[pic] | KOMISJA EUROPEJSKA | Bruksela, dnia 4.11.2010 r. COM(2010) 622 wersja ostateczna SPRAWOZDANIE KOMISJI SPRAWOZDANIE ROCZNE DOTYCZĄCE INSTRUMENTU PRZEDAKCESYJNEJ POLITYKI STRUKTURALNEJ (ISPA) 2009SEC(2010 1304 final SPIS TREŚCI 1. Wprowadzenie 3 2. projekt ISPA 2005HR16PPE001 – projekt wodno-ściekowy karlovac 4 3. projekt ISPA 2005HR16PPT001 – modernizacja kolei na odcinku Vinkovci-Tovarnik –granica państwa 5 4. Budżet ISPA 6 5. Nowe projekty ISPA 7 6. Nowe zobowiązania 7 7. Projekty finansowane w latach 2005–2009 7 8. Płatności 8 9. Tabele zbiorcze 9 10. Rodzaje i metody świadczenia pomocy technicznej 10 11. Pomoc techniczna z inicjatywy państwa beneficjenta 10 12. Pomoc techniczna z inicjatywy Komisji 11 13. Realizacja 12 14. monitorowanie projektów 13 15. Zarządzanie finansami i ich kontrola – w tym EDIS 14 16. Ocena ryzyka 15 17. Ustalenia Europejskiego Trybunału Obrachunkowego 15 18. Partnerzy współfinansujący – EBI i EBOR 15 19. Zamówienia publiczne 17 20. Polityka konkurencji 17 21. Polityka ochrony środowiska 17 22. Polityka transportowa 18 23. Działania informacyjne 19 WPROWADZENIE Po posiedzeniu Rady Europejskiej w Brukseli w czerwcu 2004 r., podczas którego przyznano Chorwacji status kraju kandydującego, z dniem 1 stycznia 2005 r. Chorwacja została państwem beneficjentem ISPA. Tym samym dołączyła do wcześniejszych państw beneficjentów ISPA otrzymujących pomoc w ramach ISPA od momentu uruchomienia tego instrumentu w 2000 r. Dnia 1 stycznia 2007 r. Bułgaria i Rumunia zostały członkami Unii Europejskiej i przestały być beneficjentami pomocy przedakcesyjnej, w tym pomocy w ramach ISPA. Po przystąpieniu tych dwóch państw do Unii Europejskiej Chorwacja jest jedynym odbiorcą pomocy w ramach ISPA. Niniejsze sprawozdanie obejmuje wobec tego tylko działania prowadzone w ramach ISPA w Chorwacji. W 2009 r. nastąpiło znaczne przyspieszenie tempa realizacji projektów w Chorwacji, mimo że niestety nie znalazło ono odzwierciedlenia w odpowiednim wzroście płatności w ramach ISPA. Wynikało to w głównej mierze z faktu, że szeregu dużych przetargów rozpoczętych w ciągu roku nie zakończono do końca roku z powodu komplikacji w procedurze przetargowej. Mimo to warto zwrócić uwagę na ciągły napływ wniosków o płatności okresowe składanych w ciągu roku, który stanowi dowód na to, że fizyczna realizacja trwa. Mimo braku widocznej poprawy w zakresie fizycznej realizacji w odniesieniu do płatności i udzielania zamówień należy zaznaczyć, że 2009 r. nie był całkowicie nieudany, jeżeli chodzi o pomoc w ramach ISPA w Chorwacji. Po rozstrzygnięciu szeregu istotnych i trudnych kwestii technicznych i prawnych udało się w końcu ogłosić szereg przetargów o zasadniczym znaczeniu. Ponadto zarówno agencja wdrażająca, jak i beneficjenci końcowi dołożyli usilnych starań, aby zapewnić dotrzymanie terminów i zgodność dokumentacji technicznej z wymaganymi standardami. Dzięki tym staraniom fizyczna realizacja wszystkich 6 projektów ISPA w Chorwacji rozpocznie się najpóźniej na początku 2010 r. W 2009 r. zakończono fizyczną realizację pierwszego z 6 projektów w ramach ISPA. Ponadto, ponieważ ceny umowne były niższe, niż przewidywano, możliwa była zmiana 2 memorandów finansowych dotyczących projektów, co pozwoliło zwiększyć zarówno zakres prac finansowanych ze środków ISPA, jak i stopę współfinansowania. W 2010 r. mają zostać wprowadzone dalsze zmiany w pozostałych 4 memorandach finansowych, służące osiągnięciu tego samego celu. Dzięki ciężkiej pracy i determinacji wszystkich podmiotów zaangażowanych w realizację projektów ISPA