SPRAWOZDANIE KOMISJI Tabela wyników w dziedzinie pomocy państwaSprawozdanie na temat pomocy państwa przyznanej przez państwa członkowskie UE- Aktualizacja z jesieni 2011 r. - /* KOM/2011/0848 wersja ostateczna */
SPRAWOZDANIE KOMISJI Tabela wyników w
dziedzinie pomocy państwa
Sprawozdanie na temat pomocy państwa przyznanej przez państwa członkowskie UE
- Aktualizacja z jesieni 2011 r. - SPIS TREŚCI Pomoc państwa w kontekście kryzysu gospodarczego................................................................... 5 1........... Pomoc państwa w 2010 r............................................................................................... 5 2........... Tendencje i wzorce w zakresie
wydatków na pomoc państwa niezwiązaną z kryzysem w państwach członkowskich................................................................................................................ 6 2.1........ Tendencje dotyczące poziomu pomocy
państwa niezwiązanej z kryzysem dla przemysłu i usług 7 2.2........ Pomoc państwa przeznaczona na cele
horyzontalne stanowiące przedmiot wspólnego zainteresowania 8 3........... Pomoc państwa w kontekście kryzysu
finansowego i gospodarczego............................... 9 3.1........ Tendencje w zakresie zatwierdzania i
wykorzystywania środków pomocy państwa dla sektora finansowego 9 3.2........ Środki zatwierdzone i środki
wykorzystane na mocy ram tymczasowych........................ 10 4........... Tendencje w zakresie wydatków na
pomoc państwa w rozbiciu na kategorie środków pomocy 11 4.1........ Ilość środków pomocy................................................................................................. 11 4.2........ Wysokość pomocy - około 21 % pomocy
dla przemysłu i usług to pomoc objęta wyłączeniem 12 5........... Egzekwowanie przepisów dotyczących
pomocy państwa.............................................. 12 ZAŁĄCZNIK............................................................................................................................ 14 Streszczenie
wniosków sprawozdania W porównaniu
do roku poprzedniego całkowity poziom wydatków na pomoc niezwiązaną z kryzysem
był w UE w 2010 r. stosunkowo stabilny. Państwa członkowskie kontynuowały
starania, aby zmniejszyć ogólny poziom przyznawanej pomocy i niektórym z nich
udało się w znaczący sposób zmniejszyć poziom wydatków na pomoc państwa. W
ujęciu ogólnym, zauważa się w okresie 2005-2010 tendencję spadkową w
odniesieniu do wydatków na pomoc niezwiązaną z kryzysem. Poziom pomocy
przeznaczonej na cele horyzontalne leżące we wspólnym interesie był nadal
wysoki, podczas gdy niektóre państwa członkowskie były w stanie kontynuować
dalsze ograniczanie pomocy przyznawaną na rozwój sektorowy. Poziom pomocy
przyznanej w ramach wyłączeń grupowych również wzrósł w porównaniu do lat
poprzednich. W ujęciu ogólnym wysokość pomocy przyznanej w ramach wyłączeń
grupowych lub poprzez programy pomocy utrzymała się na wysokim poziomie podczas
gdy pomoc państwa udzielona indywidualnie, zatwierdzona decyzją Komisji,
pozostała na niskim poziomie. Kontynuowano
działania mające na celu odzyskanie pomocy państwa niezgodnej z prawem w
większym stopniu odzyskano pomoc państwa udzieloną niezgodnie z prawem, przy
czym niektóry sprawy wniesiono do sądu. W 2010 r.
liczba środków wsparcia ze względu na kryzys finansowy zatwierdzonych przez
Komisję zmniejszyła się znacząco w porównaniu do dwóch poprzednich lat.
Większość z uprzednio zatwierdzonych środków jest jednak nadal utrzymywana. Kwota
faktycznie wykorzystana w 2010 r. w formie dokapitalizowania lub środków
ratowania aktywów skoncentrowana jest w wysokim stopniu w kilku państwach
członkowskich, podczas gdy znaczna część kwoty przyznanej w formie gwarancji i
środków wsparcia płynności pozostaje nadal niewykorzystana. W 2010 r. na
mocy tymczasowych unijnych ram prawnych zatwierdzono tylko niewielką liczbę
nowych środków pomocy. Większość środków pomocy zatwierdzono już w 2009 r. i w
2010 r. państwa członkowskie znacząco ograniczyły przyznawanie pomocy w
stosunku do 2009 r. w oparciu o tymczasowe unijne ramy prawne. Ponadto kwota
wykorzystanej pomocy pozostała na poziomie znacząco niższym niż kwota
zatwierdzonej pomocy, głównie ze względu na fakt, że rozwój sytuacji
gospodarczej był trudny do przewidzenia i państwa członkowskie z rezerwą
udzielały pomocy na mocy tymczasowych unijnych ram prawnych poprzez narzucenie
