Wprowadzenie

W niniejszym sprawozdaniu przedstawiony jest przegląd rozporządzenia (WE) nr 842/2006[1] w sprawie niektórych fluorowanych gazów cieplarnianych (zwanego dalej „rozporządzeniem”), a zatem sprawozdanie to spełnia ciążące na Komisji obowiązki sprawozdawcze określone w art. 10 tego rozporządzenia. Ocenione jest w nim stosowanie i skutki obecnych przepisów oraz to, czy istnieje potrzeba podejmowania dalszych działań mających na celu redukcję emisji fluorowanych gazów w UE. W ocenie tej wykorzystano prace analityczne przeprowadzone na rzecz Komisji[2].

Rozporządzenie dotyczy emisji fluorowęglowodorów, perfluorowęglowodorów i heksafluorku siarki, nazywanych zbiorczo fluorowanymi gazami cieplarnianymi (tzw. F-gazami). Gazy te są chemikaliami wytworzonymi przez człowieka, używanymi np. jako czynniki chłodnicze, czynniki spieniające, czynniki pędne w pojemnikach aerozolowych i gazy izolacyjne w urządzeniach elektrycznych. W skali światowej stosowanie gazów fluorowanych jest coraz częstsze ze względu na rosnące wykorzystywanie produktów i urządzeń działających w oparciu o te gazy.

Ogólnym celem rozporządzenia, wraz z dyrektywą 2006/40/WE dotyczącą emisji z systemów klimatyzacji w pojazdach silnikowych[3] (tzw. dyrektywą MAC), jest wspomaganie realizacji zobowiązań Unii Europejskiej i jej państw członkowskich wynikających z Protokołu z Kioto do Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu[4] w latach 2008–2012. Oczekiwano, że przepisy te zatrzymają tendencję wzrostową w UE i doprowadzą do utrzymania emisji fluorowanych gazów cieplarnianych w UE-15 na poziomie 75 mln ton ekwiwalentu CO2[5] w 2010 r., czyli dużo niższym od poziomu 98 mln ton ekwiwalentu CO2 przewidywanego w przypadku nieprzyjęcia ograniczeń[6].

Uregulowania prawne UE dotyczące F-gazów obejmują najważniejsze zastosowania tych gazów i są zgodne z dwoma kierunkami działania: po pierwsze, unikanie F-gazów, w przypadku gdy w chwili przyjęcia rozporządzenia są już dostępne korzystniejsze pod względem środowiskowym alternatywy po wystarczająco niskiej cenie, przez ograniczenie stosowania i wprowadzania do obrotu określonych zastosowań F-gazów; po drugie, ograniczanie ich wycieku z urządzeń, w którym gazów tych nie można zastąpić opłacalnymi alternatywami. Powyższe cele osiąga się poprzez szereg środków ukierunkowanych na prawidłowe obchodzenie się z urządzeniami przez cały okres ich użytkowania. Ponadto w celu ułatwienia monitorowania wprowadzono przepisy dotyczące sprawozdawczości.

Rozporządzenie weszło w życie dnia 4 lipca 2006 r., a jego przepisy były stosowane ze skutkiem od dnia 4 lipca 2007 r.[7] Chociaż rozporządzenie jest bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich, jego pełne stosowanie zależało również od dziesięciu rozporządzeń wykonawczych Komisji przyjętych w okresie od grudnia 2007 r. do kwietnia 2008 r. oraz od późniejszego przyjęcia przez państwa członkowskie niektórych elementów dodatkowych.

Doświadczenia po 4 latach

Skuteczne stosowanie ograniczeń dotyczących stosowania i wprowadzania do obrotu (art. 8 i 9)

Poszczególne ograniczenia dotyczące stosowania i wprowadzania do obrotu zaczęły być stopniowo wprowadzane w życie w okresie od dnia 4 lipca 2006 r. (obuwie) do dnia 4 lipca 2009 r. (nowatorskie aerozole). Z kilkoma wyjątkami były one stosowane z powodzeniem.

Zgłaszano, że wyłączenia z ogólnego zakazu wprowadzania do obrotu nadużywano w szczególności w odniesieniu do importowanych pojemników na F-gazy nienadających się do ponownego napełniania, wyprodukowanych przed dniem 4 lipca 2007 r.[8] Właściwe organy w państwach członkowskich zgłaszały trudności z prawidłowym egzekwowaniem tego zakazu ze względu na brak wystarczających narzędzi i wiedzy eksperckiej, pozwalających na sprawdzenie świadectw, etykiet i innych dokumentów przedłożonych przez importerów.

Zadowalające stosowanie przepisów dotyczących etykietowania (art. 7)

Przepisy dotyczące etykietowania ułatwiają odpowiedzialną instalację, konserwację i unieszkodliwianie produktów i urządzeń zawierających F-gazy. Przepisy te stosują się do około 50 000 wykonawców w sektorach urządzeń chłodniczych, klimatyzacyjnych i pomp cieplnych oraz producentów oryginalnego wyposażenia, 100 dostawców pojemników na gaz, w tym do systemów ochrony przeciwpożarowej, oraz około 25 producentów rozdzielnic wysokiego napięcia.

