i lokalne, i są teraz często świadczone przez sektor prywatny (organizacje nastawione na zysk lub niekomercyjne). Taka zmiana podejścia wynika z procesu deregulacji, zmiany w polityce rządów oraz zmiany potrzeb i oczekiwań odbiorców. Jako że wiele z tych usług ma charakter gospodarczy, zastosowanie do nich mają zasady dotyczące rynku wewnętrznego i konkurencji, w takim zakresie, w jakim stosowanie tych zasad nie stanowi prawnej lub faktycznej przeszkody w wypełnianiu konkretnego zadania tych usług. W istocie dostęp do szeregu usług o różnej cenie i jakości oferuje władzom publicznym szeroki wybór i może im przynieść znaczące korzyści. Mimo że niektóre zainteresowane strony mają obawy dotyczące wpływu tych zasad na usługi, w szczególności na usługi socjalne, Komisja jest przekonana, że zasady te można stosować w sposób uwzględniający konkretne potrzeby i upowszechniający świadczenie tych usług. Zasady te muszą być oczywiście poddawane stałemu przeglądowi, aby zagwarantować, że nadal będą one zapewniały władzom publicznym niezbędną elastyczność pozwalającą na reagowanie na zmieniające się potrzeby społeczeństwa oraz uwzględnianie zmian technologicznych.

Podejście Komisji do zapewnienia ram jakości opiera się na trzech kategoriach działań: po pierwsze, zwiększeniu przejrzystości i pewności prawa w odniesieniu do przepisów UE, które mają zastosowanie do tych usług; po drugie, ustanowieniu narzędzi, które umożliwią państwom członkowskim zapewnienie dostępu do podstawowych usług, oraz dokonywaniu systematycznego przeglądu sytuacji; i po trzecie, wspieraniu inicjatyw na rzecz jakości dotyczących w szczególności usług społecznych, ukierunkowanych na realizację szczególnie istotnych potrzeb.

1. Kategoria 1: zwiększenie przejrzystości i pewności prawa

Komisja dąży do zagwarantowania, że ramy regulacyjne UE, które mają wpływ na sposób, w jaki usługi w ogólnym interesie gospodarczym są organizowane, finansowane i świadczone, umożliwią wypełnianie zadań publicznych tych usług. W tym celu Komisja prowadzi stały dialog z zainteresowanymi stronami ze wszystkich sektorów w celu określenia dziedzin, w których być może trzeba będzie doprecyzować lub zmienić ramy prawne. Dwoma przykładami zaangażowania Komisji w tę kwestię są towarzyszące niniejszemu komunikatowi przeglądy zasad pomocy państwa w odniesieniu do usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym oraz zasad dotyczących zamówień publicznych.

Przeprowadzając te reformy, Komisja dążyła do osiągnięcia większej spójności między polityką pomocy państwa a polityką dotyczącą zamówień publicznych, co przyniesie korzyści zainteresowanym stronom. Komisja stworzyła bardziej spójne ramy na tyle, na ile było to możliwe. Komisja uważa, że pełna zgodność z procedurami dotyczącymi przetargów nieograniczonych lub ograniczonych, wobec których stosuje się kryterium oferty o najniższej cenie lub, po spełnieniu pewnych warunków, oferty najkorzystniejszej ekonomicznie, oznacza, że zamówienie jest udzielane po „najniższym koszcie dla społeczności”, co jest wymagane przez Trybunał jako jeden z warunków braku istnienia pomocy państwa.

1.1. Przegląd zasad pomocy państwa w odniesieniu do usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym

Przyjęte przez Komisję w 2005 r. zasady UE, mające zastosowanie do finansowania publicznego usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym, okazały się skuteczne. Komisja i zainteresowane strony są jednak zgodne co do tego, że mogłyby one być jaśniejsze, prostsze i bardziej proporcjonalne, w celu ułatwienia ich stosowania, a tym samym promowania bardziej efektywnego świadczenia wysokiej jakości usług, z korzyścią dla obywateli. Reforma ma trzy cele: wyjaśnienie podstawowych pojęć związanych z UOIG, uproszczenie zasad w zakresie pomocy państwa dotyczących usług na małą skalę świadczonych na poziomie lokalnym, mających ograniczony wpływ na wymianę handlową między państwami członkowskimi, oraz wprowadzenie bardziej ukierunkowanego podejścia do innych usług, w celu lepszego odróżnienia usług na średnią skalę i usług socjalnych, z jednej strony, oraz działalności na dużą skalę o wyraźnym wymiarze ogólnoeuropejskim, w przypadku której konkurencja będzie poddana bardziej skutecznej kontroli, z drugiej strony.

Na podstawie tych celów, Komisja przyjęła lub zaproponowała szereg istotnych zmian:

· Po pierwsze, w nowym komunikacie uwzględniono szereg kwestii, w przypadku których istnieje problem interpretacji na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym.

· Po drugie, w przyszłości więcej usług socjalnych będzie zwolnionych (bez względu na kwotę rekompensaty) od zgłoszenia ex ante i oceny dokonywanej przez Komisję, jeżeli będą one spełniać pewne podstawowe warunki dotyczące przejrzystości, prawidłowej definicji i braku nadmiernej rekompensaty. Wykaz takich usług obejmuje obecnie, oprócz szpitali i mieszkań socjalnych, usługi świadczone w ogólnym interesie gospodarczym realizujące podstawowe potrzeby społeczne w zakresie opieki zdrowotnej, opieki długoterminowej, opieki nad dziećmi, dostępu do rynku pracy, ponownej integracji zawodowej oraz opieki nad grupami szczególnie wrażliwymi i ich włączenia społecznego.