rygorystycznych warunków. Aktualizacja tabeli wyników w dziedzinie
pomocy państwa z jesieni 2011 r. (zwana dalej „tabelą wyników”) zawiera
streszczenie danych przekazanych przez państwa członkowskie w swoich
sprawozdaniach rocznych z wydatków na pomoc państwa w 2010 r. Ze względu na metodologię[1] oraz aby uniknąć
zniekształcenia obrazu tendencji w zakresie wydatków na pomoc państwa, tabela
wyników podzielona jest na pomoc niezwiązaną z kryzysem (tzn. całokształt
pomocy przyznanej na podstawie standardowych unijnych zasad pomocy państwa)
oraz na pomoc w związku z kryzysem (tzn. całokształt pomocy przyznanej
instytucjom finansowym i pomocy państwa przyznanej na rzecz gospodarki realnej
w odpowiedzi na kryzys finansowy i gospodarczy na mocy tymczasowych ram prawnych
w zakresie pomocy państwa)[2]. Tabela wyników w odniesieniu do pomocy
niezwiązanej z kryzysem, poza streszczeniem wydatków w 2010 r. zawiera opis
tendencji w zakresie wydatków na pomoc państwa w dziedzinie przemysłu i usług
(porównując okres 2005-2007 z okresem 2008-2010) oraz kategorie środków pomocy,
tzn. pomoc objętą wyłączeniem grupowym, programy oraz pojedyncze środki
(programy wdrażane indywidualnie lub decyzje ad hoc). W odniesieniu do pomocy w związku z kryzysem
tabela wyników zawiera zestawienie zatwierdzonych kwot pomocy (od dnia 1
października 2008 r. do 1 października 2011 r.) oraz wykorzystanych kwot (od
dnia 1 października 2008 r. do 31 grudnia 2010 r.) w rozbiciu na rodzaje
instrumentu (dokapitalizowanie, gwarancja, aktywa o obniżonej jakości, środki
wsparcia płynności). Ponadto sprawozdanie zawiera informacje dotyczące pomocy
przyznanej na mocy Tymczasowych wspólnotowych ram prawnych w zakresie pomocy
państwa ułatwiających dostęp do finansowania w dobie kryzysu finansowego i
gospodarczego (zwanych dalej ramami tymczasowymi)[3] w formie zatwierdzonej
wysokości pomocy oraz kwot wykorzystanych. Tabela wyników przedstawia również
najnowsze osiągnięcia w zakresie egzekwowania przepisów dotyczących pomocy
państwa. Niniejsza tabela wyników składa się z dwóch
części: Część pierwsza - sprawozdanie podsumowujące przyjęte przez kolegium
komisarzy kładzie nacisk na najważniejsze fakty, wnioski, tendencje i wzorce w
odniesieniu do pomocy państwa przyznanej przez państwa członkowskie. W części
drugiej - załączonym do sprawozdania dokumencie roboczym służb Komisji „Fakty i
dane liczbowe dotyczące pomocy państwa w państwach członkowskich UE” (zwanym
dalej dokumentem roboczym) znajduje się kontekst faktyczny. Należy zauważyć, że Urząd Nadzoru EFTA również
publikuje roczne tabele wyników[4]
zawierające najnowsze dane dotyczące wysokości pomocy państwa przyznanej w
Islandii, Liechtensteinie i Norwegii. Pomoc państwa w
kontekście kryzysu gospodarczego W 2010 r. PKB UE wzrosło z poziomu ujemnego w
2009 r. do dodatniego, lecz stosunkowo niskiego poziomu, wynoszącego średnio
mniej niż 1 %. W świetle utrzymującego się kryzysu sektora
finansowego państwa członkowskie w dalszym ciągu udzielały bankom pomocy
państwa, aby dalej podnosić poziom zaufania w tym sektorze, a w szczególności,
aby umożliwić bankom kontynuację działalności kredytowej dla gospodarki
realnej. Sytuacja gospodarcza wielu przedsiębiorstw
poprawiła się stopniowo w ciągu 2010 r., co oznaczało, że państwa członkowskie
mogły ograniczyć udzielanie pomocy w związku z kryzysem na potrzeby gospodarki
realnej. W ujęciu ogólnym kontrola pomocy państwa
prowadzona przez Komisję stanowi jeden z kluczowych elementów zapewniających,
że bezprecedensowe wdrożenie środków naprawczych dokonane zostało w sposób
skoordynowany, bez doprowadzenia do nadmiernych zakłóceń konkurencji na rynku
wewnętrznym. 1. Pomoc państwa w 2010
r. Łączna kwota pomocy państwa niezwiązanej z
kryzysem, przyznanej przez państwa członkowskie wyniosła w 2010 r. 73,7 mld
EUR, a w wartościach względnych 0,6 % unijnego[5]
PKB[6]. Kwota 121,3 mld EUR dotyczyła
środków antykryzysowych, tj. pomocy udzielonej sektorowi finansowemu w formie
dokapitalizowania i środków dotyczących aktywów o obniżonej jakości (1 %
unijnego PKB), podczas gdy poziom wartości uśrednionych niewykorzystanych
gwarancji i środków wsparcia płynności wynosi ogółem 983,9 mld EUR (8 %
unijnego PKB). W odniesieniu do pomocy przyznanej na mocy tymczasowych ram
prawnych, kwota wykorzystana wyniosła w przybliżeniu 11, 7 mld EUR w 2010 r.