Przedsiębiorcy przede wszystkim popierali dobrowolną harmonizację etykiet, zwłaszcza w odniesieniu do produktów i urządzeń wprowadzanych do obrotu w całej UE, i zamieszczali istotne informacje na innych etykietach. Niektórzy producenci zdecydowali się na uwzględnienie wszystkich języków urzędowych na etykietach, co w praktyce stanowiło wyzwanie w przypadku mniejszych urządzeń, takiego jak suszarki kondensacyjne. Stwierdzono kilka przypadków przywozu do UE produktów i urządzeń niezgodnych z wymogami. Komisja obecnie rozważa włączenie zasad etykietowania do zintegrowanej taryfy Wspólnot Europejskich, aby wspierać państwa członkowskie w egzekwowaniu tych przepisów[9].

Opóźnienia dotyczące szkolenia i certyfikacji (art. 5)

Terminem, do którego państwa członkowskie miały ustanowić na podstawie minimalnych wymagań swoje programy szkoleniowe i certyfikacji oraz poinformować o nich Komisję, był dzień 4 stycznia 2009 r. Do dnia 4 lipca 2011 r. 8 państw członkowskich nie powiadomiło jeszcze Komisji o wszystkich swoich ustaleniach w zakresie szkolenia i certyfikacji lub o ich części.

Ta różnica w tempie wdrażania przepisów odzwierciedla różnice, jakie występowały w systemach szkolenia zawodowego i certyfikacji istniejących w państwach członkowskich, zanim rozporządzenie zaczęło mieć zastosowanie. Ponadto państwa członkowskie przypisują opóźnienia rozmiarom pewnych sektorów i zbyt niskiemu oszacowaniu obciążeń administracyjnych potrzebnych do utworzenia nowych systemów i dostosowania istniejących.

Komisja regularnie zwoływała posiedzenia z państwami członkowskimi, aby ułatwić wymianę informacji i aby zaradzić opóźnieniom, a w stosownych przypadkach wszczynała postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego.

Wymagania w odniesieniu do szkolenia i certyfikacji obecnie stosują się do około 600 000 osób i 66 000 przedsiębiorstw, z czego ponad 98 % znajduje się w sektorach urządzeń chłodniczych, klimatyzacyjnych i pomp cieplnych.

Jak wynika z naszej analizy, do dnia 4 lipca 2011 r. dość znaczna liczba pracowników i przedsiębiorstw objętych tymi wymaganiami nie posiadała odpowiednich certyfikatów. Wśród pracowników zajmujących się F-gazami w obszarze ochrony przeciwpożarowej, stacjonarnych urządzeń chłodniczych, klimatyzacyjnych i pomp cieplnych oraz klimatyzacji w pojazdach silnikowych ponad 50 % nie posiadało jeszcze odpowiednich certyfikatów. Certyfikacja trwała także w przypadku 90 % przedsiębiorstw w sektorze ochrony przeciwpożarowej oraz ponad 50 % przedsiębiorstw w sektorach stacjonarnych urządzeń chłodniczych, klimatyzacyjnych i pomp cieplnych[10].

Różne poziomy zgodności ze środkami związanymi z ograniczaniem emisji (art. 3)

Zaobserwowano niski poziom ogólnej zgodności, szczególnie w państwach członkowskich, w których podobne wymogi dotyczące ograniczania emisji nie istniały przed przyjęciem rozporządzenia. Z powodu niedociągnięć w egzekwowaniu tych przepisów poziom świadomości wśród operatorów w tych krajach nadal jest niski, szczególnie w odniesieniu do mniejszych urządzeń.

Analiza wykazała, że w najważniejszych zastosowaniach stacjonarnego chłodnictwa, klimatyzacji i pomp cieplnych zgodność z harmonogramem kontroli wycieków była szczególnie niska wśród operatorów urządzeń gospodarstwa domowego i małych urządzeń profesjonalnych. Prowadzenie dokumentacji dla tych najważniejszych zastosowań prawdopodobnie jest na poziomie poniżej 50 %. Zgodność z obowiązkiem instalowania systemów wykrywania wycieków wydaje się zadowalająca tylko w określonych obszarach, gdzie instalacja tych systemów była standardową praktyką już przed wdrożeniem rozporządzenia. W sektorze ochrony przeciwpożarowej, gdzie dobrowolne normy techniczne o podobnych wymogach były już wcześniej rozpowszechnione, przepisy dotyczące ograniczania emisji stosowane są w szerszym zakresie.

Rosnące możliwości odzysku F-gazów (art. 4)

Odzysk powinien odbywać się przed końcowym unieszkodliwieniem urządzeń i, w razie potrzeby, w trakcie serwisowania i konserwacji.

Przed wdrożeniem rozporządzenia poziom odzysku w sektorach urządzeń chłodniczych i klimatyzacyjnych był na ogół niski. Niektóre dane wskazują na nieznaczny wzrost odzyskanych ilości, ale systematyczne dane umożliwiające bardziej precyzyjną ocenę nie są dostępne. Odzysk w sektorach ochrony przeciwpożarowej i rozdzielnic wysokiego napięcia jest obecnie powszechnie stosowaną praktyką w trakcie serwisowania i konserwacji. W tych sektorach możliwości odzysku z systemów zawierających F-gazy będą rosły w nadchodzących latach, w miarę jak okres użytkowania takich systemów będzie dobiegał końca.