· Po trzecie, zostaną wprowadzone bardziej szczegółowe i ukierunkowane kontrole środków pomocy na dużą skalę, na przykład w zakresie sektorów sieciowych, które mogą mieć znaczący wpływ na funkcjonowanie rynku wewnętrznego. W tych przypadkach państwa członkowskie będą zobowiązane do uwzględnienia w ramach mechanizmu kompensacyjnego zachęt do zwiększania wydajności w okresie obowiązywania umowy, dostosowanych do potrzeb konkretnych sektorów.

· Ponadto Komisja proponuje wprowadzenie nowej zasady de minimis odnoszącej się do usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym, zgodnie z którą kwoty nieprzekraczające 500 000 EUR w okresie trzyletnim nie będą uznawane za pomoc państwa, a tym samym nie będzie konieczne przeprowadzenie przez Komisję kontroli tych kwot. W przypadku niektórych sektorów, w szczególności transportu oraz nadawców publicznych, nadal mają zastosowanie szczególne zasady sektorowe.

1.2. Reforma zasad dotyczących zamówień publicznych i koncesji

Komisja proponuje także znaczące reformy przepisów dotyczących zamówień publicznych i koncesji, która ma na celu promowanie wyższej jakości usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym.

Po pierwsze, reforma przewiduje szczególne podejście do usług socjalnych i zdrowotnych. Usługi te będą objęte uproszczonym systemem, który uwzględnia ich szczególną rolę i specyficzne cechy. Będą musiały spełniać jedynie zobowiązanie do zapewnienia przejrzystości i równego traktowania, a stosowane wobec nich progi będą wyższe. Ponadto, w celu zachęcenia do zwiększania jakości, reforma wspiera wykorzystanie kryterium oferty najkorzystniejszej ekonomicznie, co oznacza, że państwa członkowskie nie będą musiały udzielać zamówień na usługi jedynie na podstawie kryterium oferty o najniższej cenie.

Po drugie, obecnie istnieje większa pewność prawa co do tego, w jaki sposób przepisy UE dotyczące zamówień publicznych mają zastosowanie do stosunków między organami publicznymi. „Współpraca publiczno-publiczna” dotyczy sytuacji, w których podmioty publiczne, takie jak władze lokalne, współpracują ze sobą w celu wypełnienia zadań publicznych. Mimo że status podmiotu publicznego/charakter prawny stron zamówienia publicznego nie jest sam w sobie wystarczającym powodem do wyłączenia danej umowy z zakresu stosowania dyrektyw UE dotyczących zamówień publicznych, reforma wyjaśnia, zgodnie z orzecznictwem Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, jakie przypadki nie są objęte przepisami UE dotyczącymi udzielania zamówień publicznych. Nowe przepisy zagwarantują, że stosowanie przepisów dotyczących zamówień publicznych nie będzie negatywnie wpływało na swobodę organów publicznych w podejmowaniu decyzji o sposobie organizacji i wykonywania zadań w ramach usług publicznych. Ponadto istnieją przepisy gwarantujące, że podejmowanie współpracy publiczno-publicznej nie doprowadzi do zakłócenia konkurencji w odniesieniu do prywatnych podmiotów gospodarczych.

Po trzecie, w reformie uznano znaczenie, w pewnych okolicznościach, procedury uwzględniającej negocjacje i uprzednią publikację przy udzielaniu zamówień na świadczenie usług w ogólnym interesie gospodarczym, i zagwarantowano, że będzie to stanowiło jedno z narzędzi dostępnych dla instytucji zamawiających. Komisja zaproponowała również, aby umożliwić organom publicznym uwzględnienie cyklu życia zamawianych produktów, usług lub prac jako kryterium udzielenia zamówienia. Reforma ta przyczyni się również do tego, aby zamówienia nie były udzielane na podstawie kryterium oferty o najniższej cenie, lecz należycie odzwierciedlały pełniejsze uwzględnienie czynników środowiskowych i społecznych.

Ponadto reforma wprowadzi nowy niezależny system koncesji. Jest to szczególnie ważne w odniesieniu do usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym, jako że do świadczenia usług publicznych lub realizowania zobowiązań dotyczących użyteczności publicznej zastosowanie mają zazwyczaj umowy koncesji. Kluczowe cechy reformy procedury udzielania zamówień publicznych będą miały zastosowanie również w odniesieniu do koncesji, a w przypadku zamówień publicznych pojawią się nowe zasady dotyczące zmiany istniejących umów. W niektórych sektorach koncesji można udzielać na okres od 20 do 100 lat, a w związku z tym istnieje większe prawdopodobieństwo, że konieczne będzie przeprowadzenie przeglądu takich koncesji w trakcie ich obowiązywania. Na podstawie orzecznictwa Trybunału Komisja proponuje wprowadzenie nowych przepisów, które określałyby warunki, na jakich dozwolone byłyby zmiany postanowień umowy koncesji bez konieczności ogłaszania nowego przetargu, oraz przepisów mających na celu zapewnienie zgodności z zasadami równego traktowania i niedyskryminacji.

Reforma zasad dotyczących zamówień publicznych jest jednym z dwunastu działań priorytetowych w ramach Aktu o jednolitym rynku, które należy poddać przyspieszonej procedurze, co Komisja potwierdziła w rocznej analizie wzrostu gospodarczego na 2012 r. Dlatego też Komisja wzywa Parlament i państwa członkowskie do osiągnięcia porozumienia w sprawie tych propozycji do końca 2012 r.