lub 0,9 % unijnego PKB. Do dnia 1 października 2011 r.[7] Komisja zatwierdziła środki
podjęte w związku z kryzysem finansowym przez wszystkie państwa członkowskie
UE-15[8]
oraz przez Cypr, Węgry, Łotwę, Litwę, Polskę, Słowację i Słowenię, a wszystkie
państwa członkowskie, oprócz Cypru, przyznały pomoc na mocy tymczasowych ram
prawnych. Pomoc dla przemysłu i usług w ramach środków
antykryzysowych wyniosła 61 mld EUR lub 0,5 % unijnego PKB[9] w 2010 r., pomoc dla rolnictwa
wyniosła 10,3 mld EUR lub 0,08 % unijnego PKB, rybołówstwa ok. 0,18 mld EUR lub
0,001 % unijnego PKB, a pomoc dla transportu ok. 3,2 mld EUR lub 0,02 %
unijnego PKB. Państwa członkowskie zgłosiły, że pomoc dla
sektora transportu kolejowego[10]
wyniosła 27.2 mld EUR lub 0,2 %[11]
unijnego PKB w 2010 r.[12]. Pięć państw
przyznających największe kwoty pomocy niezwiązanej z kryzysem udzieliło łącznie
45,7 mld EUR, tj. prawie dwie trzecie łącznej kwoty pomocy niezwiązanej z
kryzysem. Pomoc przyznana przez Niemcy wyniosła ok. 15,9 mld EUR lub 21,6 %
łącznej kwoty pomocy niezwiązanej z kryzysem, na kolejnych pozycjach znalazły
się: Francja (ok. 15,4 mld EUR lub 20,8 %), Hiszpania (5 mld EUR lub 6,8 %),
Zjednoczone Królestwo (4,8 mld EUR lub 6,5 %) i Włochy (4,6 mld EUR lub 6,2 %).
Całkowicie odmienny obraz wyłania się jednak w przypadku ujęcia przyznanej
pomocy jako odsetka PKB. Pomoc przyznana przez Węgry wyniosła prawie 2,3 %
krajowego PKB, przez Maltę – 1,4 %, Finlandię 1,1 %, Słowenię 1,1 % i Irlandię
1,0 %. 2. Tendencje i wzorce w
zakresie wydatków na pomoc państwa niezwiązaną z kryzysem w państwach
członkowskich Wykres 1[13]:
Łączna kwota pomocy państwa (niezwiązanej z kryzysem) jako odsetek PKB (UE-27,
dane od 1992 r.) Obserwując z perspektywy długoterminowej,
zauważa się, że ogólny poziom pomocy państwa wykazuje od 1980 r. tendencję
zniżkową. Z ok. 2 % unijnego PKB w latach 80., spadł następnie w latach 90.
nieco poniżej 1 %, a następnie w latach 2004–2008 do ok. 0,5 – 0,6 % unijnego
PKB osiągając wyjątkowo w 2006 r. wartość szczytową. Od 2008 r. poziom pomocy
zaczął zmniejszać się w sposób umiarkowany i osiągnął w 2010 r. poziom ok. 0,6
% unijnego PKB. Jeśli chodzi o uzasadnienie spadku poziomu wydatków na pomoc
państwa, odsyłamy do sprawozdań dotyczących tabeli wyników z lat poprzednich[14]. W ujęciu krótkoterminowym wydatki na pomoc
państwa utrzymywały się od 2008 r. na mniej więcej stałym poziomie, co
podkreśla również bieżący trend, który wynosił od 0,062 %[15] do 0,6[16] unijnego PKB. Należy wskazać,
że mimo iż państwa członkowskie w większości przypadków nadal przestrzegały
dyscypliny w zakresie pomocy państwa, ich reakcja na kryzys finansowy i
gospodarczy spowodowała nieznaczny wzrost poziomu pomocy w odniesieniu do
pomocy niezwiązanej z kryzysem w 2010 r. Ponadto, wskazuje to również na fakt,
że państwa członkowskie utrzymały ukierunkowaną i zrównoważoną politykę pomocy
państwa w odniesieniu do środków niezwiązanych z kryzysem. Ze względu na
szczególne cechy związane z pomocą państwa dla rolnictwa, rybołówstwa i
transportu w poniższych sekcjach dotyczących poziomów i ukierunkowania pomocy
(2.1 i 2.2) uwzględniono tylko pomoc dla przemysłu i usług. 2.1. Tendencje
dotyczące poziomu pomocy państwa niezwiązanej z kryzysem dla przemysłu i usług Dla celów przeprowadzenia analizy pomocy
państwa dla przemysłu i usług w niniejszej sekcji nie uwzględniono środków
antykryzysowych, które zostaną omówione oddzielnie w rozdziale 3, aby uniknąć
znacznego zniekształcenia obrazu w zakresie wydatków na pomoc państwa w
odniesieniu do przemysłu i usług. Ponadto, wyłączenie to uzasadnione jest
stosowaniem odrębnej metody obliczania pomocy udzielonej instytucjom
finansowym. Tendencja dotycząca poziomu pomocy państwa dla
przemysłu i usług w UE wykazała umiarkowany wzrost w okresie 2008-2010 w
stosunku do okresu poprzedniego 2005-2007. Wydatki na pomoc wynosiły średnio
około 59,9 mld EUR lub 0,49 % unijnego PKB, natomiast w okresie poprzednim
średnia wyniosła 52,8 mld EUR lub 0,43 % unijnego PKB. Po pierwsze wskazuje to
na fakt, że kryzys finansowy i gospodarczy miał widoczny wpływ na poziom wydatków
na środki pomocy niezwiązanej z kryzysem, w ramach której państwa członkowskie
udzielały wsparcia w szczególności na rzecz rozwoju regionalnego oraz na
działalność badawczą, rozwojową i innowacyjną (zwaną dalej „R&D&I”). Na
tym etapie jest jednak za wcześnie na wyciągnięcie wniosków, czy zauważalna
obecnie tendencja wzrostowa, następująca po spadku poziomów pomocy, stanowi
część długoterminowego rozpoczynającego się trendu czy też odzwierciedla ona
szczególną sytuację kryzysu finansowego i gospodarczego, w ramach której
oczekiwać można wyższych poziomów pomocy w krótszym okresie czasu. Stwierdzenie, że państwa członkowskie były
zasadniczo w stanie utrzymać ogólne poziomy pomocy pod kontrolą wesprzeć można
faktem, że 11 państw członkowskich obniżyło poziom pomocy w odniesieniu do
średniego trendu unijnego[17].
W odniesieniu do państw członkowskich, w przypadku których stwierdzono wzrost
poziomu pomocy, w większości przypadków można go przypisać pomocy na cele
horyzontalne, podczas gdy poziom pomocy sektorowej w 2010 r. w dalszym ciągu
ulegał zmniejszeniu. Nieznaczny spadek w
zakresie wydatków na pomoc państwa w sektorze przemysłu i usług, wynoszący ok.
0,01 % w okresie między 2009 r. i 2010 r. wyjaśnić można zasadniczo przez
wzrost wydatków na pomoc regionalną i inne cele horyzontalne. Grecja, Litwa i
Rumunia udzieliły na przykład więcej pomocy regionalnej. Francja, Luksemburg i
Zjednoczone Królestwo przeznaczyły więcej środków pomocy na inne cele
horyzontalne. Zbyt wcześnie jest jednak, aby na obecnym etapie wyciągać wnioski
w kwestii, czy krótkoterminowy spadek w zakresie wydatków na pomoc państwa dla
przemysłu i usług stanowi początek odwrócenia tendencji długoterminowej. Na tej
podstawie można jednak stwierdzić, że państwa członkowskie były w stanie w elastyczny
sposób reagować na zmieniające się potrzeby gospodarcze. Dalszy wzrost pomocy
udzielonej w ramach wyłączeń grupowych[18] oraz
dalsze wykorzystywanie programów przez państwa członkowskie wykazują, że środki
te pozwoliły państwom członkowskim na przyznanie pomocy znacznej liczbie
przedsiębiorstw bez konieczności dalszego przekazywania zgłoszeń indywidualnych
Komisji. 2.2. Pomoc
państwa przeznaczona na cele horyzontalne stanowiące przedmiot wspólnego
zainteresowania Przypomina się, że koncepcja pomocy państwa na
cele horyzontalne, tj. pomocy, której nie przyznaje się konkretnym sektorom
gospodarczym wywodzi się z Traktatu[19],
co pozostawia Komisji swobodę wyboru polityki, zgodnie z którą pomoc państwa
może zostać uznana za zgodną z rynkiem wewnętrznym, jeśli udziela skutecznego
wsparcia celom wspólnej polityki. Badania, rozwój technologiczny i innowacje
(„R&D&I”), ochrona środowiska, w tym propagowanie oszczędności energii
i odnawialnych źródeł energii, następnie pomoc na rzecz regionalnego rozwoju,
wsparcie dla MŚP, tworzenie miejsc pracy, promowanie szkoleń są najważniejszymi
celami horyzontalnymi realizowanymi poprzez pomoc państwa. Pomoc przeznaczona na cele horyzontalne w 2010
r. wyniosła 51,9 mld EUR lub 0,42 % unijnego PKB i stanowiła 85 % całkowitej pomocy
dla przemysłu i usług. Trzy główne cele związane z pomocą regionalną (24,3 %
całkowitej kwoty pomocy dla przemysłu i usług), ochroną środowiska (23,7 %)
oraz R&D&I (17,4 %) łącznie stanowiły około dwóch trzecich całkowitej
pomocy państwa dla przemysłu i usług. Powyższy wysoki poziom pomocy
przeznaczonej na cele horyzontalne zgodny jest z tendencją podstawową, która
wykazała wzrost o ok. 2,2 % w okresie między 2005-2007 i 2008-2010. Ponadto w
19 państwach poziom pomocy przeznaczonej na cele horyzontalne był wyższy od
średniej unijnej, podczas gdy tylko w dwóch państwach członkowskich znajdował
się poniżej poziomu 50 %. Poziom pomocy sektorowej w 2010 r., w tym
pomocy na ratowanie i restrukturyzację, wyniósł 15 % łącznej kwoty pomocy dla
przemysłu i usług; i zmniejszył się do poziomu 9,1 mld EUR lub 0,07 % unijnego
PKB. Główną przyczyną tego zjawiska jest fakt, że mniejsze kwoty pomocy
przeznaczone zostały na rzecz sektorów produkcyjnych i niezwiązanych z
produkcją. Ogólnie długoterminowa
tendencja świadczy o tym, że państwa członkowskie nadal starają się
przekierować pomoc na cele horyzontalne leżące we wspólnym interesie. 3. Pomoc państwa w
kontekście kryzysu finansowego i gospodarczego 3.1. Tendencje
w zakresie zatwierdzania i wykorzystywania środków pomocy państwa dla sektora
finansowego Zawirowania na rynkach finansowych wywołane
kryzysem finansowym w 2008 r. wymagały szeroko zakrojonej interwencji ze strony
rządów europejskich w celu złagodzenia ujemnych skutków wstrząsu. Pomoc państwa
dla instytucji finansowych stanowiła jedno z głównych narzędzi przywrócenia
zaufania do sektora finansowego w celu uniknięcia kryzysu systemowego. W okresie między dniem 1 października 2008 r.[20] a 1 października 2011 r.