Odzyskane gazy muszą być poddane recyklingowi, regeneracji lub zniszczeniu. W 2010 r. infrastruktura służąca do regeneracji i niszczeniu była w przypadku fluorowęglowodorów dostępna tylko w połowie państw członkowskich, a w odniesieniu do heksafluorku siarki – zaledwie w kilku państwach członkowskich. Z tego względu transgraniczne przemieszczanie odzyskanych F-gazów w obrębie UE w celu ich regeneracji lub zniszczenia ma kluczowe znaczenie i powinien być ułatwiany przez państwa członkowskie[11], zgodnie z motywem 9 rozporządzenia.

Zasadniczo spełnione wymogi w zakresie sprawozdawczości (art. 6)

Składanie sprawozdań rocznych rozpoczęło się w 2008 r., za rok kalendarzowy 2007. Przepis dotyczący sprawozdawczości jest ogólnie dobrze stosowany. Analiza wykazuje, że obecnie wymogi te stosują się do około 100 przedsiębiorstw w UE, a stosunkowo niewielka grupa dużych przedsiębiorstw zgłasza dużą część ilości produkowanego, przywożonego i wywożonego gazu. Ilości potencjalnie wyłączone z zakresu przepisów dotyczących sprawozdawczości w wyniku stosowania jednotonowego progu nie są znaczące.

Ilości F-gazów zawarte w przywożonych lub wywożonych wstępnie naładowanych produktach lub urządzeniach nie podlegają sprawozdawczości. Szacuje się, że w 2008 r. około 10 % F-gazów przywożonych do UE znajdowało się we wstępnie naładowanych systemach klimatyzacyjnych dla pomieszczeń i systemach klimatyzacyjnych dla pojazdów silnikowych. W tym samym roku około 30 % gazów wywożonych z UE znajdowało się w piankach jednoskładnikowych, rozdzielnicach, aerozolach medycznych i w systemach klimatyzacyjnych w pojazdach silnikowych. Ta luka w przepisach dotyczących sprawozdawczości powoduje zafałszowanie danych dotyczących całkowitych ilości importu i eksportu, a także składu i przewidywanych zastosowań F-gazów dostępnych w UE (i potencjalnie w niej emitowanych).

Stwierdza się również, że wymóg składania sprawozdań w odniesieniu do ilości F-gazów poddanych regeneracji lub zniszczeniu zapewnia jedynie częściowe monitorowanie ilości poddanych regeneracji lub zniszczeniu. Wynika to z faktu, że działania te są w znacznym stopniu przeprowadzane przez podmioty, które nie produkują, nie przywożą ani nie wywożą F-gazów, a zatem nie podlegają wymogom w zakresie sprawozdawczości przewidzianym w rozporządzeniu.

W odniesieniu do wymogu monitorowania związanego z protokołem z Kioto[12] państwa członkowskie ustalały i następnie zgłaszały swoje roczne emisje F-gazów zgodnie ze zrewidowanymi wytycznymi Międzyrządowego Zespołu ds. Zmian Klimatu z 1996 r. dla krajowych wykazów gazów cieplarnianych[13]. Istniejące systemy sprawozdawczości, które spełniają te wymogi, w dużej mierze uznano za spełniające również przewidziany w rozporządzeniu wymóg utworzenia systemów składania sprawozdań dla odpowiednich sektorów w celu uzyskania danych dotyczących emisji.

Sankcje krajowe, które należy przyjąć w kilku państwach członkowskich (art. 13)

Państwa członkowskie zobowiązane były do ustanowienia krajowych przepisów dotyczących sankcji mających zastosowanie w przypadku naruszenia przepisów rozporządzenia i do powiadomienia o nich Komisji do dnia 4 lipca 2008 r. Trzy lata po tym terminie cztery państwa członkowskie nadal nie poinformowały Komisji o swoich przepisach dotyczących sankcji. Aby zaradzić tym opóźnieniom, w stosownych przypadkach Komisja wszczynała postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego.

Bardziej restrykcyjne przepisy krajowe w kilku państwach członkowskich (art. 9 ust. 3 i art. 14)

Na podstawie decyzji Rady 2002/358/WE[14] na poszczególne państwa członkowskie nałożono obowiązek realizacji różnych celów dotyczących redukcji emisji gazów cieplarnianych. Z tego względu w rozporządzeniu zezwolono państwom członkowskim, które już posiadają bardziej restrykcyjne ograniczenia dotyczące wprowadzania do obrotu, na utrzymanie ich do dnia 31 grudnia 2012 r., o ile środki te są zgodne z Traktatem i powiadomiono o nich Komisję. Na tej podstawie Komisja upoważniła Danię i Austrię do utrzymania bardziej restrykcyjnych przepisów do dnia 31 grudnia 2012 r.[15]

Ponadto kilka państw członkowskich posiada przepisy krajowe, które pod względem ambicji lub zakresu wykraczają poza odpowiednie wymogi rozporządzenia. Środki takie obejmują rozszerzenie przepisów o ograniczeniu emisji na urządzenia stacjonarne zawierające mniejsze ilości F-gazów lub na określone urządzenia dodatkowe, dodatkowe środki dotyczące rejestrów prowadzonych przed operatorów, ustanowienie maksymalnych dopuszczalnych poziomów wycieków dla urządzeń stacjonarnych, rozszerzenie wymagań dotyczących certyfikacji na pozostały personel oraz obowiązkową rejestrację urządzeń, a także programy wymagające od producentów i dostawców odbioru odzyskanych F-gazów w celu poddania ich recyklingowi, regeneracji lub zniszczeniu.

