SANCO/10715/2011 Rev. 5 (POOL/E1/2011/10715/10715R5-EN.doc) [pic] | KOMISJA EUROPEJSKA | Bruksela, dnia [...] r. COM(2011) wersja ostateczna SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY dotyczące społeczno-ekonomicznych skutków uprawy GMO, na podstawie informacji z państw członkowskich, zgodnie z konkluzjami Rady ds. Środowiska z grudnia 2008 r. SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY dotyczące społeczno-ekonomicznych skutków uprawy GMO, na podstawie informacji z państw członkowskich, zgodnie z konkluzjami Rady ds. Środowiska z grudnia 2008 r. Dyrektywa 2001/18[1] w sprawie zamierzonego uwalniania do środowiska organizmów zmodyfikowanych genetycznie (GMO) stanowi, że Komisja powinna co 3 lata przedstawiać sprawozdanie dotyczące wdrożenia tejże dyrektywy, w tym ocenę społeczno-ekonomicznych skutków zamierzonych uwolnień i wprowadzania GMO do obrotu. Przedkładając sprawozdanie w roku 2004, Komisja zwróciła uwagę, że brak jest wystarczających doświadczeń do sporządzenia takiej oceny. W grudniu 2008 r. Rada wezwała Komisję i państwa członkowskie do ponownego opracowania tej kwestii. Komisja rozpoczęła zatem konsultacje z państwami członkowskimi na temat społeczno-ekonomicznych skutków uprawy GMO, wykorzystując w tym celu kwestionariusz. Państwa członkowskie poproszono o: - przedstawienie sprawozdań ex post dotyczących społeczno-ekonomicznych skutków związanych z GMO uprawianymi na ich terytoriach; - dokonanie oceny ex ante potencjalnych społeczno-ekonomicznych skutków przyszłej uprawy GMO. Wszystkie państwa członkowskie z wyjątkiem 2 (BG, IT[2]) przesłały wymagane informacje. W odróżnieniu od pozostałych państw członkowskich, które rozpatrzyły skutki uprawy GMO, Litwa (LT) odniosła się jedynie do wpływu GMO na żywność i pasze. W konsultacjach uczestniczyły również Norwegia (NO) i niektóre zainteresowane strony.. Państwa członkowskie regularnie podkreślały, że przedstawione przez nie informacje są zestawieniem opinii organów publicznych i zainteresowanych stron i nie powinny przesądzać o żadnym politycznym stanowisku, które może zostać przyjęte w przyszłości. Niewyczerpujące zestawienia informacji przedstawionych przez poszczególne państwa członkowskie znajdują się w dokumencie roboczym służb Komisji stanowiącym uzupełnienie do niniejszego sprawozdania. Wszystkie otrzymane informacje są dostępne w pełnej wersji na stronie internetowej Komisji[3]. WYNIKI KONSULTACJI Źródła danych Państwom członkowskim udostępniono poglądowy kwestionariusz, aby pomóc im w przedstawieniu ich wkładu. Kwestionariusz ten odnosił się do następujących głównych zagadnień: 1) skutki ekonomiczne i społeczne, 2) zrównoważona gospodarka rolna, 3) wpływ na środowisko, 4) inne skutki. 18 państw członkowskich złożyło sprawozdania, kierując się wskazaniami zawartymi w poglądowym kwestionariuszu. Państwa członkowskie miały również możliwość przesyłania informacji w alternatywnych formach. Jak wynika z otrzymanych informacji, większość państw członkowskich przeprowadziła formalne konsultacje z krajowymi instytucjami i zainteresowanymi stronami w celu przygotowania odpowiedzi. Należy jednak podkreślić, że wskaźnik odpowiedzi był raczej nierównomierny, a same odpowiedzi nie wpływały jednolicie od wszystkich zainteresowanych stron. W efekcie przykładowo 6 państw członkowskich[4] wyraziło otwarcie ubolewanie, że przekazane przez nie informacje obejmują jedynie część właściwych w tym przypadku zainteresowanych stron krajowych. Przekazane