1.3. Działania komunikacyjno-informacyjne dotyczące sposobu stosowania przepisów UE

W odpowiedzi na pytania oraz prośby o wyjaśnienia wystosowane przez zainteresowane strony, Komisja zaangażowała się we wspieranie organów publicznych, usługodawców, odbiorców i innych zainteresowanych stron w lepszym zrozumieniu i stosowaniu przepisów UE w odniesieniu do usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym oraz podjęła szereg działań w tym obszarze.

Pod koniec 2010 r. Komisja opublikowała nowy przewodnik[10], który obejmuje trzy zasadnicze kwestie:

– w jaki sposób państwa członkowskie mogą finansować te usługi zgodnie z przepisami dotyczącymi pomocy państwa;

– w jaki sposób organy publiczne mogą korzystać z przepisów dotyczących zamówień publicznych i równocześnie zapewnić jakość, innowacyjność, ciągłość i spójność usług socjalnych,

– w jaki sposób zasady rynku wewnętrznego, a w szczególności dyrektywa usługowa, mają zastosowanie do usług socjalnych, nie utrudniając państwom członkowskim podejmowania działań regulacyjnych w celu zagwarantowania jakości i dostępności tych usług.

Przewodnik ten zastąpił dokument zawierający odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania oraz uwzględnia rozwój orzecznictwa, decyzje Komisji, wprowadzenie zmian do ram legislacyjnych, dyskusje w ramach Komitetu Ochrony Socjalnej (SPC)[11] oraz pytania otrzymane od zainteresowanych stron za pomocą interaktywnego serwisu informacyjnego („IIS”)[12]. IIS jest serwisem internetowym, zawierającym informacje dla obywateli, usługodawców, organów publicznych oraz innych zainteresowanych stron, który umożliwia im zgłaszanie kwestii dotyczących prawa UE i usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym. Od momentu uruchomienia serwisu w styczniu 2008 r. służby Komisji udzieliły za jego pośrednictwem odpowiedzi na niemal 200 zapytań.

Komisja przygotowała także przewodnik dotyczący kwestii społecznych w zakupach[13], który jest narzędziem wspierania organów publicznych w nabywaniu towarów i usług w sposób odpowiedzialny społecznie, zgodnie z przepisami UE. W przewodniku zwrócono uwagę na wkład, jaki zamówienia publiczne mogą wnieść do polityki społecznej. Dokument zawiera praktyczne przykłady dotyczące szerokiego zakresu kwestii społecznych, takich jak promowanie równości szans i możliwości zatrudnienia, poprawa warunków pracy, włączenie społeczne osób szczególnie wrażliwych, takich jak osoby niepełnosprawne, oraz zgodność z postanowieniami podstawowych konwencji MOP. W październiku 2011 r. opublikowano kolejne wydanie dokumentu „Ekologiczne zakupy! Podręcznik dotyczący zielonych zamówień publicznych”[14]. Podręcznik zawiera wskazówki dotyczące sposobu, w jaki można ograniczyć skutki konsumpcji sektora publicznego dla środowiska oraz wykorzystać zielone zamówienia publiczne do pobudzania innowacji w zakresie technologii, produktów i usług ekologicznych.

W dokumencie roboczym służb Komisji dotyczącym współpracy publiczno-publicznej[15] podsumowano i wyjaśniono orzecznictwo Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości odnoszące się do tego, w jaki sposób przepisy dotyczące zamówień publicznych mają zastosowanie do sytuacji, w których podmioty publiczne, jak np. gminy, współpracują ze sobą w celu wypełnienia powierzonych im zadań publicznych (patrz pkt 1.2 powyżej). Dokument powinien przyczynić się do lepszego zrozumienia przepisów prawnych w celu ograniczenia ryzyka prawnego, na które narażona jest taka forma współpracy między organami publicznymi.

Komisja zwraca szczególną uwagę na sektor usług socjalnych. W sprawozdaniach dwuletnich dotyczących usług socjalnych świadczonych w interesie ogólnym[16] opublikowanych w 2008 r. i 2010 r. prześledzono zmiany mające miejsce w sektorze usług socjalnych oraz umacniano dialog na szczeblu europejskim. . Komisja wspierała również kolejne prezydencje Rady przy organizacji forów na temat usług socjalnych świadczonych w interesie ogólnym, które miały zasadnicze znaczenie dla wymiany informacji i promowania dialogu między zainteresowanymi stronami oraz lepszego zrozumienia obowiązujących przepisów. Komisja zaangażowała się we wsparcie przyszłych rotacyjnych prezydencji Rady w organizacji czwartego forum dotyczącego usług socjalnych świadczonych w interesie ogólnym, które ma odbyć się za około 12 miesięcy.

Komisja będzie nadal prowadziła działania w ramach Komitetu Ochrony Socjalnej, który, we współpracy ze wszystkimi zainteresowanymi stronami z sektora instytucji i społeczeństwa obywatelskiego, przygotuje do końca 2013 r. sprawozdanie dotyczące stosowania przepisów UE w odniesieniu do usług socjalnych świadczonych w interesie ogólnym.