Komisja zatwierdziła środki pomocy państwa dla sektora finansowego w kwocie
4506,5 mld EUR (36,7 % unijnego PKB). Zasadnicza część pomocy została
zatwierdzona w 2008 r., w momencie gdy zatwierdzona została kwota 3 457 mld EUR
(27,7 % unijnego PKB), głównie w formie gwarancji dla obligacji bankowych oraz
zobowiązań krótkoterminowych. Od roku 2008 liczba interwencji państwa
przedłożona w celu zatwierdzenia przez Komisję stopniowo zmniejszała się, a
jeśli chodzi o instrumenty pomocy, pomoc zatwierdzona po 2008 r. ukierunkowana
była bardziej na dokapitalizowanie banków i oczyszczenie z aktywów o obniżonej
jakości niż na gwarancje. W okresie 2008-2010[21] poziom pomocy faktycznie
wykorzystanej przez państwa członkowskie wynosił 1 608 mld EUR[22], co odpowiada 13,1 % unijnego
PKB. Gwarancje i środki wsparcia płynności wyniosły 1 199 mld EUR lub 9,8 %
unijnego PKB. Pozostała część wykorzystanej pomocy odnosi się do
dokapitalizowania i środków dotyczących aktywów o obniżonej jakości w wysokości
409 mld EUR (3,3 % unijnego PKB). Pomoc przyznana ze względu na kryzys
finansowy, zatwierdzona/wykorzystana w 2010 r. W 2010 r. Komisja zatwierdziła pomoc państwa w
kwocie całkowitej wynoszącej 383,8 mld EUR, co odpowiada 3,1 % unijnego PKB.
Nowe zatwierdzone środki pomocy skoncentrowane są w kilku krajach i obejmują
dokapitalizowanie w wysokości 183,9 mld EUR, gwarancje w wysokości 55,4 mld
EUR, oczyszczenie z aktywów o obniżonej jakości w wysokości 77,9 mld EUR i
środki wsparcia płynności w wysokości 66,7 mld EUR. Całkowity poziom pomocy w 2010 r.
wykorzystanej na dokapitalizowanie i aktywa o obniżonej jakości wyniósł 121,3
mld EUR (1 % unijnego PKB). Nowe zastrzyki kapitałowe wyniosły 87,8 mld EUR
(0,7 % unijnego PKB), podczas gdy środki oczyszczenia z aktywów o obniżonej
jakości wyniosły 33,6 mld EUR (0,3 % unijnego PKB). W odniesieniu do gwarancji
i środków wspierania płynności, średnia niewykorzystana kwota na 2010 r.
wyniosła 983,9 mld EUR (8 % PKB) z czego 922 mld EUR (7,5 % unijnego PKB)
dotyczy gwarancji a 61,9 mld EUR (0,5 % unijnego PKB) odnosi się do środków
wspierania płynności. 3.2. Środki
zatwierdzone i środki wykorzystane na mocy ram tymczasowych Kontekst i zakres W reakcji na zaostrzenie warunków dostępu do
kredytów, przed którym stanęły przedsiębiorstwa w następstwie kryzysu
finansowego, w dniu 17 grudnia 2008 r. Komisja przyjęła tymczasowe ramy prawne.
Położyła w nich nacisk, po pierwsze na utrzymanie niezakłóconego dostępu
przedsiębiorstw do środków finansowych, a po drugie na dostarczenie podstaw dla
trwałego, długoterminowego wzrostu gospodarczego poprzez sprzyjanie
inwestycjom. Ponadto niektóre zasady zawarte w obowiązujących wytycznych
zostały uproszczone, wprowadzono np. wyższe pułapy dla inwestycji kapitału
podwyższonego ryzyka. Celem tymczasowych ram prawnych jest zapewnienie wsparcia
wszystkim sektorom gospodarki, ale z wyłączeniem pomocy przeznaczonej na
zaradzenie występującym już wcześniej problemom strukturalnym, związku z czym
ramy te nie mają zastosowania do przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej
sytuacji przed kryzysem. Tymczasowe ramy prawne należy traktować jako
część bardziej ogólnej reakcji Komisji na kryzys gospodarczy, tj. jako część
Europejskiego planu naprawy gospodarczej[23].
Ze względu na znaczną niestabilność światowych
rynków finansowych połączoną z niepewnością co do perspektyw gospodarczych
Komisja podjęła na koniec 2010 r. decyzję o przedłużeniu obowiązywania
niektórych środków ustanowionych w zakresie ram tymczasowych na okres jednego
roku, jednocześnie wycofując stopniowo możliwości przyznania zgodnej ze
wspólnym rynkiem, ograniczonej pomocy w wysokości 500 000 EUR na
przedsiębiorstwo i zaostrzając warunki na których państwa członkowskie mogą
przyznać pomoc na mocy ram tymczasowych[24].