informacje zawierały dane otrzymane od ministerstw, władz regionalnych, zrzeszeń zawodowych, przedsiębiorstw, organizacji pozarządowych, ośrodków badawczo-naukowych i osób fizycznych. Te otrzymane przez Komisję dane nie były jednolite i składały się bądź z kompilacji opinii zestawionych przez właściwy organ krajowy, bądź z pełnego zestawu odpowiedzi uzyskanych od poszczególnych zainteresowanych stron, zebranych razem i przekazanych bezpośrednio do Komisji. Dane opracowane przez państwa członkowskie pochodziły z wielu różnych źródeł, w tym z badań poddanych wzajemnej weryfikacji, badań opinii publicznej, doświadczeń polowych, wyników kontroli krajowej, tworzenia i analizowania scenariuszy oraz hipotez zainteresowanych stron i osób fizycznych. Jak wynika z przekazanych informacji, jedynie 7 państw członkowskich[5] ma przeszłe lub aktualne doświadczenia związane z uprawą odpornej na szkodniki kukurydzy (Bt) MON 810 do celów komercyjnych. W Rumunii (RO) przed przystąpieniem do UE uprawiano soję odporną na herbicydy (HT, ang. Herbicide Tolerant ), a 3 państwa członkowskie[6] rozpoczęły uprawę zmodyfikowanego genetycznie ziemniaka Amflora. Analiza odpowiedzi Analizując odpowiedzi otrzymane od państw członkowskich, Norwegii (NO) i zainteresowanych stron, Komisja wyodrębniła następujące główne elementy: - Rozumienie znaczenia i zakresu społeczno-ekonomicznego wymiaru uprawy GMO jest bardzo zróżnicowane w poszczególnych państwach członkowskich i wśród zainteresowanych stron. Kwestionariusz był pomocny w usystematyzowaniu analizy, lecz część uczestników ubolewała, że terminy, wskaźniki i punkty odniesienia dla porównań (sektor konwencjonalny lub ekologiczny) nie zostały w wystarczający sposób zdefiniowane. Zasugerowano kilka dodatkowych tematów, np. etykę (znaczenie i zakres tego terminu zależy od różnych interpretacji – np. niektórzy włączają tu wartość dodaną GMO dla całego społeczeństwa lub skutki dla państw trzecich). - Wiele odpowiedzi okazało się zwykłym zestawieniem wielce zróżnicowanych opinii na szczeblu krajowym na temat uprawy GMO, które przed przesłaniem do Komisji nie zostały poddane przez państwa członkowskie dalszemu opracowaniu czy analizie ze względu na ich znaczenie lub jakość. Dokładne określenie jasnych stanowisk lub tendencji na szczeblu krajowym lub europejskim i przedstawienie ich w sprawozdaniu w sposób statystycznie istotny było zatem trudne, a często wręcz niemożliwe. - Ogólnie biorąc, uzyskane odpowiedzi wydają się odzwierciedlać polaryzację opinii powstałych na gruncie skąpych w konkretnym kontekście europejskim informacji opartych na faktach, na które to opinie wpływa początkowe pozytywne lub negatywne postrzeganie przez podmioty udzielające odpowiedzi upraw Bt i HT w Europie i na całym świecie. Sedno dyskusji dotyczy współistnienia upraw GM z podejściem konwencjonalnym lub ekologicznym w całym łańcuchu dostaw żywności – od materiału siewnego do półek sklepowych (kontroli przypadkowej obecności GMO na sąsiadujących polach, wymogów dotyczących rozdzielenia w łańcuchu paszowym/żywnościowym produktów z organizmów zmodyfikowanych/niezmodyfikowanych genetycznie, wyborów dokonywanych przez konsumentów), wpływu na różnorodność biologiczną, modyfikacji metod gospodarki rolnej i atrakcyjności rynkowej produktów, a w każdej z powyższych spraw występuje duża rozpiętość zróżnicowanych opinii. - Odpowiedzi dotyczyły wszystkich punktów wyszczególnionych w kwestionariuszu, chociaż uwagi koncentrowały się