2. Kategoria 2: zapewnienie dostępu do podstawowych usług

Przepisy sektorowe przyjęte na szczeblu UE zawsze starannie równoważyły potrzebę zwiększenia konkurencji i stosowania mechanizmów rynkowych z koniecznością zagwarantowania, że każdy obywatel będzie miał nadal dostęp do wysokiej jakości podstawowych usług po przystępnych cenach. Dzieje się tak np. w sektorach sieciowych – od usług telekomunikacyjnych i pocztowych po transport i energię. Ponadto w rocznej tablicy wyników dla rynków konsumenckich[17] Komisja monitoruje działalność około 30 rynków usług pod względem porównywalności, zaufania, problemów i rozpatrywania skarg, ogólnego poziomu zadowolenia, zmiany dostawców i możliwości wyboru.

Biorąc pod uwagę fakt, że potrzeby odbiorców oraz dostępne technologie stale się zmieniają, konieczne jest systematyczne dokonywanie przeglądu zarówno istniejących obowiązków w zakresie usługi publicznej jak i ewentualnego zapotrzebowania na wprowadzenie nowych obowiązków. Poniższe przykłady przedstawiają aktywny sposób działania, jaki Komisja obrała w tej dziedzinie. Państwa członkowskie zachowują swobodę co do rozszerzenia istniejących obowiązków w zakresie usługi publicznej lub wprowadzenia nowych obowiązków, pod warunkiem że środki te są zgodne z prawem unijnym.

2.1. Usługi pocztowe

Trzecia dyrektywa pocztowa[18] stanowi przełom w rozpoczętej w 1992 r. reformie rynków pocztowych w Europie. Przyniosła ona wiele korzyści obywatelom, w tym poprawę jakości usług oraz nowe, innowacyjne usługi doręczeń pocztowych. W dyrektywie określono minimalne wymagania dotyczące zakresu obowiązku dotyczącego usługi publicznej: wysokiej jakości usługi pocztowe muszą być świadczone (co najmniej) pięć dni roboczych w tygodniu, na całym terytorium, po przystępnych cenach dla wszystkich odbiorców i muszą obejmować podstawowe listy i paczki do pewnej wagi oraz przesyłki rejestrowane i ubezpieczone. Dyrektywa zawiera również przepisy, których celem jest zapewnienie wysokiej jakości publicznych usług pocztowych, a Komisja monitoruje, w jaki sposób te postanowienia są wdrażane. Ostatnio Komisja utworzyła Europejską Grupę Regulacji Rynku Usług Pocztowych (ERGP)[19], która pracuje nad takimi zagadnieniami jak finansowanie obowiązku w zakresie usługi publicznej czy monitorowanie wyników rynkowych[20]. Komisja utworzyła także Forum Odbiorców Usług Pocztowych, którego pierwsze spotkanie odbyło się w grudniu 2011 r., a uczestniczyli w nim odbiorcy końcowi – zarówno klienci indywidualni, jak i biznesowi – oraz inne zainteresowane strony, w tym operatorzy i przedstawiciele związków zawodowych. Celem spotkania było omówienie zmieniających się potrzeb konsumenta w dynamicznym otoczeniu komunikacyjnym oraz w świetle zrównoważonego rozwoju tego sektora.

W kontekście prac prowadzonych w dziedzinie handlu elektronicznego, w 2012 r. Komisja przedstawi zieloną księgę dotyczącą doręczeń paczek zagranicznych. W dokumencie tym poruszone zostaną w szczególności kwestie dotyczące jakości doręczeń paczek zagranicznych oraz ustalania ich cen tak, aby określić, w jaki sposób można usunąć trudności, których obecnie doświadczają konsumenci i firmy. Komisja zamierza także przedstawić wyniki dwóch badań nad zachowaniem operatorów pocztowych w zakresie ustalania cen oraz jego skutków rynkowych, jak również zasady obliczenia kosztu netto obowiązku w zakresie publicznych usług pocztowych. Do końca 2013 r. Komisja przedstawi czwarte sprawozdanie dotyczące stosowania dyrektywy o usługach pocztowych.

2.2. Podstawowe usługi bankowe

Dostęp do podstawowych usług płatniczych na sprawiedliwych warunkach jest istotny dla włączenia finansowego i społecznego oraz stanowi czynnik umożliwiający konsumentom osiąganie pełnych korzyści z jednolitego rynku. Na początku 2011 r. Komisja dokonała oceny skutków w celu zbadania, czy w tej dziedzinie konieczne było wprowadzenie prawodawstwa UE. Po rozważeniu wszystkich wariantów, Komisja Europejska podjęła decyzję, aby na tym etapie zaproponować zalecenie[21]. Ma ono na celu zagwarantowanie, że podstawowe usługi płatnicze i karty płatnicze będą oferowane każdemu obywatelowi UE oraz rezydentom, którzy jeszcze nie posiadają rachunku płatniczego w państwach członkowskich, lecz zamierzają otworzyć taki rachunek. Taki podstawowy rachunek płatniczy powinien być dostępny nieodpłatnie lub po uiszczeniu uzasadnionej opłaty nałożonej przez dostawców usług płatniczych. Zalecenie stanowi wyraźny sygnał dla państw członkowskich i podmiotów świadczących usługi, który wskazuje, jakich wyników oczekuje Komisja, pozostawiając przy tym elastyczność na poziomie krajowym w zakresie sposobów ich osiągnięcia.

W dokumencie określono także kryteria oceny, w jaki sposób państwa członkowskie wdrożyły zalecenia, oraz pozwalające podjąć decyzję, czy konieczne są dalsze działania. Na podstawie przeglądu i oceny skutków, które zostaną przeprowadzone w 2012 r., Komisja podejmie decyzję, czy konieczne są dalsze działania w tym obszarze.