w 2009 r. do początku 2010 r. zostaną podpisane wszystkie umowy o zasadniczym znaczeniu dla 6 projektów ISPA. To z kolei oznacza, że prace, które mają zostać przeprowadzone w 2010 r., będą koncentrować się na faktycznej fizycznej realizacji, zarządzaniu projektami, monitorowaniu i płatnościach, a nie na ogłaszaniu przetargów. W 2009 r. wyniki pracy chorwackiej agencji wdrażającej ISPA, centralnej jednostki finansowo-kontraktującej (CFCA) były znacznie lepsze, co wynikało ze stopniowego gromadzenia doświadczeń i zatrudnienia nowych pracowników. Problemem pozostaje rotacja personelu oraz trudności z przyciągnięciem inżynierów dysponujących odpowiednim doświadczeniem. W ciągu roku prowadzono ważne szkolenia personelu i nie ma wątpliwości co do tego, że nastąpiła poprawa w funkcjonowaniu agencji. W odniesieniu do trudności napotykanych podczas realizacji projektów ISPA trzeba mieć na względzie także poniższą kwestię. W 2009 r. poczyniono rzeczywiste postępy, mimo że równolegle rozpoczęto realizację projektów finansowanych z Instrumentu Pomocy Przedakcesyjnej (IPA). Rozpoczęcie działań związanych z IPA wymagało znacznego wkładu ze strony poszczególnych organów zajmujących się ISPA, zwłaszcza dwóch właściwych ministerstw, Ministerstwa Finansów i CFCA. PROJEKT ISPA 2005HR16PPE001 – PROJEKT WODNO-śCIEKOWY KARLOVAC [pic] PROJEKT ISPA 2005HR16PPT001 – MODERNIZACJA KOLEI NA ODCINKU VINKOVCI-TOVARNIK –GRANICA PAńSTWA [pic] BUDżET ISPA Zgodnie z systemem rachunkowości Komisji opartym na kosztach działań, budżet na instrument ISPA pochodził z dwóch pozycji w budżecie: funkcjonalnej pozycji w budżecie B13.01.04.02 oraz operacyjnej pozycji w budżecie B13.05.01.01. Pierwsza pozycja obejmuje środki na pokrycie wydatków administracyjnych związanych z udzielaniem pomocy technicznej (PT) (głównie na wzmocnienie delegatury Unii w Republice Chorwacji). Pozycja ta została zamknięta w 2006 r. Druga pozycja obejmuje środki na płatności udostępnione w celu skutecznego wdrażania i działania ISPA w Chorwacji. Pozycja w budżecie B13.05.01.01 pokryła wszystkie wydatki na współfinansowanie projektów (działań) w dziedzinie infrastruktury. W 2009 r. z pozycji tej wypłacono łącznie 6 762 276,41 EUR. Tabela 1: Budżet ISPA w 2009 r. – w EUR Pozycja w budżecie | Zrealizowane płatności | Funkcjonalna pozycja w budżecie B13.01.04.02 (zamknięta w 2006 r.) | 0 | Operacyjna pozycja w budżecie B13.05.01.01 | 6 762 276,41 | Razem | 6 762 276,41 | Finansowanie projektów NOWE PROJEKTY ISPA W 2009 r. nie przyjęto żadnych nowych projektów ISPA. NOWE ZOBOWIąZANIA W 2009 r. nie poczyniono żadnych nowych zobowiązań dotyczących projektów, ani w sektorze środowiska, ani w sektorze transportu, ponieważ instrument ISPA zakończył się w 2006 r. PROJEKTY FINANSOWANE W LATACH 2005–2009 W latach 2005–2006 Komisja zatwierdziła łącznie 6 projektów na podstawie wniosków przedłożonych przez Chorwację. Z projektów tych 3 dotyczą sektora środowiska, 2 sektora transportu, a 1 działań horyzontalnych PT (na rzecz utworzenia oficjalnych komitetów monitorujących i wspierania agencji wdrażających ISPA). Łączny kwalifikowalny koszt inwestycyjny tych projektów wynosi 107 474 736 EUR, z czego łącznie 59 000 000, czyli 54,8 %, przyznano w ramach dotacji ISPA. Do końca 2006 r. Komisja rozdysponowała 100 % środków ISPA przeznaczonych dla Chorwacji na lata 2005–2006, rozdzielając zobowiązania w sposób zrównoważony pomiędzy sektorem środowiska a sektorem transportu. Tabela 2: Projekty zatwierdzone w Chorwacji w latach 2005–2006[1] – w EUR Transport | 2 | 60 924 700 | 29 271 310 | 56,5 | 29 271 310 | Horyzontalna PT | 1 | 262 335 | 262 335 | 100 | 262 335 | Środowisko | 5 486 527,00 | 2 390 822,62 | 7 877 349,62 | Transport | 8 387 352,30 | 4 371 453,79 | 12 758 806,09 | PT | 209 868,00 | 0 | 209 868,00 | Razem | 14 083 747,30 | 6 762 276,41 | 20 846 023,71 | TABELE ZBIORCZE Tabela 4 przedstawiona poniżej stanowi przegląd działań ISPA w roku 2009 oraz w latach 2005–2009. Tabela 4: Projekty zatwierdzone w Chorwacji w latach 2005–2009 – w EUR Podsektor | Liczba projektów | Koszty kwalifikowalne | Wkład ISPA | 2009 | 2005–2009 | Woda | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | Woda i ścieki | 1 | 36 000 000 | 22 500 000 | 0 | 2 217 698,68 | 22 500 000 | 6 717 698,68 | Ścieki | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | Odpady stałe | 1 | 8 823 601 | 6 000 049 | 0 | 0 | 6 000 049 | 600 005,00 | Jakość powietrza | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | Horyzontalne | 1 | 1 464 100 | 966 306 | 0 | 173 123,94 | 966 306 | 559 645,94 | Sektor łącznie | 3 | 46 287 701 | 29 466 355 | 0 | 2 390 822,62 | 29 466 355 | 7 877 349,62 | Transport | Drogi | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | Kolej | 1 | 60 182 962 | 28 789 180 | 0 | 4 275 027,79 | 28 789 180 | 12 565 954,09 | Drogi i kolej | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | Śródlądowe szlaki wodne | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | Porty lotnicze | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | Horyzontalne | 1 | 741 738 | 482 130 | 0 | 96,426 | 482 130 | 192 852,00 | Sektor łącznie | 2 | 60 924 700 | 29 271 310 | 0 | 4 371 453,79 | 29 271 310 | 12 758 806,09 | Horyzontalne | PT | 1 | 262 335 | 262 335 | 0 | 0 | 262 335 | 209 868 | Sektor łącznie | 1 | 1 464 100 | 966 306 | 0 | 173 123,94 | 966 306 | 559 654,94 | Transport | Sektor łącznie | 1 | 741 738 | 482 130 | 0 | 96 426,00 | 482 130 | 192 852,00 | Horyzontalna PT | Sektor łącznie | 1 | 262 335 | 262 335 | 0 | 0 | 262 335 | 209 868,00 | RAZEM | 3 |2 468 173 |1 710 771 |0 |269 549,94 |1 710 771 |962 374,94 | | POMOC TECHNICZNA Z INICJATYWY KOMISJI Od początku istnienia instrumentu ISPA działania w ramach pomocy technicznej realizowane z inicjatywy lub w imieniu Komisji koncentrowały się na umożliwianiu delegaturze UE przeprowadzania procedur kontroli ex ante (w tym oceny projektów) zgodnie ze standardami wymaganymi przy zarządzaniu środkami unijnymi. Od 2006 r. w ramach ISPA nie finansowano żadnych działań w ramach pomocy technicznej. Wszystkie takie działania są od 2006 r. finansowane z IPA. Zarządzanie i realizacja REALIZACJA Pierwsze dwa projekty w Chorwacji zatwierdzono w grudniu 2005 r., a kolejne cztery w lipcu i wrześniu 2006 r. Do końca 2009 r. rozpoczęto fizyczną realizację 5 z 6 projektów ISPA, w tym 2 z 3 projektów w dziedzinie infrastruktury. Ostatni projekt w zakresie infrastruktury także był w fazie przetargu, a podpisanie umów miało nastąpić na początku 2010 r. Zakończono wykonanie trzech umów w ramach ISPA, a szereg innych jest na bardzo zaawansowanym etapie. Ponadto w przypadku jednego z 3 projektów w zakresie infrastruktury udzielono wszystkich zamówień, a jego realizacja jest zaawansowana – zakończono ok. 65 % prac (zob. zdjęcia projektu na s.6). Pod koniec 2009 r. wciąż nie przeprowadzono procedury przetargowej na łącznie sześć umów, w tym 4 umowy na dostawy. Dwie kolejne oferty były na etapie oceny, a w przypadku jednej umowy miało nastąpić ponowne przeprowadzenie procedury przetargowej z uwagi na rozwiązanie umowy. W 2009 r. w dalszym ciągu występowały poważne