SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

Sprawozdanie na temat opracowywania, uznawania i prawnego przyjmowania metod alternatywnych wobec testów na zwierzętach w branży produktów kosmetycznych (2009)

(Tekst mający znaczenie dla EOG)

WSTęP

Niniejsze sprawozdanie jest dziewiątym sprawozdaniem Komisji na temat opracowywania, uznawania i prawnego przyjmowania metod alternatywnych wobec testów na zwierzętach w branży produktów kosmetycznych[1]. Ma ono dwa cele:

- stanowi roczne sprawozdanie przewidziane w art. 9 dyrektywy Rady 76/768/EWG z dnia 27 lipca 1976 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw państw członkowskich dotyczących produktów kosmetycznych (zwanej dalej „dyrektywą dotyczącą kosmetyków”)[2]. W tym względzie przedstawia ono dane dotyczące liczby i rodzaju doświadczeń przeprowadzanych na zwierzętach w związku z produktami kosmetycznymi w 2009 r., a także postęp poczyniony w kwestii opracowywania, uznawania i przyjmowania metod alternatywnych wobec testów na zwierzętach w Unii i na szczeblu międzynarodowym;

- ponadto w sprawozdaniu informuje się Parlament Europejski i Radę, że z przyczyn technicznych wyznaczony na 2013 r. termin całkowitego zastąpienia testów przeprowadzanych na zwierzętach nie zostanie osiągnięty przed 11 marca 2013 r.[3]. W związku z tym sprawozdanie wypełnia pierwszą część zobowiązania nałożonego na Komisję zgodnie z przepisami art. 4a ust. 2.3 dyrektywy dotyczącej kosmetyków. Przepis ten stanowi, że Komisja „powiadomi […] Parlament Europejski i Radę” oraz „prześle im projekt aktu prawnego, zgodnie z art. 251 Traktatu”, jeżeli badanie Komisji wykaże do 2011 r., „że z przyczyn technicznych jeden lub kilka testów określonych w ust. 2.1 nie można zastąpić zatwierdzonymi testami alternatywnymi przed upływem okresu określonego w ust. 2.1”. Niniejsze sprawozdanie nie ma wpływu na to, jak Komisja zareaguje w odniesieniu do drugiej części, tj. na jej decyzję w kwestii tego, jak rozwiązać problem braku badań niewymagających wykorzystywania zwierząt.

ZGODNOść Z ZAKAZEM TESTOWANIA I WPROWADZANIA DO OBROTU

Przepisy dyrektywy dotyczącej kosmetyków przewidują stopniowe wygasanie możliwości stosowania testów na zwierzętach do celów związanych z kosmetykami. Zakaz testowania gotowych produktów kosmetycznych na zwierzętach obowiązuje od września 2004 r., podczas gdy zakaz testowania składników lub kombinacji składników – od marca 2009 r. Od marca 2009 r. w UE zabronione jest również wprowadzanie do obrotu produktów kosmetycznych i ich składników, które były testowane na zwierzętach, niezależnie od pochodzenia tych produktów. Wspomniany zakaz wprowadzania do obrotu ma zastosowanie do wszystkich – z wyjątkiem tych najbardziej złożonych – skutków dla zdrowia człowieka, w odniesieniu do których przeprowadza się testy w celu wykazania bezpieczeństwa produktów kosmetycznych (toksyczność dla dawki powtarzalnej, w tym działanie uczulające na skórę i rakotwórczość, szkodliwy wpływ na rozrodczość oraz toksykokinetyka), w przypadku których prawodawca przedłużył obowiązujący termin do marca 2013 r.

Dane na temat testów na zwierzętach

Dla potrzeb niniejszego sprawozdania wszystkie państwa członkowskie dostarczyły informacje na temat testów na zwierzętach przeprowadzonych dla celów oceny bezpieczeństwa produktów kosmetycznych w 2009 r. Ponieważ zakaz testowania w odniesieniu do składników kosmetyków obowiązuje od dnia 11 marca 2009 r., przeprowadzanie testów zgodnie z przepisami dyrektywy dotyczącej kosmetyków było możliwe wyłącznie w okresie od dnia 1 stycznia 2009 r. do dnia 10 marca 2009 r. W ramach przeprowadzonych w 2009 r. testów bezpieczeństwa składników kosmetyków wykorzystano ogółem 344 zwierzęta (tabela 1). W poprzednich latach, gdy przeprowadzanie testów było dozwolone w całym okresie objętym sprawozdaniem, liczby te wynosiły odpowiednio 1 818 zwierząt w 2007 r. oraz 1 510 zwierząt w 2008 r.