Środki zatwierdzone na podstawie
tymczasowych ram prawnych W 2010 r. Komisja zatwierdziła 6 nowych
programów i jeden nowy środek pomocy ad hoc oraz przedłużyła 10 programów na
mocy ram tymczasowych[25],
których łączna zatwierdzona kwota pomocy wyniosła 1,6 mld EUR (0,01 % unijnego
PKB). Obejmowało to 1 pogram pomocy w kwocie do 500 000 EUR na przedsiębiorstwo
(1 państwo członkowskie), 1 dotowany środek gwarancyjny (1 państwo
członkowskie), 1 program dotyczący kapitału podwyższonego ryzyka (1 państwo
członkowskie), a 3 państwa członkowskie ułatwiły działalność wywozową w ramach
3 programów obejmujących kredyty eksportowe. Ponadto 10 nowych środków pomocy
udzielonych na mocy ram tymczasowych przyznanych zostało rolnikom. Jeśli chodzi
o programy przedłużone, obejmowały one 3 programy (3 państwa członkowskie), 2
dotowane środki gwarancyjne (2 państwa członkowskie), 2 programy obejmujące
dopłaty do oprocentowania kredytów (2 państwa członkowskie) oraz 3 programy
ułatwiające działalność wywozową. Od momentu wejścia w życie tymczasowych ram prawnych,
całkowity poziom pomocy zatwierdzonej na mocy tych przepisów wyniósł około 82,9
mld EUR[26].
Kwota pomocy wykorzystana w 2010 r. W 2010 r. kwota pomocy wykorzystana na mocy
ram tymczasowych wynosiła ok. 11,8 mld EUR lub 0,09 % unijnego PKB. Większość państw członkowskich za najbardziej
odpowiednie uznała narzędzie ograniczonej kwoty pomocy (ok. 5,3 mld EUR), a
następnie dotowaną gwarancję (2,9 mld EUR), dopłaty do oprocentowania kredytów
(2,7 mld EUR) oraz pomoc w formie kapitału podwyższonego ryzyka (0,77 mld EUR).
Dopłaty do oprocentowania kredytów na wytwarzanie produktów ekologicznych nie
zostały wykorzystane. Całkowita kwota pomocy wykorzystanej na mocy
ram tymczasowych, od momentu ich wejścia w życie wynosi 32,8 mld EUR. Aby uzyskać więcej informacji na temat pomocy przyznanej na mocy ram
tymczasowych, należy zapoznać się z rozdziałem 3.2 dokumentu roboczego służb
Komisji. 4. Tendencje w zakresie
wydatków na pomoc państwa w rozbicu na kategorie środków pomocy 4.1. Ilość
środków pomocy W 2010 r. ilość nowych środków pomocy objętych
zwolnieniem grupowym przedłożonych przez państwa członkowskie zmniejszyła się
znacząco o prawie 50 % w stosunku do 2009 r. Stosunek pomocy udzielonej przez
programy wyłączenia grupowego oraz pomocy indywidualnej utrzymał się jednak na
stałym poziomie. Główną przyczyną tego zmniejszania był fakt, że państwa
członkowskie utworzyły nowe środki pomocy na podstawie rozporządzenia w sprawie
wyłączeń grupowych (zwanego dalej „GBER”), które weszło w życie we wrześniu
2008 r. Te nowe środki w większości przypadków zastąpiły istniejące środki
pomocy stanowiące część stopniowo wycofywanych rozporządzeń w sprawie wyłączeń
grupowych w sprawie pomocy przeznaczonej na zatrudnienie, szkolenia oraz pomocy
dla MŚP oraz częściowo także w zakresie pomocy regionalnej. Ograniczenia w
krajowych budżetach w 2010 r. mogły stanowić dalszy czynnik wpływający na
niechęć państw członkowskich do tworzenia nowych środków pomocy w ramach
wyłączeń grupowych. 4.2. Wysokość
pomocy - około 21 % pomocy dla przemysłu i usług to pomoc objęta wyłączeniem W 2010 r. odnotowano dalszy wzrost w zakresie
pomocy objętej wyłączeniem grupowym o około 1 mld EUR do poziomu 12,6 mld EUR
lub 0,1 % unijnego PKB, tj. 21 % łącznej pomocy dla przemysłu i usług. Główną
część wzrostu pomocy objętej wyłączeniem grupowym w 2010 r. można przypisać
pomocy przeznaczonej na rozwój regionalny i zatrudnienie, podczas gdy poziom
pomocy objętej wyłączeniem grupowym przeznaczonej dla MŚP i na szkolenia
zmniejszył się, nie kompensując jednak ogólnego zwiększenia poziomu pomocy
objętej wyłączeniem grupowym. Przypomina się, że państwa członkowskie
kontynuowały stopniowe wycofywanie środków pomocy przyznanych wcześniej na
podstawie rozporządzeń w sprawie wyłączeń grupowych i zastąpiły je odpowiadającymi
im środkami określonymi w GBER, dzięki czemu w wielu przypadkach rozszerzyły
zakres środków dozwolonych obecnie na podstawie przepisów GBER. 5. Egzekwowanie przepisów
dotyczących pomocy państwa Pomoc niezgodna z prawem[27] W latach 2000-2010 Komisja podjęła 980 decyzji
dotyczących pomocy niezgodnej z prawem. W około 22 % przypadków pomocy
niezgodnej z prawem[28]
Komisja interweniowała poprzez wydanie decyzji negatywnej w odniesieniu do
środka pomocy niezgodnego z rynkiem wewnętrznym. Negatywna decyzja zazwyczaj
nakłada na zainteresowane państwo członkowskie wymóg odzyskania pomocy
przyznanej niezgodnie z prawem. W dalszych 3 % przypadków pomocy niezgodnej z
prawem[29]
Komisja podjęła decyzję warunkową. Wskaźnik interwencji w przypadku pomocy
niezgodnej z prawem wynosi około 25 % i jest około dziesięć razy wyższy od
wskaźnika decyzji negatywnych lub warunkowych w sprawach, które zostały
należycie zgłoszone. Ponad połowę interwencji podjęto w odniesieniu do sektora
przemysłu i usług, nieco mniej niż jedną czwartą w odniesieniu do sektora
rolnictwa, a pozostała część interwencji dotyczyła sektorów transportu, węgla i
rybołówstwa. Odzyskanie pomocy Osiągnięto dalsze postępy w odniesieniu do
wykonania decyzji dotyczących odzyskania pomocy w niezakończonych sprawach.