głównie na społecznych i ekonomicznych skutkach uprawy GMO na początkowych etapach łańcucha dostaw żywności (tj. produkcji materiału siewnego, uprawie, pszczelarstwie i hodowli zwierząt gospodarskich). - W literaturze naukowej i badaniach, do których odwoływały się podmioty udzielające odpowiedzi, koncentrowano się przeważnie na skutkach ekonomicznych uprawy GMO na poziomie gospodarstw. Zwraca uwagę fakt, że respondenci zwykle wspierali swe szacunki prawdopodobnych skutków uprawy roślin zmodyfikowanych genetycznie (roślin GM), dokonując ekstrapolacji danych z literatury i doświadczeń państw trzecich, z wyjątkiem respondentów z państw członkowskich posiadających doświadczenie w zakresie uprawy GMO, którzy odwoływali się również do badań ex post przeprowadzonych na ich własnym terytorium. Te badania krajowe dały następujące wyniki: - Zbiory kukurydzy Bt wzrosłyby w regionach zaatakowanych przez omacnicę prosowiankę. Przykładowo, Hiszpania (ES) wymieniła badanie przeprowadzone przez Wspólne Centrum Badawcze (JRC)[7], które wykazało, że w niektórych zaatakowanych przez szkodniki prowincjach Hiszpanii rolnicy uprawiający kukurydzę Bt mieli wyższe średnie zbiory w okresie 3 lat (do 11,8 % w prowincji Saragossa[8]) niż rolnicy stosujący metody konwencjonalne, jak również zwiększoną marżę brutto. Portugalia (PT)[9], Rumunia (RO)[10] i Republika Czeska (CZ)[11] również poinformowały o zwiększeniu średnich zbiorów o 7 do 12,5 %, przypisywanym uprawie kukurydzy Bt. - Rumunia (RO) zgłosiła, że soja HT uprawiana na jej terytorium do 2007 r. dawała przyrost plonów średnio o 31 %[12]. - Inne społeczno-ekonomiczne skutki dla pozostałej części łańcucha dostaw żywności i dla ogółu społeczeństwa (np. transportu, ubezpieczeń, przemysłu spożywczego, laboratoriów badawczych, modeli zatrudnienia/pracy, czynności administracyjnych, wyborów dokonywanych przez konsumentów) były również obszernie komentowane w odpowiedziach zarówno państw członkowskich uprawiających, jak i nieuprawiających GMO. Wyrażane opinie były jednak w niewielkim stopniu udokumentowane naukowo i statystycznie. - Odpowiedzi Austrii (AT), Belgii (BE), Francji (FR), Niemiec (DE), Niderlandów (NL) i Zjednoczonego Królestwa (UK) zawierały szczegółowe sugestie co do tego, czy i jak należy analizować czynniki społeczno-ekonomiczne i zajmować się nimi w ramach zarządzania uprawą GMO w Europie. Kilka państw członkowskich nawiązywało także do przepisów i doświadczeń Norwegii (NO) związanych z uwzględnianiem elementów społeczno-ekonomicznych przy wydawaniu zezwoleń na wprowadzanie do obrotu GMO. - W wielu odpowiedziach podkreślano, że w ocenach czynników społeczno-ekonomicznych – jeśli będą w przyszłości przeprowadzane – powinno się również uwzględniać kwestie etyczne i brać pod uwagę inne obszary polityki europejskiej (rynek wewnętrzny, wspólną politykę rolną, ochronę środowiska) oraz możliwości i ograniczenia prawne na szczeblu międzynarodowym (w szczególności dotyczące zgodności z porozumieniami WTO i protokołem kartageńskim o bezpieczeństwie biologicznym). DODATKOWE ASPEKTY SPOłECZNO-EKONOMICZNEGO WYMIARU GMO Przed procesem konsultacji podsumowanym w niniejszym sprawozdaniu lub równolegle z tym procesem Komisja dokonała przeglądu wiedzy na temat społeczno-ekonomicznego wymiaru uprawy GMO w Europie i na świecie, poprzez różne kanały, w tym europejskie i międzynarodowe programy badawcze i publikacje naukowe. Społeczno-ekonomiczny wymiar uprawy GMO w państwach trzecich Ponieważ zdecydowana większość światowej uprawy roślin GM ma miejsce poza UE, służby Komisji zebrały i przeanalizowały aktualną międzynarodową literaturę naukową dotyczącą społeczno-ekonomicznego wymiaru uprawy GMO. Kompilacja publikacji uwzględnionych przez Komisję jest dostępna w dokumencie roboczym służb Komisji stanowiącym uzupełnienie do niniejszego sprawozdania. Według tych źródeł istnieją liczne badania skutków odnoszące się do głównych typów istniejących upraw GM (upraw Bt i HT). Najczęstsze są badania skutków na poziomie gospodarstw, powstałe zwykle w oparciu o sondaże przeprowadzane na losowej próbie rolników w krajach rozwijających się i rozwiniętych. W jednych i drugich spośród tych krajów dowody generalnie wskazują na to, że wprowadzane obecnie do obrotu uprawy Bt mogą przynosić korzyści ekonomiczne rolnikom, zmniejszając zapotrzebowanie na środki owadobójcze lub zwiększając plony, chociaż rozmiary tych korzyści dla rolników mogą się różnić w poszczególnych regionach i latach (zależnie od znaczenia presji ze strony szkodników). Względne korzyści wynikające z upraw Bt dla drobnych producentów rolnych wydają się równe lub większe od korzyści dla większych producentów. Rośliny HT są zwykle uprawiane przez dużych producentów rolnych, a nie przez małych. Liczne badania wykazują niewielką lub żadną różnicę pod względem plonów między soją HT a soją konwencjonalną (z takimi wyjątkami jak sytuacje, w których konwencjonalne zwalczanie chwastów było bardzo nieskuteczne, jak w przypadku soi konwencjonalnej w Rumunii). Ogólnie biorąc, technologia HT zmniejsza koszty produkcji, lecz wyższe ceny nasion HT mogą powodować, że marża zysku brutto rolników wzrośnie nieznacznie lub wcale (badania w USA i Kanadzie). W takich przypadkach szybkie przyjęcie przez rolników techniki HT nie wiąże się z wpływem na dochód gospodarstw, lecz z ulepszonym zwalczaniem chwastów, uproszczeniem zarządzania uprawami, ułatwieniem czynności niezwiązanych z uprawą i zwiększeniem pozarolniczych dochodów rolników dzięki oszczędnościom czasu. W niektórych przypadkach jednak (Argentyna) niższa cena nasion soi HT wpływa w efekcie korzystnie na marże brutto uzyskiwane przez rolników. Badania dotyczące szerszych skutków mikroekonomicznych (wpływu na rolników niestosujących nowej techniki, na zatrudnienie na terenach wiejskich, ubóstwo i dochód gospodarstw domowych) w krajach rozwijających się są bardzo nieliczne (ograniczają się do kilku badań sytuacyjnych w Indiach). Na poziomie makroekonomicznym badania sektorowe dotyczące całościowego wymiaru skutków ekonomicznych uprawy roślin GM oraz rozkładu tych skutków pomiędzy podmioty gospodarcze działające w łańcuchu dostaw żywności (przedsiębiorstwa nasienne, rolników uprawiających GMO, rolników nieuprawiających GMO, producentów żywności i producentów pasz, konsumentów) są rzadsze niż analizy skutków na poziomie gospodarstw. Badania sektorowe oparte są na modelowaniu ekonomicznym, a parametry modeli prowadzą do dużego zróżnicowania wyników. „Wyższa cena nasion roślin GM” jest jednym z decydujących czynników warunkujących strukturę rozkładu bogactwa generowanego przez uprawy GM między różne podmioty działające w łańcuchu dostaw żywności. Przeprowadzono wreszcie nieliczne analizy ekonomiczne ex ante dotyczące nowej generacji upraw GM jeszcze nieobecnych na rynku (upraw odpornych na suszę, upraw o podwyższonych właściwościach odżywczych). Jest prawdopodobne, że z powodu właściwości tych roślin ocena społecznych i