Zgodnie z otrzymanymi informacjami składniki kosmetyków były testowane na zwierzętach wyłącznie na terytorium Hiszpanii i Francji. Wspomniane państwa członkowskie przekazały szczegółowe informacje, w tym dotyczące czasu trwania testów, badanego końcowego punktu toksykologicznego, gatunków zwierząt wykorzystanych do doświadczeń i liczby zwierząt wykorzystanych do testów (tabela 2). Pozostałe 25 państw członkowskich poinformowało, że w 2009 r. na ich terytorium nie przeprowadzano żadnych tego rodzaju testów na zwierzętach.

Liczba zwierząt wykorzystanych do testów w państwach członkowskich (2009 r.) – tabela 1

LICZBA WYKORZYSTANYCH ZWIERZąT | WYKORZYSTANE GATUNKI ZWIERZąT |

HISZPANIA | 42 | Króliki |

FRANCJA | 302 | Szczury, króliki, świnki morskie |

Ogółem | 344 |

Liczba wykorzystanych zwierząt w zależności od badanych końcowych punktów toksykologicznych (2009 r.) – tabela 2

RODZAJE BADAń / KRAJE | HISZPANIA | FRANCJA |

Działanie drażniące na skórę | 24 | 12 |

Działanie drażniące na oczy | 18 | 3 |

Działanie uczulające na skórę | 175 |

Toksyczność niepowodująca śmierci | 72 |

Pozostałe | 40 |

Sprawowanie kontroli i nadzoru w zakresie zakazu testowania i wprowadzania do obrotu

Przeprowadzanie testów na zwierzętach podlega w państwach członkowskich ścisłej kontroli, która od dnia 1 stycznia 2013 r. zostanie dodatkowo wzmocniona przepisami dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/63/UE z dnia 22 września 2010 r. w sprawie ochrony zwierząt wykorzystywanych do celów naukowych[4]. Zgłoszono jeden przypadek możliwego przeprowadzania testów po upływie terminu wyznaczonego na dzień 11 marca 2009 r., w odniesieniu do którego organy odpowiedzialne podjęły odpowiednie działania następcze.

Jeżeli chodzi o zakaz wprowadzania do obrotu , państwa członkowskie poinformowały, że aktywnie wykorzystują istniejące instrumenty nadzoru rynku w celu jego egzekwowania. Głównym wymienionym narzędziem jest kontrola dokumentacji produktu przeprowadzana zgodnie z art. 7a ust. 1 lit. h) dyrektywy dotyczącej kosmetyków. Kontrola przepisów dotyczących zakazu testowania i wprowadzania do obrotu stanowi element uzgodnionej przez państwa członkowskie listy kontrolnej w zakresie kontroli dokumentacji produktu. Niektóre państwa członkowskie poinformowały, że zwracały szczególną uwagę organów nadzoru rynku na kwestie zakazów oraz zapewniały szkolenia. Na podstawie zgromadzonych do tej pory doświadczeń państwa członkowskie stwierdziły, że nie spotkały się z przypadkami naruszania zakazu wprowadzania do obrotu.

Państwa członkowskie stwierdziły jednak również, że zapewnienie ścisłego nadzoru rynku nadal pozostaje wyzwaniem z uwagi na ograniczone zasoby i ryzyko, że producenci będą zamieszczali mniej informacji na temat produktu w dokumentacji produktu w celu uniknięcia odniesień do danych dotyczących testów na zwierzętach.

POSTęP W DZIEDZINIE OPRACOWYWANIA, UZNAWANIA I PRAWNEGO PRZYJMOWANIA METOD ALTERNATYWNYCH

W Unii Europejskiej

Dostępność rozwiązań alternatywnych wobec punktów końcowych, których dotyczy ostateczny termin roku 2009

Punkty końcowe, których dotyczy 2009 r. jako termin zakazu wprowadzania do obrotu, to: działanie niszczące na skórę; działanie drażniące na skórę; absorpcja przez skórę; mutagenność/genotoksyczność; fototoksyczność; ostra toksyczność; oraz działanie drażniące na oczy[5].