problemy z procedurami przetargowymi i udzielaniem zamówień, przy czym 3 przetargi o zasadniczym znaczeniu (dwa na roboty budowlane i jeden na świadczenie usług) musiały zostać powtórzone, co spowodowało opóźnienia i utrudniło realizację przedmiotowych projektów Ponadto jeden wybrany wykonawca wypowiedział umowę po kilku miesiącach realizacji, co wiąże się z koniecznością ponownego ogłoszenia przetargu w przypadku tej umowy. Większość projektów w ramach ISPA wkracza obecnie w ostateczną fazę udzielania zamówień. W związku z powyższym coraz większą uwagę poświęca się zadbaniu o to, by kwota przyznana w ramach ISPA na poszczególne projekty została wypłacona w całości. W 2010 r. mogą zatem nastąpić korekty projektów poprzez zmianę odpowiedniego memorandum finansowego. Po zmianach „Wytycznych w sprawie zamknięcia projektów w ramach Funduszu Spójności i projektów dawnego funduszu ISPA 2000–2006”[2] przyjętych w celu przedłużenia ostatecznego terminu kwalifikowalności wydatków do dnia 31 grudnia 2011 r. w odniesieniu do projektów objętych dawnym funduszem ISPA (a obecnie Funduszem Spójności) zatwierdzonych po raz pierwszy począwszy od dnia 1 stycznia 2004 r., i do dnia 31 grudnia 2012 r. w odniesieniu do projektów przyjętych po raz pierwszy począwszy od dnia 1 stycznia 2004 r., na które przewidziano kwotę pomocy wynoszącą 100 mln EUR lub więcej, podobne wnioski zostaną opracowane w odniesieniu do projektów w dziedzinie infrastruktury realizowanych obecnie w Chorwacji. Przedłużenie ostatecznego terminu kwalifikowalności było inicjatywą Komisji mająca pomóc państwom będącym wcześniej beneficjentami ISPA (a obecnie Funduszu Spójności) w dobie kryzysu gospodarczego. W przypadku Chorwacji przedłużenie terminu o rok pozwoli na rozprowadzenie wszystkich środków ISPA przyznanych temu państwu beneficjentowi. W 2009 r. wyniki agencji wdrażającej ISPA były nadal nierówne, jednak odnotowano ogólną poprawę. Wyniki są w dalszym ciągu niezadowalające między innymi z powodu coraz większego obciążenia pracowników zajmujących się obecnie realizacją projektów IPA. Długotrwałe i niejednokrotnie bardzo zbiurokratyzowane procedury chorwackiej administracji także odbiły się negatywnie na tempie realizacji projektów. Aby zakończyć pozytywnym akcentem, warto zaznaczyć, że pod koniec 2009 r. prawie wszystkie z 6 projektów ISPA były w fazie realizacji. Wszystkie umowy o zasadniczym znaczeniu są albo w fazie realizacji, albo mają zostać wkrótce zawarte. Ponadto te umowy, w przypadku których nie zakończono jeszcze procedury przetargowej, przetargi już trwają lub ich opublikowanie nastąpi wkrótce. W przypadku żadnego z nich terminy nie mają decydującego znaczenia . Można zatem uznać, że 2009 r. był decydującym rokiem dla Chorwacji w odniesieniu do powodzenia ISPA. Mimo poważnych trudności władze poczyniły wreszcie realne postępy, co udało się dzięki dużym wysiłkom wszystkich zainteresowanych. MONITOROWANIE PROJEKTÓW Całościowe monitorowanie i ocenę postępów oraz skuteczności wdrażania ISPA zapewniają regularne spotkania w biurach delegatury UE, sprawozdania monitorujące przedkładane przez organy wdrażające, wizyty na miejscu przeprowadzane przez personel Komisji oraz formalne monitorowanie realizowane poprzez posiedzenia komitetu monitorującego ISPA odbywające się dwa razy do roku w Chorwacji, jak również składanie przez jednostkę wdrażającą sprawozdań rocznych dotyczących każdego projektu ISPA. W 2009 r. w Chorwacji odbyły się dwa posiedzenia komitetu monitorującego ISPA: w czerwcu i listopadzie. Podczas obu posiedzeń dużą uwagę