2.3. Transport

Zobowiązania w zakresie usług publicznych w sektorze transportu są określone w szczególnych aktach prawnych dla usług lotniczych, transportu śródlądowego i transportu morskiego[22]. W tych sektorowych aktach prawnych ustanowiono zasady, których państwa członkowskie powinny przestrzegać przy określaniu zobowiązań z tytułu świadczenia usług publicznych w odniesieniu do poszczególnych rodzajów transportu.

W białej księdze dotyczącej polityki transportowej na rok 2011[23] stwierdzono, że zastosowanie na szerszą skalę transportu zbiorowego w połączeniu z minimalnymi zobowiązaniami w zakresie usług publicznych pozwoli na zwiększenie zagęszczenia i częstotliwości usług, tym samym podnosząc popularność środków transportu publicznego.

Przy udzielaniu zamówień na usługi publiczne dotyczących zobowiązań z tytułu świadczenia usług publicznych w ramach różnych gałęzi transportu należy przestrzegać zasad przejrzystości i niedyskryminacji oraz stosować procedurę przetargową. Najskuteczniej można to osiągnąć w drodze otwartych przetargów publicznych. W nadchodzących latach jakość usług transportu pasażerskiego będzie zyskiwała na znaczeniu z uwagi na starzenie się społeczeństwa oraz konieczność ulepszenia transportu publicznego (zbiorowego) w taki sposób, aby stanowił atrakcyjną alternatywę dla transportu indywidualnego, przyczyniając się tym samym do realizacji celów dotyczących oszczędności zasobów oraz bezpieczeństwa paliwowego. Stworzenie dynamicznego i otwartego rynku kolejowego przyniesie znaczne korzyści dla pasażerów pod względem jakości, efektywności i ilości oferowanych usług oraz dla organów publicznych i podatników, poprzez ograniczenie finansowania publicznego w odniesieniu do zamówień publicznych na usługi.

W 2012 r. Komisja zamierza przedłożyć wniosek dotyczący otwarcia rynku dla usług krajowego transportu pasażerskiego w 2012 r. Będzie to kolejnym krokiem po otwarciu rynku usług przewozów towarowych oraz usług międzynarodowego transportu pasażerskiego. Aby uogólnić procedury przetargowe dotyczące udzielania zamówień publicznych na usługi w sektorze transportu kolejowego, w 2012 r. Komisja rozważy również dokonanie przeglądu rozporządzenia w sprawie usług publicznych w odniesieniu do transportu śródlądowego. Mimo że państwa członkowskie mają dużą dowolność jeśli chodzi o określanie obszarów, w których konieczne jest nałożenie obowiązku świadczenia usługi publicznej w odniesieniu do usług transportu pasażerskiego, aby dostarczać takie usługi w sposób zrównoważony, muszą one być efektywne, wysokiej jakości i należy je świadczyć w stabilnych warunkach finansowych. Obowiązkowe organizowanie przetargów powinno zapewnić spełnienie tych warunków.

2.4. Energia

Trzeci pakiet energetyczny wszedł w życie z dniem 3 marca 2011 r. W pakiecie określono obowiązek w zakresie usługi publicznej, zawarto jasne przepisy dotyczące obowiązku świadczenia usługi publicznej i ochrony konsumentów, zarówno w przypadku dostaw energii elektrycznej, jak i gazu ziemnego, oraz zapewniono ochronę szczególnie wrażliwych odbiorców przed ubóstwem energetycznym[24]. Środki przyjęte na podstawie tych dyrektyw muszą leżeć w ogólnym interesie, muszą być jasno określone, przejrzyste, niedyskryminujące i możliwe do sprawdzenia, jak również gwarantować równy dostęp przedsiębiorstw z sektora energii elektrycznej i gazu w UE do unijnych konsumentów krajowych i na odwrót.

Aby wspierać wdrażanie konkurencyjnych, energooszczędnych i uczciwych rynków detalicznych, w 2008 r. Komisja stworzyła Obywatelskie Forum Energetyczne[25] jako platformę regulacyjną, w oparciu o doświadczenia zdobyte podczas organizowania poprzednich forów. W dokumencie roboczym służb Komisji „Polityka energetyczna dla konsumentów”[26] podsumowano korzyści, jakie konsumentom przynoszą istniejące środki polityki energetycznej. Komisja określiła szereg inicjatyw legislacyjnych i strategicznych UE, które w sposób bezpośredni lub pośredni przyczyniają się do poprawy dobrobytu konsumentów w sektorze energetycznym.

Zgodnie z konkluzjami Rady Europejskiej z grudnia 2011 r., państwa członkowskie powinny wdrożyć trzeci pakiet energetyczny w całości i możliwie jak najszybciej. Komisja podkreśla w tym kontekście znaczenie, jakie dla państw członkowskich ma jasne określenie pojęcia klientów szczególnie wrażliwych. Aby kontynuować wspieranie dialogu między zainteresowanymi stronami na temat kluczowych kwestii, takich jak ochrona klientów szczególnie wrażliwych, optymalny model rynku detalicznego, przejrzystość cen oraz możliwe korzyści zastosowania inteligentnych liczników energii w zarządzaniu popytem na energię, Komisja planuje zorganizować piąte posiedzenie Obywatelskiego Forum Energetycznego w listopadzie 2012 r.