Metody alternatywne zapewniające pełne zastąpienie są obecnie dostępne w odniesieniu do działania niszczącego na skórę, działania drażniącego skórę, absorpcji przez skórę oraz fototoksyczności, natomiast w odniesieniu do działania drażniącego na oczy, ostrej toksyczności oraz mutagenności/genotoksyczności dostępne są wyłącznie metody zapewniające częściowe zastąpienie. W odniesieniu do tych punktów końcowych zakaz wprowadzania do obrotu i testowania ma zastosowanie w pełni, a w związku z tym w przeciwieństwie do punktów końcowych, których dotyczy ostateczny termin 2013 r., w ich przypadku nie można polegać na danych pochodzących spoza Unii Europejskiej, co oznacza, że branża musi opierać się na istniejących danych.

Rozporządzenie Komisji (WE) nr 440/2008 gromadzi wszystkie prawnie przyjmowane metody badań odnoszące się do punktów końcowych, których dotyczy ostateczny termin 2009 r. Dostęp do przeglądu prawnie przyjmowanych metod badań można uzyskać za pośrednictwem systemu wyszukiwania informacji dotyczących opracowywania, uznawania i prawnego przyjmowania alternatywnych metod przeprowadzania badań w kontekście przepisów UE w zakresie chemikaliów (TSAR)[6]. Żaden z odpowiednich testów przeprowadzanych na zwierzętach nie odnosi się w szczególności do kosmetyków, a ponadto żadna z zatwierdzonych do tej pory metod alternatywnych nie miała zastosowania wyłącznie do składników kosmetyków. W związku z tym załącznik IX do dyrektywy dotyczącej kosmetyków nie został zmieniony i nie zawiera wykazu żadnych szczególnych metod alternatywnych.

Odpowiedzialny komitet naukowy Komisji Europejskiej, Komitet Naukowy ds. Bezpieczeństwa Konsumentów (SCCS), przyjął niedawno zaktualizowaną wersję swoich „Wytycznych”[7], w których opisał również zastosowania metod alternatywnych w ramach oceny bezpieczeństwa. W czerwcu 2010 r. komitet wydał opinię ustanawiającą podstawowe warunki dotyczące oceny in vitro w zakresie absorpcji składników kosmetyków przez skórę „Basic criteria for the in vitro assessment of dermal absorption of cosmetic ingredients”[8].

3.1.1.1 Mutagenność/genotoksyczność

W przypadku mutagenności/genotoksyczności, badania in vitro nie mogą jeszcze zostać uznane za optymalne, ponieważ charakteryzują się zbyt dużą czułością i ich stosowanie może prowadzić do nadmiernych ograniczeń, jeżeli chodzi o składniki kosmetyków. Z tego względu Europejskie Centrum Weryfikacji Metod Alternatywnych w ramach Wspólnego Centrum Badawczego (EVCAM) pracuje nad usprawnieniem stosowanego obecnie zestawu badań in vitro . Europejskie Stowarzyszenie Przemysłu Kosmetycznego (Colipa) koncentruje się na opracowaniu metod badania genotoksyczności z wykorzystaniem trójwymiarowych modeli skóry ludzkiej oraz na opracowaniu programu badawczego w zakresie metabolizmu skóry ludzkiej, koncentrującego się na ocenie bezpieczeństwa substancji stosowanych miejscowo.

3.1.1.2 Działanie drażniące na oczy i ostra toksyczność

W odniesieniu do działania drażniącego na oczy i ostrej toksyczności EVCAM zatwierdziło szereg metod, jednak żadna z nich stosowana samodzielnie nie może całkowicie zastąpić testów na zwierzętach pod względem oceny ryzyka. Obecnie opracowuje się i ocenia strategie badań łączące zatwierdzone metody. Dalszych wyników oczekuje się w 2011 r. W odniesieniu do ostrej toksyczności poprzednio zatwierdzona metoda badań została poddana ocenie pod kątem jej zdolności do zidentyfikowania substancji o LD50 > 2000 mg/kg. Badanie jest obecnie poddawane wzajemnej weryfikacji przez Naukowy Komitet Doradczy w ramach EVCAM.

Dostępność rozwiązań alternatywnych wobec punktów końcowych, których dotyczy ostateczny termin wdrożenia wyznaczony na 2013 r.