Łączna liczba niezakończonych spraw dotyczących odzyskania pomocy wyniosła 55
(w porównaniu z 94 sprawami pod koniec 2004 r.). Wzrosła kwota pomocy
niezgodnej z prawem i niezgodnej z rynkiem wewnętrznym odzyskanej od 2000 r.;
na dzień 30 czerwca 2011 r. wynosi ona ponad 11,5 mld EUR. Oznacza to, że
odsetek pomocy niezgodnej z prawem i niezgodnej z rynkiem wewnętrznym
pozostającej do odzyskania spadł z 75 % na koniec 2004 r. do około 18,6 % na
dzień 30 czerwca 2011 r. Egzekwowanie prawa dotyczącego pomocy państwa:
współpraca z sądami krajowymi W ramach działań następczych Komunikatu z 2009
r.[30] w sprawie egzekwowania prawa
dotyczącego pomocy państwa przez sądy krajowe zintensyfikowano wysiłki w
zakresie propagowania, na przykład przez przygotowanie pakietu informacyjnego
opublikowanego na stronie internetowej DG ds. Konkurencji[31] oraz przez szeroko zakrojoną
dystrybucję broszury[32],
mającą na celu wsparcie sędziów w codziennej pracy. Zorganizowane zostały też
specjalistyczne szkolenia dla sędziów krajowych[33]. Monitorowanie ex post Wraz z wejściem w życie GBER coraz większa
liczba środków pomocy przestaje podlegać obowiązkowi zgłoszenia. Wyniki
pokazuje, że zasadniczo część istniejącej struktury pomocy państwa pozwalająca
na zatwierdzanie programów pomocy i umożliwiająca państwom członkowskim
wdrażanie środków pomocy zgodnie z GBER i rozporządzeniami w sprawie wyłączeń
grupowych funkcjonuje w zadowalający sposób. Zidentyfikowano jednak szereg
kwestii indywidualnych i horyzontalnych, które wymagają działań następczych w
państwach członkowskich. ZAŁĄCZNIK Dokument
roboczy służb Komisji „Informacje i dane liczbowe dotyczące pomocy państwa w
państwach członkowskich UE” [1] W poprzednich wersjach jesiennej tabeli wyników jedna
liczba przedstawiała poziom pomocy w wartości bezwzględnej i względnej (jako %
PKB). W sprawozdaniu tegorocznym wydzielono dane dotyczące pomocy niezwiązanej
z kryzysem, pomocy w związku z kryzysem dla sektora finansowego oraz pomocy
przyznanej na mocy tymczasowych wspólnotowych ram prawnych i przedstawiono je
odrębnie (w wartościach bezwzględnych i względnych). Więcej danych
szczegółowych na temat metodologii znajduje się odnośnej adnotacji w dokumencie
roboczym służb Komisji załączonym do niniejszego sprawozdania. [2] W celu obliczenia pomocy w związku z kryzysem, zgodnie z
dokumentem roboczym służb Komisji w sprawie skutków tymczasowych ram prawnych w
zakresie pomocy państwa przyjętych w kontekście kryzysu finansowego i
gospodarczego
(http://ec.europa.eu/competition/publications/reports/temporary_stateaid_rules_en.html),
w tabeli wyników zastosowano tylko dwie koncepcje: poziomu zobowiązań w
zakresie pomocy oraz poziomu wykorzystanej pomocy. Kwota zobowiązań
(zadeklarowany poziom pomocy) stanowi łączną maksymalną kwotę środków pomocy
państwa zadeklarowanych przez państwa członkowskie i zatwierdzonych przez
Komisję. Wykorzystana kwota pomocy oznacza faktyczny poziom środków pomocy
wdrożonych przez państwa członkowskie. Metodologia obliczania pomocy w związku
z kryzysem przedstawiona jest bardziej szczegółowo w dokumencie roboczym służb
Komisji. W przypadku wszystkich innych rodzajów pomocy, poza kwotami
zatwierdzonymi i wykorzystanymi, państwa członkowskie, podobnie jak w przypadku
wcześniejszych tabel wyników, przedstawiły także elementy pomocowe. Wydatki
całkowite wyrażone są więc odpowiednio, jako poziom bezwzględny oraz jako %
PKB, tak aby przedstawić porównywalne dane. [3] Wersja skonsolidowana komunikatu Komisji — Tymczasowe
wspólnotowe ramy prawne w zakresie pomocy państwa ułatwiające dostęp do
finansowania w dobie kryzysu finansowego i gospodarczego; Dz.U.