OCENA SKUTECZNOśCI I EFEKTYWNOśCI ROZPORZąDZENIA

Dzięki restrykcjom dotyczącym wprowadzania do obrotu i stosowania wprowadzonym przez rozporządzenie udało się do końca 2010 r. osiągnąć możliwe do zweryfikowania zmniejszenie emisji F-gazów do niemal 3 mln ton ekwiwalentu CO2 (CO2 eq.) w porównaniu ze scenariuszem nieobowiązywania rozporządzenia. Możliwości obniżenia poziomu emisji powstałych z zastosowań objętych tymi restrykcjami zostały jednak prawie całkowicie wyczerpane. Przewidywane zmniejszenie emisji F-gazów ma natomiast osiągnąć nieco ponad 3 mln ton CO2 eq. do 2020 r., a do 2050 r. do ponad 4 mln ton CO2 eq.

Jeśli chodzi o przepisy dotyczące ograniczania i odzysku, z analizy wynika, że nadal brakuje wiarygodnych i dostatecznie długich ciągów danych; jest zatem zbyt wcześnie, by mierzyć ich obecną skuteczność. Biorąc jednak pod uwagę charakter tych środków, krótki okres ich stosowania i obecny brak zgodności z niektórymi istotnymi przepisami w kluczowych obszarach, mało prawdopodobne wydaje się wywarcie istotnego wpływu na poziomy wycieków z objętych przypisami urządzeń do 2010 r.

Niemniej, jeśli w bliskiej perspektywie przepisy dotyczące ograniczania i odzysku zostaną w pełni zastosowane, można spodziewać się znacznego obniżenia poziomów wycieków w trakcie użytkowania i po wycofaniu objętych przypisami urządzeń do 2015 r. Ich zastosowanie może przynieść do 2020 r. zmniejszenie przewidywanych emisji o ponad 29 mln ton CO2 eq., a do 2050 r. w sumie o ponad 38 mln ton CO2 eq.

Dyrektywą MAC wprowadzono restrykcje dotyczące stosowania F-gazów o współczynniku ocieplenia globalnego (GWP) wyższym niż 150 w systemach klimatyzacji w pojazdach. Oczekuje się, że dzięki dyrektywie uda się znacznie zmniejszyć przewidywane emisje o ok. 13 mln ton CO2 eq. do 2020 r. i o prawie 50 mln ton CO2 eq. do 2050 r.

Biorąc pod uwagę wpływ rozporządzenia i dyrektywy MAC, całkowite emisje mają utrzymać się na poziomie zbliżonym do obecnego, który wynosi 110 mln ton CO2 eq. w EU-27 mimo coraz powszechniejszego wykorzystywania wielu zastosowań w głównej mierze odpowiedzialnych za ich powstawanie, zob. rys. 1.

[pic]

Rys. 1: Przewidywane poziomy emisji F-gazów w UE w wariancie nieobowiązywania i w wariancie obowiązywania środków rozporządzenia w sprawie F-gazów i dyrektywy MAC

Szacuje się, że poziomy emisji objętych przepisami gazów zostaną zmniejszone o niecałe 3 % w 2010 r. Zgodnie z prognozami jednak roczne poziomy emisji zostaną zmniejszone o 28 % do 2020 r., o 44 % do 2030 r. oraz o 46 % do 2050 r. Koszty związane z rozporządzeniem szacuje się na ok. 41 EUR na tonę obniżonego CO2 eq.

Ogólnie, po czterech latach od jego wejścia w życie, rozporządzenie przyczyniło się już do realizacji zobowiązań na okres od 2008 r. do 2012 r. zawartych w protokole z Kioto. Jeśli rozporządzenie w krótkim czasie zostanie właściwie wdrożone, może, wraz z dyrektywą MAC, pozwolić uniknąć niemal połowy prognozowanych emisji, utrzymując je na obecnym poziomie. Aby wykorzystać te możliwości, Komisja wzywa państwa członkowskie do wzmożenia wysiłków w kierunku szybkiego i prawidłowego wdrożenia i egzekwowania przepisów rozporządzenia.