2.5. Łączność elektroniczna

Dyrektywa o usłudze powszechnej w dziedzinie komunikacji elektronicznej[27] przewiduje stworzenie socjalnej siatki bezpieczeństwa na wypadek, gdyby same siły rynkowe nie wystarczyły do zapewnienia konsumentom przystępnego cenowo dostępu do podstawowych usług, w szczególności jeżeli mieszkają oni na obszarach, których obsługiwanie jest trudne lub kosztowne, lub jeżeli są to konsumenci o niskich dochodach lub niepełnosprawni. Siatka bezpieczeństwa obejmuje trzy cele szczegółowe: osiągalność, przystępność cenową i dostępność. Komisja przyjęła ostatnio komunikat w sprawie usługi powszechnej w łączności elektronicznej[28], w którym przedstawia sprawozdanie na temat wyników konsultacji społecznych z 2010 r. oraz trzeciego przeglądu okresowego zakresu obowiązku dotyczącego usługi publicznej w łączności elektronicznej. Jedną z kluczowych kwestii uwzględnionych w komunikacie jest pytanie, jaką rolę powinien odgrywać obowiązek w zakresie usługi publicznej przy realizacji celu „szerokopasmowy dostęp dla wszystkich”. Z analizy Komisji wynika, że obecnie nie jest konieczna zmiana zakresu obowiązku dotyczącego usługi publicznej na poziomie UE. Ponadto z analizy wynika, że z uwagi na ryzyko rozbieżności w podejściu poszczególnych państw i idących za tym ewentualnych skutków finansowych dla całej branży, niezbędne są dalsze wskazówki na temat sposobu, w jaki należy wdrażać przepisy dotyczące usługi powszechnej. Komisja przedstawi te wskazówki w 2012 r. i udzieli wsparcia w działaniach prowadzących do eliminacji ryzyka wyłączenia społecznego, jednocześnie umożliwiając, zgodnie z zasadą pomocniczości, uwzględnienie różnych okoliczności w poszczególnych państwach i potrzeby minimalizacji zakłóceń na rynku, jak również w działaniach mających na celu uniknięcie nieproporcjonalnego obciążenia tego sektora[29].

3. Kategoria 3: promowanie jakości – przykłady usług socjalnych świadczonych w interesie ogólnym

Usługi socjalne świadczone w interesie ogólnym odgrywają ważną rolę w społeczeństwach europejskich, ponieważ przyczyniają się do ochrony socjalnej i włączenia społecznego. Jednocześnie popyt na te usługi wzrasta, a możliwości ich sfinansowania stają się coraz bardziej ograniczone, z uwagi na obecny kryzys gospodarczy oraz, w dłuższej perspektywie, ze względu na starzenie się społeczeństwa. Komisja, państwa członkowskie oraz zainteresowane strony reprezentujące odbiorców i dostawców usług podjęły ostatnio szereg inicjatyw w obszarze jakości usług socjalnych.

W 2007 r.[30] Komisja ogłosiła strategię na rzecz wspierania jakości usług socjalnych w całej UE. W ramach działań następczych Komisja wspiera, za pośrednictwem programu PROGRESS[31], inicjatywy mające na celu opracowanie narzędzi do określania i pomiaru jakości oraz tworzenie, w ramach Komitetu Ochrony Socjalnej, dobrowolnych europejskich ram jakości dla usług socjalnych.

3.1. Projekty wspierane w ramach programu PROGRESS

Od 2008 r. do 2010 r. w ramach programu PROGRESS sfinansowano osiem projektów mających na celu opracowanie narzędzi do określenia, pomiaru, oceny i poprawy jakości usług socjalnych, ze szczególnym naciskiem na opiekę długoterminową. Wszystkie projekty były realizowane w ramach partnerstwa międzynarodowego przy wymianie dobrych praktyk wśród organów publicznych, usługodawców i innych podmiotów o różnych uwarunkowaniach kulturowych, zajmujących się różnymi aspektami prawnymi i administracyjnymi oraz działających w różnych warunkach społeczno-gospodarczych. Praktycznie we wszystkich projektach zwrócono szczególną uwagę na znaczenie zaangażowania odbiorców w określanie i ocenę jakości usług socjalnych[32].

W 2012 r. Komisja będzie wspierać w ramach programu PROGRESS szereg nowych projektów międzynarodowych mających na celu wdrożenie dobrowolnych europejskich ram jakości w różnych państwach członkowskich w różnorodnych sektorach.

3.2. Komitet Ochrony Socjalnej: dobrowolne europejskie ramy jakości dla usług socjalnych

W październiku 2010 r. Komitet Ochrony Socjalnej przyjął dobrowolne europejskie ramy jakości dla usług socjalnych. Ramy te mają na celu doprowadzenie do jednolitego pojmowania jakości tych usług w całej UE. Są one opracowane w sposób zapewniający wystarczającą elastyczność, aby mogły być stosowane do różnych usług socjalnych w kontekście krajowym, regionalnym i lokalnym we wszystkich państwach członkowskich oraz były zgodne z istniejącą krajową strategią w zakresie jakości. W ramach określono zasady i kryteria, jakie powinny spełniać usługi socjalne, aby realizowały potrzeby i oczekiwania odbiorców tych usług. Ramy te obejmują również elementy w zakresie metodyki, które powinny pomóc organom publicznym stworzyć narzędzia dotyczące jakości na odpowiednim poziomie (standardy lub wskaźniki), które będą służyć określeniu, pomiarowi i ocenie jakości usług socjalnych. W powyższych ramach położono większy nacisk na przestrzeganie praw, dzięki czemu mogą one na przykład przyczynić się do lepszej ochrony praw dziecka przy zastępowaniu instytucji opieki nad dziećmi alternatywnymi systemami opieki.