Do celów oceny dostępności rozwiązań alternatywnych w odniesieniu do punktów końcowych, których dotyczy ostateczny termin wdrożenia wyznaczony na 2013 r., Komisja zaangażowała szeroki zakres wiedzy fachowej oraz opinię publiczną. Zainteresowane strony (przedstawiciele branży, organizacje pozarządowe), a także państwa członkowskie UE oraz SCCS zostały poproszone o przedstawienie kandydatur specjalistów naukowych. Wybrani specjaliści przy koordynacji ze strony EVCAM przeprowadzili analizę w zakresie statusu metod alternatywnych i związanych z nimi perspektyw. Zostali oni również poproszeni o przedstawienie realistycznych szacunków co do czasu niezbędnego do opracowania takich metod (jeżeli takie metody jeszcze nie zostały opracowane) w stopniu zbliżonym do stopnia wymaganego przy uznawaniu; tj. w stopniu spełniającym kryteria przystąpienia do etapu wstępnej walidacji[9]. By umożliwić zgłaszanie uwag na szeroką skalę, w okresie od dnia 23 lipca do dnia 15 października 2010 r.[10] Komisja przeprowadziła konsultację społeczną w sprawie projektu sprawozdania sporządzonego przez specjalistów. Streszczenie wyników konsultacji społecznej jest dostępne na stronach internetowych Komisji[11]. O ile większość respondentów zgodziła się z ogólnymi wnioskami przedstawionymi w sprawozdaniu, część z nich uznała dostępne obecnie metody za wystarczająco zaawansowane, by za ich pomocą można było przeprowadzać ocenę bezpieczeństwa kosmetyków, i stwierdziła, że w niedostatecznym stopniu poświęca się uwagę kwestii predykcyjności dostępnych metod alternatywnych[12].

W wyniku przeprowadzonej konsultacji opracowano ekspertyzę zatytułowaną „Alternative (Non-Animal) Methods for Cosmetics Testing: Current Status and Future Prospects – 2010” (zwaną dalej „sprawozdaniem technicznym”), która jest dostępna na stronach internetowych Komisji[13] oraz opublikowana w podlegającym wzajemnej weryfikacji czasopiśmie[14]. Przedmiotowe sprawozdanie zawiera szczegółowy przegląd opracowywanych obecnie metod alternatywnych.

Toksyczność dla dawki powtarzalnej

Toksyczność dla dawki powtarzalnej występuje, gdy wskutek długoterminowego, powtarzalnego narażenia na działanie substancji chemicznej pojawia się utrzymująca się lub stopniowo pogarszająca się dysfunkcja komórek, narządów lub układów narządów.

Do tej pory metody alternatywne opracowywano głównie w celu zapewnienia niezależnych metod przewidywania wpływu na określone narządy. Istnieją modele in vitro sześciu narządów i układów narządów najczęściej poddawanych badaniu toksyczności dla dawki powtarzalnej (wątroba, nerki, centralny układ nerwowy, płuca, układ krążenia oraz szpik). Do celów przeprowadzania ilościowej oceny ryzyka konieczne jest jednak zintegrowane podejście, np. opierające się na zrozumieniu sposobu działania dróg przemian biologicznych i zaburzeń ich funkcjonowania prowadzących do wystąpienia toksyczności.

Poza stosowanymi technikami in vitro początkowe próby stosowania komputerowych technik modelowania sugerują, że możliwe jest opracowanie modeli umożliwiających formułowanie uzasadnionych prognoz w zakresie toksyczności przewlekłej lub toksyczności dla dawki powtarzalnej. Obecnie istnieje kilka tego rodzaju modeli. Ponadto w ciągu ostatnich lat opracowano tzw. technologie „omiczne” w celu zapewnienia możliwości zrozumienia oraz, ostatecznie, przewidywania toksyczności.

Większość wymienionych rodzajów badań i narzędzi znajduje się jednak na etapie badań i rozwoju. Chociaż metody te mogą okazać się przydatne przy identyfikowaniu zagrożeń związanych z działaniem toksycznym na organ docelowy lub przy gromadzeniu informacji dotyczących mechanizmu działania, obecnie żadna z nich nie może zostać uznana za odpowiednią do celów ilościowej oceny ryzyka w odniesieniu do toksyczności dla dawki powtarzalnej. Należy opracować zintegrowane podejście do tej kwestii.

W celu rozwiązania problemu braku metod zastępczych dla testów na zwierzętach w ramach oceny toksycznych skutków narażenia długoterminowego, Komisja wdrożyła inicjatywę badawczą pt. „Towards the replacement of repeated dose systemic toxicity testing in human safety assessment”[15] (zastąpienie badań toksyczności ogólnoustrojowej dla dawki powtarzalnej w ocenie bezpieczeństwa dla człowieka) z budżetem w wysokości 25 mln euro. W rezultacie w styczniu 2011 r. zainicjowano 7 nowych projektów badawczych w tej dziedzinie. Projekty te będą realizowane w ramach ścisłej współpracy w celu ustanowienia naukowych podstaw dla opracowywania w przyszłości szybszych, tańszych metod badawczych w zakresie bezpieczeństwa, charakteryzujących się wyższą wartością predykcyjną niż w przypadku testów przeprowadzanych na zwierzętach. Będą one łączyły wysiłki badawcze podejmowane przez ponad 70 europejskich uniwersytetów, publicznych instytutów badawczych i przedsiębiorstw. Colipa zobowiązała się do przekazania na te projekty dodatkowych 25 milionów euro.