poświęcono rozwiązywaniu problemów związanych z dwoma przetargami na roboty budowlane mającymi decydujące znaczenie, które to przetargi trzeba było powtórzyć po nieudanych próbach zlecenia robót. Mimo komplikacji ogłoszono oba przetargi, co nastąpiło po odpowiednim skorygowaniu dokumentów przetargowych, i pod koniec roku obie procedury przetargowe zmierzały ku końcowi . Na posiedzeniach komitetu monitorującego koncentrowano się także na poniższych kwestiach: nasileniu problemów z realizacją projektów w związku ze zbliżającym się ostatecznym terminem kwalifikowalności płatności, wyznaczonym grudzień 2010 r.; potrzebie skrócenia czasu zatwierdzania dokumentów przez administrację chorwacką; potrzebie ściślejszego przestrzegania procedur przetargowych (ich niedostateczne przestrzeganie było przyczyną niezawarcia jednej z dużych umów na roboty budowlane wspomnianej powyżej); potrzebie zmiany 2 memorandów finansowych w celu maksymalnego przedłużenia ostatecznego terminu kwalifikowalności płatności, korygujących stopę współfinansowania i zakres prac po zamknięciu wszystkich przetargów; wymogach w zakresie sporządzania sprawozdań końcowych; rozmowach na temat niezadowalających wyników wykonawców i konsekwencjach wypowiedzenia jednej konkretnej umowy; przydziale i wykorzystaniu odsetek zgromadzonych na poszczególnych rachunkach ISPA; wykorzystaniu „nadwyżki” środków ISPA po zakończeniu procesu udzielania zamówień w ramach poszczególnych projektów ISPA; potrzebie zwiększenia liczby personelu w odpowiednich chorwackich organach zaangażowanych w realizację projektów; zmianach, które trzeba wprowadzić w pozostałych memorandach finansowych, oraz potrzebie wystąpienia o specjalne zezwolenie na przedłużenie ostatecznego terminu kwalifikowalności dla wszystkich 3 projektów w dziedzinie infrastruktury do grudnia 2011 r. (na takie przedłużenie zezwolono już w odniesieniu do niektórych projektów objętych dawnym funduszem ISPA, a obecnie Funduszem Spójności, zatwierdzonych w 2005 r. i 2006 r.), aby umożliwić pełne wykorzystanie funduszy. ZARZąDZANIE FINANSAMI I ICH KONTROLA – W TYM EDIS Główne wymogi dotyczące zarządzania finansami i ich kontroli, w tym postępowania w przypadku nieprawidłowości, określają przepisy rozporządzenia w sprawie ISPA[3] oraz załącznika III do memorandum finansowego, które mają zastosowanie w ramach systemu kontroli ex ante prowadzonych przez Komisję. Wymogi te są podobne do wymogów mających zastosowanie do Funduszu Spójności i funduszy strukturalnych. Najważniejsze z nich dotyczą ustanowienia systemów i procedur wewnętrznej kontroli finansowej, mogących zagwarantować przejrzyste i niedyskryminacyjne procedury udzielania zamówień, dokładność deklarowanych wydatków, odpowiednie zdolności przeprowadzania audytu wewnętrznego, wystarczającą ścieżkę audytu i właściwe postępowanie w przypadku nieprawidłowości. Jednostka audytu w DG REGIO pierwotnie planowała przeprowadzenie audytu projektów ISPA w Chorwacji w 2009 r. Miało to zagwarantować, że informacje dotyczące wykonania i przepływów finansowych związane z ISPA dają pewność co do: 1) legalności i prawidłowości deklaracji wydatków przedkładanych Komisji; 2) zgodności z politykami unijnymi, zwłaszcza w odniesieniu do wymogów w zakresie informacji; 3) zgodności z zasadami należytego zarządzania finansami. Konieczne było przełożenie audytu na początek 2010 r., co wynikało z szeregu powodów. W 2009 r. jednostka audytu koncentrowała się w głównej mierze na działaniach związanych z uruchomieniem IPA[4]. Mimo że w 2009 r. nie odbyły się wizyty w