3.3. Statut fundacji europejskiej

Fundacje, których misją jest dostarczanie korzyści publicznych, odgrywają coraz większą rolę w dostarczaniu i finansowaniu usług socjalnych świadczonych w interesie ogólnym w UE. Nadal napotykają one jednak trudności przy zakładaniu swoich oddziałów w innych państwach członkowskich lub gromadzeniu zasobów pochodzących z oddziałów w różnych państwach. Konieczne jest umożliwienie fundacjom działającym w ogólnym interesie zakładania oddziałów w innych państwach, jak również prowadzenia działalności oraz jej finansowania w sposób transgraniczny, stosując przy tym odpowiedni nadzór nad nimi. Umożliwi to fundacjom zmniejszenie obciążenia administracyjnego powstałego na skutek złożoności prowadzenia działań w różnych państwach członkowskich. Pozwoli to na uwolnienie większej ilości zasobów, które będzie można przeznaczyć na wspieranie dobrostanu obywateli UE.

Aby umożliwić osiąganie takich korzyści, Komisja przedłoży w 2012 r. wniosek o ustanowienie statutu fundacji europejskiej, który obowiązywałby równolegle do postanowień krajowych, a jego stosowanie byłoby fakultatywne.

4. Wnioski

Obecny kryzys gospodarczy i finansowy przypomina, że usługi świadczone w interesie ogólnym odgrywają zasadniczą rolę w zapewnieniu spójności społecznej i terytorialnej. Jednocześnie kryzys wywiera znaczny wpływ na sektor publiczny przy coraz bardziej uszczuplonych finansach publicznych. Ważne jest, aby dołożyć wszelkich starań w celu nieprzerwanego dostarczania tych usług oraz poprawy ich jakości. W niniejszym komunikacie wykazano, że w Traktatach przewidziane zostały narzędzia prawne, niezbędne do podjęcia stosownych działań przez instytucje europejskie i państwa członkowskie. Komisja Europejska jest w pełni zaangażowana w realizację swoich zadań poprzez ustanowienie ram jakości dla tych usług, co znalazło odzwierciedlenie w dwóch wnioskach w sprawie przeglądu przepisów dotyczących pomocy państwa stosowanych w odniesieniu do usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym oraz w sprawie zamówień publicznych i koncesji, które Komisja przedłożyła wraz z niniejszym komunikatem. W nadchodzących miesiącach Komisja podejmie także szereg działań, które w przyszłości wspólnie zapewnią UE należyte ramy jakości dla usług świadczonych w interesie ogólnym. Komisja uwzględni powyższe działania w ramach swojego ogólnego zobowiązania do priorytetowego traktowania gospodarki społecznej i innowacji społecznych w ramach strategii Europa 2020, co wykazała ostatnio w Inicjatywie na rzecz przedsiębiorczości społecznej[33], która wspiera opracowanie nowych i innowacyjnych pod względem społecznym sposobów prowadzenia działalności gospodarczej oraz świadczenia usług.

[1]               Prawodawstwo UE zawiera przepisy, w szczególności w dziedzinie migracji, które gwarantują, że – po spełnieniu pewnych warunków – niektóre kategorie obywateli państw trzecich legalnie przebywających w danym kraju są traktowane na równi z obywatelami tego kraju w zakresie dostępu do towarów i usług oraz dostaw towarów i świadczenia usług dostępnych ogółowi społeczeństwa.

[2]               „Założenia polityczne dla następnej Komisji ”. Bruksela, dnia 3 września 2009 r.

[3]               „Założenia polityczne…„”, s. 24.

[4]               „Europa 2020 – Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu”, COM(2010) 2020.

[5]               „Akt o jednolitym rynku: dwanaście dźwigni na rzecz pobudzenia wzrostu gospodarczego i wzmocnienia zaufania” (COM (2011) 206)

[6]               „Realizacja wspólnotowego programu lizbońskiego: usługi socjalne użyteczności publicznej w Unii Europejskiej”, (COM (2006) 177 wersja ostateczna z 26 kwietnia 2006 r.)

[7]               Sprawy połączone C-180/98 do C-184/98 Pavlov i inni [2000] Rec. I-6451, pkt 118; sprawa C-218/00 Cisal i INAIL, [2002] Rec. I-691, pkt 37; oraz sprawa C-355/00 Freskot [2003] I-5263.

[8]               Niedawnym przykładem jest rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 5 lipca 2011 r. na temat przyszłości usług socjalnych świadczonych w interesie ogólnym (2009/2222 (INI)), pkt 48: „[…] uważa, że rozporządzenie ramowe UE w sprawie usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym, na mocy art. 14 TFUE, nie jest obecnie kluczową kwestią”.

[9]               Należy zauważyć, że art. 14 TFUE wyraźnie określono, że jego stosowanie jest bez uszczerbku dla art. 93, 106 i 107 TFUE, w których powierzono Komisji Europejskiej rolę przy kontroli pomocy państwa oraz ustanowiono warunki, na jakich można odstąpić od stosowania tej kontroli w odniesieniu do UOIG. Jest to szczegółowo wyjaśnione w komunikacie Komisji w sprawie stosowania reguł Unii Europejskiej w dziedzinie pomocy państwa w odniesieniu do rekompensaty z tytułu usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym (C(2011)9404) przyjętym wraz z niniejszym komunikatem.