C 83 z 7.4.2009, s. 1; zmieniona Dz.U.
C 261 z 31.10.2009, s. 1 oraz Dz.U.
C 303 z 15.12.2009, s. 6. [4] Zob. http://www.eftasurv.int/press--publications/scoreboards/state-aid-scoreboards/ [5] Unijny (UE) oznacza wszystkie państwa członkowskie UE. [6] Łączna kwota obejmuje pomoc dla sektora produkcji,
usług, węgla, rolnictwa, rybołówstwa i części sektora transportowego, natomiast
nie obejmuje pomocy dla sektora kolejowego ani pomocy na rekompensaty z tytułu
usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym ze względu na brak
porównywalnych danych. Kwoty pomocy odnoszą się do elementu pomocy (lub
ekwiwalentu dotacji brutto w przypadku gwarancji lub pożyczek) zawartego w
środkach pomocy państwa, o ile nie wskazano inaczej (zob. uwagi metodologiczne
w załączonym do niniejszego sprawozdania dokumencie roboczym służb Komisji). [7] W celu przedstawienia pełnego obrazu w odniesieniu do
pomocy związanej z kryzysem, na potrzeby tej części sprawozdania jako okres
odniesienia przyjmuje się cały okres począwszy od przyjęcia środków
antykryzysowych Komisji do daty granicznej, czyli do dnia 1 października 2011
r. [8] UE-15 oznacza państwa członkowskie, które przystąpiły do
UE przed 2004 r. [9] Pomoc dla sektora węglowego, jako część pomocy
sektorowej, wyniosła 2,9 mld EUR, tj. 4,9 % łącznej kwoty pomocy dla sektora
przemysłu i usług.. [10] Dane dotyczące pomocy dla przemysłu i usług przekazywane
są przez państwa członkowskie zgodnie z załącznikiem III A rozporządzenia
Komisji (WE) nr 794/2004 (Dz.U. L 140, z 30.4.2004 r., s.1), podczas gdy dane
dotyczące pomocy dla sektora transportu kolejowego gromadzone są na podstawie
innej metodologii, skutkiem tego nie można agregować tych danych w żadnych
kwotach łącznych. [11] W momencie przygotowywania niniejszego sprawozdania dane
dotyczące dotacji na sektor transportu kolejowego przedłożone zostały przez
Austrię, Belgię, Danię, Estonię, Hiszpanię, Finlandię, Francję, Włochy,
Luksemburg, Litwę, Łotwę, Portugalię i Szwecję. [12] Bardziej szczegółowe dane na temat sektora transportowego
znajdują się w pkt 2.3.5. dokumentu roboczego służb Komisji. [13] Źródło: DG ds. Konkurencji; Dane dotyczące PKB: Eurostat. [14] Aktualizacja
z jesieni 2010 r., COM(2010) 701; Aktualizacja z jesieni 2009 r., COM(2009) 661
wersja ostateczna; Dokument pobrać można na stronie internetowej DG ds.
Konkurencji:
http://ec.europa.eu/competition/state_aid/studies_reports/archive/scoreboard_arch.html.
[15] Okres 2005-2007. [16] Okres 2008-2010. [17] Zob. wykres 6 w dokumencie roboczym służb Komisji. [18] Więcej szczegółów znajduje się w rozdz. 4. [19] Np. art. 107 ust. 3 lit a) odnośnie do pomocy regionalnej,
art. 107 ust. 3 lit. b) w zakresie realizacji ważnego projektu stanowiącego
przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania. [20] Dane z 2008 r. obejmują budżet zatwierdzony w celu
dokapitalizowania Northern Rock w 2007 r. [21] Dane z 2008 r. obejmują budżet zatwierdzony w celu
dokapitalizowania Northern Rock w 2007 r. [22] W tym nowa pomoc oraz średnia kwot niewykorzystanych. [23] Przyjętego w listopadzie 2008 r. [24] Komunikat Komisji — Tymczasowe unijne ramy prawne w zakresie
pomocy państwa ułatwiające dostęp do finansowania w dobie kryzysu finansowego i
gospodarczego; Dz.U. C 6 z 11.1.2011, s. 5. [25] Więcej szczegółów znajduje się w rozdz. 3.2 dokumentu
roboczego służb Komisji. [26] Datą graniczną jest dzień 1 października 2011 r. [27] Przepisy artykułu 108 ust. 3) TFUE zobowiązują państwa
członkowskie nie tylko do tego aby zawiadamiały Komisję Europejską o każdym
zamiarze przyznania pomocy jeszcze przed jej udzieleniem, ale także do tego aby
poczekały na rezultat postępowania prowadzonego przez Komisję zanim przyznają
zgłoszoną pomoc. W przypadku gdy jeden z tych warunków nie został spełniony,
pomoc państwa uważa się za niezgodną z prawem. [28] 217 przypadków. [29] 31 przypadków. [30] Komunikat komisji w sprawie egzekwowania prawa dotyczącego
pomocy państwa przez sądy krajowe, Dz. U. 85 z 9.4.2009, s.1. [31] http://ec.europa.eu/competition/court/state_aid.html
[32] http://ec.europa.eu/competition/publications/state_aid/national_courts_booklet_pl.pdf [33] Poprzez punkt kontaktowy ec-amicus-state-aid@ec.europa.eu
rozpatrzono szereg wniosków o informacje oraz opinie sędziów krajowych.