Chorwacji, jednostka audytu (i delegatura UE) nadal wywierały nacisk na władze chorwackie, aby te poprawiły swoje zdolności instytucjonalne, prowadząc dalszą rekrutację i szkolenia personelu . Za zapewnianie należytego zarządzania finansami i kontroli w głównej mierze odpowiedzialna jest nadal delegatura UE w Zagrzebiu. W przypadku dokumentów ISPA wskaźnik odrzucenia pozostaje wysoki, co stanowi wyraźny sygnał, że władze Chorwacji będą musiały przeprowadzić dalsze działania, aby istniała pewność, że są w stanie same prawidłowo zarządzać środkami ISPA. W tym kontekście należy podkreślić, że po kolejnych nieudanych próbach rekrutacji delegatura UE wciąż cierpi na niedobór personelu, co w połączeniu z nawałem pracy w związku z działaniami w ramach IPA spowodowało duże obciążenie personelu delegatury . DIS Wymóg uzyskania akredytacji DIS (zdecentralizowanego systemu wdrażania) przez agencję wdrażającą w Chorwacji – CFCA – wynika z przepisu zawartego w art. 164 rozporządzenia finansowego[5]. Komisja przyznała Chorwacji akredytację DIS w dniu 13 lutego 2006 r. EDIS Ponieważ instrument ISPA zakończył się w 2006 r. wraz z wprowadzeniem instrumentu pomocy przedakcesyjnej (IPA), przeniesienie ISPA do EDIS (przy wykorzystaniu rozszerzonego zdecentralizowanego systemu wdrażania EDIS wymagającego jedynie kontroli ex post przeprowadzanej przez Komisję) stało się zbędne. W związku z powyższym w ostatnim czasie władze Chorwacji koncentrowały się na przygotowywaniu struktur IPA do przeniesienia do EDIS, ponieważ struktury te będą obowiązywać w dającej się przewidzieć przyszłości aż do momentu przystąpienia do UE. Do tego czasu delegatura UE w Chorwacji będzie nadal odgrywać ważną rolę w nadzorowaniu codziennego zarządzania działaniami ISPA, ich wdrażaniu i monitorowaniu . OCENA RYZYKA Strategia audytu zaplanowana na rok 2009 została oparta na wynikach analizy stanu wdrażania ISPA oraz związanych z nim celów dyrekcji odpowiedzialnej za audyt w Dyrekcji Generalnej ds. Polityki Regionalnej. Strategia audytu wyznacza cele, które są określane przez kierownictwo wyższego szczebla Dyrekcji Generalnej ds. Polityki Regionalnej. Cele te są określane na podstawie szczegółowych rozmów z dyrekcjami operacyjnymi, w trakcie których przekazywane są informacje na temat możliwego ryzyka. Następnie strategia kontroli określa działania zmierzające do osiągnięcia powyższych celów, z uwzględnieniem zidentyfikowanego ryzyka. Ogólnie rzecz ujmując, wdrażanie powyższej strategii minimalizuje ryzyko. Mimo że pierwotnie zaplanowano audyt ISPA w Chorwacji w 2009 r., nie przeprowadzono go. Zaplanowany audyt przełożono na początek 2010 r. W ramach systemu zatwierdzania ex ante priorytetem jest zapewnienie wprowadzenia odpowiedniej liczby procedur kontrolnych odnoszących się do realizacji projektu i płatności. Zarządzanie funduszami przedakcesyjnymi niesie ze sobą jednak nieodłączne ryzyko, ponieważ fundusze są rozdysponowywane przez różne organizacje i systemy. Kwalifikowalność wydatków jest określana na podstawie zgodności z zasadami i warunkami ustalonymi na szczeblu unijnym i krajowym, co może prowadzić do zawiłości i niesie ze sobą ryzyko błędnej interpretacji. USTALENIA EUROPEJSKIEGO TRYBUNAłU OBRACHUNKOWEGO W 2009 r. w Chorwacji nie zostały przeprowadzone żadne wizyty ani kontrole. PARTNERZY WSPÓłFINANSUJąCY – EBI I EBOR Biorąc pod uwagę kompetencje instytucji udzielających pożyczek w zakresie przygotowania i realizacji projektów, Komisja utrzymywała z nimi regularne kontakty, zarówno na poziomie horyzontalnym, mając na celu koordynację polityki i kwestie metodyczne związane z programowaniem i wdrażaniem, jak również na poziomie kraju. Specjalistyczna wiedza wyżej wymienionych banków w zakresie tworzenia dotacji/pożyczek, w tym rozwiązania w ramach partnerstwa publiczno-prywatnego, jest bardzo przydatna przy podnoszeniu jakości projektów finansowanych z instrumentu ISPA. Europejski Bank Inwestycyjny nie jest jednak zaangażowany w żaden projekt ISPA w Chorwacji. Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju jest jedyną międzynarodową instytucją finansową aktywnie zaangażowaną w projekt ISPA w Chorwacji; zapewnił pożyczkę w wysokości 10 mln EUR na projekt związany z ochroną środowiska zatwierdzony w 2005 r. – Program wodno-ściekowy Karlovac. W związku z powyższym przedstawiciele EBOR wzięli udział w obu posiedzeniach komitetu monitorującego ISPA w Chorwacji w 2009 r. Wkład w polityki Unii Europejskiej ZAMÓWIENIA PUBLICZNE Spełnianie wymogów prawnych dotyczących rzetelnych, obiektywnych i przejrzystych zamówień publicznych zapisanych w zasadach PRAG okazało się dużym wyzwaniem podczas realizacji projektów ISPA. Trudności w zapewnieniu zgodności z zasadami UE w zakresie udzielania zamówień publicznych doprowadziły do opóźnień w realizacji projektów ISPA, a w kilku przypadkach do powtórzenia przetargów. W związku z tym nadal konieczne były interwencje służb Komisji – zwłaszcza delegatury UE w Zagrzebiu – w celu zadbania o to, by prawidłowo stosowano procedury i naprawiano błędy . Ponadto w jednym przypadku delegatura musiała pomóc agencji wdrażającej w kontaktach z niezadowolonymi oferentami. Ogólnie rzecz biorąc, jakość dokumentów przetargowych poprawiła się, ale poprawa ta jest nieco nierówna. Zatwierdzanie ex ante przez Komisję, mające zastosowanie do procedur przetargowych i udzielania zamówień w zakresie projektów ISPA, jest nadal w pełni uzasadnione, ponieważ zrezygnowano z planów przeniesienia instrumentu do EDIS (zob. powyżej). W ramach bieżącego systemu zatwierdzania ex ante oraz zgodnie z decyzją DIS w sprawie powierzenia kierownictwa jedynie CFCA odgrywa rolę instytucji zamawiającej odpowiedzialnej za realizację projektu, natomiast Komisja zatwierdza poszczególne etapy procesu udzielania zamówień. Z powyższego wynika, że chociaż Komisja nie jest partnerem zamawiającym, jest współodpowiedzialna za poprawność proceduralną procesu udzielania zamówień (bez zatwierdzenia Komisji umowy zawarte pomiędzy beneficjentami a wykonawcami są nieważne). POLITYKA KONKURENCJI Ponieważ pomoc ISPA jest kierowana głównie na pokrycie wydatków publicznych – lub ich ekwiwalentów – dotyczących projektów związanych z infrastrukturą publiczną, zazwyczaj nie powstają żadne problemy z tego tytułu w związku z niezgodnością z unijnymi regułami konkurencji. O ile nie dochodzi do naruszenia przepisów dotyczących zamówień publicznych oraz jeśli zagwarantowany jest wolny dostęp do takiej infrastruktury dla wszystkich podmiotów spełniających niezbędne wymogi techniczne i prawne, pomoc taka nie niesie ze sobą żadnych szczególnych przywilejów dla konkretnych firm. POLITYKA OCHRONY śRODOWISKA Poprzez zapewnianie bezpośredniego wsparcia priorytetowym projektom w dziedzinie ochrony środowiska ISPA przyczynia się do wdrażania polityki ochrony środowiska oraz osiągania zgodności z normami UE w Chorwacji. Doświadczenie uzyskiwane dzięki opracowywaniu i realizacji projektów rozwija zdolności administracyjne i przyspiesza reformę sektora w dziedzinie ochrony środowiska. W szczególności zwiększono zdolności administracyjne w odniesieniu do planowania inwestycji i