Podsumowując, szacuje się, że metody umożliwiające całkowite zastąpienie testów przeprowadzanych na zwierzętach uznawanymi prawnie testami/strategiami nie zostaną udostępnione do 2013 r. Ponieważ całkowite zastąpienie badania toksyczności dla dawki powtarzalnej jest wyjątkowo trudne, specjaliści nie byli w stanie precyzyjnie określić terminu, do którego taka metoda mogłaby zostać opracowana.

Jednym ze szczególnych punktów końcowych wykorzystywanych przy ocenie toksyczności dla dawki powtarzalnej jest działanie uczulające na skórę. Jest to toksykologiczny punkt końcowy związany z substancjami chemicznymi o właściwości swoistej mogącej wywołać alergię skórną.

Obecnie na potrzeby identyfikacji zagrożeń opracowuje się szereg metod niewymagających wykorzystania zwierząt; jednak dane zebrane wyłącznie za pośrednictwem takich metod badawczych nie będą wystarczające do podejmowania decyzji w ramach oceny ryzyka, ponieważ nie dostarczają one informacji na temat siły działania. Całkowite zastąpienie stosowanych obecnie metod badań in vivo nie będzie wymagało powielenia wszystkich etapów mechanicznych stosowanych w odniesieniu do działania uczulającego na skórę. W chwili obecnej nie można jednak przewidzieć, jakie połączenia metod badań są konieczne do uzyskania informacji na temat siły działania poszczególnych substancji chemicznych oraz opracowania scenariuszy narażenia. W związku z tym przeprowadzono przegląd zestawu narzędzi obejmującego szereg etapów mechanicznych, które mogłyby dostarczyć wymaganych informacji. Wcześniejsze działania podejmowane przez Colipa doprowadziły do skutecznego opracowania trzech metod badań in vitro służących wykrywaniu potencjalnych substancji działających uczulająco[16]. Obecnie w ramach Colipa trwają prace nad dziewięcioma badaniami oraz projektami związanymi z opracowywaniem metod badawczych w tej dziedzinie.

Podsumowując, specjaliści są zdania, że pełne zastąpienie metod in vivo w 2013 r. nie będzie możliwe. Specjaliści oczekują, że do 2017–2019 r. możliwości naukowe pozwolą uzyskać informacje niezbędne do podejmowania decyzji w zakresie oceny ryzyka związanego z działaniem uczulającym na skórę przy wykorzystaniu zestawu metod badań niewymagających wykorzystania zwierząt. Identyfikacja zagrożeń przy braku informacji dotyczących siły działania może być możliwa wcześniej, co umożliwi identyfikację substancji niemających działania uczulającego.

Kolejnym szczególnym punktem końcowym wykorzystywanym w ramach badań toksyczności dla dawki powtarzalnej jest rakotwórczość. Powstawanie nowotworów jest złożonym, długotrwałym i wieloczynnikowym procesem, składającym się z szeregu kolejnych etapów. Substancje rakotwórcze tradycyjnie dzieli się na dwie kategorie, w zależności od zakładanego sposobu ich działania: genotoksyczne substancje rakotwórcze, wywierające wpływ na integralność genomu poprzez oddziaływanie na DNA lub mechanizm komórkowy, oraz niegenotoksyczne substancje rakotwórcze, które wywierają wpływ rakotwórczy za pośrednictwem innych mechanizmów.

Uznaje się, że połączenie krótkoterminowych badań in vitro i in vivo , obejmujące badania genotoksyczności, zapewnia wystarczającą ilość informacji na potrzeby oceny potencjału genotoksycznego substancji. W celu przeprowadzenia oceny ryzyka związanego z niegenotoksycznymi substancjami chemicznymi należy przeprowadzać badania toksyczności dla dawki powtarzalnej (zazwyczaj trwające 90 dni).