OCENA POTRZEBY I ZAKRESU DALSZEGO ZMNIEJSZANIA EMISJI

Wkład racjonalnych pod względem kosztów środków dotyczących F-gazów w realizację celu zmniejszenia emisji

Rada Europejska w lutym 2011 r. ponownie potwierdziła cel zmniejszenia do 2050 r. emisji gazów cieplarnianych o 80-95 % w porównaniu z ich poziomem z 1990 r. Racjonalna pod względem kosztów droga do osiągnięcia tych celów wymagałaby redukcji emisji innych niż CO2 poza sektorem rolnictwa o 72–73 % do 2030 r. oraz o 70–78 % do 2050 r. w porównaniu z poziomami z 1990 r.[16] W wyniku przyspieszonego wycofywania substancji zubożających warstwę ozonową zgodnie z założeniami protokołu montrealskiego stosowanie najpowszechniej używanej grupy F-gazów, fluorowęglowodorów, ma wzrosnąć czterokrotnie w skali globu w ciągu dwóch najbliższych dziesięcioleci, niwecząc wysiłki podejmowane w celu ograniczenia wzrostu średniej temperatury w wyniku globalnego ocieplenia tak, by wynosił on mniej niż 2°C w stosunku do czasów sprzed epoki przemysłowej. Aby zmierzyć się z tym zagrożeniem, UE wspiera międzynarodowe działania mające na celu eliminację fluorowęglowodorów zgodne z protokołem montrealskim w sprawie substancji zubożających warstwę ozonową, jako dopełnienie środków mających na celu łagodzenie skutków zmiany klimatu podejmowanych na podstawie Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu[17].

Ewoluujące technologie: obecna sytuacja

W 2006 r. Rada i Parlament Europejski potwierdziły, że trwają prace[18] nad opracowaniem alternatyw dla F-gazów, oraz wyraziły przekonanie, że stosowanie i egzekwowanie rozporządzenia będzie stanowić bodziec dla innowacji technologicznych, poprzez zachęcanie do ciągłego opracowywania alternatywnych technologii oraz do przechodzenia na istniejące już technologie, które są bardziej przyjazne dla środowiska[19].

Zastosowanie alternatywnych technologii opartych na cieczach o niskim współczynniku ocieplenia globalnego lub innych technologii typu „not-in-kind” jest obecnie wykonalne we wszystkich istotnych obszarach. W odniesieniu do zastosowań energochłonnych, takich jak urządzenia chłodnicze, klimatyzacyjne lub pompy ciepła, a także zastosowań energooszczędnych, takich jak pianki izolacyjne do budynków i urządzeń, technologie o niskim współczynniku ocieplenia globalnego w większości przypadków mogą osiągnąć wyniki równe wynikom innych technologii. Dzięki prowadzonym nieustannie badaniom i rozwojowi, poziom bezpieczeństwa takich rozwiązań podnosi się, ich wyniki są coraz lepsze, a ich koszt się obniża. Dlatego też rozwiązania te mogą stopniowo zastępować technologie oparte na F-gazach, które cechuje wysoki współczynnik ocieplenia globalnego, co przyczyni się tym samym do przejścia na niskoemisyjną, przyjazną środowisku gospodarkę w sposób racjonalny pod względem kosztów, zob. Ramka 1.

Ramka 1: Postęp technologiczny w istotnych sektorach

W przemyśle chemicznym opracowano nowe fluorowęglowodory, które uważa się za potencjalne substytuty F-gazów o wysokim GWP stosowanych w kilku branżach, w tym w chłodnictwie i klimatyzacji stacjonarnej oraz ruchomej, produkcji pomp ciepła, pianek i aerozoli. W sektorach chłodnictwa, klimatyzacji i produkcji pomp ciepła wiele technologii charakteryzujących się niskim GWP, takich jak technologie oparte na istniejących płynach (dwutlenek węgla, amoniak i węglowodory), zostało udoskonalonych pod względem bezpieczeństwa, wydajności i kosztów w drodze innowacyjnych ulepszeń, choć w odniesieniu do niektórych zastosowań oraz okoliczności kwestie te pozostają nadal wyzwaniem. Technologie te w ostatnim czasie zyskują coraz większy udział w rynku, w szczególności w UE. Dotyczy to wielu zastosowań, między innymi chłodnictwa stosowanego na potrzeby gospodarstw domowych i handlu oraz chłodnictwa przemysłowego, niektórych rodzajów pomp ciepła oraz klimatyzatorów monoblokowych. W licznych produktach piankowych stosowanych do izolacji w budownictwie i urządzeniach obecnie standardowo stosuje się węglowodory. Dla wielu produktów piankowych używanych w budownictwie, chłodnictwie, przemyśle motoryzacyjnym i meblarskim, gdzie F-gazy stanowią obecnie najpopularniejszy środek spieniający, konkretne technologie oparte na dwutlenku węgla, węglowodorach, fluorowęglowodorach nienasyconych oraz wodzie mogą w większości przypadków stać się w przyszłości wariantami możliwymi do zastosowania i racjonalnymi pod względem kosztów. Ponadto dostępne płyny o niskim GWP mogą umożliwić stopniowe zastępowanie F-gazów w sposób racjonalny pod względem kosztów również w innych zastosowaniach, w tym w ochronie przeciwpożarowej, niektórych aerozolach, odlewaniu magnezu oraz recyklingu stopów magnezu. |

Stabilizacja emisji F-gazów na obecnym poziomie, postrzegana jako najlepszy scenariusz, jest niezgodna z unijnymi celami redukcji emisji. Dostępne i nowo powstające technologie w istotnych dla tej kwestii dziedzinach oferują duże możliwości w zakresie racjonalnej pod względem kosztów redukcji emisji F-gazów w UE oraz na poziomie międzynarodowym. Z tego też powodu warianty polityki mające na celu dalszą redukcję emisji w UE muszą być rozważane z uwzględnieniem ich możliwych skutków, w tym dla zużycia energii, obciążeń administracyjnych i bezpieczeństwa.