ustanawiania priorytetów w zakresie ochrony środowiska. Odnotowano także stałe postępy w zakresie prawidłowego wdrażania dyrektywy w sprawie oceny oddziaływania na środowisko (EIA)[6], zwłaszcza aspektów odnoszących się do konsultacji społecznej. Wyraża się nadzieję, że ISPA przyczyni się w ten sposób do postępu w zakresie ochronny środowiska w Chorwacji. W odniesieniu do Chorwacji należy podkreślić, że przy wprowadzeniu IPA, wiążącego się z większą liczbą organów i szeregiem dodatkowych projektów, konieczne jest zagwarantowanie odpowiednich zasobów finansowych ludzkich niezbędnych do wdrażania tego instrumentu (w odniesieniu m.in. do monitorowania, kontroli, udzielania pozwoleń i sprawozdawczości). POLITYKA TRANSPORTOWA Sieci transportowe w Chorwacji, zatwierdzone zgodnie z oceną potrzeb infrastruktury transportowej (TINA) oraz regionalnym studium infrastruktury krajów bałkańskich (REBIS), były tworzone wokół struktury korytarzy paneuropejskich. Wiele ze wspomnianych powyżej korytarzy przebiega przez terytorium Chorwacji, w tym korytarz VII (Dunaj), X (Salzburg-Lublana-Zagrzeb-Belgrad-Nisz-Skopje-Wełes-Saloniki, w tym odgałęzienie Xa) oraz korytarz V, który ma dwa odgałęzienia w Chorwacji (Vb - Budapeszt, Zagrzeb Rijeka i Vc – Budapeszt, Sarajewo, Ploče). Sieci te były wykorzystywane jako podstawa planowania krajowej strategii transportowej dla celów ISPA. W wyniku powyższego jedyny projekt ISPA w zakresie transportu (projekt kolejowy) stanowi część sieci TINA i REBIS, tj. dotyczy budowy lub modernizacji odcinków, punktów węzłowych lub dojazdów powiązanych z tymi sieciami. Sieci TEN-T w Chorwacji są oparte na zaleceniach SEETO (Obserwatorium ds. Transportu w Europie Południowo-Wschodniej). Koordynacja instrumentów przedakcesyjnych Koordynacja z delegaturami UE Służby Komisji (DG ds. Rozszerzenia, DG ds. Stosunków Zewnętrznych, DG ds. Polityki Regionalnej) organizowały okresowe spotkania z ekspertami odpowiedzialnymi za programy PHARE i ISPA w delegaturach w celu omówienia programowania i wdrożenia, w szczególności w odniesieniu do procedur przetargowych i udzielania zamówień. Koordynacja z instrumentem IPA Aby zapewnić skuteczną koordynację zadań oraz uniknąć ich powielania, dwa posiedzenia komitetu monitorującego ISPA, które zorganizowano w Chorwacji w 2009 r., zorganizowano, biorąc pod uwagę kwestie związane z komponentem IPA dotyczącym rozwoju regionalnego. 2 działania dotyczące pomocy technicznej finansowane w ramach ISPA odnoszą się do przygotowania bazy projektów gotowych do realizacji z wykorzystaniem współfinansowania w ramach IPA. DZIAłANIA INFORMACYJNE W odniesieniu do projektów ISPA w 2009 r. nie przeprowadzono istotnych akcji informacyjnych. [1] Od 2006 r. nie zatwierdzono żadnych projektów, ponieważ program ISPA zakończył się w tym roku. [2] SEC(2008) 415 z 28.3.2008. [3] Rozporządzenie Rady (WE) nr 1267/1999 z dnia 21 czerwca 1999 r. ustanawiające Instrument Przedakcesyjnej Polityki Strukturalnej [Dz.U. L 161 z 26.6.1999, s. 73]. [4] W 2009 r. jednostka audytu koncentrowała się w głównej mierze na dążeniu do uzyskania wystarczającej pewności, że systemy zarządzania projektami ISPA i ich kontroli są nadal zgodne z wymogami określonymi we właściwych rozporządzeniach i działają skutecznie. [5] Przepis został jednak skreślony z dniem 1 maja 2007 r. rozporządzeniem (WE, Euratom) nr 1995/2006 [Dz.U. L 390 z 30.12.2006, s. 1]. [6] Dyrektywa Rady 85/337/EWG z dnia 27 czerwca 1985 r. w sprawie oceny skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko naturalne (Dz.U. L 175 z 5.7.1985, s. 40)