ekonomicznych skutków ich uprawy wymagać będzie opracowania odmiennej metodyki. Podsumowując, dzięki analizom ekonomicznym uzyskano dobry obraz skutków ekonomicznych na poziomie gospodarstw rolnych na całym świecie, natomiast w mniejszym stopniu – skutków społecznych. Powinno się ulepszyć metody pomiaru skutków ekonomicznych; zwłaszcza metody oceny skutków ex ante byłyby szczególnie istotne w przypadku UE. Obecne ograniczenia odnoszą się głównie do niewielkiej liczby rolników objętych sondażami, stosowania metod częściowego planowania wydatków zamiast bardziej złożonych analiz ekonometrycznych oraz niedostatku badań dotyczących szerszych skutków mikroekonomicznych. Badania skutków powyżej poziomu gospodarstw rolnych (w sektorze nasiennictwa) i poniżej tego poziomu (żywność/pasze/konsumenci) są nieliczne. To samo można powiedzieć o zasadach odseparowania (zasadach dotyczących oznakowania i współistnienia). Kwestie metodyki wymagają dalszego opracowania, aby można było się zająć tymi tematami. Dotychczasowe projekty badawcze finansowane przez UE, dotyczące społeczno-ekonomicznych aspektów uprawy GMO Od ponad dziesięciu lat Komisja finansuje programy badawcze dotyczące GMO w ramach piątego i szóstego programu ramowego w zakresie badań[13]. Niektóre z tych projektów wydają się szczególnie istotne w kontekście oceny społeczno-ekonomicznych skutków uprawy GMO w Unii Europejskiej. - Wyniki i perspektywy dotyczące współistnienia i identyfikowalności łańcuchów dostaw produktów zmodyfikowanych i niezmodyfikowanych genetycznie (CO-EXTRA – 2005-2009)[14] Przedmiotem projektu CO-EXTRA było całe zagadnienie współistnienia łańcuchów dostaw produktów z roślin zmodyfikowanych i niezmodyfikowanych genetycznie, od produkcji materiału siewnego do półek sklepowych. Najistotniejsze ustalenia, jeśli chodzi o skutki społeczno-ekonomiczne, są następujące: - Środki techniczne mogłyby na dłuższą metę zapewnić osiągnięcie współistnienia mieszańców kukurydzy w ramach progu 0,9 % odnoszącego się do oznakowania, pod warunkiem że partie materiału siewnego byłyby wystarczająco czyste. - Współistnienie w polu uważa się za możliwe do osiągnięcia, lecz jest ono w wysokim stopniu zależne od lokalnych warunków środowiskowych i praktyk agrotechnicznych. - Współistnienie w łańcuchu dostaw uważa się za możliwe pod warunkiem odpowiedniej organizacji łańcucha, co pociąga za sobą określone koszty związane z zachowaniem odseparowania produktów w całym ciągu od gospodarstwa do zakładu przetwórczego, wykonywaniem badań analitycznych i zachowaniem identyfikowalności produktów. - Co się tyczy postaw konsumentów w odniesieniu do oznakowania produktów GM, w państwach, w których przeprowadzono badania, od 40 do 70 % konsumentów chce mieć możność wyboru w kwestii kupowania i spożywania żywności GM. - Zrównoważone wprowadzanie upraw GM do rolnictwa europejskiego (SIGMEA – 2004-2007)[15] Celem projektu SIGMEA było stworzenie systemu opartego na podstawach naukowych, dzięki któremu decydenci mieliby uzyskiwać informacje na temat właściwych środków w zakresie współistnienia i identyfikowalności w odniesieniu do uprawy roślin GM. W ramach projektu opracowano między innymi jakościowy model wieloatrybutowy do oceny skutków ekologicznych i ekonomicznych. Uzyskane wyniki dowodzą, że koszty współistnienia zależą od uwarunkowań rolniczych (ukształtowania terenu, systemów uprawy, klimatu, praktyk agrotechnicznych), udziału upraw GM w referencyjnej powierzchni gruntów wykorzystywanych