POTENCJALNE ROZWIąZANIA UMOżLIWIAJąCE DALSZE OBNIżENIE POZIOMU EMISJI F-GAZÓW

Wspieranie procesu przechodzenia na technologie o niższym współczynniku ocieplenia globalnego

W analizie wykazano, że unikanie stosowania F-gazów w przypadkach, w których jest to możliwe oraz racjonalne pod względem kosztów, może przynieść największe obniżenie poziomu emisji. Możliwe pod względem technicznym byłoby uniknięcie około 70 milionów ton CO2 eq. w przewidywanych emisjach F-gazów do 2030 r., co wiązałoby się ze średnim kosztem niecałych 20 EUR na tonę obniżonego CO2 eq.

Rozwiązania, które mogłyby pomóc w procesie przejścia, obejmują między innymi:

- wprowadzenie maksymalnych, stopniowo obniżanych, limitów ilości wprowadzanych na rynek unijny F-gazów, wyrażonych w CO2 eq. (stopniowe obniżanie);

- zakazy dotyczące stosowania i wprowadzania do obrotu nowych urządzeń i produktów (zakazy);

- dobrowolne umowy dotyczące ochrony środowiska zawierane na poziomie Wspólnoty.

Zmiana przepisów dotyczących ograniczania emisji i odzysku

Nawet jeśli zostaną wprowadzone strategie polityczne mające na celu stopniowe eliminowanie stosowania silnie szkodliwych F-gazów, nadal kluczowe znaczenie będzie miało unikanie wycieków oraz zapewnienie odpowiedniego odzysku F-gazów o wysokim współczynniku ocieplenia globalnego z urządzeń, w których są one nadal wykorzystywane. Rozporządzenie zawiera obecnie istotne przepisy dotyczące ograniczania i odzysku, obejmujące niemal wszystkie główne zastosowania. Dają one możliwość znacznego zmniejszenia wycieków F-gazów. Rozmaite zainteresowane podmioty poczyniły już znaczne inwestycje na potrzeby zachowania zgodności z tymi przepisami. Dlatego też niezwykle istotne jest prawidłowe wdrożenie i egzekwowanie obowiązujących przepisów przez państwa członkowskie.

Zidentyfikowano wiele możliwych wariantów działania, które mogą w jeszcze większym stopniu ulepszyć te przepisy, w tym rozwiązania opisane w art. 10 rozporządzenia: między innymi dodatkowe urządzenia, na przykład systemy klimatyzacyjne i układy chłodnicze w pojazdach do transportu, zgodnie z zakresem konkretnych przepisów dotyczących ograniczania emisji i odzysku; rozszerzenie wymogów dotyczących szkoleń i certyfikacji; rozszerzenie zakresu niektórych przepisów dotyczących ograniczania emisji na mniejsze urządzenia; określenie maksymalnych poziomów wycieków dla instalacji; opracowanie unijnych norm i dokumentów opisujących najlepsze dostępne techniki i najlepsze praktyki w zakresie ochrony środowiska prowadzące do zapobiegania emisjom fluorowanych gazów cieplarnianych i ich minimalizowania.

Analiza wykazała, że zakres, w jakim te przepisy mogłyby zostać w jeszcze większym stopniu ulepszone w sposób racjonalny pod względem kosztów, jest ograniczony. Niektóre rozwiązania są jednak warte rozważenia i oceny, na przykład objęcie układów chłodniczych przepisami dotyczącymi ograniczania i odzysku w odniesieniu do niektórych pojazdów drogowych, między innymi ciężarówek i przyczep, a także objęcie nowych produktów i urządzeń przepisami dotyczącymi oznakowania.

Uwzględnienie najnowszych informacji naukowych

Obecnie rozporządzenie odnosi się do trzech grup F-gazów wymienionych w protokole z Kioto. W części 1 załącznika I do rozporządzenia wymieniono 17 rodzajów fluorowęglowodorów, 7 rodzajów perfluorowęglowodorów i heksafluorek siarki, które zostały włączone w zakres rozporządzenia, razem z preparatami z nich o całkowitym współczynniku globalnego ocieplenia wynoszącym 150 lub więcej.

Czwarte sprawozdanie oceniające przygotowane przez Międzyrządowy Zespół ds. Zmian Klimatu (IPPC) zidentyfikowało dwa dodatkowe rodzaje fluorowęglowodorów[20] oraz dwa dodatkowe rodzaje perfluorowęglowodorów[21]. W tym samym sprawozdaniu po raz pierwszy wskazano, że trifluorek azotu[22], substancja coraz częściej stosowana w branży elektronicznej do trawienia plazmowego oraz procesów czyszczących komory, jest substytutem perfluorowęglowodorów i heksafluorku siarki.

Należy więc rozważyć włączenie tych gazów do załącznika I.