Istnieje możliwość zastosowania szeregu krótkoterminowych badań in vitro na różnych etapach procesu opracowywania i przyjmowania. W chwili obecnej nie są one jednak wystarczające, aby całkowicie zastąpić testy na zwierzętach niezbędne do potwierdzenia bezpieczeństwa składników kosmetyków. Bieżące metody alternatywne koncentrują się wyłącznie na ocenie zagrożeń i nie mogą być obecnie stosowane w celu wsparcia oceny ryzyka niezbędnymi informacjami w zakresie ilościowej zależności dawka-odpowiedź. W odniesieniu do niektórych klas chemicznych istniejące metody niewymagające wykorzystania zwierząt mogą jednak być wystarczające do wykluczenia potencjału rakotwórczego w ramach podejścia opartego na wadze dowodu.

Specjaliści twierdzą, że rozwiązania alternatywne nie zostaną wprowadzone do 2013 r. oraz że nie są oni w stanie zasugerować harmonogramu całkowitego zastąpienia testów na zwierzętach stosowanych obecnie w celu przeprowadzenia pełnej oceny ryzyka związanego z rakotwórczym wpływem substancji chemicznych.

Szkodliwy wpływ na rozrodczość

Szkodliwy wpływ na rozrodczość dotyczy szerokiego zakresu szkodliwych zmian, które mogą wystąpić na różnych etapach cyklu rozrodczego w wyniku jednokrotnego lub wielokrotnego narażenia na działanie substancji toksycznej, w tym szkodliwy wpływ na płodność, zachowania seksualne, zagnieżdżenie się zarodka, rozwój zarodka i płodu, poród, proces adaptacji poporodowej oraz późniejszy wzrost i rozwój do momentu osiągnięcia dojrzałości płciowej.

Rozwój zarodka i płodu jest uznawany za jeden z najbardziej krytycznych etapów cyklu rozrodczego. Podjęto istotne działania mające na celu opracowanie perspektywicznych metod badań in vitro , takich jak badania na zarodkach danio pręgowanego oraz modele pluripotentnych embrionalnych komórek macierzystych, aby umożliwić wykrywanie potencjału teratogennego substancji. Oprócz pełnionej obecnie przez metody alternatywne roli wsparcia mechanicznego oraz narzędzi stosowanych w badaniach przesiewowych należy jednak dokładniej zdefiniować ich rolę jako elementu zintegrowanych strategii badawczych stosowanych w ramach przyjmowanych prawnie ocen dotyczących toksyczności.

Ze względu na złożoność cyklu rozrodczego ssaków konieczne jest, aby zintegrowane strategie badawcze były w stanie spełnić wszystkie wymagania w zakresie identyfikacji zagrożeń i oceny ryzyka. Wykorzystanie utworzonych niedawno wyczerpujących baz danych służących gromadzeniu informacji toksykologicznych pochodzących ze znormalizowanych badań na zwierzętach stanowi przykład obiecującego, przyszłościowego rozwiązania.

Specjaliści szacują, że opracowanie odpowiedniej strategii badawczej zajmie jeszcze ponad 10 lat.

Toksykokinetyka

Toksykokinetyka dostarcza informacji na temat przenikania toksycznej substancji do ciała człowieka i jej dalszych losów w organizmie, w tym jej absorpcji, rozmieszczenia, metabolizmu (wytwarzania mniejszej ilości toksycznych metabolitów (detoksyfikacja) lub w niektórych przypadkach większej ilości toksycznych metabolitów) oraz wydalania.

Toksykokinetyka jest źródłem informacji, które są niezbędne i kluczowe z punktu widzenia strategii badań niewymagających wykorzystywania zwierząt w ramach badań toksyczności ogólnoustrojowej. W odniesieniu do większości etapów oraz mechanizmów toksykokinetyki substancji wykorzystywanych w kosmetykach można stosować szeroki zakres metod in vitro / in silico znajdujących się na różnym poziomie zaawansowania. Niektóre z nich były opracowywane w ramach projektów finansowanych przez UE, takich jak Predict-IV. Z kolei w odniesieniu do wydalania nie są dostępne żadne metody in vitro / in silico . Ponadto stwierdzono brak doświadczeń w zakresie absorpcji przez pęcherzyki płucne, w związku z czym należy zintensyfikować działania w ramach odpowiednich badań i rozwoju z uwagi na fakt, że ta droga narażenia jest istotna w kontekście produktów kosmetycznych.

Specjaliści szacują, że opracowanie metod alternatywnych pozwalających przewidzieć poziom wydalania nerkowego i żółciowego oraz poziom absorpcji w płucach zajmie co najmniej 5–7 lat. Opracowanie zintegrowanego podejścia, łączącego wyniki metod in vitro / in silico uzyskane przy zastosowaniu toksykokinetycznego modelowania in silico , w celu całkowitego zastąpienia testów na zwierzętach będzie wymagało jeszcze więcej czasu.