[10]             Przewodnik dotyczący zastosowania przepisów prawa Unii Europejskiej z zakresu pomocy państwa, zamówień publicznych i rynku wewnętrznego do usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym, w szczególności do usług socjalnych świadczonych w interesie ogólnym (SEC (2010) 1545).

[11]             „Sprawozdanie Komitetu Ochrony Socjalnej w sprawie stosowania prawa wspólnotowego w dziedzinie usług socjalnych świadczonych w interesie ogólnym” z listopada 2008 r.

[12]             Zob.: http://ec.europa.eu/services_general_interest/index_en.htm

[13]                    http://ec.europa.eu/social/BlobServlet?docId=6457&langId=pl

[14]             Dostępny na stronie: http://ec.europa.eu/environment/gpp/buying_handbook_en.htm

[15]             Dokument roboczy służb Komisji w sprawie stosowania unijnych przepisów dotyczących zamówień publicznych do stosunków między instytucjami zamawiającymi („współpraca publiczno-publiczna”) SEC (2011) 1169 wersja ostateczna z 4.10.2011 r.

[16]             Dokument roboczy służb Komisji – Pierwsze i drugie sprawozdanie dwuletnie w sprawie usług socjalnych świadczonych w interesie ogólnym, SEC(2008) 2179 i (SEC(2010) 1284

[17]             http://ec.europa.eu/consumers/consumer_research/editions/docs/6th_edition_scoreboard_en.pdf. W przypadku niektórych z tych usług, takich jak dostawa energii elektrycznej lub prowadzenie rachunków bankowych, Komisja przeprowadziła dogłębne badania rynku (wyniki dostępne na powyższej stronie).

[18]             Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/6/WE z dnia 20 lutego 2008 r. zmieniająca dyrektywę 97/67/WE w odniesieniu do pełnego urzeczywistnienia rynku wewnętrznego usług pocztowych Wspólnoty

[19]             Decyzja Komisji z dnia 10 sierpnia 2010 r. ustanawiająca Europejską Grupę Regulacji Rynku Usług Pocztowych, Dz.U. C 217.

[20]             Dokumenty są dostępne na stronie internetowej ERGP: http://ec.europa.eu/internal_market/ergp/index_en.htm

[21]             Zalecenie Komisji w sprawie dostępu do zwykłego rachunku płatniczego (C (2011) 4977).

[22]             Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1008/2008 z dnia 24 września 2008 r. w sprawie wspólnych zasad wykonywania przewozów lotniczych na terenie Wspólnoty (wersja przekształcona) i rozporządzenie (WE) nr 1107/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5 lipca 2006 r. w sprawie praw osób niepełnosprawnych oraz osób o ograniczonej sprawności ruchowej podróżujących drogą powietrzną; rozporządzenie (WE) nr 1370/2007 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2007 r. dotyczące usług publicznych w zakresie kolejowego i drogowego transportu pasażerskiego oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 1191/69 i (EWG) nr 1107/70; rozporządzenie Rady (EWG) nr 3577/92 z dnia 7 grudnia 1992 r. dotyczące stosowania zasady swobody świadczenia usług w transporcie morskim w obrębie państw członkowskich (kabotaż morski).

[23]             Biała Księga - Plan utworzenia jednolitego europejskiego obszaru transportu – dążenie do osiągnięcia konkurencyjnego i zasobooszczędnego systemu transportu, COM(2011) 144.

[24]             Dyrektywy 2009/72/WE w sprawie energii elektrycznej i 2009/73/WE w sprawie gazu ziemnego.

[25]             http://ec.europa.eu/energy/gas_electricity/forum_citizen_energy_en.htm

[26]             SEC (2010) 1407 wersja ostateczna z 11 listopada 2010 r..

[27]             Dyrektywa 2002/22/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 marca 2002 r. w sprawie usługi powszechnej i związanych z sieciami i usługami łączności elektronicznej praw użytkowników (dyrektywa o usłudze powszechnej), zmieniona dyrektywą 2009/136/WE.

[28]             „Usługa powszechna w łączności elektronicznej: sprawozdanie na temat wyników konsultacji społecznych i trzeciego przeglądu okresowego zakresu zgodnie z art. 15 dyrektywy 2002/22/WE” (COM (2011) 795 wersja ostateczna z dnia 23 listopada 2011 r.).

[29]             Należy zauważyć, że w pkt 20-30 wytycznych wspólnotowych w sprawie stosowania przepisów dotyczących pomocy państwa w odniesieniu do szybkiego wdrażania sieci szerokopasmowych (Dz.U. C 235 z dnia 30 września 2009 r., s. 7) zawarto szczególne odniesienie do definicji usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym w sektorze łączności elektronicznej.

[30]             „Usługi świadczone w interesie ogólnym, w tym usługi socjalne świadczone w interesie ogólnym: nowe zobowiązanie europejskie” (COM (2007) 725 wersja ostateczna, z dnia 20 listopada 2007 r.).

[31]             PROGRESS jest programem UE na rzecz zatrudnienia i solidarności społecznej, który zapewnia wsparcie finansowe dla realizacji celów agendy społecznej Unii Europejskiej.

[32]             Dokument roboczy służb Komisji „Drugie dwuletnie sprawozdanie w sprawie usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym” (SEC (2010) 1284 wersja ostateczna z dnia 22 października, s. 59-66).

[33]             „Inicjatywa na rzecz przedsiębiorczości społecznej – Budowanie ekosystemu sprzyjającego przedsiębiorstwom społecznym w centrum społecznej gospodarki i społecznych innowacji” (COM (2011) 682 wersja ostateczna z dnia 25 października 2011 r.).