rolniczo oraz chęci rolników do współpracy. Przeprowadzone w ramach SIGMEA badania dowodzą ponadto, że aspekt ekonomiczny oraz trafność różnych środków są zdeterminowane głównie czasowo-przestrzenną charakterystyką pól i upraw. Wynika stąd, że środki w zakresie zarządzania współistnieniem powinny być możliwie najbardziej elastyczne i oparte na lokalnych informacjach dotyczących właściwości pól, natomiast na szczeblu władz regionalnych i krajowych powinno się formułować jedynie ogólne wytyczne i zasady. - Czy Europejczycy kupują żywność GM? (CONSUMERCHOICE – 2006-2008)[16] Celem projektu CONSUMERCHOICE było między innymi porównanie zmierzonych postaw konsumentów z 10 państw członkowskich[17] w stosunku do żywności GM i ich rzeczywistych zachowań w trakcie zakupów w sytuacji umożliwienia wyboru między żywnością GM a żywnością uzyskaną ze składników niezmodyfikowanych genetycznie. W tym względzie w ramach projektu stwierdzono, że: - odpowiedzi udzielane przez konsumentów na zawarte w kwestionariuszu pytania dotyczące żywności GM nie stanowią wiarygodnej wskazówki co do ich zachowania w trakcie zakupów w sklepach spożywczych, - Europejczycy kupują żywność GM, jeżeli jest ona fizycznie obecna na półkach. KOLEJNE KROKI Odpowiedzi przekazane przez państwa członkowskie pomogły wyjaśnić, jakie statystycznie istotne dane na temat społeczno-ekonomicznych skutków uprawy GMO w Europie są już dostępne (głównie dane dotyczące skutków ekonomicznych dla rolnictwa). W innych obszarach brakuje faktów i danych statystycznych istotnych w kontekście europejskim, które mogłyby stanowić podstawę opinii wyrażanych przez respondentów. Odpowiedzi uwidaczniają zatem fakt, że w chwili obecnej aktualne lub przyszłe społeczno-ekonomiczne skutki uprawy GMO w Europie, na wszystkich etapach łańcucha żywnościowego i dla całego społeczeństwa, często nie są analizowane w sposób obiektywny. W oparciu o powyższe wnioski Komisja uznała, że w niniejszym sprawozdaniu byłoby niewłaściwe przeprowadzanie bardziej ukierunkowanej analizy kwestii szczególnych przedstawionych w poszczególnych odpowiedziach przedłożonych przez państwa członkowskie. Komisja jest jednak zdania, że dyskusja na ten delikatny temat powinna zostać pogłębiona, aby przejść od spolaryzowanych wyobrażeń do bardziej konkretnych i obiektywnych wyników. Komisja sugeruje zatem, by połączyć podstawowe wnioski płynące z opisanych konsultacji z innymi inicjatywami dotyczącymi społeczno-ekonomicznych skutków uprawy GMO (np. projektami badawczymi w ramach 6. programu ramowego w zakresie badań oraz, w stosownych przypadkach, ustaleniami państw trzecich) oraz rozpocząć zaawansowane rozważania na szczeblu europejskim, w oparciu o solidną podstawę naukową, mające na celu: - określenie wiarygodnego zestawu czynników pozwalającego odpowiednio uchwycić rzeczywiste społeczno-ekonomiczne konsekwencje ex ante i ex post uprawy GMO, od produkcji materiału siewnego aż po konsumentów w całej Unii Europejskiej. Powinno się stworzyć ramy metodyczne w celu określenia precyzyjnych wskaźników społeczno-ekonomicznych, które należałoby kontrolować w dłuższej perspektywie, oraz odpowiednie zasady gromadzenia danych. W poczet stron biorących udział w konsultacjach powinno się włączyć wszystkie podmioty nadzorujące i gospodarcze działające w łańcuchu dostaw żywności, jak również ogół społeczeństwa, - zbadanie różnych sposobów podejścia w celu ewentualnego wykorzystania lepszego rozumienia tych wielowymiarowych czynników