Na szczeblu międzynarodowym

Komisja umieściła kwestie uznawania i prawnego przyjmowania metod alternatywnych wśród głównych priorytetów programu działań w zakresie dialogu w kwestiach regulacyjnych w poszczególnych sektorach, zarówno na szczeblu wielostronnym, jak i dwustronnym.

Działania wielostronne

Komisja kontynuuje aktywną współpracę ze swoimi partnerami ze Stanów Zjednoczonych, Japonii i Kanady w ramach współpracy międzynarodowej w dziedzinie regulacji dotyczących kosmetyków („International Cooperation on Cosmetic Regulation” („ICCR”)). W tym kontekście w kwietniu 2009 r. na mocy memorandum o współpracy została wdrożona międzynarodowa współpraca w zakresie alternatywnych metod badań („International Cooperation on Alternative Test Methods” („ICATM”)) zapoczątkowana we wrześniu 2008 r., która od tego czasu uległa wzmocnieniu. Członkowie ICATM prowadzą aktywną współpracę w zakresie uznawania rozwiązań alternatywnych i regularnie przedstawiają sprawozdania ICCR. Od marca 2011 r. ICATM uwzględnia również południowokoreański organ zatwierdzający.

Oprócz prowadzenia powyższych działań Komisja pełni przewodnią rolę w promowaniu opracowywania i uznawania alternatywnych metod badań w ramach Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD).

W 2010 r. OECD przyjęła wytyczne w sprawie alternatywnych metod badań oraz wytyczne oparte na badaniach walidacyjnych i ocenach przeprowadzonych przez organy zatwierdzające w ramach ICATM w dziedzinie działania drażniącego na skórę (nowa metoda TG 439 odnośnie do trzech metod przeprowadzania badań in vitro ), toksyczności genetycznej (nowa metoda TG 487 odnośnie do metody przeprowadzania badania mikrojądrowego), a także metody ograniczania i udoskonalania w dziedzinie działań uczulających na skórę oraz w dziedzinie ostrej toksyczności pokarmowej. Organizacje w ramach ICATM prowadzą szereg międzynarodowych badań walidacyjnych.

Działania dwustronne

Kwestie uznawania i prawnego przyjmowania metod alternatywnych są również głównym tematem różnych dwustronnych rozmów w kwestiach regulacyjnych, prowadzonych z głównymi partnerami handlowymi. Taka sytuacja ma miejsce w szczególności w przypadku Stanów Zjednoczonych i Japonii, które są również partnerami w ramach ICCR. Kwestia ta jest również silnie podkreślana w ramach kontaktów dwustronnych z Chinami.

WNIOSEK

Obserwując zmiany przeprowadzone od 2003 r., kiedy wprowadzono obowiązujące obecnie przepisy, należy stwierdzić, że ogólne wnioski oraz prognozy są optymistyczne. Testy na zwierzętach przeprowadzane w celach związanych z produktami kosmetycznymi w Unii Europejskiej zostały definitywnie zniesione. Zakaz testowania jest należycie wykonywany i kontrolowany. Wraz z upływem lat liczba zwierząt wykorzystywanych w ramach testów zmniejszyła się do 344 zarejestrowanych zwierząt w pierwszych miesiącach 2009 r., zanim wszedł w życie całkowity zakaz testowania.

Jeżeli chodzi o termin wyznaczony na 2009 r., dla pięciu z siedmiu punktów końcowych istotnych z punktu widzenia bezpieczeństwa produktów kosmetycznych dostępne są obecnie zastępcze metody alternatywne. W przypadku mutagenności/genotoksyczności istniejące obecnie metody są wciąż ulepszane. Zaobserwowano postępy w odniesieniu do dwóch pozostałych punktów końcowych: „działania drażniącego na oczy” oraz „ostrej toksyczności”.

Jeżeli chodzi o termin wyznaczony na 2013 r., zatwierdzone metody alternatywne nie będą dostępne w odniesieniu do żadnego z trzech toksykologicznych punków końcowych przed wejściem w życie zakazu wprowadzania do obrotu. Dzięki podjęciu wzmożonych wysiłków dostępny jest szereg metod zapewniających częściowe zastąpienie. Całkowite zastąpienie wydaje się jednak być jeszcze obecnie niemożliwe.