Ponadto należy poddać pod rozwagę zaktualizowanie wartości współczynnika globalnego ocieplenia wymienionych w załączniku I, w oparciu o czwarte sprawozdanie oceniające przygotowane przez IPCC. Wartości współczynnika globalnego ocieplenia wymienione obecnie w załączniku I oparte są na trzecim sprawozdaniu oceniającym przygotowanym przez IPCC.

Poprawa procesów monitorowania poprzez zmianę przepisów w zakresie sprawozdawczości

W celu wprowadzenia skuteczniejszego monitorowania należy rozważyć koszty i korzyści ewentualnego rozszerzenia zakresu przepisów dotyczących sprawozdawczości na F-gazy zawarte w wstępnie naładowanych produktach i urządzeniach przywożonych do UE lub wywożonych z UE, a także na podmioty poddające F-gazy regeneracji lub zniszczeniu w UE.

Należy ponadto rozważyć, jak podnieść jakość systemów sprawozdawczości dla danych dotyczących emisji stosowanych w państwach członkowskich, poprzez wykorzystywanie informacji zarejestrowanych lub zachowanych przez operatorów, zgodnie z przepisami rozporządzenia. W wyniku analizy stwierdzono, że ilości potencjalnie wyłączone z przepisów w zakresie sprawozdawczości na podstawie ograniczenia do 1 tony nie są znaczne, więc zmiana wartości tego progu nie jest konieczna.

WNIOSKI I DALSZE DZIAłANIA

Przepisy rozporządzenia były wdrażane etapami między rokiem 2006 a 2011. Analiza wykazała pewne braki w obecnym stosowaniu niektórych kluczowych przepisów, w szczególności w odniesieniu do szkoleń i certyfikacji, ograniczania emisji oraz odzysku.

Z uwagi na krótki okres obowiązywania rozporządzenia obecne efekty stosowania jego przepisów dotyczących ograniczania emisji i odzysku nie mogą zostać jeszcze określono ilościowo. Mimo to rozporządzenie – dzięki wprowadzonym przez nie restrykcjom dotyczącym stosowania i wprowadzania do obrotu – już teraz stanowi wsparcie dla UE i państw członkowskich w wypełnianiu przez nie zobowiązań na lata 2008-2012 wynikających z Protokołu z Kioto do Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu.

W przypadku pełnego zastosowania obecnych przepisów rozporządzenia we wszystkich państwach członkowskich rozporządzenie, wraz z dyrektywą MAC, umożliwiłoby uniknięcie prawie połowy emisji przewidywanych do 2050 r. i tym samym ustabilizowanie emisji z krajów UE-27 na obecnym poziomie wynoszącym 110 milionów ton ekwiwalentu CO2. Dlatego też tak ważne jest, aby państwa członkowskie szybko zintensyfikowały swoje działania mające na celu prawidłowe wdrożenie i egzekwowanie rozporządzenia. Komisja pragnie dalej wspierać, organizować i ułatwiać działania zmierzające do lepszego stosowania prawodawstwa. Jeśli będzie to konieczne, Komisja rozpocznie również postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego.

W kontekście ogólnounijnego celu zakładającego zredukowanie emisji o 80-95 % do 2050 r. stabilizacja emisji F-gazów na dzisiejszym poziomie jest jednak niedostateczna, zaś z analizy wynika, że technologie o niskim współczynniku ocieplenia globalnego – te już dostępne oraz te dopiero opracowywane – są wykonalne pod względem technicznym oraz mogą zracjonalizować koszty w wielu obszarach ich zastosowania. Dzięki prowadzonym nieustannie badaniom i rozwojowi poziom bezpieczeństwa takich rozwiązań podnosi się, a ich wyniki są coraz lepsze. Dlatego też rozwiązania te mogą stopniowo zastępować technologie oparte na F-gazach o wysokim współczynniku ocieplenia globalnego, tym samym przyczyniając się do przejścia na niskoemisyjną, przyjazną środowisku gospodarkę w sposób racjonalny pod względem kosztów.

Unia musi zatem podjąć kolejne działania celem dalszego obniżania poziomu emisji gazów cieplarnianych w sposób racjonalny pod względem kosztów. Obecnie UE wspiera już globalne działania mające na celu obniżenie poziomu emisji F-gazów zgodnie z założeniami protokołu montrealskiego, a niniejsze sprawozdanie określa możliwości dalszego obniżenia poziomu emisji F-gazów w Unii w sposób racjonalny pod względem kosztów. Komisja przeprowadzi konsultacje z zainteresowanymi podmiotami dotyczące tych wariantów i oceni ich potencjalne oddziaływanie na gospodarkę, społeczeństwo i środowisko naturalne. Na podstawie wyników takich konsultacji i oceny Komisja przedstawi – jeśli będzie to zasadne – wniosek ustawodawczy dotyczący przeglądu rozporządzenia.