społeczno-ekonomicznych w zarządzaniu uprawą GMO w Unii Europejskiej. Należy uwzględnić wiedzę fachową państw członkowskich wynikającą z już rozpoczętych badań powyższych aspektów. Rozważania te powinny być rozpoczęte i realizowane wspólnie przez państwa członkowskie i Komisję. Należy również aktywnie włączyć zainteresowane strony, aby zapewnić powodzenie tego procesu. ZAŁĄCZNIK Informacje ogólne na temat uprawy GMO w 27 państwach członkowskich UE Komercyjna uprawa GMO | Modyfikacje | Powierzchnia pod uprawą (kukurydza Bt – 2008 r.) | Klauzula ochronna | Środki dotyczące współistnienia (stan z kwietnia 2009 r.) | AT | Nie | 0 | Kukurydza-ziemniak | Tak | BE | Nie | 0 | Nie | Tak | BG | Nie | 0 | Nie | Nie | CY | Nie | 0 | Nie | Nie | CZ | Tak | Kukurydza Bt Ziemniak skrobiowy | 8 400ha | Nie | Tak | DE | Tak do 2008 r. | Kukurydza Bt Ziemniak skrobiowy | 3 371 ha | Kukurydza | Tak | DK | Nie | 0 | Nie | Tak | EE | Nie | 0 | Nie | Nie | EL | Nie | 0 | Kukurydza | Nie | ES | Tak | Kukurydza Bt | 79 269 ha | Nie | Nie | FI | Nie | 0 | Nie | Nie | FR | Tak do 2007 r. | Kukurydza Bt | 0 | Kukurydza | Tak | HU | Nie | 0 | Kukurydza-ziemniak | Tak | IE | Nie | 0 | Nie | Nie | IT | Nie | 0 | Nie | Nie | LT | Nie | 0 | Nie | Tak | LU | Nie | 0 | Kukurydza-ziemniak | Tak | LV | Nie | 0 | Nie | Tak | MT | Nie | 0 | Nie | Nie | NL | Nie | 0 | Nie | Tak | PL | Brak oficjalnych informacji | 0 | Nie | Nie | PT | Tak | Kukurydza Bt | 4 851 ha (powierzchnia zarejestrowana do lipca 2008 r.) | Nie | Tak | RO | Tak | Kukurydza Bt Soja do 2007 r. | 7 146 ha | Nie | Tak | SI | Nie | 0 | Nie | Nie | SK | Tak | Kukurydza Bt | 1 940 ha | Nie | Tak | SE | Tak | Ziemniak skrobiowy | 0 | Nie | Tak | UK | Nie | 0 | Nie | Nie | Pełniejsze informacje można znaleźć w sprawozdaniu opublikowanym przez Komisję w dniu 2 kwietnia 2009 r., dotyczącym współistnienia upraw zmodyfikowanych genetycznie oraz rolnictwa konwencjonalnego i ekologicznego (http://ec.europa.eu/agriculture/gmo/coexistence/index_en.htm). [1] Dz.U. L 106 z 17.4.2001, s.1. [2] Wykaz skrótów odpowiadających państwom członkowskim: http://publications.europa.eu/code/pl/pl-370100.htm [3] http://ec.europa.eu/food/food/biotechnology/index_en.htm [4] BE, CZ, ES, PL, RO, UK. [5] CZ, DE, ES, FR, PT, RO, SK. [6] CZ, DE, SE. [7] Gomez-Barbero et al . (2008). Bt corn in Spain—the performance of the EU's first GM crop. Nature Biotechnology 26, 384-386. [8] Te wyższe zbiory były statystycznie istotne jedynie w przypadku jednej z 3 badanych prowincji. [9] Brookes, G. (2008). The impact of using GM insect resistant maize in Europe since 1998. International Journal of Biotechnology 10 (2/3), 148-166. [10] Brookes, G. i Barfoot, P. (2009). Global impact of biotech crops: Income and production effects 1996-2007. AgBioForum, 12(2), 184-208. [11] Ankieta przeprowadzona przez Republikę Czeską (CZ) wśród rolników uprawiających kukurydzę MON 810. [12] Brookes, G. (2005a) The farm-level impact of herbicide-tolerant soybean in Romania. AgBioForum. 8, 235-241. [13] Więcej szczegółów można znaleźć w kompendium wyników finansowanych przez UE badań nad uprawami zmodyfikowanymi genetycznie („A decade of EU-funded GMO research (2001-2010)”) ftp://ftp.cordis.europa.eu/pub/fp7/kbbe/docs/a-decade-of-eu-funded-gmo-research_en.pdf. [14] http://www.coextra.eu/ [15] http://sigmea.group.shef.ac.uk/ [16] http://www.kcl.ac.uk/schools/biohealth/research/nutritional/consumerchoice [17] CZ, DE, EE, EL, ES, NL, PL, SE, SI, UK.