Poczyniono również postępy w dziedzinie współpracy międzynarodowej, w ramach której Unia Europejska działa obecnie na rzecz zwiększenia zaufania do metod alternatywnych oraz współpracuje z partnerami międzynarodowymi w zakresie uznawania odpowiednich metod. Za pozytywną zmianę należy również uznać wzmocnienie ogólnych ram prawnych w zakresie przeprowadzania testów na zwierzętach dzięki przyjęciu dyrektywy 2010/63/UE w sprawie ochrony zwierząt wykorzystywanych do celów naukowych, która w istotny sposób zwiększyła rolę uznawania oraz rolę ECVAM. Niniejsze sprawozdanie wskazuje również, że znaczna ilość zasobów była i nadal jest przeznaczana na prowadzenie badań[17] oraz że przemysł kosmetyczny aktywnie wspiera ten proces.

Komisja przeprowadza obecnie dokładną ocenę możliwego wpływu przedstawionej w niniejszym sprawozdaniu sytuacji na dobrostan zwierząt, bezpieczeństwo produktów kosmetycznych udostępnianych konsumentom w UE oraz na kontekst społeczny i ekonomiczny[18]. Komisja analizuje wszystkie warianty i w oparciu o wyniki wspomnianej oceny skutków podejmie decyzję w kwestii tego, czy przedstawić Parlamentowi Europejskiemu i Radzie wniosek dotyczący terminu wdrożenia wyznaczonego na 2013 r.

[1] Jest to już piąte sprawozdanie sporządzone na podstawie siódmej poprawki do dyrektywy dotyczącej kosmetyków.

[2] Dyrektywa Rady z dnia 27 lipca 1976 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw państw członkowskich dotyczących produktów kosmetycznych, Dz.U. L 262 z 27.9.1976, s. 169.

[3] W celu uzyskania informacji na temat wcześniejszych uwag zob. „Report for establishing the timetable for phasing out animal testing for the purpose of the Cosmetics Directive”, http://ec.europa.eu/consumers/sectors/cosmetics/documents/animal-testing/index_en.htm.

[4] Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/63/UE z dnia 22 września 2010 r. w sprawie ochrony zwierząt wykorzystywanych do celów naukowych, Dz.U. L 276 z 20.10.2010, s. 33.

[5] Zob. harmonogram ustanowiony w 2004 r., SEC(2004) 1210, http://ec.europa.eu/consumers/sectors/cosmetics/files/doc/antest/sec_2004_1210_en.pdf.

[6] http://tsar.jrc.ec.europa.eu/.

[7] „The SCCS’s Notes of Guidance for the Testing of Cosmetic Ingredients and their Safety Evaluation, 7th Revision”, SCCS/1416/11, http://ec.europa.eu/health/scientific_committees/consumer_safety/docs/sccs_s_004.pdf.

[8] SCCS/1358/10 http://ec.europa.eu/health/scientific_committees/consumer_safety/docs/sccs_s_002.pdf.

[9] Wstępna walidacja oznacza badanie międzylaboratoryjne przeprowadzane na niewielką skalę, mające na celu ocenę gotowości danej metody badawczej do jej włączenia do formalnego badania walidacyjnego na szeroką skalę.

[10] http://ec.europa.eu/consumers/sectors/cosmetics/documents/public_consultation/index_en.htm.

[11] Zob.: http://ec.europa.eu/consumers/sectors/cosmetics/documents/animal-testing/index_en.htm.

[12] Zob. na przykład BUAV, Meeting the Deadline of the 2013 EU Marketing Ban. A Scientific Review of Non-Animal Tests for Cosmetics , 2011 r.

[13] Zob. http://ec.europa.eu/consumers/sectors/cosmetics/documents/animal-testing/index_en.htm.

[14] „Alternative (non-animal) methods for cosmetics testing current status and future prospects—2010” w Archives of Toxicology: tom 85, numer 5 (2011 r.), strona 367.

[15] FP7-Health-2010-Alternative Testing.

[16] Bezpośrednie oznaczanie reaktywności peptydów (DPRA), badanie aktywacji ludzkich linii komórkowych (hCLAT) oraz badanie działania uczulającego na skórę z wykorzystaniem linii mieloidalnej U937 (MUSST).

[17] Aby zapoznać się z przeglądem wysiłków badawczych podejmowanych w tej dziedzinie, zob.: Alternative Testing Strategies – Progress Report 2010, Replacing, Reducing and refining use of animals in research (http://axlr8.eu/axlr8-2010-progress-report.pdf).

[18] Zob. informacje otrzymane w ramach konsultacji z wybranymi zainteresowanymi stronami, dostępne pod adresem: http://ec.europa.eu/consumers/sectors/cosmetics/documents/animal-testing/stakeholders_consultation_en.htm.