Załącznik: Skrótowce

F-gazy ………fluorowane gazy cieplarniane

dyrektywa MAC dyrektywa 2006/40/WE dotycząca emisji z systemów klimatyzacji w pojazdach silnikowych

CO2 eq. ekwiwalent dwutlenku węgla

GWP współczynnik ocieplenia globalnego (Global Warming Potential)

HFC fluorowęglowodory

PFC perfluorowęglowodory

SF6 heksafluorek siarki

NF3 trifluorek azotu

[1] Dz.U. L 161 z 14.6.2006, s. 1–11.

[2] Schwarz, W. i in. (2011) Final Report: Service contract to provide technical support for conducting a review of Regulation (EC) No 842/2008 on certain fluorinated greenhouse gases.

[3] Dz.U. L 161 z 14.6.2006, s. 12–18.

[4] Zatwierdzonego decyzją Rady 2002/358/WE, Dz.U. L 130 z 15.5.2002, s. 1–3.

[5] Ekwiwalent dwutlenku węgla jest jednostką miary służącą do porównywania emisji różnych gazów cieplarnianych na podstawie ich współczynnika ocieplenia globalnego.

[6] COM(2003) 492 wersja ostateczna z 11.8.2003. Ten wniosek Komisji był podstawą zarówno rozporządzenia, jak i dyrektywy dotyczącej emisji z systemów klimatyzacji w pojazdach silnikowych.

[7] W art. 9 i załączniku II wprowadzono zakazy dotyczące wprowadzania do obrotu określonych produktów i urządzeń zawierających F-gazy lub których działanie jest od nich uzależnione. Wyjątkowo stosowały się one ze skutkiem od dnia 4 lipca 2006 r., chociaż poszczególne zakazy zaczęły być stopniowo stosowane w okresie od dnia 4 lipca 2006 r. (obuwie) do dnia 4 lipca 2009 r. (nowatorskie aerozole).

[8] W art. 9 ust. 2 przewidziano wyłączenie produktów i urządzeń wymienionych w załączniku II, co do których wykazano, że zostały wyprodukowane przed dniem wejścia w życie odpowiedniego zakazu dotyczącego wprowadzania do obrotu.

[9] Ustanowionej na mocy rozporządzenia Rady (WE) nr 2658/87 z dnia 23 lipca 1987 r. w sprawie nomenklatury taryfowej i statystycznej oraz w sprawie Wspólnej Taryfy Celnej, Dz.U. L 256 z 7.9.1987, s. 1–675, z późniejszymi zmianami.

[10] Cały personel i wszystkie przedsiębiorstwa w sektorach stacjonarnych urządzeń chłodniczych i klimatyzacyjnych oraz pomp cieplnych powinni otrzymać odpowiednie certyfikaty najpóźniej do dnia 4 lipca 2011 r.

[11] Rozporządzenie (WE) nr 1013/2006 w sprawie przemieszczania odpadów, Dz.U. L 190 z 12.7.2006, s. 1–98.

[12] Decyzja nr 280/2004/WE z dnia 11 lutego 2004 r. dotycząca mechanizmu monitorowania emisji gazów cieplarnianych we Wspólnocie oraz wykonania Protokołu z Kioto, Dz.U. L 49 z 19.2.2004, s. 1–8.

[13] Decyzja Komisji nr 2005/166/WE z dnia 10 lutego 2005 r. ustanawiająca zasady wykonania decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady 280/2004/WE dotyczącej mechanizmu monitorowania emisji gazów cieplarnianych we Wspólnocie i wykonania Protokołu z Kioto, Dz.U. L 55 z 1.3.2005, s. 57–91.

[14] Dz.U. L 130 z 15.5.2002, s. 1–3.

[15] Decyzja Komisji 2007/62/WE z dnia 8 grudnia 2006 r. w sprawie przepisów krajowych zgłoszonych przez Danię dotyczących niektórych przemysłowych gazów cieplarnianych, Dz.U. L 32 z 6.2.2007, s. 130–134 oraz decyzja Komisji 2008/80/WE z dnia 21 grudnia 2007 r. w sprawie przepisów krajowych zgłoszonych przez Republikę Austrii, dotyczących niektórych fluorowanych gazów cieplarnianych, Dz.U. L 24 z 29.1.2008, s. 45–50.

[16] Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów: Plan działania prowadzący do przejścia na konkurencyjną gospodarkę niskoemisyjną do 2050 r. COM(2011) 112 wersja ostateczna.

[17] Konkluzje Rady z dnia 14 października 2010 r. – Przygotowania do 16. konferencji stron ramowej konwencji ONZ w sprawie zmian klimatu – Cancún, 29 listopada – 10 grudnia 2010 r.

[18] Motyw 7 rozporządzenia (WE) nr 842/2006 w sprawie niektórych fluorowanych gazów cieplarnianych.

[19] Motyw 8 rozporządzenia (WE) nr 842/2006 w sprawie niektórych fluorowanych gazów cieplarnianych.

[20] HFC-152 i HFC-161 o współczynniku globalnego ocieplenia w perspektywie 100 lat wynoszącym odpowiednio 53 i 12.

[21] PFC 9-1-18 i perfluorocyklopropan o współczynniku globalnego ocieplenia w perspektywie 100 lat wynoszącym odpowiednio ponad 7500 i ponad 17340.

[22] NF3 o współczynniku globalnego ocieplenia w perspektywie 100 lat wynoszącym 17200.